అగ్నిపురాణమ్

గణద్రవ్యం హరేద్యస్తు సంవిదం లఙ్ఘయేచ్చ యః । సర్వస్వహరణం కృత్వా తం రాష్ట్రద్విప్రవాసయేత్ ।। ౨౫౮.

ఎవరైనా సమూహ ఆస్తిని దుర్వినియోగం చేస్తే లేదా ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘిస్తే, రాజు అతని మొత్తం ఆస్తిని తీసుకొని, రాజ్యంనుండి వెళ్ళగొట్టాలి.

కర్త్తవ్యం వచనం సర్వైః సమూహహితవాదిభిః । యస్తత్ర విపరీతః స్యాత్స దాప్యః ప్రథమం దమ్మ ।। ౨౫౮.

సమూహానికి మేలు కోరే వారు అందరూ ఆ సమూహ నిర్ణయాన్ని పాటించాలి. దానికి విరుద్ధంగా వ్యవహరించినవాడు మొదటిగా జరిమానా చెల్లించాలి.

సమూహకార్య్యప్రహితో యల్లభేత్తత్తదర్పయేత్ । ఏకాదశగుణం దాప్యో యద్యసౌ నార్పయేత్ స్వయమ్ ।। ౨౫౮.

సమూహ పనికోసం నియమించబడినవాడు ఏది సంపాదించినా, అది సమూహానికి అప్పగించాలి. తనంతట తాను అప్పగించకపోతే, పదకొండు రెట్లు చెల్లించాలి.

వేదజ్ఞాః శుచయోఽలుబ్ధా భవేయుః కార్యచిన్తకాః । కర్త్తవ్యం వచనం తేషా సమూహహితవాదినాం ।। ౨౫౮.

వేదాలు తెలిసినవారు, పవిత్రులు, లోభం లేని వారు సమూహ విషయాలు ఆలోచించాలి. సమూహానికి మేలు చెప్పే వారి మాట తప్పక పాటించాలి.

శ్రేణినైగమపాఖణ్డిగణానామప్యయం విధిః । భేదఞ్చైషాం నృపో రక్షఏత్ పూర్వవృత్తిఞ్చ పాలయేత్ ।। ౨౫౮.

ఈ నియమం వృత్తిసంఘాలు, వ్యాపారులు, మతభ్రష్టులు, ఇతర గుంపులకు కూడా వర్తిస్తుంది. రాజు వీరి భేదాలను కాపాడాలి, పూర్వపు ఆచారాలను నిలబెట్టాలి.

గృహీతవేతనః కర్మ్మ త్యజన్ ద్విగుణమావహేత్ । అగృహీతే సమం దాప్యో భృత్యై రక్ష్య ఉపస్కరః ।। ౨౫౮.

వేతనం తీసుకున్నవాడు పని వదిలేస్తే, రెండింతలు చెల్లించాలి. వేతనం తీసుకోకపోతే, సమానంగా చెల్లించాలి. యజమాని పనిముట్లు కాపాడాలి.

దాప్యస్తు దశమం భాగం బాణిజ్యపశుసస్యతః । అనిశ్చిత్య భృతిం యస్తు కారయేత్స మహీక్షఇతా ।। ౨౫౮.

వ్యాపారం, పశు, ధాన్యాల లాభంలో పదవంతు భాగం చెల్లించాలి. వేతనం నిర్ణయించకుండా పనివాడిని పెట్టుకున్నవాడికి, ఎంత ఇవ్వాలో రాజు నిర్ణయించాలి.

దేశం కాలఞ్చ యోఽతీయాత్ కర్మ్మ కుర్య్యాచ్చ యోఽన్యథా । తత్ర తు స్వామినశ్ఛన్దోఽధికం దేయం కృతేఽధికే ।। ౨౫౮.

ఎవరైనా నిర్ణయించిన ప్రాంతం లేదా కాలాన్ని విడిచి వెళితే, లేదా పనిని వేరేలా చేస్తే, యజమానికి అదనంగా చెల్లించాలి. ఎక్కువ పని చేస్తే, ఎక్కువ ఇవ్వాలి.

యో యావత్ కురుతే కర్మ్మ తావత్తస్య తు వేతనమ్ । ఉభయోరప్యసాధ్యఞ్చేత్ సాధ్యే కుర్య్యాద్యథాశ్రుతమ్ ।। ౨౫౮.

ఎంత పని చేసినా, ఆ మేరకు వేతనం పొందాలి. ఇద్దరూ ఒప్పందాన్ని నెరవేర్చకపోతే, వినిపించినట్లు తీర్పు ఇవ్వాలి.

అరాజదైవికన్నష్టం భాణ్డం దాప్యస్తు వాహకః । ప్రస్థానవిఘ్నకృచ్చైవ చప్రదాప్యో ద్విగుణాం భృతిమ్ ।। ౨౫౮.

రాజు లేదా దేవత కారణం కాకుండా సరుకు పోయితే, మోసినవాడు చెల్లించాలి. ప్రయాణం ఆలస్యం చేసినవాడు రెండింతలు వేతనం ఇవ్వాలి.

ప్రకాన్తే సప్తమం భాగం చతుర్థం పథి సంత్యజన్ । భృతిమర్ద్ధపథే సర్వ్వాం ప్రదాప్యస్త్యాజకోపి చ ।। ౨౫౮.

ప్రయాణం పూర్తయినప్పుడు ఏడవ వంతు ఇవ్వాలి. మార్గమధ్యంలో వదిలితే నాలుగవ వంతు, మధ్యలో వదిలితే అర్ధ వేతనం కూడా వదిలినవాడు చెల్లించాలి.

గ్లహే శతికవృద్ధేస్తు సభికః పఞ్చకం శతం । గృహ్ణీయాద్‌ధూర్త్తకితవాదితరాద్దశకం శతం ।। ౨౫౮.

జూదంలో గెలిచినవాడి లాభంలో పంచులో ఐదు భాగాలు నిర్వాహకుడు తీసుకోవాలి. మోసగాడు, జూదగాడు లేదా ఇతరుల దగ్గర పదిహేను భాగాలు తీసుకోవాలి.

స సమ్యక్‌పాలితో దద్యాద్రజ్ఞే భాగం యథాకృతం । జితముద్‌గ్రాహయేజ్జేత్రే దద్యాత్సత్యం వచః క్షమీ ।। ౨౫౮.

బాగా కాపాడబడినవాడు రాజుకు ఒప్పందం ప్రకారం వాటా ఇవ్వాలి. గెలిచినవాడు లాభాన్ని ప్రకటించాలి. నిజాయితీగా ఉన్నవాడు నిజం చెప్పాలి.

ప్రప్తే నృపతినా భాగో ప్రసిద్ధే ధూర్త్తమణ్డలే । జితం సశభికే స్థానే దాపయేదన్యథా న తు ।। ౨౫౮.

రాజు వాటా ప్రసిద్ధ జూదస్థలంలో అందుకున్నప్పుడు, గెలిచినవాడు నిర్వాహకుడి దగ్గర చెల్లించాలి. లేనిపక్షంలో ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు.

ద్రష్టారో వ్యవహారాణాం సాక్షిణశ్చ త ఏవ హి । రాజ్ఞా సచిహ్నా నిర్వాస్యాః కూటాక్షోపధిదేవినః ।। ౨౫౮.

వ్యవహారాలను చూచినవారే సాక్షులు. మోసపూరిత పాశాలు, మాయ, అబద్ధ ప్రమాణాలతో మోసం చేసినవారిని రాజు గుర్తించి దేశం నుంచి పంపించాలి.

ద్యూతమేకముఖం కార్య్యం తస్కరజ్ఞానకారణాత్ । ఏష ఏవ విధిర్జ్ఞేయః ప్రాణిద్యూతే సమాహ్వయే ।। ౨౫౮.

జూదం అందరికీ కనిపించేలా జరగాలి, దొంగలు, మోసాలు జరగకుండా. ఇదే నియమం జంతు జూదం, పోటీలకు కూడా వర్తిస్తుంది.

అగ్నిరువాచ సత్యాసత్యాన్యథా స్తోత్రైర్న్యూనాఙ్గేన్ద్రియరోగిణాం । క్షేపం కరోతి చేద్దణ్డ్యః పణానర్ద్ధత్రయోదశ ।। ౨౫౮.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: ఎవరు అవయవ లోపం లేదా ఇంద్రియ లోపం ఉన్నవారిని నిజమో అబద్ధమో పాటల ద్వారా అవమానిస్తే, వారికి పన్నెండు నరగడ్లు జరిమానా వేయాలి.

అభిగన్తాస్మి భగినీమ్మాతరం వా తవేతి చ । శపన్తం దాపయేద్రాజా పఞ్చవిశతికం దమం ।। ౨౫౮.

ఎవరైనా 'నీ అక్కను లేదా తల్లిని దగ్గరగా వస్తాను' అని ప్రమాణం చేస్తే, రాజు అతనికి ఇరవై ఐదు నాణేలు జరిమానా వేయాలి.

అర్ద్ధోఽధమేషు ద్విగుణః పరస్త్రీషూత్తమేషు చ । దణ్డప్రణయనం క్కాయ్య వర్ణజాత్యుత్తరాధరైః ।। ౨౫౮.

తక్కువ జాతివారికి అర్ధ జరిమానా, ఎక్కువ జాతివారికి రెండింతలు, అత్యున్నతులకు రెండింతలకన్నా ఎక్కువ జరిమానా విధించాలి. జరిమానా జాతి, స్థాయిని బట్టి నిర్ణయించాలి.

ప్రాతిలోమ్యాపవాదేషు ద్విగుణత్రిగుణా దమాః । వర్ణానామానులోమ్యేన తస్మాదేవార్ద్ధహానితః ।। ౨౫౮.

ప్రకృతి క్రమాన్ని అతిక్రమించినప్పుడు, జరిమానా రెండింతలు లేదా మూడింతలు విధించాలి. కుల క్రమాన్ని అనుసరించినప్పుడు, జరిమానా అర్ధం తగ్గించాలి.

వాహుగ్రీవానేత్రసక్థివినాశే వాచికే దమః । శత్యస్తతోఽర్ద్ధికః పాదనాసాకర్ణకరాదిషు ।। ౨౫౮.

చేతి, మెడ, కన్ను, తొడ నాశనం చేసినప్పుడు, మాటలతో చేసిన దూషణకు విధించే జరిమానా ఇక్కడ కూడా వర్తిస్తుంది. చేతి, కాలు, ముక్కు, చెవి వంటి భాగాలకు నష్టం కలిగిస్తే, ఆ జరిమానా అర్ధం మాత్రమే విధించాలి.

పతనీయకృతే క్షఏపే దణ్డో మధ్యమసాహసః । ఉపపాతకయుక్తే తు దాప్యః ప్రథమసాహసం ।। ౨౫౮.

కులనష్టం కలిగించే తప్పుకు మధ్యస్థమైన జరిమానా విధించాలి. చిన్న తప్పులకు మొదటి స్థాయి జరిమానా విధించాలి.

త్రైవిద్యనృపదేవానాం క్షేప ఉత్తమసాహసః । మధ్యమో జ్ఞాతిపూగానాం ప్రథమో గ్రామదేశయోః ।। ౨౫౮.

వేదపండితుడు, రాజు, దేవతలను అవమానిస్తే అత్యధిక జరిమానా విధించాలి. బంధువులు, సంఘాల విషయంలో మధ్యస్థ జరిమానా, గ్రామస్తులు, ఇతరుల విషయంలో తక్కువ జరిమానా విధించాలి.

అసాక్షికహతే చిహ్నైర్యుక్తిభిశ్చాగమేన చ । ద్రష్టవ్యో వ్యవహారస్తు కూటచిహ్నకృతాద్భయాత్ ।। ౨౫౮.

సాక్షులు లేని సందర్భాల్లో, గుర్తులు, తర్కం, సంప్రదాయాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని తీర్పు చెప్పాలి. కానీ తప్పుడు గుర్తులు ఉంటే, చాలా జాగ్రత్తగా విచారణ జరిపించాలి.

భస్మపఙ్కరజఃస్పర్శే దణ్డో దశపణః స్మృతః । అమేధ్యపార్ష్ణినిష్ఠ్యూతస్పర్శనే ద్విగుణః స్మృతః ।। ౨౫౮.

బొగ్గు, మట్టి, ధూళిని తాకినవారికి పది పణాలు జరిమానా విధించాలి. అపవిత్రమైన పదార్థాలు, మడమ, ఉమ్మిని తాకితే, ఆ జరిమానా రెండింతలు చేయాలి.

సమేష్వేవం పరస్త్రీషు ద్విగుణస్తూత్తమేషు చ । హీనేష్వర్ద్ధం దమో మోహమదాదిభిరదణ్డనమ్ ।। ౨౫౮.

ఇతరుల భార్యలను తాకడంలో కూడా ఇదే నియమం వర్తిస్తుంది. ఉన్నత స్థితి మహిళలకు జరిమానా రెండింతలు, తక్కువ స్థితి మహిళలకు అర్ధం జరిమానా. కాని మాయ, అహంకారం వంటివి కారణమైతే శిక్ష ఉండదు.

విప్రపీడాకరం చ్ఛేద్యమఙ్గమబ్రాహ్మణస్య తు । ఉద్‌గూర్ణే ప్రథమో దణ్డః సంస్పర్శే తు తదర్ద్ధికః ।। ౨౫౮.

బ్రాహ్మణుని అవయవాన్ని కోస్తే అత్యధిక జరిమానా విధించాలి. కేవలం గాయమైతే, ఆ జరిమానా అర్ధం విధించాలి.

ఉద్‌గూర్ణే హస్తపాదే తు దశవింశతికౌ దమౌ। పరస్పరన్తు సర్వ్వేషాం శాస్త్రం మధ్యమసాహసః ।। ౨౫౮.

చేతి లేదా కాలు గాయపడితే పది లేదా ఇరవై పణాలు జరిమానా విధించాలి. పరస్పరం గాయపరిచినప్పుడు అందరికీ మధ్యస్థ జరిమానా విధించాలి.

పాదకేశాంశుకకరోల్లుఞ్చనేషు పణాన్ దశ । పీడాకర్షాశుకావేష్టపాదాధ్యాసే శతన్దమః ।। ౨౫౮.

జుట్టు, వస్త్రం, చేతిని లాగితే పది పణాలు జరిమానా. లాగడం, కట్టడం, కాలి మీద నడక వేయడం వలన బాధ కలిగిస్తే వంద పణాలు జరిమానా విధించాలి.