అగ్నిపురాణమ్

ముస్తపర్పటకోశీరచన్దనోదీచ్యనాగరైః । షड़హే చ వ్యతిక్రాన్తే తిక్తకం పాయయేద్‌ధ్రువమ్ ।। ౨౭౯.

ముస్త, పర్పట, కోశీర, చందనం, ఉడీచ, శుంఠి లాంటి పదార్థాలతో, జ్వరం తీవ్రత తగ్గిన తర్వాత తప్పకుండా చేదు పదార్థాన్ని ఇవ్వాలి.

స్నేహయేత్త్యక్తదోషన్తు తతస్తఞ్చ విరేచయేత్ । జీర్ణాః షష్టికనీవారరక్తశాలిప్రమోదకాః ।। ౨౭౯.

నూనెతో మర్ధన చేసి, దోషాలను తొలగించిన తరువాత విరేచనాన్ని చేయాలి. బాగా ఉడికిన షష్టిక, నివార, ఎర్ర బియ్యం, ప్రమోదకాలు తినడానికి మంచివి.

తద్విధాస్తే జ్వరేష్విష్టా యవానాం వికృతిస్తథా । ముద్‌గా మసూరాశ్చణకాః కులత్థాస్చ సకుష్ఠకాః ।। ౨౭౯.

ఇలాంటి ఆహారాలు జ్వరంలో సూచించబడతాయి. యవాలతో చేసిన వంటలు, ముద్గలు, మసూరలు, శణకాలు, కులత్తలు, కుష్ఠ కలిపినవి కూడా తినవచ్చు.

ఆటక్యో నారకాద్యాశ్చ కర్క్కోటకకటోల్వకమ్ । పటోలం సఫలం నిమ్బం పర్పటం దాడిమం జ్వరే ।। ౨౭౯.

ఆటక్య, నరక, కర్కోటక, కటోల్వక, పండుతో కూడిన పట్టోల, వేప, పర్పట, దాడిమా — ఇవన్నీ జ్వరంలో ఉపయోగకరమైనవి.

అధోగే వమనం శస్తమూద్‌ర్ధ్వగే చ విరేచనమ్ । రక్తపిత్తే తథా పానం షడఙ్గం శుణ్ఠివర్జ్జితమ్ ।। ౨౭౯.

కిందకు పోయే వ్యాధుల్లో వాంతులు మంచివి; పైకి పోయే వ్యాధుల్లో విరేచనమే ఉత్తమం. రక్తపిత్తంలో శుంఠి లేకుండా చేసిన షడంగ కషాయం తాగాలి.

శక్రుగోధూమలాజాశ్చ యవశాలిమసూరకాః । సకుష్ఠచణకా ముద్‌గా భక్ష్యా గోధూమకా హితాః ।। ౨౭౯.

వేపిన యవలు, గోధుమ, బియ్యం, మసూరలు, కుష్ఠ కలిపిన శణకాలు, ముద్గలు తినదగ్గవి; గోధుమతో చేసిన వంటలు ఆరోగ్యానికి మంచివి.

సాధితా ఘృతదుగ్ధాభ్యాం క్షౌద్రం వృషరసో మధు । అతీసారే పురాణానాం శాలీనాం భక్షణం హితం ।। ౨౭౯.

నెయ్యి, పాలు కలిపి చేసిన వంటలు, తేనె, ఎద్దు మూత్రం, తేనె ఇవన్నీ ఉపయోగకరమైనవి. దీర్ఘకాలిక అతిసారంలో పాత బియ్యం తినడం మంచిది.

అనభిష్యన్ది యచ్చాన్నం లోధ్రవల్కలసంయుతమ్ । మారుతం వర్జ్జయేద్ యత్నః కార్య్యో గుల్మేషు సర్వథా ।। ౨౭౯.౧౧ వాట్యం క్షీరేణ చాశ్నీయాద్వాస్తూకం ఘృతసాధితం । గోధూమశాలయస్తిక్తా హితా జఠరిణామథ ।। ౨౭౯.

అవరోధం కలిగించని అన్నం, లోధ్ర వృక్షపు తొక్క కలిపినది తినాలి. గర్భరోగాల్లో గాలి తినడం పూర్తిగా నివారించాలి.

గోధూమశాలయో ముద్‌గా బ్రహ్మర్క్షఖదిరోఽభయా । పఞ్చకోలఞ్జాఙ్గలాశ్చ నిమ్బధాత్ర్యాః పటోలకాః ।। ౨౭౯.

గోధుమ, బియ్యం, ముద్గలు, బ్రాహ్మి, ఖదిర, హరితకి, ఐదు రకాల మిరియాలు, అడవి కూరగాయలు, వేప, ఆమలకీ, పట్టోల — ఇవన్నీ తినడానికి మంచివి.

మాతులఙ్గరసాజాతిశుష్కమూలకసైన్ధవాః । కుష్ఠినాఞ్చ తతా శస్తం పానార్థే ఖదిరోదకం ।। ౨౭౯.

మాతులుంగ రసం, జాతి, ఎండిన మూలికలు, సైంధవ లవణం కలిపినవి; చర్మవ్యాధిగలవారు ఖదిరపు నీరు తాగడం మంచిది.

మసూరముద్‌గౌ పేయార్థే భోజ్యా జీర్ణాశ్చ శాలయః । నిమ్బపర్పటకైః శాకైర్జ్జాఙ్గలానాం తథా రసః ।। ౨౭౯.

మసూరలు, ముద్గలు పేయంగా తినాలి. బాగా ఉడికిన బియ్యం భోజనానికి మంచిది. వేప, పర్పట కూరలు, అడవి జంతువుల రసం కూడా ఉపయోగపడతాయి.

విడఙ్గం మరిచం ముస్తం కుష్ఠం లోధ్రం సువర్చ్చికా । మనః శిలా చ వాలేయః కుష్ఠహా మూత్రపేషితః ।। ౨౭౯.

విడంగ, మిరియాలు, ముస్త, కుష్ఠ, లోధ్ర, సువర్చిక, మనశిల, వాలేరియన్ — ఇవన్నీ మూత్రంతో కలిపి నూరితే చర్మవ్యాధులను పోగొడతాయి.

అపూపకుష్ఠకుల్మాషయవాద్యా మేహినాం హితాః । యవాన్నవికృతిర్ముద్‌గా కులత్థా జీర్ణశాలయః ।। ౨౭౯.

అపూపాలు, కుష్ఠ, కుల్మాష, యవాలతో చేసిన వంటలు మూత్రవ్యాధిగలవారికి మంచివి. యవాలు, ముద్గలు, కులత్తలు, బాగా ఉడికిన బియ్యం తినవచ్చు.

తిక్తరుక్షాణి శాకాని తిక్తాని హరితాని చ । తైలాని తిలశిగ్రుకవిభీతకేఙ్గుదాని చ ।। ౨౭౯.

చేదుగా, పొడిగా ఉండే కూరగాయలు, చేదు ఆకుకూరలు తినాలి. నువ్వుల నూనె, ఆవాల నూనె, బిభీతక నూనె, ఇంగుడ నూనె కూడా ఉపయోగపడతాయి.

ముద్‌గాః సయవగోధూమా ధాన్యం వర్షస్థితఞ్చ యత్ । జాఙ్గలస్య రసః శస్తో భోజనే రాజయక్ష్మిణాం ।। ౨౭౯.

ముద్గలు, యవలు, గోధుమలు, ఏడాది నిల్వ ఉంచిన ధాన్యాలు, అడవి జంతువుల రసం — ఇవన్నీ రాజయక్ష్మి వ్యాధిగలవారికి భోజనంగా ఉత్తమం.

కౌలత్థమౌద్‌గకో రాస్నాశుష్కమూలకజాఙ్గలైః । పూపైర్వా విస్కిరైః సిద్ధైర్దధిదాड़ిమసాధితైః ।। ౨౭౯.

కొల్లులు, మినుములు, రాస్నా, ఎండిన మూలికలు, అడవి మాంసాలు లేదా పువ్వులు, ధాన్యాలు పెరుగు, దానిమ్మతో కలిపి సిద్ధం చేసినవి ఉపయోగించాలి.

మాతులఙ్గరసక్షౌద్రద్రాక్షావ్యోషాదిసంస్కృతైః । యవగోధూమశాల్యన్నైర్భోజ్యేచ్ఛ్‌వాసకాసినం ।। ౨౭౯.

నారింజ రసం, తేనె, ద్రాక్ష, పిప్పలి వంటి పదార్థాలతో తయారైన ఆహారం, అలాగే యవలు, గోధుమలు, బియ్యం శ్వాసకోసము, దగ్గు ఉన్నవారికి ఇవ్వాలి.

దశమూలవలారాస్నాకులత్థైరుపసాధితాః । పేయాః పూపరసాః క్కాథాః శ్వాసహిక్కానివారణా ।। ౨౭౯.

పది రకాల మూలికలు, బల, రాస్నా, కొల్లులతో తయారైన పేయాలు, సారాలు, కషాయాలు శ్వాస, హిక్కా నివారణకు ఉపయోగపడతాయి.

శుష్కమూలకకౌలత్థమూలజాహ్గలజై రసైః । యవగోధూమశాల్యన్నం జీర్ణం సోశీరమాచరేత్ ।। ౨౭౯.

ఎండిన మూలికల రసం, కొల్లులు, అడవి మూలికల రసంతో జీర్ణమైన యవ, గోధుమ, బియ్యాన్ని ఉశీరంతో కలిపి తీసుకోవాలి.

శోథవాన్ సగుड़ాం పథ్యాం ఖాదేద్వా గుड़నాగరమ్ । తక్రఞ్చ చిత్రకఞ్చోభౌ గ్రహణీరోగనాశనౌ ।। ౨౭౯.

వాపు ఉన్నవాడు గురుతో పాటు పథ్యాన్ని, అల్లం, మజ్జిగ, చిత్రకాన్ని తినాలి. ఇవి గ్రహణీ వ్యాధులకు మంచివి.

పురాణయవగోధూమశాలయో జాఙ్గలో రసః । ముద్‌గామలకఖర్జూరమృద్వీకావదరాణి చ ।। ౨౭౯.

పాత యవ, గోధుమ, బియ్యం, అడవి మాంసరసం, అలాగే ముద్గ, ఆమలక, ఖర్జూరం, ద్రాక్ష, బదరాలు తినడం శ్రేయస్కరం.

మధు సర్పిః పయః శక్ర నిమ్బపర్పటకౌ వృషమ్ । తక్రారిష్టాశ్చ శస్యన్తే సతతం వాతరోగిణామ్ ।। ౨౭౯.

తేనె, నెయ్యి, పాలు, సక్కర, నిమ్మ, పర్పట, మజ్జిగ, అరిష్టం వాతవ్యాధి ఉన్నవారికి ఎప్పుడూ మంచివి.

హృద్రోగిణో విరేచ్యాస్తు పిప్పల్యో హిక్కినాం హితాః । తక్రావలాలసిన్ధూని ముక్తాని శిశిరామ్భసా ।। ౨౭౯.

హృద్రోగులకు విరేచనము చేయాలి; హిక్కాకు పిప్పలి మంచిది. మజ్జిగ, వలాల, సింధు చల్లని నీటితో కలిపి వాడాలి.

ముక్తాః సౌవర్చలాజాది మద్యం శస్తం మదాత్యయే । సక్షోద్రపయసా లాక్షఆం పివేచ్చ క్షచవాన్నరః ।। ౨౭౯.

ముత్యాలు, సౌవర్చలము మొదలైనవి మద్యం తాగినవారికి మంచివి; తేనె, పాలు కలిపిన లాక్షను వాంతి నివారణకు తాగాలి.

క్షయం మాంసరసాహారో వహ్నిసంరక్షణాజ్జయేత్ । శాలయో భోజనే రక్తా నీవారకలమాదయః ।। ౨౭౯.

మాంసరసంతో కూడిన ఆహారం అగ్ని రక్షణతో క్షయాన్ని జయించవచ్చు; భోజనంలో ఎర్రబియ్యం, నివార, కలమాలను తీసుకోవాలి.

యవాన్నవికృతిర్మ్మాంసం శాకం సౌవర్చలం శటీ । పథ్యా తథైవార్శసాం యన్‌మణ్డం తక్రఞ్చ వారిణా ।। ౨౭౯.

యవ వంటకాలు, మాంసం, కూరగాయలు, సౌవర్చలము, శటి ఆరోగ్యానికి మంచివి; అర్జసానికి మాండము లేదా మజ్జిగను నీటితో తీసుకోవాలి.

ముస్తాభ్యాసస్తథా లోపశ్చిత్రకేణ హరిద్రయా । యవాన్నవికృతిః శాలిర్వ్వాస్తూకం ససువర్చ్చలమ్ ।। ౨౭౯.

ముస్తా వాడకం, చిత్రక, పసుపుతో లోప, యవ వంటకాలు, బియ్యం, వాస్తుకను సౌవర్చలంతో కలిపి వాడాలి.

త్రపుషైర్వారుగోధూమాః క్షీరేక్షుఘృతసంయుతాః । మూత్రకృచ్ఛ్రే చ శస్తాః స్యుః పానే మణ్డసురాదయః ।। ౨౭౯.

టినుతో కలిపిన యవ, గోధుమలు, పాలు, చెరకు రసం, నెయ్యితో కలిపి మూత్రకృచ్ఛ్రంలో ఉపయోగించాలి; తాగడానికి మాండము, సురా మంచివి.

లాజాః శక్తుస్తథా క్షౌద్రం శూల్యం మాంసం పరూషకమ్ । వార్త్తాకులావశిఖినశ్ఛర్ద్దిఘ్నాః పానకాని చ ।। ౨౭౯.

లాజలు, శక్తు, తేనె, కాల్చిన మాంసం, పరుషక, వంకాయ, కులావ, శిఖిని, అలాగే పానకాలు వాంతికి నివారణగా ఉపయోగపడతాయి.