అగ్నిపురాణమ్

ధనుఃశతం పరీణాహో గ్రామక్షేత్రాన్తరం భవేత్ । ద్వే శనే ఖర్వటస్య స్యాన్నగరస్య చతుఃశతమ్ ।। ౨౫౮.

గ్రామం, పొలం మధ్య దూరం వంద విల్లు ఉండాలి. చిన్న గ్రామానికి రెండు విల్లు, పట్టణానికి నాలుగు వందలు ఉండాలి.

స్వం లభేతాన్యవిక్రీతం క్రేతుర్ద్దోషోఽప్రకాశితే । హీనాద్రహో హీనమూల్యే వేలాహీనే చ తస్కరః ।। ౨౫౮.

తనదైనది, మరొకరికి అమ్మకపోతే తిరిగి పొందవచ్చు. కొనుగోలుదారుడు చెప్పకపోతే అతనికి తప్పు. తక్కువ ధరకు, సరైన సమయం లేకుండా, సరిహద్దు లేకుండా కొనుగోలు చేస్తే దొంగతనమే.

నష్టా పహృతమాసాద్య హర్త్తారం గ్రాహయేన్నరమ్ । దేశకాలాతిపత్తౌ వా గృహీత్వా స్వయమర్పయేత్ ।। ౨౫౮.

పొయినది లేదా దొంగిలించినది దొరికితే, దొంగను అధికారులకు అప్పగించాలి. కాలం, స్థలం దాటి ఉంటే, తానే తీసుకుని యజమానికి అప్పగించాలి.

విక్రేతుర్ద్దర్శనాచ్ఛుద్ధిః స్వామీ ద్రవ్యం నృపో దమమ్ । క్రేతా మూల్యం సమాప్నోతి తస్మాద్యస్తవ విక్రయీ ।। ౨౫౮.

విక్రేతా వస్తువును చూపించిన వెంటనే పవిత్రుడవుతాడు. యజమాని తన వస్తువు పొందుతాడు, రాజు దండాన్ని పొందుతాడు, కొనుగోలుదారు ధరను చెల్లిస్తాడు. అందువల్ల ఎవరు అమ్మినా ఈ విధానాన్ని పాటించాలి.

ఆగమేనోపభోగేన నష్టం భావ్యమతోఽన్యథా । పఞ్చబన్ధో దమస్తస్య రాజ్ఞే తేనాప్యభావితే ।। ౨౫౮.

వస్తువు ఉపయోగంలో లేక సహజంగా పోయినట్లయితే, అలాగే లెక్కించాలి. అంతకన్నా వేరే కారణం ఉంటే, రాజు ఐదు రెట్లు బంధాన్ని విధిస్తాడు, పోయినట్టు నిరూపణ లేకపోయినా.

హృతం ప్రనష్టం యో ద్రవ్యం పరహస్తదవాప్నుయాత్ । అనివేద్య నృపే దణ్డ్యః స తు షణ్ణవతిం పణాన్ ।। ౨౫౮.

ఎవరైనా దొంగిలించబడిన లేదా పోయిన వస్తువు మరొకరి వద్ద కనుగొని, దాన్ని రాజుకు తెలియచేయకపోతే, వానికి తొంభై ఆరు పణాలు దండన విధించాలి.

శౌలికకైః స్థానపాలైర్వా నష్టాపహృతమాహృతం । అర్వ్వాక్ సంవత్సరాత్ స్వామీ లభతే పరతో నృపః ।। ౨౫౮.

గౌరవులు లేదా కాపలాదారులు పోయిన లేదా దొంగిలించబడిన వస్తువును తిరిగి తెచ్చినట్లయితే, యజమాని ఒక సంవత్సరం లోపు తీసుకోవచ్చు. ఆ తరువాత అది రాజుకు చెందుతుంది.

పణానేకశఫే దద్యాచ్చతురః పఞ్చ మానుషే । మహిషోష్ట్రగవాం ద్వౌ ద్వౌ పాదం పాదమజావికే ।। ౨౫౮.

ఒకే నడుము గల జంతువుకు నాలుగు పణాలు, మనిషికి ఐదు, మేక, ఎద్దు, ఎద్దుకు రెండు రెండు, గొర్రె, మేకలకు క్వార్టర్ చొప్పున ఇవ్వాలి.

స్వకుటుమ్‌బావిరోధేన దేయం దారసుతాదృతే । నాన్వయే సతి సర్వస్వం దేయం యచ్చాన్యసంశ్రుతమ్ ।। ౨౫౮.

భార్య, పిల్లలు తప్ప ఇతర కుటుంబ సభ్యుల అభ్యంతరం లేకుండా దానం చేయాలి. వారసులు ఉన్నపుడు మొత్తం ఆస్తి ఇవ్వకూడదు, లేదా ఇంకొకరికి హామీ ఇచ్చినదాన్ని ఇవ్వకూడదు.

ప్రతిగ్రహః ప్రకాశః స్యాత్ స్థావరస్య విశేషతః । దేయం ప్రతిశ్రుతఞ్చైవ దత్వా నాపహరేత్ పునః ।। ౨౫౮.

ప్రత్యేకంగా స్థిరాస్తికి స్వీకరణను అందరికి తెలియజేయాలి. హామీ ఇచ్చినదాన్ని ఇవ్వాలి, ఇచ్చిన తర్వాత తిరిగి తీసుకోకూడదు.

దశైకపఞ్చసప్తాహమాసత్ర్యహార్ద్ధమాసికం । వీజాయోవాహ్యరత్నస్త్రీదోహ్యపుంసాం ప్రతీక్షణమ్ ।। ౨౫౮.

విత్తనాలకు పది, ఒకటి, ఐదు, ఏడు రోజులు, నెల, మూడు రోజులు, అర నెల — ఇవే విత్తనాలు, ఎద్దులు, రత్నాలు, స్త్రీలు, పురుషులకు వేచి ఉండే కాలాలు.

అగ్నౌ సువర్ణమక్షీణం ద్విపలం రజతే శతే । అష్టౌ త్రపుణి సీసే చ తామ్రే పఞ్చదశాయసి ।। ౨౫౮.

బంగారం కోసం వందకు రెండు పలాలు నష్టం, వెండికి వంద పలాలు, తగరం, సీసానికి ఎనిమిది పలాలు, రాగికి పదిహేను పలాలు, ఇనుపకు కూడా అంతే.

శతే దశపలావృద్ధిరౌర్ణే కార్పాసికే తథా । మధ్యే పఞ్చపలా జ్ఞేయా సూక్ష్మే తు త్రిపలా మతా ।। ౨౫౮.

ఉల్లిపోచు, పత్తి వస్త్రాలకు వందకు పది పలాలు పెరుగుదల, మధ్యమమైన వాటికి అయిదు పలాలు, సూక్ష్మమైన వాటికి మూడు పలాలు పెరుగుదలగా పరిగణించాలి.

కార్మ్మికే రోమబద్ధే చ త్రింశద్భాగః క్షయో మతః । న క్షయో న చ వృద్ధిస్తు కౌశేయే వల్కలేషు చ ।। ౨౫౮.

చర్మం లేదా రోమాలతో చేసిన వస్తువులకు ముప్పైవంతు నష్టం పరిగణించాలి. పట్టు, వల్కల వస్త్రాలకు నష్టం లేదా పెరుగుదల ఉండదు.

దేశం కాలఞ్చ భోగఞ్చ జ్ఞాత్వా నష్టే బలాబలమ్ । ద్రవ్యాణఆం కుశలా బ్రుయుర్యద్దాప్యమసంశయమ్ ।। ౨౫౮.

దేశం, కాలం, ఉపయోగాన్ని తెలుసుకొని, నష్టానికి బలహీనతను గమనించి, నిపుణులు వస్తువులకు ఎంత పరిహారం ఇవ్వాలో సందేహం లేకుండా చెప్పాలి.

బలాద్దాసీకృతశ్చౌరైర్విక్రీతశ్చాపి ముచ్యతే । స్వామిప్రాణపదో భక్తత్యాగాత్తన్నిష్క్రయాదపి ।। ౨౫౮.

దొంగలు బలవంతంగా దాసుడిని చేసినా లేదా అమ్మినా, అతడిని విడిపించాలి. యజమాని భక్తితో, ఆహారం వదిలి లేదా ధర చెల్లించి తిరిగి పొందవచ్చు.

ప్రవ్రజ్యావసితో రాజ్ఞా దాస ఆమరణాన్తికః । వర్ణానామానులోభ్యంన దాస్యం న ప్రతిలోమతః ।। ౨౫౮.

వ్రతంలో ఉన్న దాసుడు రాజు ఆజ్ఞతో మరణం వరకు దాసుడిగానే ఉంటాడు. జాతికి విరుద్ధంగా లేదా తక్కువ జాతికి దాస్యాన్ని విధించకూడదు.

కృతశిల్పోపి నివసేత్ కృతకాలం గురోర్గృహే । అన్తేవాసీ గురుప్రాప్తభోజనస్తత్‌ఫలప్రదః ।। ౨౫౮.

విద్యాభ్యాసం పూర్తయిన తర్వాత కూడా, విద్యార్థి గురువు ఇంట్లో నిర్ణీత కాలం ఉండాలి. గురువు ఇచ్చిన భోజనం తీసుకొని, ఫలితంగా గురువుకు తగిన బహుమతి ఇవ్వాలి.

రాజా కృత్వా పురే స్థానం బ్రాహ్మణన్న్యస్య తత్ర తు । త్రైవిద్యం వృత్తిమద్‌బ్రూయాత్ స్వధర్మ్మః పాల్యతామితి ।। ౨౫౮.

రాజు పట్టణంలో ఒక స్థలం ఏర్పాటుచేసి, అక్కడ మూడు వేదాల్లో నిపుణుడైన బ్రాహ్మణుడిని నియమించి, తన ధర్మాన్ని కాపాడమని చెప్పాలి.

నిజధర్మ్మావిరోధేన యస్తు సామయికో భవేత్ । సోపి యత్నేన సంరక్ష్యో ధర్మో రాజకృతశ్చ యః ।। ౨౫౮.

తన ధర్మానికి విరుద్ధంగా కాకుండా ఒప్పందాన్ని పాటించే వారు, అలాగే రాజు నిర్ణయించిన ధర్మాన్ని పాటించే వారిని జాగ్రత్తగా రక్షించాలి.

గణద్రవ్యం హరేద్యస్తు సంవిదం లఙ్ఘయేచ్చ యః । సర్వస్వహరణం కృత్వా తం రాష్ట్రద్విప్రవాసయేత్ ।। ౨౫౮.

ఎవరైనా సమూహ ఆస్తిని దుర్వినియోగం చేస్తే లేదా ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘిస్తే, రాజు అతని మొత్తం ఆస్తిని తీసుకొని, రాజ్యంనుండి వెళ్ళగొట్టాలి.

కర్త్తవ్యం వచనం సర్వైః సమూహహితవాదిభిః । యస్తత్ర విపరీతః స్యాత్స దాప్యః ప్రథమం దమ్మ ।। ౨౫౮.

సమూహానికి మేలు కోరే వారు అందరూ ఆ సమూహ నిర్ణయాన్ని పాటించాలి. దానికి విరుద్ధంగా వ్యవహరించినవాడు మొదటిగా జరిమానా చెల్లించాలి.

సమూహకార్య్యప్రహితో యల్లభేత్తత్తదర్పయేత్ । ఏకాదశగుణం దాప్యో యద్యసౌ నార్పయేత్ స్వయమ్ ।। ౨౫౮.

సమూహ పనికోసం నియమించబడినవాడు ఏది సంపాదించినా, అది సమూహానికి అప్పగించాలి. తనంతట తాను అప్పగించకపోతే, పదకొండు రెట్లు చెల్లించాలి.

వేదజ్ఞాః శుచయోఽలుబ్ధా భవేయుః కార్యచిన్తకాః । కర్త్తవ్యం వచనం తేషా సమూహహితవాదినాం ।। ౨౫౮.

వేదాలు తెలిసినవారు, పవిత్రులు, లోభం లేని వారు సమూహ విషయాలు ఆలోచించాలి. సమూహానికి మేలు చెప్పే వారి మాట తప్పక పాటించాలి.

శ్రేణినైగమపాఖణ్డిగణానామప్యయం విధిః । భేదఞ్చైషాం నృపో రక్షఏత్ పూర్వవృత్తిఞ్చ పాలయేత్ ।। ౨౫౮.

ఈ నియమం వృత్తిసంఘాలు, వ్యాపారులు, మతభ్రష్టులు, ఇతర గుంపులకు కూడా వర్తిస్తుంది. రాజు వీరి భేదాలను కాపాడాలి, పూర్వపు ఆచారాలను నిలబెట్టాలి.

గృహీతవేతనః కర్మ్మ త్యజన్ ద్విగుణమావహేత్ । అగృహీతే సమం దాప్యో భృత్యై రక్ష్య ఉపస్కరః ।। ౨౫౮.

వేతనం తీసుకున్నవాడు పని వదిలేస్తే, రెండింతలు చెల్లించాలి. వేతనం తీసుకోకపోతే, సమానంగా చెల్లించాలి. యజమాని పనిముట్లు కాపాడాలి.

దాప్యస్తు దశమం భాగం బాణిజ్యపశుసస్యతః । అనిశ్చిత్య భృతిం యస్తు కారయేత్స మహీక్షఇతా ।। ౨౫౮.

వ్యాపారం, పశు, ధాన్యాల లాభంలో పదవంతు భాగం చెల్లించాలి. వేతనం నిర్ణయించకుండా పనివాడిని పెట్టుకున్నవాడికి, ఎంత ఇవ్వాలో రాజు నిర్ణయించాలి.

దేశం కాలఞ్చ యోఽతీయాత్ కర్మ్మ కుర్య్యాచ్చ యోఽన్యథా । తత్ర తు స్వామినశ్ఛన్దోఽధికం దేయం కృతేఽధికే ।। ౨౫౮.

ఎవరైనా నిర్ణయించిన ప్రాంతం లేదా కాలాన్ని విడిచి వెళితే, లేదా పనిని వేరేలా చేస్తే, యజమానికి అదనంగా చెల్లించాలి. ఎక్కువ పని చేస్తే, ఎక్కువ ఇవ్వాలి.

యో యావత్ కురుతే కర్మ్మ తావత్తస్య తు వేతనమ్ । ఉభయోరప్యసాధ్యఞ్చేత్ సాధ్యే కుర్య్యాద్యథాశ్రుతమ్ ।। ౨౫౮.

ఎంత పని చేసినా, ఆ మేరకు వేతనం పొందాలి. ఇద్దరూ ఒప్పందాన్ని నెరవేర్చకపోతే, వినిపించినట్లు తీర్పు ఇవ్వాలి.