అగ్నిపురాణమ్

అబధ్యం యశ్చ బధ్నాతి బధ్యం యశ్చ ప్రముఞ్చతి । అప్రాప్తవ్యవహారఞ్చ స దాప్యో దమముత్తమమ్ ।। ౨౫౮.

బంధించరాని వాడిని బంధించినవాడు, బంధించినవాడిని విడిపించినవాడు, అనధికారంగా వ్యాజ్యం చేసినవాడు, అతడికి అత్యధిక జరిమానా విధించాలి.

మానేన తులయా వాపి యోంఽశమష్టమకం హరేత్ । ద్వావింశతిపణాన్ దాప్యో వృద్ధౌ హానౌ చ కల్పితమ్ ।। ౨౫౮.

బరువు లేదా కొలత ద్వారా ఎనిమిదవ భాగాన్ని దోచుకున్నవాడు, ఇరవై రెండు పణాలు జరిమానా చెల్లించాలి. లాభనష్టం తగినట్లు కలపాలి.

భేషజస్నేహలవణస్నేగన్ధధాన్యగుड़ాదిషు । పణ్యేషు ప్రక్షిపన్ హీనం పణాన్దాప్యస్తు షోడశ ।। ౨౫౮.

ఔషధాలు, నూనె, ఉప్పు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, ధాన్యం, ఇతర వస్తువులను కల్తీ చేసినవాడు, పదహారు పణాలు జరిమానా చెల్లించాలి.

సమ్భూయ కుర్వ్వతామర్ఘం సబాధం కారుశిల్పినాం । అర్థస్య హ్రాసం వృద్ధిం వా సహస్రో దణ్డ ఉచ్యతే ।। ౨౫౮.

విపణిలో పనివారు లేదా కళాకారులు కలిసి ధరలు నిర్ణయించి, వ్యాపారాన్ని అడ్డుకున్నప్పుడు, ధనంలో నష్టం లేదా లాభం కలిగించినప్పుడు, వెయ్యి జరిమానా విధించాలి.

రాజని స్థాప్యతే యోఽర్థః ప్రత్యహం తేన విక్రయః । క్రయో వా నిస్రవస్తస్మాద్వణిజాం లాభకృత్ స్మృతః ।। ౨౫౮.

రాజు ప్రతిరోజూ నిర్ణయించిన ధరను బట్టి అమ్మకం లేదా కొనుగోలు జరగాలి. దాని కంటే ఎక్కువ లాభం పొందిన వ్యాపారి లాభం అన్యాయంగా పరిగణించబడుతుంది.

స్వదేశపణ్యే తు శతం వణిగ్ గృహ్ణీత పఞ్చకం । దశకం పారదేశ్యే తు యః సద్యః క్రయవిక్రయీ ।। ౨౫౮.

తన దేశపు వస్తువులకు వాణికుడు వందలో ఐదు భాగాలు, పరదేశపు వస్తువులకు పది భాగాలు తీసుకోవాలి, వెంటనే కొనుగోలు విక్రయాలు జరిగితే.

పణ్యస్యోపరి సంస్థాప్య వ్యయం పణ్యసముద్భవం । అర్థోంఽనుగ్రహకృత్ కార్య్యః క్రేతుర్విక్రేతురేవ చ ।। ౨౫౮.

వస్తువులపై వచ్చిన ఖర్చును ధరలో కలిపి, కొనుగోలుదారికీ, అమ్మేవారికీ న్యాయమైన లాభం ఉండేలా చూడాలి.

గృహీతమూల్యం యః పణ్యం క్రేతుర్నైవ ప్రయచ్ఛతి । సోదయన్తస్య దాప్యోఽసౌ దిగ్లాభం వా దిగాగతే ।। ౨౫౮.

ధనం తీసుకున్న తరువాత వస్తువు కొనుగోలుదారికి ఇవ్వనివాడు, వడ్డీతో కలిపి చెల్లించాలి; కొనుగోలుదారు పరదేశివైతే దూరం వల్ల కలిగిన నష్టాన్ని కూడా భరించాలి.

విక్రోతమపి విక్రేయం పూర్వే క్రేతర్య్యగృహ్ణతి । హానిశ్చేత్ క్రేతృదోషేణ క్రేతురేవ హి సా భవేత్ ।। ౨౫౮.

అమ్మిన వస్తువును మొదటి కొనుగోలుదారు తీసుకోకపోతే, మరొకరికి అమ్మవచ్చు. అయితే, కొనుగోలుదారి తప్పిదం వల్ల నష్టం జరిగితే, ఆ నష్టం అతనికే చెందుతుంది.

రాజదైవోపఘాతేన పణ్యే దోషముపాగతే । హానిర్విక్రేతురేవాసౌ యాచితస్యాప్రయచ్ఛతః ।। ౨౫౮.

రాజు ఆజ్ఞ లేదా విధి వల్ల వస్తువుకు నష్టం కలిగితే, అది అమ్మేవాడికే నష్టం. కానీ, ఎవరో కోరిన వస్తువును ఇవ్వకపోతే మాత్రం, ఆ నష్టం అతనికాదు.

అన్యహస్తే చ విక్రీతం దుష్టం వా దుష్టవద్యది । విక్రీనీతే దమస్తత్ర తన్మూల్యాదద్విగుణో భవేత్ ।। ౨౫౮.

వేరొకరికి అమ్మిన వస్తువు లోపభూయిష్టమైనదిగా తేలితే, లేదా లోపమున్నదిగా భావిస్తే, అమ్మినవాడు ఆ వస్తువు విలువ కంటే రెండింతలు జరిమానా చెల్లించాలి.

క్షయం వృద్ధిఞ్చ బణిజాపణ్యానామవిజానతా । క్రీత్వా నానుశయః కార్య్యః కుర్వన్ షడ్‌భాగదణ్డభాక్ ।। ౨౫౮.

వాణిజ్య వస్తువుల లాభనష్టాలను తెలియక కొనుగోలు చేసినవారిని నిందించరాదు. కానీ, తెలిసి చేసేవారు ఆరు వంతుల జరిమానా చెల్లించాలి.

సమవాయేన వణిజాం లాభార్థం కర్మ కుర్వతాం । లాభాలాభౌ యథా ద్రవ్యం యథా వా సంవిదా కృతౌ ।। ౨౫౮.

వాణికులు లాభం కోసం కలిసి పని చేస్తే, లాభనష్టాలు పెట్టుబడి మేరకు లేదా ఒప్పందం ప్రకారం పంచుకోవాలి.

ప్రతిపిద్ధమనాదిష్టం ప్రమాదాద్యచ్చ నాశితం । స తద్దద్యాద్ విప్లవాచ్చ రక్షఇతాద్దసమాంశభాక్ ।। ౨౫౮.

వెళ్లదీసిన వస్తువు నిర్దేశం లేకుండా నిర్లక్ష్యంతో పోయితే, బాధ్యుడు మొత్తం చెల్లించాలి. అపాయంతో పోయితే, పదవంతు మాత్రమే భరించాలి.

అర్థప్రక్షఏపణాద్వింశం భాగం శుల్కం నృపో హరేత్ । వ్యాసిద్ధం రాజయోగ్యఞ్చ విక్రీతం రాజగామి తత్ ।। ౨౫౮.

లాభాన్ని ప్రకటించినప్పుడు, రాజు ఇరవై వంతు పన్ను వసూలు చేయాలి. నిషేధితమైన లేదా రాజుకు అనుకూలమైన వస్తువులు అమ్మినప్పుడు, అవి రాజుకే చెందాలి.

మిత్థ్యా వదన్ పరీమాణం శుల్కస్థానాదపక్రమమ్ । దాప్యస్త్వష్టగుణం యశ్చ సవ్యాజక్రయవిక్రయీ ।। ౨౫౮.

తప్పుగా కొలతలు చెప్పేవారు, పన్ను ప్రాంతాన్ని తప్పించేవారు, మోసం చేసి కొనుగోలు విక్రయాలు చేసే వారు, ఎనిమిది రెట్లు జరిమానా చెల్లించాలి.

దేశాన్తరగతే ప్రేతే ద్రవ్యం దాయాదబాన్ధవాః । జ్ఞాతయో వా హరేయుస్తదాగతాస్తైర్వినా నృపః ।। ౨౫౯.

వేరే దేశంలో మరణించినవారి ఆస్తిని, అక్కడ ఉన్న వారసులు లేదా బంధువులు తీసుకోవాలి. వారు లేనిపక్షంలో, రాజు ఆస్తిని స్వాధీనం చేసుకోవాలి.

జిహ్మం త్యజేయుర్నిర్లోభమశక్తోఽన్యేన కారయేత్ । అనేన విధిరాఖ్యాత ఋత్విక్కర్షకకర్మిణాం ।। ౨౫౯.

లోభం లేకుండా వక్రతను వదిలేయాలి. చేయలేకపోతే, మరొకరితో చేయించాలి. ఈ నియమం యజ్ఞకర్తలు, రైతులు, పనివారికి చెప్పబడింది.

గ్రాహకైర్గృహ్యతే చౌరో లోప్త్రేణాథ పదేన వా । పూర్వకర్మాపరాధీ వా తథైవాశుద్ధవాసకః ।। ౨౫౮.

దొంగను కొనుగోలుదారులు, గరగం లేదా అడుగుజాడ ద్వారా పట్టుకుంటారు. పునరావృతంగా దొంగతనం చేసినవారు లేదా మురికి బట్టలు వేసుకున్నవారు కూడా పట్టుబడతారు.

అన్యేపి శఙ్కయా గ్రాహ్య జాతినామాదినిహ్నవైః । ద్యూతస్త్రీపానశక్తాశ్చ శుష్కభిన్నముఖస్వరాః ।। ౨౫౮.

కులం లేదా పేరు దాచి తిరిగేవారు, జూదగాళ్లు, మద్యం తాగేవారు, పొడిబారిన లేదా పగిలిన స్వరం ఉన్నవారు — వీరిని అనుమానంతో పట్టుకోవచ్చు.

పరద్రవ్యగృహాణాఞ్చ పృచ్ఛకా గూढ़చారిణః । నిరాయా వ్యయవన్తశ్చ వినష్టద్రవ్యవిక్రయాః ।। ౨౫౮.

ఇతరుల ఇళ్లలోకి వెళ్లేవారు, ప్రశ్నించేవారు, ఇళ్లలో తిరిగేవారు, పని లేకుండా తిరిగేవారు, అధికంగా ఖర్చు చేసే వారు, పోయిన వస్తువులు అమ్మేవారు — వీరిని కూడా పట్టుకోవచ్చు.

గృహీతః శఙ్కయా చౌర్య్యేనామ్నానఞ్చేద్విశోధయేత్ । దాపయిత్వా హృతం ద్రవ్యం చోరదణ్డేన దణ్డయేత్ ।। ౨౫౮.

దొంగతనంపై అనుమానంతో పట్టుకున్నవాడు ప్రమాణం ద్వారా నిర్దోషిగా తేలాలి. తప్పు తేలితే, దొంగిలించిన వస్తువును తిరిగి ఇచ్చి, దొంగకు విధించే శిక్షను అనుభవించాలి.

చౌరం ప్రదాప్యాపహృతం ఘాతయేద్వివిధైర్బధైః । సచిహ్నం బ్రాహ్మణం కృత్వా స్వరాష్ట్రాద్విప్రవాసయేత్ ।। ౨౫౮.

దొంగ దొంగిలించిన వస్తువును తిరిగి ఇచ్చి, వివిధ విధాలుగా శిక్షించబడాలి. బ్రాహ్మణుడు అయితే, గుర్తు పెట్టి తన దేశం నుండి బయటకు పంపించాలి.

ఘాతితేఽపహృతే దోషో గ్రామభర్త్తురమిర్గతే । మ్వసీమ్ని దద్యాద్గ్రామస్తు పదం వా యత్ర గచ్ఛతి ।। ౨౫౮.

ఒక గ్రామంలో హత్య లేదా దొంగతనం జరిగితే, గ్రామాధికారి అక్కడ ఉంటే అతనికి తప్పు వస్తుంది. అతను లేని పక్షంలో, ఆ గ్రామమంతా లేదా సంఘటన జరిగిన చోటు జరిమానా చెల్లించాలి.

పఞ్చగ్రామీ వహిః క్రోశాద్దశగ్రామ్యఽథ వా పునః । వన్దిగ్రాహాంస్తథా వాజికఞ్జరాణాఞ్చ హారిణః ।। ౨౫౮.

ఒకరు ఐదు గ్రామాలవారు లేదా పది గ్రామాల సరిహద్దు బయటవారు, ప్రయాణికులను పట్టుకునేవారు, గుర్రాలు లేదా జింకలను దొంగిలించేవారు—

ప్రసహ్య ఘాతిశ్చైవ శూలమారోపయేన్నరాన్ । ఉత్క్షేపకగ్రన్థిభేదౌ కరసన్దంశహీతకౌ ।। ౨౫౮.

బలవంతంగా హత్య చేసినవారిని కొమ్ముతో పొడవాలి. ఎవరికైనా పడవేసినవారు, కండ్లు లేదా కాళ్లు విరిచినవారు, చేతులను పీడించినవారు కూడా కఠినంగా శిక్షించాలి.

కార్య్యౌ ద్వితీయాపరాధే కరపాదైకహీనకౌ । భక్తావకాశాగ్న్యుదకమన్త్రోపకరణవ్యయాన్ ।। ౨౫౮.

ఇలాంటి వారు రెండోసారి తప్పు చేసినప్పుడు, ఒక చేయి లేదా ఒక కాలు కోయాలి. భోజనం, నివాసం, అగ్ని, నీరు, పూజా సామాగ్రి ఖర్చులు కూడా చెల్లించాలి.

దత్త్వా చౌరస్య హన్తుర్వా జానతో దమ ఉత్తమః । శస్త్రావపాతే గర్భస్య పాతనే చోత్తమో దమః ।। ౨౫౮.

దొంగ లేదా హంతకుడిని తెలిసి ఉంటే అతనికి అత్యంత గట్టి శిక్ష విధించాలి. ఆయుధంతో గర్భస్రావం చేయించినా, గర్భాన్ని నాశనం చేసినా, ఇదే విధంగా కఠినమైన శిక్ష వేయాలి.

ఉత్తమో వాఽధమో వాపి పురుషస్త్రీప్రమాపణే । శిలాం బద్‌ధ్బా క్షిపేదప్సు నరఘ్నీం విషదాం స్త్రియం ।। ౨౫౮.

ఎవరైనా పురుషుడు ఉన్నతుడు అయినా, తక్కువవాడు అయినా, పురుషుడిని లేదా స్త్రీని హత్య చేస్తే, ఆ స్త్రీకి రాయి కట్టేసి, ఆమెను నీటిలో పడేయాలి.