అగ్నిపురాణమ్

ఆర్య్యాక్రోశాతిక్రమకృద్‌భ్రాతృజాయాప్రహారదః సన్దిష్టస్యాప్రదాతా చ సముద్రగృహభేదకః ।। ౨౫౮.

యవడు గొప్పవారిని దూషించడంలో హద్దు మించాడో, అన్నయ్య భార్యను కొట్టాడో, ఇవ్వమని చెప్పినదాన్ని ఇవ్వకపోయాడో, సముద్రతీరంలో ఉన్న ఇంట్లోకి చొరబడాడో—

సామన్తకులికాదీనామపకారస్య కారకః । పఞ్చాశత్పణికో దణ్డ ఏషామితి వినిశ్చయః ।। ౨౫౮.

ప్రాంతాధిపతులు, వృత్తిదారులు మొదలైనవారికి హాని చేసినవాడికి, నిర్ణయంగా యాబై పణాల జరిమానా విధించాలి.

స్వచ్ఛన్దవిధవాగామీ విక్రుష్టే నాభిధావకః । పఞ్చాశత్పణికో దణ్డ ఏషామితి వినిశ్చయః ।। ౨౫౮.

విధవను ఆమె ఇష్టంతో దగ్గరగా వెళ్ళినవాడు, లేదా పెద్దగా పిలిచినప్పుడు రాని వాడు— వీరికి యాబై పణాల జరిమానా విధించాలి. ఇదే నిర్ణయం.

శూద్రః ప్రవ్రజీతానాఞ్చ దైవే పైత్ర్యే చ భోజకః । అయుక్తం శపథం కుర్వ్వన్నయోగ్యో యోగ్యకర్మకృత్ ।। ౨౫౮.

శూద్రుడు వ్రతస్తుల ఆహారం తిన్నా, దేవతలకు లేదా పితృదేవతలకు నైవేద్యం చేసినప్పుడు తిన్నా, అబద్ధంగా ప్రమాణం చేసినా, తాను చేయరాని పనులు చేసినా—

వృషక్షుద్రపశూనాఞ్చ పుంస్త్వస్య ప్రతిఘాతకృత్ । సాధారణస్యాపలాపో దాసీగర్భవినాశకృత్ ।। ౨౫౮.

ఎవడు ఎద్దులు లేదా చిన్న జంతువులను వంధ్యం చేస్తాడో, సాధారణ ఆస్తిని తనది కాదని నిరాకరిస్తాడో, దాసి గర్భాన్ని నాశనం చేస్తాడో—

పితాపుత్రస్వసృభ్రాతృదమ్పత్యాచార్య్యశిష్యకాః । ఏషామపతితాన్యోన్యత్యాగీ చ శతదణ్డభాక్ ।। ౨౫౮.

తండ్రి, కుమారుడు, అక్కాచెల్లెళ్ళు, అన్నదమ్ములు, భార్యాభర్తలు, గురువు, శిష్యుడు— వీరిలో ఎవరు కారణం లేకుండా ఒకరినొకరు వదిలిపెడితే, వంద పణాల జరిమానా విధించాలి.

వసానస్త్రీన్ పణాన్ దణ్డ్యో నేజకస్తు పరాంశుకమ్ । విక్రయావక్రయాధానయాచితేషు పణాన్ దశ ।। ౨౫౮.

ఇతరుల వస్త్రాన్ని ధరించినవాడు మూడు పణాలు జరిమానా చెల్లించాలి. అప్పుగా తీసుకున్న వస్త్రాన్ని తిరిగి ఇవ్వని వాడు, లేదా అమ్మకం, కొనుగోలు, జమా, అప్పు విషయంలో పది పణాలు జరిమానా చెల్లించాలి.

తులాశాసనమానానం కూటకృన్నాణకస్య చ । ఏభిశ్చ వ్యవహర్త్తా యః స దాప్యో దణ్డముత్తమమ్ ।। ౨౫౮.

బరువు, కొలత, నాణేలను వంచించినవాడు, లేదా వాటితో వ్యాపారం చేసినవాడు, అతడికి అత్యధికమైన జరిమానా విధించాలి.

అకూటం కూటకం బ్రతే కూటం యశ్చాప్యకూటకమ్ । స నాణకపరీక్షీ తు దాప్యః ప్రథమసాహసమ్ ।। ౨౫౮.

నిజమైనదాన్ని వంచితంగా, వంచితాన్ని నిజమైనదిగా చెప్పినవాడు, లేదా నాణేలను తప్పుగా పరీక్షించినవాడు, మొదటి స్థాయి దాడికి విధించే జరిమానా చెల్లించాలి.

భిషఙ్‌మిథ్యాచరన్ దాప్యస్తిర్య్యక్షు ప్రథమం దమమ్ । మానుషే మధ్యమం రాజమానుషేషూత్తమన్తథా ।। ౨౫౮.

వైద్యుడు తప్పుగా వ్యవహరిస్తే, జంతువులకు కనీస జరిమానా, మనుషులకు మధ్యస్థ జరిమానా, రాజకుటుంబ సభ్యులకు అత్యధిక జరిమానా విధించాలి.

అబధ్యం యశ్చ బధ్నాతి బధ్యం యశ్చ ప్రముఞ్చతి । అప్రాప్తవ్యవహారఞ్చ స దాప్యో దమముత్తమమ్ ।। ౨౫౮.

బంధించరాని వాడిని బంధించినవాడు, బంధించినవాడిని విడిపించినవాడు, అనధికారంగా వ్యాజ్యం చేసినవాడు, అతడికి అత్యధిక జరిమానా విధించాలి.

మానేన తులయా వాపి యోంఽశమష్టమకం హరేత్ । ద్వావింశతిపణాన్ దాప్యో వృద్ధౌ హానౌ చ కల్పితమ్ ।। ౨౫౮.

బరువు లేదా కొలత ద్వారా ఎనిమిదవ భాగాన్ని దోచుకున్నవాడు, ఇరవై రెండు పణాలు జరిమానా చెల్లించాలి. లాభనష్టం తగినట్లు కలపాలి.

భేషజస్నేహలవణస్నేగన్ధధాన్యగుड़ాదిషు । పణ్యేషు ప్రక్షిపన్ హీనం పణాన్దాప్యస్తు షోడశ ।। ౨౫౮.

ఔషధాలు, నూనె, ఉప్పు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, ధాన్యం, ఇతర వస్తువులను కల్తీ చేసినవాడు, పదహారు పణాలు జరిమానా చెల్లించాలి.

సమ్భూయ కుర్వ్వతామర్ఘం సబాధం కారుశిల్పినాం । అర్థస్య హ్రాసం వృద్ధిం వా సహస్రో దణ్డ ఉచ్యతే ।। ౨౫౮.

విపణిలో పనివారు లేదా కళాకారులు కలిసి ధరలు నిర్ణయించి, వ్యాపారాన్ని అడ్డుకున్నప్పుడు, ధనంలో నష్టం లేదా లాభం కలిగించినప్పుడు, వెయ్యి జరిమానా విధించాలి.

రాజని స్థాప్యతే యోఽర్థః ప్రత్యహం తేన విక్రయః । క్రయో వా నిస్రవస్తస్మాద్వణిజాం లాభకృత్ స్మృతః ।। ౨౫౮.

రాజు ప్రతిరోజూ నిర్ణయించిన ధరను బట్టి అమ్మకం లేదా కొనుగోలు జరగాలి. దాని కంటే ఎక్కువ లాభం పొందిన వ్యాపారి లాభం అన్యాయంగా పరిగణించబడుతుంది.

స్వదేశపణ్యే తు శతం వణిగ్ గృహ్ణీత పఞ్చకం । దశకం పారదేశ్యే తు యః సద్యః క్రయవిక్రయీ ।। ౨౫౮.

తన దేశపు వస్తువులకు వాణికుడు వందలో ఐదు భాగాలు, పరదేశపు వస్తువులకు పది భాగాలు తీసుకోవాలి, వెంటనే కొనుగోలు విక్రయాలు జరిగితే.

పణ్యస్యోపరి సంస్థాప్య వ్యయం పణ్యసముద్భవం । అర్థోంఽనుగ్రహకృత్ కార్య్యః క్రేతుర్విక్రేతురేవ చ ।। ౨౫౮.

వస్తువులపై వచ్చిన ఖర్చును ధరలో కలిపి, కొనుగోలుదారికీ, అమ్మేవారికీ న్యాయమైన లాభం ఉండేలా చూడాలి.

గృహీతమూల్యం యః పణ్యం క్రేతుర్నైవ ప్రయచ్ఛతి । సోదయన్తస్య దాప్యోఽసౌ దిగ్లాభం వా దిగాగతే ।। ౨౫౮.

ధనం తీసుకున్న తరువాత వస్తువు కొనుగోలుదారికి ఇవ్వనివాడు, వడ్డీతో కలిపి చెల్లించాలి; కొనుగోలుదారు పరదేశివైతే దూరం వల్ల కలిగిన నష్టాన్ని కూడా భరించాలి.

విక్రోతమపి విక్రేయం పూర్వే క్రేతర్య్యగృహ్ణతి । హానిశ్చేత్ క్రేతృదోషేణ క్రేతురేవ హి సా భవేత్ ।। ౨౫౮.

అమ్మిన వస్తువును మొదటి కొనుగోలుదారు తీసుకోకపోతే, మరొకరికి అమ్మవచ్చు. అయితే, కొనుగోలుదారి తప్పిదం వల్ల నష్టం జరిగితే, ఆ నష్టం అతనికే చెందుతుంది.

రాజదైవోపఘాతేన పణ్యే దోషముపాగతే । హానిర్విక్రేతురేవాసౌ యాచితస్యాప్రయచ్ఛతః ।। ౨౫౮.

రాజు ఆజ్ఞ లేదా విధి వల్ల వస్తువుకు నష్టం కలిగితే, అది అమ్మేవాడికే నష్టం. కానీ, ఎవరో కోరిన వస్తువును ఇవ్వకపోతే మాత్రం, ఆ నష్టం అతనికాదు.

అన్యహస్తే చ విక్రీతం దుష్టం వా దుష్టవద్యది । విక్రీనీతే దమస్తత్ర తన్మూల్యాదద్విగుణో భవేత్ ।। ౨౫౮.

వేరొకరికి అమ్మిన వస్తువు లోపభూయిష్టమైనదిగా తేలితే, లేదా లోపమున్నదిగా భావిస్తే, అమ్మినవాడు ఆ వస్తువు విలువ కంటే రెండింతలు జరిమానా చెల్లించాలి.

క్షయం వృద్ధిఞ్చ బణిజాపణ్యానామవిజానతా । క్రీత్వా నానుశయః కార్య్యః కుర్వన్ షడ్‌భాగదణ్డభాక్ ।। ౨౫౮.

వాణిజ్య వస్తువుల లాభనష్టాలను తెలియక కొనుగోలు చేసినవారిని నిందించరాదు. కానీ, తెలిసి చేసేవారు ఆరు వంతుల జరిమానా చెల్లించాలి.

సమవాయేన వణిజాం లాభార్థం కర్మ కుర్వతాం । లాభాలాభౌ యథా ద్రవ్యం యథా వా సంవిదా కృతౌ ।। ౨౫౮.

వాణికులు లాభం కోసం కలిసి పని చేస్తే, లాభనష్టాలు పెట్టుబడి మేరకు లేదా ఒప్పందం ప్రకారం పంచుకోవాలి.

ప్రతిపిద్ధమనాదిష్టం ప్రమాదాద్యచ్చ నాశితం । స తద్దద్యాద్ విప్లవాచ్చ రక్షఇతాద్దసమాంశభాక్ ।। ౨౫౮.

వెళ్లదీసిన వస్తువు నిర్దేశం లేకుండా నిర్లక్ష్యంతో పోయితే, బాధ్యుడు మొత్తం చెల్లించాలి. అపాయంతో పోయితే, పదవంతు మాత్రమే భరించాలి.

అర్థప్రక్షఏపణాద్వింశం భాగం శుల్కం నృపో హరేత్ । వ్యాసిద్ధం రాజయోగ్యఞ్చ విక్రీతం రాజగామి తత్ ।। ౨౫౮.

లాభాన్ని ప్రకటించినప్పుడు, రాజు ఇరవై వంతు పన్ను వసూలు చేయాలి. నిషేధితమైన లేదా రాజుకు అనుకూలమైన వస్తువులు అమ్మినప్పుడు, అవి రాజుకే చెందాలి.

మిత్థ్యా వదన్ పరీమాణం శుల్కస్థానాదపక్రమమ్ । దాప్యస్త్వష్టగుణం యశ్చ సవ్యాజక్రయవిక్రయీ ।। ౨౫౮.

తప్పుగా కొలతలు చెప్పేవారు, పన్ను ప్రాంతాన్ని తప్పించేవారు, మోసం చేసి కొనుగోలు విక్రయాలు చేసే వారు, ఎనిమిది రెట్లు జరిమానా చెల్లించాలి.

దేశాన్తరగతే ప్రేతే ద్రవ్యం దాయాదబాన్ధవాః । జ్ఞాతయో వా హరేయుస్తదాగతాస్తైర్వినా నృపః ।। ౨౫౯.

వేరే దేశంలో మరణించినవారి ఆస్తిని, అక్కడ ఉన్న వారసులు లేదా బంధువులు తీసుకోవాలి. వారు లేనిపక్షంలో, రాజు ఆస్తిని స్వాధీనం చేసుకోవాలి.

జిహ్మం త్యజేయుర్నిర్లోభమశక్తోఽన్యేన కారయేత్ । అనేన విధిరాఖ్యాత ఋత్విక్కర్షకకర్మిణాం ।। ౨౫౯.

లోభం లేకుండా వక్రతను వదిలేయాలి. చేయలేకపోతే, మరొకరితో చేయించాలి. ఈ నియమం యజ్ఞకర్తలు, రైతులు, పనివారికి చెప్పబడింది.

గ్రాహకైర్గృహ్యతే చౌరో లోప్త్రేణాథ పదేన వా । పూర్వకర్మాపరాధీ వా తథైవాశుద్ధవాసకః ।। ౨౫౮.

దొంగను కొనుగోలుదారులు, గరగం లేదా అడుగుజాడ ద్వారా పట్టుకుంటారు. పునరావృతంగా దొంగతనం చేసినవారు లేదా మురికి బట్టలు వేసుకున్నవారు కూడా పట్టుబడతారు.