అగ్నిపురాణమ్

పురాణయవగోధూమశాలయో జాఙ్గలో రసః । ముద్‌గామలకఖర్జూరమృద్వీకావదరాణి చ ।। ౨౭౯.

పాత యవ, గోధుమ, బియ్యం, అడవి మాంసరసం, అలాగే ముద్గ, ఆమలక, ఖర్జూరం, ద్రాక్ష, బదరాలు తినడం శ్రేయస్కరం.

మధు సర్పిః పయః శక్ర నిమ్బపర్పటకౌ వృషమ్ । తక్రారిష్టాశ్చ శస్యన్తే సతతం వాతరోగిణామ్ ।। ౨౭౯.

తేనె, నెయ్యి, పాలు, సక్కర, నిమ్మ, పర్పట, మజ్జిగ, అరిష్టం వాతవ్యాధి ఉన్నవారికి ఎప్పుడూ మంచివి.

హృద్రోగిణో విరేచ్యాస్తు పిప్పల్యో హిక్కినాం హితాః । తక్రావలాలసిన్ధూని ముక్తాని శిశిరామ్భసా ।। ౨౭౯.

హృద్రోగులకు విరేచనము చేయాలి; హిక్కాకు పిప్పలి మంచిది. మజ్జిగ, వలాల, సింధు చల్లని నీటితో కలిపి వాడాలి.

ముక్తాః సౌవర్చలాజాది మద్యం శస్తం మదాత్యయే । సక్షోద్రపయసా లాక్షఆం పివేచ్చ క్షచవాన్నరః ।। ౨౭౯.

ముత్యాలు, సౌవర్చలము మొదలైనవి మద్యం తాగినవారికి మంచివి; తేనె, పాలు కలిపిన లాక్షను వాంతి నివారణకు తాగాలి.

క్షయం మాంసరసాహారో వహ్నిసంరక్షణాజ్జయేత్ । శాలయో భోజనే రక్తా నీవారకలమాదయః ।। ౨౭౯.

మాంసరసంతో కూడిన ఆహారం అగ్ని రక్షణతో క్షయాన్ని జయించవచ్చు; భోజనంలో ఎర్రబియ్యం, నివార, కలమాలను తీసుకోవాలి.

యవాన్నవికృతిర్మ్మాంసం శాకం సౌవర్చలం శటీ । పథ్యా తథైవార్శసాం యన్‌మణ్డం తక్రఞ్చ వారిణా ।। ౨౭౯.

యవ వంటకాలు, మాంసం, కూరగాయలు, సౌవర్చలము, శటి ఆరోగ్యానికి మంచివి; అర్జసానికి మాండము లేదా మజ్జిగను నీటితో తీసుకోవాలి.

ముస్తాభ్యాసస్తథా లోపశ్చిత్రకేణ హరిద్రయా । యవాన్నవికృతిః శాలిర్వ్వాస్తూకం ససువర్చ్చలమ్ ।। ౨౭౯.

ముస్తా వాడకం, చిత్రక, పసుపుతో లోప, యవ వంటకాలు, బియ్యం, వాస్తుకను సౌవర్చలంతో కలిపి వాడాలి.

త్రపుషైర్వారుగోధూమాః క్షీరేక్షుఘృతసంయుతాః । మూత్రకృచ్ఛ్రే చ శస్తాః స్యుః పానే మణ్డసురాదయః ।। ౨౭౯.

టినుతో కలిపిన యవ, గోధుమలు, పాలు, చెరకు రసం, నెయ్యితో కలిపి మూత్రకృచ్ఛ్రంలో ఉపయోగించాలి; తాగడానికి మాండము, సురా మంచివి.

లాజాః శక్తుస్తథా క్షౌద్రం శూల్యం మాంసం పరూషకమ్ । వార్త్తాకులావశిఖినశ్ఛర్ద్దిఘ్నాః పానకాని చ ।। ౨౭౯.

లాజలు, శక్తు, తేనె, కాల్చిన మాంసం, పరుషక, వంకాయ, కులావ, శిఖిని, అలాగే పానకాలు వాంతికి నివారణగా ఉపయోగపడతాయి.

శాల్యన్నన్తోయపయసీ కేవలోష్ణే శ్రృతేఽపి వా । తృష్ణాఘ్నే ముస్తగుड़యోర్గుటికా వా ముఖే ధృతా ।। ౨౭౯.

నీళ్ళతో లేదా పాలతో బాగా ఉడికించిన బియ్యం, లేక వేడి నీటితో చేసినదైనా దాహాన్ని తగ్గిస్తుంది; లేక ముస్తా, గురుతో చేసిన గుళికను నోట్లో ఉంచాలి.

యవాన్నవికృతిః పూపం శుష్కమూలకజన్తథా । శాకం పటోలవేత్రాగ్రమురుస్తమ్భవినాశనమ్ ।। ౨౭౯.

యవ వంటకాలు, పుప్పాలు, ఎండిన మూలికలు, పటోల, వేత్రపు మొక్కలు వంటి కూరగాయలు మూరుదనం పోగొడతాయి.

ముద్‌గాढ़కమసూరాణాం సతిలైర్జాఙ్గలై రసైః । ససైన్ధవఘృతద్రాక్షాశుణ్ఠ్యామలకకోలజైః ।। ౨౭౯.

ముద్గ, ఆఱక, మసూరలు, నువ్వులు, అడవి మాంసరసాలు, సైంధవ లవణం, నెయ్యి, ద్రాక్ష, శుంఠి, ఆమలక, కోలాలతో కలిపి వాడాలి.

యూషైః పురాణగోధూమయవశాల్యన్నమభ్యసేత్ । విసర్పీ ససితాక్షౌద్రమృద్వీకాదాड़ిమోదకమ్ ।। ౨౭౯.

పాత గోధుమ, యవ, బియ్యంతో చేసిన సారాలు వాడాలి; విసర్పి ఉన్నవారు నువ్వులు, తేనె, ద్రాక్ష, దానిమ్మతో చేసిన మిఠాయి తినాలి.

రక్తయష్టికగోధూమయవముద్‌గాదికం లఘు । కాకమారీ చ వేత్రాగ్రం వాస్తుకఞ్చ సువర్చ్చలా ।। ౨౭౯.

ఎరుపు చెరకు, గోధుమ, యవము, పెసలు ఇవన్నీ తేలికగా జీర్ణమయ్యే ఆహారాలు. కాకమారి, వేత్రపు మొనదొడ్డు, వాస్తుక, సువర్చల కూడా ఇలానే ఉపయోగపడతాయి.

వాతశోణితనాశాయ తోయం శస్తం మధు । నాశారోగేషు చ హితం ఘృతం దుర్వ్వాప్రసాధితమ్ ।। ౨౭౯.

వాయు, రక్త సంబంధమైన వ్యాధులు పోవడానికి తేనె కలిపిన నీళ్లు మంచివి. చికిత్స చేయలేని వ్యాధుల్లో దర్భ గడ్డి కలిపిన నెయ్యి ఉపయోగపడుతుంది.

భృఙ్గరాజరసే సిద్ధం తైలం ధాత్రీరసేఽపి వా । నశ్యం సర్వామయేష్విష్టం మూర్ద్ధజన్తూద్భవేషు చ ।। ౨౭౯.

భృంగరాజం లేదా ఉసిరికాయ రసంతో చేసిన నూనెను ముక్కులో వేసుకోవడం అన్ని రకాల వ్యాధులకు, తలలో ఉండే పురుగుల వల్ల వచ్చే సమస్యలకు మంచిది.

శీతతోయాన్నపానఞ్చ తిలానాం విప్ర భక్షణమ్ । ద్విజజాఢర్యకరం ప్రోక్తం తథా తుష్టికరమ్పరమ్ ।। ౨౭౯.

చల్లని నీరు, ఆహారం, పానీయాలు, అలాగే నువ్వులు తినడం ద్విజులకు అలసటను కలిగించడమే కాకుండా తృప్తిని కూడా ఇస్తుంది.

గణ్డూషం తిలతైలేన ద్విజజార్ఢ్యకరం పరం । విड़ఙ్గచూర్ణం గోమూత్రం సర్వ్వంత్ర కృమినాశనే ।। ౨౭౯.

నువ్వుల నూనెతో గండూషం చేయడం ద్విజులకు బాగా అలసటను కలిగిస్తుంది. విరంగ చూర్ణం, ఆవు మూత్రం అన్నీ కడుపులోని పురుగులను పోగొట్టడంలో ఉపయోగపడతాయి.

ధాత్రీఫలాన్యథాజ్యఞ్చ శిరోలేపనముత్తమమ్ । శిరోరోగవినాశాయ స్రిగ్ధముష్ణఞ్చ భోజనమ్ ।। ౨౭౯.

ఉసిరికాయ పండ్లు, నెయ్యితో చేసిన లేపనం తలకు రాసుకోవడం ఉత్తమం. తల వ్యాధులు పోవాలంటే కొవ్వు పదార్థాలు, వేడిగా ఉన్న ఆహారం తినడం మంచిది.

తైలం వా వస్తమూత్రఞ్చ కర్ణపూరణముత్తమమ్ । కర్ణశూలవినాశాయ సర్వశుక్తాని వా ద్విజ ।। ౨౭౯.

నూనె లేదా ఒంటె మూత్రాన్ని చెవిలో వేయడం చాలా మంచిది. చెవి నొప్పి పోవాలంటే అన్ని రకాల ముత్యాలు కూడా ఉపయోగపడతాయి.

గిరిమృచ్చన్దనం లాక్షా మాలతీ కలికా తథా । సంయోజ్యా యా కృతా వర్త్తిః క్షతశుక్రహరీ తు సా ।। ౨౭౯.

పర్వత మట్టి, చందనం, లక్క, మల్లె పువ్వు ముక్కలు కలిపి లేపం చేయడం వల్ల వీర్య సంబంధమైన గాయాలు తగ్గిపోతాయి.

వ్యోషం త్రిఫలయా యుక్తం తుచ్ఛకఞ్చ తథా జలమ్ । సర్వాక్షిరోగశమనం తథా చైవ రసాఞ్జనమ్ ।। ౨౭౯.

త్రిఫలతో కలిపిన వ్యోషం, తుచ్ఛకము, నీళ్లు కలిపి కళ్ల వ్యాధులు పోవడానికి ఉపయోగపడతాయి. అలాగే రసాంజనం కూడా మంచిది.

ఆజ్యభృష్టం శిలాపిష్టం లోధ్రకాఞ్జీకసైన్ధవైః । ఆశ్చ్యోతనావినాశాయ సర్వనేత్రామయే హితమ్ ।। ౨౭౯.

నెయ్యిని రాయి మీద నూరి, లోధ్రం, పులిసారు, సైంధవ లవణం కలిపి కళ్లను కడగడం, అన్ని కళ్ల వ్యాధులకు మంచిది.

గిరిమృచ్చన్దనైర్లేపో వరిర్నేత్రస్య శస్యతే । నేత్రామయవిఘాతార్థం త్రిఫలాం శీలయేత్ సదా ।। ౨౭౯.

పర్వత మట్టి, చందనం కలిపిన లేపం కళ్లకు రాయడం మంచిది. కళ్ల వ్యాధులు రాకుండా ఉండాలంటే త్రిఫలాను ఎప్పుడూ వాడాలి.

రాత్రౌ తు మధుసర్పిభ్యాం దీర్ఘమాయుర్జ్జిజీవిషుః । శతావరీరసే సిద్ధౌ వృష్యౌ క్షీరఘృతౌ స్మృతౌ ।। ౨౭౯.

రాత్రి పూట దీర్ఘాయువు కోరేవారు తేనె, నెయ్యి వాడాలి. శతావరి రసాన్ని పాలు, నెయ్యితో కలిపి తీసుకుంటే బలాన్ని పెంచుతుంది.

కలమ్బికాని మాషాశ్చ వృష్యౌ క్షీరఘృతౌ తథా । ఆయుష్యా త్రిఫలా జ్ఞేయా పూర్వవన్మధుకాన్వితా ।। ౨౭౯.

కలంబిక, మాషాలు పాలు, నెయ్యితో కలిపి తీసుకుంటే బలాన్ని ఇస్తాయి. త్రిఫలాను యష్టిమధుకతో కలిపి తీసుకుంటే ఆయుష్షు పెరుగుతుంది.

మధుకాదిరసోపేతా బలీపలితనాశినీ । వచాసిద్ధఘృతం విప్రం భూతదోషవినాశనమ్ ।। ౨౭౯.

యష్టిమధుక మొదలైన రసాలు బలాన్ని ఇస్తాయి, వెంట్రుకలు తెల్లబడడాన్ని తగ్గిస్తాయి. వచాతో చేసిన నెయ్యి భూతదోషాలను పోగొడుతుంది.

కవ్యం బుద్ధిప్రదఞ్చైవ తథా సర్వార్థసాధనమ్ । వలాకల్కకషాయేణ సిద్ధమభ్యఞ్జనే హితమ్ ।। ౨౭౯.

కవిత్వం జ్ఞానాన్ని పెంచుతుంది, అన్ని కార్యాలు సాఫల్యం కలిగిస్తుంది. వల, కల్క కషాయం కలిపిన లేపనం మర్దనకు మంచిది.

రాస్నాసహచరైర్వాపి తైలం వాతవికారిణామ్ । అనభిష్యన్ది యచ్చాన్నం తద్‌వ్రణేషు ప్రశస్యతే ।। ౨౭౯.

రస్న, సహచరాలతో చేసిన నూనె వాయు సంబంధ వ్యాధులకు మంచిది. జీర్ణానికి ఆటంకం కలిగించని ఆహారం గాయాలకు మంచిది.