అగ్నిపురాణమ్

మసూరముద్‌గౌ పేయార్థే భోజ్యా జీర్ణాశ్చ శాలయః । నిమ్బపర్పటకైః శాకైర్జ్జాఙ్గలానాం తథా రసః ।। ౨౭౯.

మసూరలు, ముద్గలు పేయంగా తినాలి. బాగా ఉడికిన బియ్యం భోజనానికి మంచిది. వేప, పర్పట కూరలు, అడవి జంతువుల రసం కూడా ఉపయోగపడతాయి.

విడఙ్గం మరిచం ముస్తం కుష్ఠం లోధ్రం సువర్చ్చికా । మనః శిలా చ వాలేయః కుష్ఠహా మూత్రపేషితః ।। ౨౭౯.

విడంగ, మిరియాలు, ముస్త, కుష్ఠ, లోధ్ర, సువర్చిక, మనశిల, వాలేరియన్ — ఇవన్నీ మూత్రంతో కలిపి నూరితే చర్మవ్యాధులను పోగొడతాయి.

అపూపకుష్ఠకుల్మాషయవాద్యా మేహినాం హితాః । యవాన్నవికృతిర్ముద్‌గా కులత్థా జీర్ణశాలయః ।। ౨౭౯.

అపూపాలు, కుష్ఠ, కుల్మాష, యవాలతో చేసిన వంటలు మూత్రవ్యాధిగలవారికి మంచివి. యవాలు, ముద్గలు, కులత్తలు, బాగా ఉడికిన బియ్యం తినవచ్చు.

తిక్తరుక్షాణి శాకాని తిక్తాని హరితాని చ । తైలాని తిలశిగ్రుకవిభీతకేఙ్గుదాని చ ।। ౨౭౯.

చేదుగా, పొడిగా ఉండే కూరగాయలు, చేదు ఆకుకూరలు తినాలి. నువ్వుల నూనె, ఆవాల నూనె, బిభీతక నూనె, ఇంగుడ నూనె కూడా ఉపయోగపడతాయి.

ముద్‌గాః సయవగోధూమా ధాన్యం వర్షస్థితఞ్చ యత్ । జాఙ్గలస్య రసః శస్తో భోజనే రాజయక్ష్మిణాం ।। ౨౭౯.

ముద్గలు, యవలు, గోధుమలు, ఏడాది నిల్వ ఉంచిన ధాన్యాలు, అడవి జంతువుల రసం — ఇవన్నీ రాజయక్ష్మి వ్యాధిగలవారికి భోజనంగా ఉత్తమం.

కౌలత్థమౌద్‌గకో రాస్నాశుష్కమూలకజాఙ్గలైః । పూపైర్వా విస్కిరైః సిద్ధైర్దధిదాड़ిమసాధితైః ।। ౨౭౯.

కొల్లులు, మినుములు, రాస్నా, ఎండిన మూలికలు, అడవి మాంసాలు లేదా పువ్వులు, ధాన్యాలు పెరుగు, దానిమ్మతో కలిపి సిద్ధం చేసినవి ఉపయోగించాలి.

మాతులఙ్గరసక్షౌద్రద్రాక్షావ్యోషాదిసంస్కృతైః । యవగోధూమశాల్యన్నైర్భోజ్యేచ్ఛ్‌వాసకాసినం ।। ౨౭౯.

నారింజ రసం, తేనె, ద్రాక్ష, పిప్పలి వంటి పదార్థాలతో తయారైన ఆహారం, అలాగే యవలు, గోధుమలు, బియ్యం శ్వాసకోసము, దగ్గు ఉన్నవారికి ఇవ్వాలి.

దశమూలవలారాస్నాకులత్థైరుపసాధితాః । పేయాః పూపరసాః క్కాథాః శ్వాసహిక్కానివారణా ।। ౨౭౯.

పది రకాల మూలికలు, బల, రాస్నా, కొల్లులతో తయారైన పేయాలు, సారాలు, కషాయాలు శ్వాస, హిక్కా నివారణకు ఉపయోగపడతాయి.

శుష్కమూలకకౌలత్థమూలజాహ్గలజై రసైః । యవగోధూమశాల్యన్నం జీర్ణం సోశీరమాచరేత్ ।। ౨౭౯.

ఎండిన మూలికల రసం, కొల్లులు, అడవి మూలికల రసంతో జీర్ణమైన యవ, గోధుమ, బియ్యాన్ని ఉశీరంతో కలిపి తీసుకోవాలి.

శోథవాన్ సగుड़ాం పథ్యాం ఖాదేద్వా గుड़నాగరమ్ । తక్రఞ్చ చిత్రకఞ్చోభౌ గ్రహణీరోగనాశనౌ ।। ౨౭౯.

వాపు ఉన్నవాడు గురుతో పాటు పథ్యాన్ని, అల్లం, మజ్జిగ, చిత్రకాన్ని తినాలి. ఇవి గ్రహణీ వ్యాధులకు మంచివి.

పురాణయవగోధూమశాలయో జాఙ్గలో రసః । ముద్‌గామలకఖర్జూరమృద్వీకావదరాణి చ ।। ౨౭౯.

పాత యవ, గోధుమ, బియ్యం, అడవి మాంసరసం, అలాగే ముద్గ, ఆమలక, ఖర్జూరం, ద్రాక్ష, బదరాలు తినడం శ్రేయస్కరం.

మధు సర్పిః పయః శక్ర నిమ్బపర్పటకౌ వృషమ్ । తక్రారిష్టాశ్చ శస్యన్తే సతతం వాతరోగిణామ్ ।। ౨౭౯.

తేనె, నెయ్యి, పాలు, సక్కర, నిమ్మ, పర్పట, మజ్జిగ, అరిష్టం వాతవ్యాధి ఉన్నవారికి ఎప్పుడూ మంచివి.

హృద్రోగిణో విరేచ్యాస్తు పిప్పల్యో హిక్కినాం హితాః । తక్రావలాలసిన్ధూని ముక్తాని శిశిరామ్భసా ।। ౨౭౯.

హృద్రోగులకు విరేచనము చేయాలి; హిక్కాకు పిప్పలి మంచిది. మజ్జిగ, వలాల, సింధు చల్లని నీటితో కలిపి వాడాలి.

ముక్తాః సౌవర్చలాజాది మద్యం శస్తం మదాత్యయే । సక్షోద్రపయసా లాక్షఆం పివేచ్చ క్షచవాన్నరః ।। ౨౭౯.

ముత్యాలు, సౌవర్చలము మొదలైనవి మద్యం తాగినవారికి మంచివి; తేనె, పాలు కలిపిన లాక్షను వాంతి నివారణకు తాగాలి.

క్షయం మాంసరసాహారో వహ్నిసంరక్షణాజ్జయేత్ । శాలయో భోజనే రక్తా నీవారకలమాదయః ।। ౨౭౯.

మాంసరసంతో కూడిన ఆహారం అగ్ని రక్షణతో క్షయాన్ని జయించవచ్చు; భోజనంలో ఎర్రబియ్యం, నివార, కలమాలను తీసుకోవాలి.

యవాన్నవికృతిర్మ్మాంసం శాకం సౌవర్చలం శటీ । పథ్యా తథైవార్శసాం యన్‌మణ్డం తక్రఞ్చ వారిణా ।। ౨౭౯.

యవ వంటకాలు, మాంసం, కూరగాయలు, సౌవర్చలము, శటి ఆరోగ్యానికి మంచివి; అర్జసానికి మాండము లేదా మజ్జిగను నీటితో తీసుకోవాలి.

ముస్తాభ్యాసస్తథా లోపశ్చిత్రకేణ హరిద్రయా । యవాన్నవికృతిః శాలిర్వ్వాస్తూకం ససువర్చ్చలమ్ ।। ౨౭౯.

ముస్తా వాడకం, చిత్రక, పసుపుతో లోప, యవ వంటకాలు, బియ్యం, వాస్తుకను సౌవర్చలంతో కలిపి వాడాలి.

త్రపుషైర్వారుగోధూమాః క్షీరేక్షుఘృతసంయుతాః । మూత్రకృచ్ఛ్రే చ శస్తాః స్యుః పానే మణ్డసురాదయః ।। ౨౭౯.

టినుతో కలిపిన యవ, గోధుమలు, పాలు, చెరకు రసం, నెయ్యితో కలిపి మూత్రకృచ్ఛ్రంలో ఉపయోగించాలి; తాగడానికి మాండము, సురా మంచివి.

లాజాః శక్తుస్తథా క్షౌద్రం శూల్యం మాంసం పరూషకమ్ । వార్త్తాకులావశిఖినశ్ఛర్ద్దిఘ్నాః పానకాని చ ।। ౨౭౯.

లాజలు, శక్తు, తేనె, కాల్చిన మాంసం, పరుషక, వంకాయ, కులావ, శిఖిని, అలాగే పానకాలు వాంతికి నివారణగా ఉపయోగపడతాయి.

శాల్యన్నన్తోయపయసీ కేవలోష్ణే శ్రృతేఽపి వా । తృష్ణాఘ్నే ముస్తగుड़యోర్గుటికా వా ముఖే ధృతా ।। ౨౭౯.

నీళ్ళతో లేదా పాలతో బాగా ఉడికించిన బియ్యం, లేక వేడి నీటితో చేసినదైనా దాహాన్ని తగ్గిస్తుంది; లేక ముస్తా, గురుతో చేసిన గుళికను నోట్లో ఉంచాలి.

యవాన్నవికృతిః పూపం శుష్కమూలకజన్తథా । శాకం పటోలవేత్రాగ్రమురుస్తమ్భవినాశనమ్ ।। ౨౭౯.

యవ వంటకాలు, పుప్పాలు, ఎండిన మూలికలు, పటోల, వేత్రపు మొక్కలు వంటి కూరగాయలు మూరుదనం పోగొడతాయి.

ముద్‌గాढ़కమసూరాణాం సతిలైర్జాఙ్గలై రసైః । ససైన్ధవఘృతద్రాక్షాశుణ్ఠ్యామలకకోలజైః ।। ౨౭౯.

ముద్గ, ఆఱక, మసూరలు, నువ్వులు, అడవి మాంసరసాలు, సైంధవ లవణం, నెయ్యి, ద్రాక్ష, శుంఠి, ఆమలక, కోలాలతో కలిపి వాడాలి.

యూషైః పురాణగోధూమయవశాల్యన్నమభ్యసేత్ । విసర్పీ ససితాక్షౌద్రమృద్వీకాదాड़ిమోదకమ్ ।। ౨౭౯.

పాత గోధుమ, యవ, బియ్యంతో చేసిన సారాలు వాడాలి; విసర్పి ఉన్నవారు నువ్వులు, తేనె, ద్రాక్ష, దానిమ్మతో చేసిన మిఠాయి తినాలి.

రక్తయష్టికగోధూమయవముద్‌గాదికం లఘు । కాకమారీ చ వేత్రాగ్రం వాస్తుకఞ్చ సువర్చ్చలా ।। ౨౭౯.

ఎరుపు చెరకు, గోధుమ, యవము, పెసలు ఇవన్నీ తేలికగా జీర్ణమయ్యే ఆహారాలు. కాకమారి, వేత్రపు మొనదొడ్డు, వాస్తుక, సువర్చల కూడా ఇలానే ఉపయోగపడతాయి.

వాతశోణితనాశాయ తోయం శస్తం మధు । నాశారోగేషు చ హితం ఘృతం దుర్వ్వాప్రసాధితమ్ ।। ౨౭౯.

వాయు, రక్త సంబంధమైన వ్యాధులు పోవడానికి తేనె కలిపిన నీళ్లు మంచివి. చికిత్స చేయలేని వ్యాధుల్లో దర్భ గడ్డి కలిపిన నెయ్యి ఉపయోగపడుతుంది.

భృఙ్గరాజరసే సిద్ధం తైలం ధాత్రీరసేఽపి వా । నశ్యం సర్వామయేష్విష్టం మూర్ద్ధజన్తూద్భవేషు చ ।। ౨౭౯.

భృంగరాజం లేదా ఉసిరికాయ రసంతో చేసిన నూనెను ముక్కులో వేసుకోవడం అన్ని రకాల వ్యాధులకు, తలలో ఉండే పురుగుల వల్ల వచ్చే సమస్యలకు మంచిది.

శీతతోయాన్నపానఞ్చ తిలానాం విప్ర భక్షణమ్ । ద్విజజాఢర్యకరం ప్రోక్తం తథా తుష్టికరమ్పరమ్ ।। ౨౭౯.

చల్లని నీరు, ఆహారం, పానీయాలు, అలాగే నువ్వులు తినడం ద్విజులకు అలసటను కలిగించడమే కాకుండా తృప్తిని కూడా ఇస్తుంది.

గణ్డూషం తిలతైలేన ద్విజజార్ఢ్యకరం పరం । విड़ఙ్గచూర్ణం గోమూత్రం సర్వ్వంత్ర కృమినాశనే ।। ౨౭౯.

నువ్వుల నూనెతో గండూషం చేయడం ద్విజులకు బాగా అలసటను కలిగిస్తుంది. విరంగ చూర్ణం, ఆవు మూత్రం అన్నీ కడుపులోని పురుగులను పోగొట్టడంలో ఉపయోగపడతాయి.

ధాత్రీఫలాన్యథాజ్యఞ్చ శిరోలేపనముత్తమమ్ । శిరోరోగవినాశాయ స్రిగ్ధముష్ణఞ్చ భోజనమ్ ।। ౨౭౯.

ఉసిరికాయ పండ్లు, నెయ్యితో చేసిన లేపనం తలకు రాసుకోవడం ఉత్తమం. తల వ్యాధులు పోవాలంటే కొవ్వు పదార్థాలు, వేడిగా ఉన్న ఆహారం తినడం మంచిది.