అగ్నిపురాణమ్

దశైకపఞ్చసప్తాహమాసత్ర్యహార్ద్ధమాసికం । వీజాయోవాహ్యరత్నస్త్రీదోహ్యపుంసాం ప్రతీక్షణమ్ ।। ౨౫౮.

విత్తనాలకు పది, ఒకటి, ఐదు, ఏడు రోజులు, నెల, మూడు రోజులు, అర నెల — ఇవే విత్తనాలు, ఎద్దులు, రత్నాలు, స్త్రీలు, పురుషులకు వేచి ఉండే కాలాలు.

అగ్నౌ సువర్ణమక్షీణం ద్విపలం రజతే శతే । అష్టౌ త్రపుణి సీసే చ తామ్రే పఞ్చదశాయసి ।। ౨౫౮.

బంగారం కోసం వందకు రెండు పలాలు నష్టం, వెండికి వంద పలాలు, తగరం, సీసానికి ఎనిమిది పలాలు, రాగికి పదిహేను పలాలు, ఇనుపకు కూడా అంతే.

శతే దశపలావృద్ధిరౌర్ణే కార్పాసికే తథా । మధ్యే పఞ్చపలా జ్ఞేయా సూక్ష్మే తు త్రిపలా మతా ।। ౨౫౮.

ఉల్లిపోచు, పత్తి వస్త్రాలకు వందకు పది పలాలు పెరుగుదల, మధ్యమమైన వాటికి అయిదు పలాలు, సూక్ష్మమైన వాటికి మూడు పలాలు పెరుగుదలగా పరిగణించాలి.

కార్మ్మికే రోమబద్ధే చ త్రింశద్భాగః క్షయో మతః । న క్షయో న చ వృద్ధిస్తు కౌశేయే వల్కలేషు చ ।। ౨౫౮.

చర్మం లేదా రోమాలతో చేసిన వస్తువులకు ముప్పైవంతు నష్టం పరిగణించాలి. పట్టు, వల్కల వస్త్రాలకు నష్టం లేదా పెరుగుదల ఉండదు.

దేశం కాలఞ్చ భోగఞ్చ జ్ఞాత్వా నష్టే బలాబలమ్ । ద్రవ్యాణఆం కుశలా బ్రుయుర్యద్దాప్యమసంశయమ్ ।। ౨౫౮.

దేశం, కాలం, ఉపయోగాన్ని తెలుసుకొని, నష్టానికి బలహీనతను గమనించి, నిపుణులు వస్తువులకు ఎంత పరిహారం ఇవ్వాలో సందేహం లేకుండా చెప్పాలి.

బలాద్దాసీకృతశ్చౌరైర్విక్రీతశ్చాపి ముచ్యతే । స్వామిప్రాణపదో భక్తత్యాగాత్తన్నిష్క్రయాదపి ।। ౨౫౮.

దొంగలు బలవంతంగా దాసుడిని చేసినా లేదా అమ్మినా, అతడిని విడిపించాలి. యజమాని భక్తితో, ఆహారం వదిలి లేదా ధర చెల్లించి తిరిగి పొందవచ్చు.

ప్రవ్రజ్యావసితో రాజ్ఞా దాస ఆమరణాన్తికః । వర్ణానామానులోభ్యంన దాస్యం న ప్రతిలోమతః ।। ౨౫౮.

వ్రతంలో ఉన్న దాసుడు రాజు ఆజ్ఞతో మరణం వరకు దాసుడిగానే ఉంటాడు. జాతికి విరుద్ధంగా లేదా తక్కువ జాతికి దాస్యాన్ని విధించకూడదు.

కృతశిల్పోపి నివసేత్ కృతకాలం గురోర్గృహే । అన్తేవాసీ గురుప్రాప్తభోజనస్తత్‌ఫలప్రదః ।। ౨౫౮.

విద్యాభ్యాసం పూర్తయిన తర్వాత కూడా, విద్యార్థి గురువు ఇంట్లో నిర్ణీత కాలం ఉండాలి. గురువు ఇచ్చిన భోజనం తీసుకొని, ఫలితంగా గురువుకు తగిన బహుమతి ఇవ్వాలి.

రాజా కృత్వా పురే స్థానం బ్రాహ్మణన్న్యస్య తత్ర తు । త్రైవిద్యం వృత్తిమద్‌బ్రూయాత్ స్వధర్మ్మః పాల్యతామితి ।। ౨౫౮.

రాజు పట్టణంలో ఒక స్థలం ఏర్పాటుచేసి, అక్కడ మూడు వేదాల్లో నిపుణుడైన బ్రాహ్మణుడిని నియమించి, తన ధర్మాన్ని కాపాడమని చెప్పాలి.

నిజధర్మ్మావిరోధేన యస్తు సామయికో భవేత్ । సోపి యత్నేన సంరక్ష్యో ధర్మో రాజకృతశ్చ యః ।। ౨౫౮.

తన ధర్మానికి విరుద్ధంగా కాకుండా ఒప్పందాన్ని పాటించే వారు, అలాగే రాజు నిర్ణయించిన ధర్మాన్ని పాటించే వారిని జాగ్రత్తగా రక్షించాలి.

గణద్రవ్యం హరేద్యస్తు సంవిదం లఙ్ఘయేచ్చ యః । సర్వస్వహరణం కృత్వా తం రాష్ట్రద్విప్రవాసయేత్ ।। ౨౫౮.

ఎవరైనా సమూహ ఆస్తిని దుర్వినియోగం చేస్తే లేదా ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘిస్తే, రాజు అతని మొత్తం ఆస్తిని తీసుకొని, రాజ్యంనుండి వెళ్ళగొట్టాలి.

కర్త్తవ్యం వచనం సర్వైః సమూహహితవాదిభిః । యస్తత్ర విపరీతః స్యాత్స దాప్యః ప్రథమం దమ్మ ।। ౨౫౮.

సమూహానికి మేలు కోరే వారు అందరూ ఆ సమూహ నిర్ణయాన్ని పాటించాలి. దానికి విరుద్ధంగా వ్యవహరించినవాడు మొదటిగా జరిమానా చెల్లించాలి.

సమూహకార్య్యప్రహితో యల్లభేత్తత్తదర్పయేత్ । ఏకాదశగుణం దాప్యో యద్యసౌ నార్పయేత్ స్వయమ్ ।। ౨౫౮.

సమూహ పనికోసం నియమించబడినవాడు ఏది సంపాదించినా, అది సమూహానికి అప్పగించాలి. తనంతట తాను అప్పగించకపోతే, పదకొండు రెట్లు చెల్లించాలి.

వేదజ్ఞాః శుచయోఽలుబ్ధా భవేయుః కార్యచిన్తకాః । కర్త్తవ్యం వచనం తేషా సమూహహితవాదినాం ।। ౨౫౮.

వేదాలు తెలిసినవారు, పవిత్రులు, లోభం లేని వారు సమూహ విషయాలు ఆలోచించాలి. సమూహానికి మేలు చెప్పే వారి మాట తప్పక పాటించాలి.

శ్రేణినైగమపాఖణ్డిగణానామప్యయం విధిః । భేదఞ్చైషాం నృపో రక్షఏత్ పూర్వవృత్తిఞ్చ పాలయేత్ ।। ౨౫౮.

ఈ నియమం వృత్తిసంఘాలు, వ్యాపారులు, మతభ్రష్టులు, ఇతర గుంపులకు కూడా వర్తిస్తుంది. రాజు వీరి భేదాలను కాపాడాలి, పూర్వపు ఆచారాలను నిలబెట్టాలి.

గృహీతవేతనః కర్మ్మ త్యజన్ ద్విగుణమావహేత్ । అగృహీతే సమం దాప్యో భృత్యై రక్ష్య ఉపస్కరః ।। ౨౫౮.

వేతనం తీసుకున్నవాడు పని వదిలేస్తే, రెండింతలు చెల్లించాలి. వేతనం తీసుకోకపోతే, సమానంగా చెల్లించాలి. యజమాని పనిముట్లు కాపాడాలి.

దాప్యస్తు దశమం భాగం బాణిజ్యపశుసస్యతః । అనిశ్చిత్య భృతిం యస్తు కారయేత్స మహీక్షఇతా ।। ౨౫౮.

వ్యాపారం, పశు, ధాన్యాల లాభంలో పదవంతు భాగం చెల్లించాలి. వేతనం నిర్ణయించకుండా పనివాడిని పెట్టుకున్నవాడికి, ఎంత ఇవ్వాలో రాజు నిర్ణయించాలి.

దేశం కాలఞ్చ యోఽతీయాత్ కర్మ్మ కుర్య్యాచ్చ యోఽన్యథా । తత్ర తు స్వామినశ్ఛన్దోఽధికం దేయం కృతేఽధికే ।। ౨౫౮.

ఎవరైనా నిర్ణయించిన ప్రాంతం లేదా కాలాన్ని విడిచి వెళితే, లేదా పనిని వేరేలా చేస్తే, యజమానికి అదనంగా చెల్లించాలి. ఎక్కువ పని చేస్తే, ఎక్కువ ఇవ్వాలి.

యో యావత్ కురుతే కర్మ్మ తావత్తస్య తు వేతనమ్ । ఉభయోరప్యసాధ్యఞ్చేత్ సాధ్యే కుర్య్యాద్యథాశ్రుతమ్ ।। ౨౫౮.

ఎంత పని చేసినా, ఆ మేరకు వేతనం పొందాలి. ఇద్దరూ ఒప్పందాన్ని నెరవేర్చకపోతే, వినిపించినట్లు తీర్పు ఇవ్వాలి.

అరాజదైవికన్నష్టం భాణ్డం దాప్యస్తు వాహకః । ప్రస్థానవిఘ్నకృచ్చైవ చప్రదాప్యో ద్విగుణాం భృతిమ్ ।। ౨౫౮.

రాజు లేదా దేవత కారణం కాకుండా సరుకు పోయితే, మోసినవాడు చెల్లించాలి. ప్రయాణం ఆలస్యం చేసినవాడు రెండింతలు వేతనం ఇవ్వాలి.

ప్రకాన్తే సప్తమం భాగం చతుర్థం పథి సంత్యజన్ । భృతిమర్ద్ధపథే సర్వ్వాం ప్రదాప్యస్త్యాజకోపి చ ।। ౨౫౮.

ప్రయాణం పూర్తయినప్పుడు ఏడవ వంతు ఇవ్వాలి. మార్గమధ్యంలో వదిలితే నాలుగవ వంతు, మధ్యలో వదిలితే అర్ధ వేతనం కూడా వదిలినవాడు చెల్లించాలి.

గ్లహే శతికవృద్ధేస్తు సభికః పఞ్చకం శతం । గృహ్ణీయాద్‌ధూర్త్తకితవాదితరాద్దశకం శతం ।। ౨౫౮.

జూదంలో గెలిచినవాడి లాభంలో పంచులో ఐదు భాగాలు నిర్వాహకుడు తీసుకోవాలి. మోసగాడు, జూదగాడు లేదా ఇతరుల దగ్గర పదిహేను భాగాలు తీసుకోవాలి.

స సమ్యక్‌పాలితో దద్యాద్రజ్ఞే భాగం యథాకృతం । జితముద్‌గ్రాహయేజ్జేత్రే దద్యాత్సత్యం వచః క్షమీ ।। ౨౫౮.

బాగా కాపాడబడినవాడు రాజుకు ఒప్పందం ప్రకారం వాటా ఇవ్వాలి. గెలిచినవాడు లాభాన్ని ప్రకటించాలి. నిజాయితీగా ఉన్నవాడు నిజం చెప్పాలి.

ప్రప్తే నృపతినా భాగో ప్రసిద్ధే ధూర్త్తమణ్డలే । జితం సశభికే స్థానే దాపయేదన్యథా న తు ।। ౨౫౮.

రాజు వాటా ప్రసిద్ధ జూదస్థలంలో అందుకున్నప్పుడు, గెలిచినవాడు నిర్వాహకుడి దగ్గర చెల్లించాలి. లేనిపక్షంలో ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు.

ద్రష్టారో వ్యవహారాణాం సాక్షిణశ్చ త ఏవ హి । రాజ్ఞా సచిహ్నా నిర్వాస్యాః కూటాక్షోపధిదేవినః ।। ౨౫౮.

వ్యవహారాలను చూచినవారే సాక్షులు. మోసపూరిత పాశాలు, మాయ, అబద్ధ ప్రమాణాలతో మోసం చేసినవారిని రాజు గుర్తించి దేశం నుంచి పంపించాలి.

ద్యూతమేకముఖం కార్య్యం తస్కరజ్ఞానకారణాత్ । ఏష ఏవ విధిర్జ్ఞేయః ప్రాణిద్యూతే సమాహ్వయే ।। ౨౫౮.

జూదం అందరికీ కనిపించేలా జరగాలి, దొంగలు, మోసాలు జరగకుండా. ఇదే నియమం జంతు జూదం, పోటీలకు కూడా వర్తిస్తుంది.

అగ్నిరువాచ సత్యాసత్యాన్యథా స్తోత్రైర్న్యూనాఙ్గేన్ద్రియరోగిణాం । క్షేపం కరోతి చేద్దణ్డ్యః పణానర్ద్ధత్రయోదశ ।। ౨౫౮.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: ఎవరు అవయవ లోపం లేదా ఇంద్రియ లోపం ఉన్నవారిని నిజమో అబద్ధమో పాటల ద్వారా అవమానిస్తే, వారికి పన్నెండు నరగడ్లు జరిమానా వేయాలి.

అభిగన్తాస్మి భగినీమ్మాతరం వా తవేతి చ । శపన్తం దాపయేద్రాజా పఞ్చవిశతికం దమం ।। ౨౫౮.

ఎవరైనా 'నీ అక్కను లేదా తల్లిని దగ్గరగా వస్తాను' అని ప్రమాణం చేస్తే, రాజు అతనికి ఇరవై ఐదు నాణేలు జరిమానా వేయాలి.

అర్ద్ధోఽధమేషు ద్విగుణః పరస్త్రీషూత్తమేషు చ । దణ్డప్రణయనం క్కాయ్య వర్ణజాత్యుత్తరాధరైః ।। ౨౫౮.

తక్కువ జాతివారికి అర్ధ జరిమానా, ఎక్కువ జాతివారికి రెండింతలు, అత్యున్నతులకు రెండింతలకన్నా ఎక్కువ జరిమానా విధించాలి. జరిమానా జాతి, స్థాయిని బట్టి నిర్ణయించాలి.