అగ్నిపురాణమ్

వ్యాధిభిర్వివిధైర్ఘోరైః శస్త్రైశ్చ యుధి నిర్జ్జితాః । పూతనా రేవతీ లేఖా కాలరాత్రీతి పఠ్యతే ।। ౨౬౯.

వివిధ భయంకరమైన వ్యాధులు, ఆయుధాలతో యుద్ధంలో ఓడిపోయినవారు: పూతన, రేవతి, లేఖ, కాలరాత్రి అని పిలువబడే వారు.

దహన్త్వాశు రిపూన్ సర్వాన్ పతాకే త్వాముపాశ్రితాః । సర్వమేధే మహాయజ్ఞే దేవదేవేన శూలినా ।। ౨౬౯.

నీ శత్రువులందరిని త్వరగా కాల్చివేయుగాక, ఎందుకంటే నీవు పతాకాన్ని ఆశ్రయించావు. మహాయజ్ఞంలో దేవదేవుడు త్రిశూలధారి నీకు ఆశీర్వదించెను.

శర్వేణ జగతశ్చైవ సారేణ త్వం వినిర్మ్మితః । నన్దకస్యాపరాం మూర్త్తిం స్మర శత్రునివర్హణ ।। ౨౬౯.

జగత్తు సారమైన శర్వుడు నిన్ను సృష్టించాడు. శత్రువులను సంహరించేవాడా, నందకుని మరొక రూపాన్ని గుర్తు పెట్టుకో.

నీలోత్పలదలశ్యామ కృష్ణ దుఃస్వప్ననాశన । అసిర్విశసనః ఖడ్గస్తీక్ష్ణధారో దురాసదః ।। ౨౬౯.

నీల ఉత్పలదళంలా ముదురు నలుపు వర్ణం, కృష్ణుడు, చెడు కలలను నాశనం చేయువాడు, ఖడ్గాన్ని ధరించినవాడు, పదునైన ధార కలవాడు, ఎదుర్కొనలేని వీరుడు.

ఔగర్భో విజయశ్చైవ ధర్మ్మపాలస్తథైవ చ । ఇత్యష్టౌ తవ నామాని పురోక్తాని స్వయమ్భువా ।। ౨౬౯.

ఔగర్భుడు, విజయుడు, ధర్మపాలుడు—ఇలా నీ ఎనిమిది పేర్లను స్వయంభువు ముందుగా ప్రకటించాడు.

నక్షత్రం కృత్తికా తుభ్యం గురుర్దేవో మహేశ్వరః । హిరణ్యఞ్చ శరీరన్తే దైవతన్తే జనార్దనః ।। ౨౬౯.

కృత్తిక నక్షత్రం నీదే; నీ గురువు మహేశ్వరుడు. బంగారం నీ శరీరం; నీ దైవం జనార్దనుడు.

రాజానం రక్ష నిస్త్రింశం సబలం సపురన్తథా । పితా పితామహో దేవః స త్వం పాలయ సర్వదా ।। ౨౬౯.

రాజును, ఖడ్గాన్ని, సైన్యాన్ని, పట్టణాన్ని రక్షించు. తండ్రి, తాత దేవతల వలె; వారిని నీవు ఎప్పుడూ కాపాడాలి.

శర్మప్రదస్త్వం సమరే వర్మన్ సైన్యే యశోఽద్య మే । రక్ష మాం రక్షణీయోఽహన్తవానఘ నమోఽస్తుతే ।। ౨౬౯.

పోరులో నీవు రక్షణను ప్రసాదిస్తావు; ఈ రోజు సైన్యంలో నాకు కీర్తి కలగనీ. నన్ను కాపాడు, నేను రక్షించబడవలసినవాడిని; పాపరహితుడా, నీకు నమస్కారం.

దున్దుభే త్వం సప్త్నానాం ఘోషాద్‌ధృదయకమ్పనః । భవ భూమిపసైన్యానాం యథా విజయవర్ద్ధనః ।। ౨౬౯.

నీవు శత్రువుల హృదయాలను కంపించే డుండుభి. రాజుల సైన్యాలకు విజయాన్ని పెంచేవాడివిగా మారు.

యథా జీమూతఘోషేణ హృష్యన్తి వరవారణాః । తథాస్తు తవ శబ్దేన హర్షోఽస్మాకం ముదావహ ।। ౨౬౯.

ఎలాగైతే మేఘగర్జన విని గొప్ప ఏనుగులు ఆనందిస్తాయో, అలాగే నీ శబ్దం మాకు ఆనందాన్ని, సంతోషాన్ని తీసుకురావాలి.

యథా జీమూతశబ్దేన స్త్రీణం త్రాసోఽభిజాయతే । తథా తు తవ శబ్దేన త్రస్యన్త్వస్మద్‌ద్విషో రణే ।। ౨౬౯.

మేఘగర్జన విని స్త్రీలకు భయం కలిగినట్లే, నీ శబ్దం యుద్ధంలో మా శత్రువులకు భయాన్ని కలిగించాలి.

మన్త్రైః సదార్చ్చనీయాస్తే యోజనీయా జయాదిషు । ఘృతకమ్బలవిష్ణాదేస్త్వభిషేకఞ్చ వత్సరే ।। ౨౬౯.

నిన్ను ఎప్పుడూ మంత్రాలతో పూజించాలి; జయాది కార్యాల్లో ఉపయోగించాలి. ప్రతి సంవత్సరం నెయ్యి, కంబళి, విష్ణువు సహాయంతో అభిషేకం చేయాలి.

పుష్కర ఉవాచ సర్వానుగ్రాహకా మన్త్రాశ్చతుర్వర్గప్రసాధకాః ।౨౭౧.౦౦౧ ఋగథర్వ తథా సామ యజుః సంఖ్యా తు లక్షకం ॥౨౭౧.౦౦౧ భేదః సాఙ్ఖ్యాయనశ్చైక ఆశ్వలాయనో ద్వితీయకః ।౨౭౧.౦౦౨ శతాని దశ మన్త్రాణాం బ్రాహ్మణా ద్విసహస్రకం ॥౨౭౧.౦౦౨ ఋగ్వేదో హి ప్రమాణేన స్మృతో ద్వైపాయనాదిభిః ।౨౭౧.౦౦౩ ఏకోనిద్విసహస్రన్తు మన్త్రాణాం యజుషస్తథా ॥౨౭౧.౦౦౩ శతాని దశ విప్రాణాం షడశీతిశ్చ శాఖికాః ।౨౭౧.౦౦౪ కాణ్వమాధ్యన్దినీ సంజ్ఞా కఠీ మాధ్యకఠీ తథా ॥౨౭౧.౦౦౪ మైత్రాయణీ చ సంజ్ఞా చ తైత్తిరీయాభిధానికా ।౨౭౧.౦౦౫ వైశమ్పాయనికేత్యాద్యాః శాఖా యజుషి సంస్థితాః ॥౨౭౧.౦౦౫ సామ్నః కౌథుమసంజ్ఞైకా ద్వితీయాథర్వణాయనీ ।౨౭౧.౦౦౬ గానాన్యపి చ చత్వారి వేద ఆరణ్యకన్తథా ॥౨౭౧.౦౦౬ ఉక్థా ఊహచతుర్థఞ్చ మన్త్రా నవసహస్రకాః ।౨౭౧.౦౦౭ సచతుఃశతకాశ్చైవ బ్రహ్మసఙ్ఘటకాః స్మృతాః ॥౨౭౧.౦౦౭ పఞ్చవింశతిరేవాత్ర సామమానం ప్రకీర్తితం ।౨౭౧.౦౦౮ సుమన్తుర్జాజలిశ్చైవ శ్లోకాయనిరథర్వకే ॥౨౭౧.౦౦౮ శౌనకః పిప్పలాదశ్చ ముఞ్జకేశాదయోఽపరే ।౨౭౧.౦౦౯ మన్త్రాణామయుతం షష్టిశతఞ్చోపనిషచ్ఛతం ॥౨౭౧.౦౦౯ వ్యాసరూపీ స భగవాన్ శాఖాభేదాద్యకారయత్ ।౨౭౧.౦౧౦ శాఖాభేదాదయో విష్ణురితిహాసః పురాణకం ॥౨౭౧.౦౧౦ ప్రాప్య వ్యాసాత్పురాణాది సూతో వై లోమహర్షణః ।౨౭౧.౦౧౧ సుమతిశ్చాగ్నివర్చాశ్చ మిత్రయుఃశింశపాయనః ॥౨౭౧.౦౧౧ కృతవ్రతోథ సావర్ణిః షట్శిష్యాస్తస్య చాభవన్ ।౨౭౧.౦౧౨ శాంశపాయనాదయశ్చక్రుః(౧) పురాణానాన్తు సంహితాః ॥౨౭౧.౦౧౨ బ్రాహ్మాదీని పురాణాని హరివిద్యా దశాష్ట చ ।౨౭౧.౦౧౩ మహాపురాణే హ్యాగ్నేయే విద్యారూపో హరిః స్థితః ॥౨౭౧.౦౧౩ సప్రపఞ్చో నిష్ప్రపఞ్చో మూర్తామూర్తస్వరూపధృక్ ।౨౭౧.౦౧౪ తం జ్ఞాత్వాభ్యర్చ్య సంస్తూయ భుక్తిముక్తిమవాప్నుయాత్ ॥౨౭౧.౦౧౪ విష్ణుర్జిష్ణుర్భవిష్ణుశ్చ అగ్నిసూర్యాదిరూపవాన్ ।౨౭౧.౦౧౫ అగ్నిరూపేణ దేవాదేర్ముఖం విష్ణుః పరా గతిః ॥౨౭౧.౦౧౫ వేదేషు సపురాణేషు యజ్ఞమూర్తిశ్చ గీయతే ।౨౭౧.౦౧౬ ఆగ్నేయాఖ్యం పురాణన్తు రూపం విష్ణోర్మహత్తరం ॥౨౭౧.౦౧౬ ఆగ్నేయాఖ్యపురాణస్య కర్తా శ్రోతా జనార్దనః ।౨౭౧.౦౧౭ తస్మాత్పురాణమాగ్నేయం సర్వవేదమయం మహత్ ॥౨౭౧.౦౧౭ సర్వవిద్యామయం పుణ్యం సర్వజ్ఞానమయం వరమ్(౨) ।౨౭౧.౦౧౮ సర్వాత్మ హరిరూపం హి పఠతాం శృణ్వతాం నృణాం ॥౨౭౧.౦౧౮ విద్యార్థినాఞ్చ విద్యాదమర్థినాం శ్రీధనప్రదమ్(౩) ।౨౭౧.౦౧౯ రాజ్యార్థినాం రాజ్యదఞ్చ ధర్మదం ధర్మకామినామ్ ॥౨౭౧.౦౧౯ స్వర్గార్థినాం స్వర్గదఞ్చ పుత్రదం పుత్రకామినాం ।౨౭౧.౦౨౦ గవాదికామినాఙ్గోదం గ్రామదం గ్రామకామినాం ॥౨౭౧.౦౨౦ టిప్పణీ ౧ శింశపాయనాదయశ్చక్రురితి ఖ .. ౨ పరమితి ఞ .. ౩ శ్రీబలప్రదమితి ఞ కామార్థినాం కామదఞ్చ సర్వసౌభాగ్యసమ్ప్రదమ్ ।౨౭౧.౦౨౧ గుణకీర్తిప్రదన్నౄణాం జయదఞ్జయకామినామ్ ॥౨౭౧.౦౨౧ సర్వేప్సూనాం సర్వదన్తు ముక్తిదం ముక్తికామినాం ।౨౭౧.౦౨౨ పాపఘ్నం పాపకర్తౄణామాగ్నేయం హి పురాణకమ్ ॥౨౭౧.౦౨౨ ఇత్యాగ్నేయే మహాపురాణే వేదశాఖాదికీర్తినం నామ ఏకసప్తత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః పుష్కర ఉవాచ సర్వానుగ్రాహకా మన్త్రాశ్చతుర్వర్గప్రసాధకాః । ఋగథర్వ తథా సామ యజుః సంఖ్యా తు లక్షకం ।। ౨౭౧.

భేదః సాఙ్‌ఖ్యాయనశ్చైక ఆశ్వలాయనో ద్వితీయకః । శతాని దశ మన్త్రాణాం బ్రాహ్మణా ద్విసహస్రకం ।। ౨౭౧.

ఋగ్వేదానికి ఒక సాంక్యాయన శాఖ, రెండవది ఆశ్వలాయన శాఖ. వెయ్యి మంత్రాలు, రెండు వేల బ్రాహ్మణ గ్రంథాలు ఉన్నాయి.

ఋగ్వేదో హి ప్రమాణేన స్మృతో ద్వైపాయనాదిభిః । ఏకోనద్విసహస్రన్తు మన్త్రాణఆం యజుషస్తథా ।। ౨౭౧.

ఋగ్వేదాన్ని ద్వైపాయనుడు మొదలైనవారు ప్రమాణంగా గుర్తించారు. యజుర్వేద మంత్రాలు రెండు వేలకు కొద్దిగా తక్కువగా ఉన్నాయి.

శతాని దశ విప్రాణాం షड़శీతిశ్చ శారిబకాః । కాణఅవమాధ్యన్దినీ సంజ్ఞా కఠీ మాధ్యకఠీతథా ।। ౨౭౧.

వెయ్యి మంత్రాలు బ్రాహ్మణులకు, ఎనభై ఆరు శాఖలు ఉన్నాయి. కాణ్వ, మధ్యందినీ, కఠి, మధ్యకఠి అనే పేర్లు ఉన్నాయి.

మైత్రాయణీ చ సంజ్ఞా చ తైత్తిరీయాభిధానికా । వైశమ్పాయనికేత్యాద్యాః శాఖా యజుషి సంస్థితాః ।। ౨౭౧.

మైత్రాయణి, సంజ్ఞ, తైత్తిరీయ అనే శాఖలు ఉన్నాయి. వైశంపాయనుడు మొదలైనవారు యజుర్వేద శాఖలు.

సామ్నః కౌథుమసంజ్ఞైకా ద్వితీయాథర్వణాయనీ । గానాన్యపి చ తత్వారి వేద ఆరణ్యకన్తథా ।। ౨౭౧.

సామవేదానికి కౌథుమ శాఖ ఒకటి, రెండవది అథర్వణాయనీ శాఖ. నాలుగు గానాలు, వేదానికి ఆరణ్యకాలు కూడా ఉన్నాయి.

ఉక్‌థా ఊహచతుర్థశ్చ మన్త్రా నవసహస్రకాః । సచతుఃశతకాశ్చైవ బ్హ్మసఙ్ఘటకాః స్మృతాః ।। ౨౭౧.

ఉక్త, ఊహ, నాలుగవ మంత్రాలు కలిపి తొమ్మిది వేల మంత్రాలు ఉన్నాయి. నలభై నాలుగు బ్రహ్మ సంఘటనలు గుర్తించబడ్డాయి.

పఞ్చవింశతిరేవాత్ర సామమాన్ ప్రకీర్త్తితం । సుమన్తుర్జాజలిశ్చైవ శ్లోకాయనిరథర్వ్వకే ।। ౨౭౧.

ఇక్కడ సామవేదానికి ఇరవై ఐదు శాఖలు చెప్పబడ్డాయి. సుమంతు, జాజలి, శ్లోకాయనులు అథర్వణంలో ఉన్నారు.

శౌనకః పిప్పలాదశ్చ ముఞ్జకేశాదయోఽపరే । మన్త్రాణామయుతం షష్టశతఞేచోపనిషచ్ఛతం ।। ౨౭౧.

శౌనకుడు, పిప్పలాదుడు, ముంజకేశుడు మొదలైన వారు ఇతర శాఖలు. పది వేల అరవై మంత్రాలు, వంద ఉపనిషత్తులు ఉన్నాయి.

వ్యాసరూపీ స భగవాన్ శాఖాభేదాద్యకారయత్ । శాఖాబేదాదయో విష్ణురితిహాసః పురాణకం ।। ౨౭౧.

వేదవ్యాసుడు తన రూపంలో శాఖల విభాగాలను సృష్టించాడు. శాఖల విభాగాలు, ఇతిహాసాలు, పురాణాలు అన్నీ విష్ణువు కారణం.

ప్రాప్య వ్యాసాత్ పురాణాది సూతో వై లోమహర్షణః । సుమతిశ్చాగ్నివర్చ్చాశ్చ మిత్రయుః శింశపాయనః ।। ౨౭౧.

వ్యాసుని నుండి పురాణాది గ్రంథాలు పొందిన సూతుడు లోమహర్షణుడు, సుమతి, అగ్నివర్చ, మిత్రయు, శింశపాయనుడు తదితరులు ఉన్నారు.

కృతవ్రతోథ సావర్ణిః షట़శిష్యాస్తస్య చాభవన్। శాంశపాయనాదయశ్చక్రుః౧ పురాణానాన్తు సంహితాః ।। ౨౭౧.

కృతవ్రతుడు, సావర్ణి అని కూడా పిలవబడే వాడు, ఆరుగురు శిష్యులను కలిగి ఉన్నాడు. వారిలో శాంశపాయనుడు మొదలైన వారు పురాణాల సంగ్రహాలను రచించారు.

బ్రాహ్మాదీని పురాణాని హరివిద్యా దశాష్ట చ । మహాపురాణే హ్యాగ్నేయే విద్యారూపో హరిః త్థితః ।। ౨౭౧.

బ్రాహ్మ మొదలైన పురాణాలు, హరివిద్య అనే పది ఎనిమిది విద్యలు, మహా పురాణమైన అగ్నిపురాణంలో ఉన్నాయి. అక్కడ హరి జ్ఞానరూపంగా స్థితి చెందాడు.

సప్రపఞ్చో నిష్ప్రపఞ్చో మూర్త్తాముర్త్తస్వరూపధృక్ । తం జ్ఞాత్వాభ్యర్చ్చ్య సంస్తూయ భుక్తిముక్తిమవాప్నుయాత్ ।। ౨౭౧.

ఆయన ప్రపంచంతో కూడినవాడూ, ప్రపంచం లేనివాడూ, రూపవంతుడూ, నిరాకారుడూ. ఆయనను తెలుసుకొని, పూజించి, స్తుతిస్తే, భోగమూ, మోక్షమూ లభిస్తాయి.

విష్ణుర్జిష్ణుర్భవిష్ణుశ్చ అగ్నిసూర్య్యాదిరూపవాన్ । అగ్నిరూపేణ దేవాదేర్ముఖం విష్ణుః పరా గతిః ।। ౨౭౧.

విష్ణువు విజేత, భవిష్యత్తులో ఉండేవాడు, అగ్ని, సూర్యుడు మొదలైన రూపాలను కలిగి ఉన్నాడు. అగ్నిరూపంలో దేవతలకు ముఖంగా, విష్ణువు పరమ గమ్యంగా ఉన్నాడు.

వేదేషు సపురాణేషు యజ్ఞమూర్త్తిశ్చ గీయతే । ఆగ్నేయాఖ్యం పురాణన్తు రూపం విష్ణోర్మహత్తరం ।। ౨౭౧.

వేదాలలో, పురాణాలలో ఆయనను యజ్ఞరూపుడిగా వర్ణిస్తారు. అగ్నేయ పురాణం అనే పురాణం విష్ణువు యొక్క గొప్ప రూపం.

ఆగ్నేయాఖ్యపురాణస్య కర్త్తా శ్రోతా జనార్దనః । తస్మాత్పురాణమాగ్నేయం సర్వవేదమయం మహత్ ।। ౨౭౨.

అగ్నేయ పురాణానికి రచయిత, శ్రోతా జనార్దనుడే. అందువల్ల అగ్నిపురాణం మహత్తరమైనది, అన్ని వేదాల సారంగా ఉంది.