అగ్నిపురాణమ్

గఙ్గాయాం శాన్తనోర్భీష్మః కాల్యాయాం విచిత్రవీర్య్యకః । కృష్ణద్వైపాయనశ్చైవ క్షేత్రే వైచిత్రవీర్య్యకే ।। ౨౭౮.

గంగాదేవిలో శాంతనువుకు భీష్ముడు, కాల్యలో విచిత్రవీర్యుడు పుట్టారు. విచిత్రవీర్యుని వంశంలో కృష్ణద్వైపాయనుడు జన్మించాడు.

ధృతరాష్ట్రఞ్చ పాణ్డుఞ్చ విదురఞ్చాప్యజీజనత్ । పాణ్డోర్యుధిష్ఠిరః కున్త్యాం భీమశ్చైవార్జునస్త్రయః ।। ౨౭౮.

ఆయన ధృతరాష్ట్రుడు, పాండు, విదురుడు జన్మించగా, పాండుని నుండి కుంటిలో యుధిష్ఠిరుడు, భీముడు, అర్జునుడు పుట్టారు.

నకులః సహదేవశ్చ పాణ్డోర్మ్మాద్య్రాఞ్చ దైవతః । అర్జునస్య చ సౌభద్రః పరిక్షిదభిమన్యుతః ।। ౨౭౮.

పాండుని నుండి మాద్రి ద్వారా నకులు, సహదేవులు దేవకృపతో పుట్టారు. అర్జునుని కుమారుడు సౌభద్రుడు, అభిమన్యుని కుమారుడు పరిక్షిత్తు.

ద్రౌపదీ పాణ్డవానాఞ్చ ప్రియా తస్యాం యుధిష్ఠిరాత్ । ప్రతివిన్ధ్యో భీమసేనాచ్ఛ్రుతకీర్త్తిర్ద్ధనఞ్జయాత్ ।। ౨౭౮.

ద్రౌపదీ పాండవులకు ప్రియమైనది. ఆమె యుధిష్ఠిరునికి ప్రతివింధ్యుడు, భీమసేనునికి శ్రుతకీర్తి, అర్జునునికి ధనంజయుడు పుట్టారు.

సహదేవాచ్ఛ్రుతకర్మ్మా శతానీకస్తు నాకులిః । భీమసేనాద్ధిड़ిమ్బాయామన్య ఆసీద్ ఘటోత్‌కచః ।। ౨౭౮.

సహదేవునికి శ్రుతకర్ముడు, నకులునికి శతానీకుడు పుట్టారు. భీమసేనుడు, హిడింబ నుండి ఘటోత్కచుడు జన్మించాడు.

ఏతే భూతా భవిష్యాశ్చ నృపాః సంఖ్యా న విద్యతే । గతాః కాలేన కాలో హి హరిస్తం పూజయేద్‌ద్విజ ।। ౨౭౮.

ఇలాంటి రాజులు గతంలోనూ, భవిష్యత్తులోనూ అనేక మంది ఉన్నారు. వారి సంఖ్య లెక్కించలేము. అందరూ కాలంతో కలిసి పోయారు. కాలమే హరిదేవుడు, ఆయనను ద్విజులు పూజించాలి.

హోమమగ్నౌసముద్దిశ్య కురు సర్వ్వప్రదం యతః ।। ౨౭౮.

అగ్నికి హోమం చేయి, అది అన్నీ ఫలితాలు ఇస్తుంది.

అగ్నిరువాచ ఆయుర్వేదం ప్రవక్ష్యామి సుశ్రుతాయ యమబ్రవీత్ । దేవో ధన్వన్తరిః సారం మృతసఞ్జీవనీకరం ।। ౨౭౯.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: నేను ఆయుర్వేదాన్ని వివరంగా చెబుతాను. దానిని దేవుడు ధన్వంతరి, సుశ్రుతునికి చెప్పాడు. ఇది మృతులను కూడా తిరిగి బ్రతికించగలిగే అమూల్యమైన సారం.

సుశ్రుత ఉవాచ ఆయుర్వేదం మమ బ్రూహి నరాశ్వేభరుగర్దనమ్ । సిద్ధయోగాన్‌ సిద్ధమన్త్రాన్‌ మృతసఞ్జీవనీకరాన్ ।। ౨౭౯.

సుశ్రుతుడు ఇలా అన్నాడు: మానవులు, గుర్రాలు, పశువుల వ్యాధులను పోగొట్టే ఆయుర్వేదాన్ని, సిద్ధమైన యోగాలు, మంత్రాలు, మృతులను బ్రతికించగలిగే విధానాలను నాకు చెప్పండి.

ధన్వన్తరిరువాచ రక్షన్ బలం హి జ్వరితం లఙ్ఘితం భోజయేద్భిషక్ । సవిశ్వం లాజమణ్డన్తు తృడ్‌జ్వరాన్తం శ్రృతం జలమ్ ।। ౨౭౯.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: జ్వరంలో బలాన్ని కాపాడేందుకు, ఉపవాసం చేసినవారికి వైద్యుడు తేలికపాటి ఆహారం ఇవ్వాలి. వేపిన యవలు, లాజలు, చల్లార్చిన ఉడికిన నీరు తాగితే దాహం, జ్వరం తగ్గిపోతాయి.

ముస్తపర్పటకోశీరచన్దనోదీచ్యనాగరైః । షड़హే చ వ్యతిక్రాన్తే తిక్తకం పాయయేద్‌ధ్రువమ్ ।। ౨౭౯.

ముస్త, పర్పట, కోశీర, చందనం, ఉడీచ, శుంఠి లాంటి పదార్థాలతో, జ్వరం తీవ్రత తగ్గిన తర్వాత తప్పకుండా చేదు పదార్థాన్ని ఇవ్వాలి.

స్నేహయేత్త్యక్తదోషన్తు తతస్తఞ్చ విరేచయేత్ । జీర్ణాః షష్టికనీవారరక్తశాలిప్రమోదకాః ।। ౨౭౯.

నూనెతో మర్ధన చేసి, దోషాలను తొలగించిన తరువాత విరేచనాన్ని చేయాలి. బాగా ఉడికిన షష్టిక, నివార, ఎర్ర బియ్యం, ప్రమోదకాలు తినడానికి మంచివి.

తద్విధాస్తే జ్వరేష్విష్టా యవానాం వికృతిస్తథా । ముద్‌గా మసూరాశ్చణకాః కులత్థాస్చ సకుష్ఠకాః ।। ౨౭౯.

ఇలాంటి ఆహారాలు జ్వరంలో సూచించబడతాయి. యవాలతో చేసిన వంటలు, ముద్గలు, మసూరలు, శణకాలు, కులత్తలు, కుష్ఠ కలిపినవి కూడా తినవచ్చు.

ఆటక్యో నారకాద్యాశ్చ కర్క్కోటకకటోల్వకమ్ । పటోలం సఫలం నిమ్బం పర్పటం దాడిమం జ్వరే ।। ౨౭౯.

ఆటక్య, నరక, కర్కోటక, కటోల్వక, పండుతో కూడిన పట్టోల, వేప, పర్పట, దాడిమా — ఇవన్నీ జ్వరంలో ఉపయోగకరమైనవి.

అధోగే వమనం శస్తమూద్‌ర్ధ్వగే చ విరేచనమ్ । రక్తపిత్తే తథా పానం షడఙ్గం శుణ్ఠివర్జ్జితమ్ ।। ౨౭౯.

కిందకు పోయే వ్యాధుల్లో వాంతులు మంచివి; పైకి పోయే వ్యాధుల్లో విరేచనమే ఉత్తమం. రక్తపిత్తంలో శుంఠి లేకుండా చేసిన షడంగ కషాయం తాగాలి.

శక్రుగోధూమలాజాశ్చ యవశాలిమసూరకాః । సకుష్ఠచణకా ముద్‌గా భక్ష్యా గోధూమకా హితాః ।। ౨౭౯.

వేపిన యవలు, గోధుమ, బియ్యం, మసూరలు, కుష్ఠ కలిపిన శణకాలు, ముద్గలు తినదగ్గవి; గోధుమతో చేసిన వంటలు ఆరోగ్యానికి మంచివి.

సాధితా ఘృతదుగ్ధాభ్యాం క్షౌద్రం వృషరసో మధు । అతీసారే పురాణానాం శాలీనాం భక్షణం హితం ।। ౨౭౯.

నెయ్యి, పాలు కలిపి చేసిన వంటలు, తేనె, ఎద్దు మూత్రం, తేనె ఇవన్నీ ఉపయోగకరమైనవి. దీర్ఘకాలిక అతిసారంలో పాత బియ్యం తినడం మంచిది.

అనభిష్యన్ది యచ్చాన్నం లోధ్రవల్కలసంయుతమ్ । మారుతం వర్జ్జయేద్ యత్నః కార్య్యో గుల్మేషు సర్వథా ।। ౨౭౯.౧౧ వాట్యం క్షీరేణ చాశ్నీయాద్వాస్తూకం ఘృతసాధితం । గోధూమశాలయస్తిక్తా హితా జఠరిణామథ ।। ౨౭౯.

అవరోధం కలిగించని అన్నం, లోధ్ర వృక్షపు తొక్క కలిపినది తినాలి. గర్భరోగాల్లో గాలి తినడం పూర్తిగా నివారించాలి.

గోధూమశాలయో ముద్‌గా బ్రహ్మర్క్షఖదిరోఽభయా । పఞ్చకోలఞ్జాఙ్గలాశ్చ నిమ్బధాత్ర్యాః పటోలకాః ।। ౨౭౯.

గోధుమ, బియ్యం, ముద్గలు, బ్రాహ్మి, ఖదిర, హరితకి, ఐదు రకాల మిరియాలు, అడవి కూరగాయలు, వేప, ఆమలకీ, పట్టోల — ఇవన్నీ తినడానికి మంచివి.

మాతులఙ్గరసాజాతిశుష్కమూలకసైన్ధవాః । కుష్ఠినాఞ్చ తతా శస్తం పానార్థే ఖదిరోదకం ।। ౨౭౯.

మాతులుంగ రసం, జాతి, ఎండిన మూలికలు, సైంధవ లవణం కలిపినవి; చర్మవ్యాధిగలవారు ఖదిరపు నీరు తాగడం మంచిది.

మసూరముద్‌గౌ పేయార్థే భోజ్యా జీర్ణాశ్చ శాలయః । నిమ్బపర్పటకైః శాకైర్జ్జాఙ్గలానాం తథా రసః ।। ౨౭౯.

మసూరలు, ముద్గలు పేయంగా తినాలి. బాగా ఉడికిన బియ్యం భోజనానికి మంచిది. వేప, పర్పట కూరలు, అడవి జంతువుల రసం కూడా ఉపయోగపడతాయి.

విడఙ్గం మరిచం ముస్తం కుష్ఠం లోధ్రం సువర్చ్చికా । మనః శిలా చ వాలేయః కుష్ఠహా మూత్రపేషితః ।। ౨౭౯.

విడంగ, మిరియాలు, ముస్త, కుష్ఠ, లోధ్ర, సువర్చిక, మనశిల, వాలేరియన్ — ఇవన్నీ మూత్రంతో కలిపి నూరితే చర్మవ్యాధులను పోగొడతాయి.

అపూపకుష్ఠకుల్మాషయవాద్యా మేహినాం హితాః । యవాన్నవికృతిర్ముద్‌గా కులత్థా జీర్ణశాలయః ।। ౨౭౯.

అపూపాలు, కుష్ఠ, కుల్మాష, యవాలతో చేసిన వంటలు మూత్రవ్యాధిగలవారికి మంచివి. యవాలు, ముద్గలు, కులత్తలు, బాగా ఉడికిన బియ్యం తినవచ్చు.

తిక్తరుక్షాణి శాకాని తిక్తాని హరితాని చ । తైలాని తిలశిగ్రుకవిభీతకేఙ్గుదాని చ ।। ౨౭౯.

చేదుగా, పొడిగా ఉండే కూరగాయలు, చేదు ఆకుకూరలు తినాలి. నువ్వుల నూనె, ఆవాల నూనె, బిభీతక నూనె, ఇంగుడ నూనె కూడా ఉపయోగపడతాయి.

ముద్‌గాః సయవగోధూమా ధాన్యం వర్షస్థితఞ్చ యత్ । జాఙ్గలస్య రసః శస్తో భోజనే రాజయక్ష్మిణాం ।। ౨౭౯.

ముద్గలు, యవలు, గోధుమలు, ఏడాది నిల్వ ఉంచిన ధాన్యాలు, అడవి జంతువుల రసం — ఇవన్నీ రాజయక్ష్మి వ్యాధిగలవారికి భోజనంగా ఉత్తమం.

కౌలత్థమౌద్‌గకో రాస్నాశుష్కమూలకజాఙ్గలైః । పూపైర్వా విస్కిరైః సిద్ధైర్దధిదాड़ిమసాధితైః ।। ౨౭౯.

కొల్లులు, మినుములు, రాస్నా, ఎండిన మూలికలు, అడవి మాంసాలు లేదా పువ్వులు, ధాన్యాలు పెరుగు, దానిమ్మతో కలిపి సిద్ధం చేసినవి ఉపయోగించాలి.

మాతులఙ్గరసక్షౌద్రద్రాక్షావ్యోషాదిసంస్కృతైః । యవగోధూమశాల్యన్నైర్భోజ్యేచ్ఛ్‌వాసకాసినం ।। ౨౭౯.

నారింజ రసం, తేనె, ద్రాక్ష, పిప్పలి వంటి పదార్థాలతో తయారైన ఆహారం, అలాగే యవలు, గోధుమలు, బియ్యం శ్వాసకోసము, దగ్గు ఉన్నవారికి ఇవ్వాలి.

దశమూలవలారాస్నాకులత్థైరుపసాధితాః । పేయాః పూపరసాః క్కాథాః శ్వాసహిక్కానివారణా ।। ౨౭౯.

పది రకాల మూలికలు, బల, రాస్నా, కొల్లులతో తయారైన పేయాలు, సారాలు, కషాయాలు శ్వాస, హిక్కా నివారణకు ఉపయోగపడతాయి.

శుష్కమూలకకౌలత్థమూలజాహ్గలజై రసైః । యవగోధూమశాల్యన్నం జీర్ణం సోశీరమాచరేత్ ।। ౨౭౯.

ఎండిన మూలికల రసం, కొల్లులు, అడవి మూలికల రసంతో జీర్ణమైన యవ, గోధుమ, బియ్యాన్ని ఉశీరంతో కలిపి తీసుకోవాలి.