అగ్నిపురాణమ్

కరపాదదతో భఙ్గే చ్ఛేదనే కర్ణనాసయోః । మధ్యో దణ్డో వ్రణోద్భేదే మృతకల్పహతే తథా ।। ౨౫౮.

చేతి, కాలు, చెవి, ముక్కు విరిగినా లేదా కోసినా మధ్యస్థ జరిమానా విధించాలి. గాయం తెరుచుకున్నా లేదా మరణానికి సమానమైన గాయం కలిగించినా ఇదే జరిమానా వర్తిస్తుంది.

చేష్టాభోజనవాగ్నోధే నేత్రాదిప్రతిభేదనే । కన్ధరాబాహుసక్థ్యాఞ్చ భహ్గే మఘ్యమసాహసః ।। ౨౫౮.

చలనం, భోజనం, అగ్ని తడిపించడంలో, కన్ను మొదలైన అవయవాలకు గాయపరిచినప్పుడు, మెడ, చేయి, తొడ విరిగినప్పుడు మధ్యస్థ జరిమానా విధించాలి.

ఏకం ఘ్నతాం బహూనాఞ్చ యథోక్తాద్ ద్విగుణా దమాః । కలహాపహృతం దేయం దణ్డస్తు ద్విగుణః స్మృతః ।। ౨౫౮.

ఒకరు అనేక మందిని గాయపరిస్తే, చెప్పిన జరిమానా రెండింతలు విధించాలి. గొడవలో తీసుకున్న వస్తువులు తిరిగి ఇవ్వాలి, జరిమానా కూడా రెండింతలు చేయాలి.

దుఃఖముత్పాదయేద్యస్తు స సముత్థానజం వ్యయమ్ । దాప్యో దణ్డఞ్చ యో యస్మిన్ కలహే సముదాహృతః ।। ౨౫౮.

ఎవరు బాధ కలిగిస్తే, ఆ గాయానికి వచ్చిన ఖర్చును చెల్లించాలి. గొడవలో తప్పు చేసినవాడు జరిమానా చెల్లించాలి.

. తరికః స్థలజం శుల్కం గృహ్ణన్ దణ్డ్యః పణాన్దశ । బ్రాహ్మణప్రాతివేశ్యానామేతదేవానిమన్త్రణే ।। ౨౫౮.

న్యాయబద్ధంగా కాకుండా భూమి పన్ను వసూలు చేసినవారు పది పణాలు జరిమానా చెల్లించాలి. బ్రాహ్మణులు, పొరుగువారు ఆహ్వానం లేకుండా చేస్తే ఇదే వర్తిస్తుంది.

అభిఘాతే తథా భేదే చ్ఛేదే కుడ్యావపాతనే । పణాన్దాప్యః వఞ్చదశవింశతిం తత్త్రయన్తథా ।। ౨౫౮.

దాడి, పగలు, కోత, గోడ కూల్చడంలో ఇరవై ఐదు పణాలు జరిమానా విధించాలి. మళ్లీ మళ్లీ చేస్తే ఇదే విధించాలి.

దుఃస్వోత్పాదిగృహే ద్రవ్యం క్షిపన్ ప్రాణహరం తథా । షోड़శాద్యః పణాన్ దాప్యో ద్విపణప్రభృతిః క్రమాత్ ।। ౨౫౮.

హానికరమైన లేదా ప్రాణహానికరమైన పదార్థాలను ఇతరుల ఇంట్లో వేసేవారు పదహారు పణాలు నుంచి జరిమానా చెల్లించాలి. ఇది రెండు పణాల నుంచి పెరుగుతూ విధించాలి.

దుఃఖే చ శోణితోత్పాదే శాఖాఙ్గచ్ఛేదనే తథా। దణ్డః క్షుద్రపశూనాం స్యాద్విపణప్రభృతిః క్రమాత్ ।। ౨౫౮.

బాధ కలిగించడం, రక్తం కార్చడం, లేదా జంతువుల అవయవాలు లేదా కొమ్ములు కోయడం చేసినప్పుడు, చిన్న జంతువులకు మార్కెట్ విలువను మొదటగా తీసుకుని, వరుసగా శిక్ష విధించాలి.

లిఙ్గస్య చ్ఛేదనే మృత్తౌ మధ్యమో మూల్యమేవ చ । మహాపశూనామేతేషు స్థానేషు ద్విగుణా దమాః ।। ౨౫౮.

లింగాన్ని కోయడం లేదా చంపడం జరిగినప్పుడు, మధ్యస్థమైన జరిమానా లేదా నిజమైన విలువను విధించాలి. పెద్ద జంతువుల విషయంలో ఇవే చేసినపుడు, జరిమానా రెండింతలు విధించాలి.

యః సాహసఙ్కారయతి సం దాప్యో ద్విగుణన్దమమ్ । యస్త్వేవముక్త్వాహం దాతా కారయేత్ చ చతుర్గుణమ్ ।। ౨౫౮.

ఎవడు దాడి చేస్తాడో వాడికి రెండింతల జరిమానా విధించాలి. కాని, 'నేను చెల్లిస్తాను' అని ముందుగా చెప్పి చేస్తే, వాడికి నాలుగింతలు జరిమానా విధించాలి.

ఆర్య్యాక్రోశాతిక్రమకృద్‌భ్రాతృజాయాప్రహారదః సన్దిష్టస్యాప్రదాతా చ సముద్రగృహభేదకః ।। ౨౫౮.

యవడు గొప్పవారిని దూషించడంలో హద్దు మించాడో, అన్నయ్య భార్యను కొట్టాడో, ఇవ్వమని చెప్పినదాన్ని ఇవ్వకపోయాడో, సముద్రతీరంలో ఉన్న ఇంట్లోకి చొరబడాడో—

సామన్తకులికాదీనామపకారస్య కారకః । పఞ్చాశత్పణికో దణ్డ ఏషామితి వినిశ్చయః ।। ౨౫౮.

ప్రాంతాధిపతులు, వృత్తిదారులు మొదలైనవారికి హాని చేసినవాడికి, నిర్ణయంగా యాబై పణాల జరిమానా విధించాలి.

స్వచ్ఛన్దవిధవాగామీ విక్రుష్టే నాభిధావకః । పఞ్చాశత్పణికో దణ్డ ఏషామితి వినిశ్చయః ।। ౨౫౮.

విధవను ఆమె ఇష్టంతో దగ్గరగా వెళ్ళినవాడు, లేదా పెద్దగా పిలిచినప్పుడు రాని వాడు— వీరికి యాబై పణాల జరిమానా విధించాలి. ఇదే నిర్ణయం.

శూద్రః ప్రవ్రజీతానాఞ్చ దైవే పైత్ర్యే చ భోజకః । అయుక్తం శపథం కుర్వ్వన్నయోగ్యో యోగ్యకర్మకృత్ ।। ౨౫౮.

శూద్రుడు వ్రతస్తుల ఆహారం తిన్నా, దేవతలకు లేదా పితృదేవతలకు నైవేద్యం చేసినప్పుడు తిన్నా, అబద్ధంగా ప్రమాణం చేసినా, తాను చేయరాని పనులు చేసినా—

వృషక్షుద్రపశూనాఞ్చ పుంస్త్వస్య ప్రతిఘాతకృత్ । సాధారణస్యాపలాపో దాసీగర్భవినాశకృత్ ।। ౨౫౮.

ఎవడు ఎద్దులు లేదా చిన్న జంతువులను వంధ్యం చేస్తాడో, సాధారణ ఆస్తిని తనది కాదని నిరాకరిస్తాడో, దాసి గర్భాన్ని నాశనం చేస్తాడో—

పితాపుత్రస్వసృభ్రాతృదమ్పత్యాచార్య్యశిష్యకాః । ఏషామపతితాన్యోన్యత్యాగీ చ శతదణ్డభాక్ ।। ౨౫౮.

తండ్రి, కుమారుడు, అక్కాచెల్లెళ్ళు, అన్నదమ్ములు, భార్యాభర్తలు, గురువు, శిష్యుడు— వీరిలో ఎవరు కారణం లేకుండా ఒకరినొకరు వదిలిపెడితే, వంద పణాల జరిమానా విధించాలి.

వసానస్త్రీన్ పణాన్ దణ్డ్యో నేజకస్తు పరాంశుకమ్ । విక్రయావక్రయాధానయాచితేషు పణాన్ దశ ।। ౨౫౮.

ఇతరుల వస్త్రాన్ని ధరించినవాడు మూడు పణాలు జరిమానా చెల్లించాలి. అప్పుగా తీసుకున్న వస్త్రాన్ని తిరిగి ఇవ్వని వాడు, లేదా అమ్మకం, కొనుగోలు, జమా, అప్పు విషయంలో పది పణాలు జరిమానా చెల్లించాలి.

తులాశాసనమానానం కూటకృన్నాణకస్య చ । ఏభిశ్చ వ్యవహర్త్తా యః స దాప్యో దణ్డముత్తమమ్ ।। ౨౫౮.

బరువు, కొలత, నాణేలను వంచించినవాడు, లేదా వాటితో వ్యాపారం చేసినవాడు, అతడికి అత్యధికమైన జరిమానా విధించాలి.

అకూటం కూటకం బ్రతే కూటం యశ్చాప్యకూటకమ్ । స నాణకపరీక్షీ తు దాప్యః ప్రథమసాహసమ్ ।। ౨౫౮.

నిజమైనదాన్ని వంచితంగా, వంచితాన్ని నిజమైనదిగా చెప్పినవాడు, లేదా నాణేలను తప్పుగా పరీక్షించినవాడు, మొదటి స్థాయి దాడికి విధించే జరిమానా చెల్లించాలి.

భిషఙ్‌మిథ్యాచరన్ దాప్యస్తిర్య్యక్షు ప్రథమం దమమ్ । మానుషే మధ్యమం రాజమానుషేషూత్తమన్తథా ।। ౨౫౮.

వైద్యుడు తప్పుగా వ్యవహరిస్తే, జంతువులకు కనీస జరిమానా, మనుషులకు మధ్యస్థ జరిమానా, రాజకుటుంబ సభ్యులకు అత్యధిక జరిమానా విధించాలి.

అబధ్యం యశ్చ బధ్నాతి బధ్యం యశ్చ ప్రముఞ్చతి । అప్రాప్తవ్యవహారఞ్చ స దాప్యో దమముత్తమమ్ ।। ౨౫౮.

బంధించరాని వాడిని బంధించినవాడు, బంధించినవాడిని విడిపించినవాడు, అనధికారంగా వ్యాజ్యం చేసినవాడు, అతడికి అత్యధిక జరిమానా విధించాలి.

మానేన తులయా వాపి యోంఽశమష్టమకం హరేత్ । ద్వావింశతిపణాన్ దాప్యో వృద్ధౌ హానౌ చ కల్పితమ్ ।। ౨౫౮.

బరువు లేదా కొలత ద్వారా ఎనిమిదవ భాగాన్ని దోచుకున్నవాడు, ఇరవై రెండు పణాలు జరిమానా చెల్లించాలి. లాభనష్టం తగినట్లు కలపాలి.

భేషజస్నేహలవణస్నేగన్ధధాన్యగుड़ాదిషు । పణ్యేషు ప్రక్షిపన్ హీనం పణాన్దాప్యస్తు షోడశ ।। ౨౫౮.

ఔషధాలు, నూనె, ఉప్పు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, ధాన్యం, ఇతర వస్తువులను కల్తీ చేసినవాడు, పదహారు పణాలు జరిమానా చెల్లించాలి.

సమ్భూయ కుర్వ్వతామర్ఘం సబాధం కారుశిల్పినాం । అర్థస్య హ్రాసం వృద్ధిం వా సహస్రో దణ్డ ఉచ్యతే ।। ౨౫౮.

విపణిలో పనివారు లేదా కళాకారులు కలిసి ధరలు నిర్ణయించి, వ్యాపారాన్ని అడ్డుకున్నప్పుడు, ధనంలో నష్టం లేదా లాభం కలిగించినప్పుడు, వెయ్యి జరిమానా విధించాలి.

రాజని స్థాప్యతే యోఽర్థః ప్రత్యహం తేన విక్రయః । క్రయో వా నిస్రవస్తస్మాద్వణిజాం లాభకృత్ స్మృతః ।। ౨౫౮.

రాజు ప్రతిరోజూ నిర్ణయించిన ధరను బట్టి అమ్మకం లేదా కొనుగోలు జరగాలి. దాని కంటే ఎక్కువ లాభం పొందిన వ్యాపారి లాభం అన్యాయంగా పరిగణించబడుతుంది.

స్వదేశపణ్యే తు శతం వణిగ్ గృహ్ణీత పఞ్చకం । దశకం పారదేశ్యే తు యః సద్యః క్రయవిక్రయీ ।। ౨౫౮.

తన దేశపు వస్తువులకు వాణికుడు వందలో ఐదు భాగాలు, పరదేశపు వస్తువులకు పది భాగాలు తీసుకోవాలి, వెంటనే కొనుగోలు విక్రయాలు జరిగితే.

పణ్యస్యోపరి సంస్థాప్య వ్యయం పణ్యసముద్భవం । అర్థోంఽనుగ్రహకృత్ కార్య్యః క్రేతుర్విక్రేతురేవ చ ।। ౨౫౮.

వస్తువులపై వచ్చిన ఖర్చును ధరలో కలిపి, కొనుగోలుదారికీ, అమ్మేవారికీ న్యాయమైన లాభం ఉండేలా చూడాలి.

గృహీతమూల్యం యః పణ్యం క్రేతుర్నైవ ప్రయచ్ఛతి । సోదయన్తస్య దాప్యోఽసౌ దిగ్లాభం వా దిగాగతే ।। ౨౫౮.

ధనం తీసుకున్న తరువాత వస్తువు కొనుగోలుదారికి ఇవ్వనివాడు, వడ్డీతో కలిపి చెల్లించాలి; కొనుగోలుదారు పరదేశివైతే దూరం వల్ల కలిగిన నష్టాన్ని కూడా భరించాలి.

విక్రోతమపి విక్రేయం పూర్వే క్రేతర్య్యగృహ్ణతి । హానిశ్చేత్ క్రేతృదోషేణ క్రేతురేవ హి సా భవేత్ ।। ౨౫౮.

అమ్మిన వస్తువును మొదటి కొనుగోలుదారు తీసుకోకపోతే, మరొకరికి అమ్మవచ్చు. అయితే, కొనుగోలుదారి తప్పిదం వల్ల నష్టం జరిగితే, ఆ నష్టం అతనికే చెందుతుంది.