అగ్నిపురాణమ్

స్వామినే యోఽనివేద్యైవ క్షేత్రే సేతుం ప్రకల్పయేత్ । ఉత్పన్నే స్వామినో భోగస్తదభావే మహీపతేః ।। ౨౫౮.

భూమి యజమానికి చెప్పకుండా ఎవరు చెరువు కట్టిస్తే, యజమాని ఉంటే అతనికే ఉపయోగం, లేనప్పుడు రాజుకే ఆ హక్కు ఉంటుంది.

ఫాలాహతమపి క్షేత్రం యో న కుర్యాన్న కారయేత్ । స ప్రదాప్యోఽకృష్టఫలం క్షేత్రమన్యేన కారయేత్ ।। ౨౫౮.

పొలం దున్నబడినా దాన్ని సాగు చేయకపోతే, లేదా చేయించకపోతే, దాని యజమాని సాగు కాని పంటను ఇవ్వాలి, మరొకరితో సాగు చేయించాలి.

మాసానష్టౌ తు మహిషో సస్యఘాతమ్థ కారిణీ । దణ్డనాయా తదర్ద్ధన్తు గౌస్తదర్ద్ధనజావికం ।। ౨౫౮.

మేషం పంటను నాశనం చేస్తే, ఎనిమిది నెలల శిక్ష విధించాలి. ఆవుకు అర్థం, గొర్రెకు లేదా మేకకు ఆవు శిక్షలో అర్థం విధించాలి.

భక్షయిత్వోపవిష్టానాం యథోక్తాద్ ద్విగుణో దమః । సమమేషాం వివితేపి ఖరేష్ట్రం మహిషీసమమ్ ।। ౨౫౮.

జంతువులు తిని కూర్చుంటే, చెప్పిన శిక్ష రెండింతలు. వేరు వేరు దొంగిలించిన చోటు ఉంటే, మేషానికి ఆవుకి సమానంగా శిక్ష విధించాలి.

యావత్ సస్యం వినష్టన్తు తావత్ క్షేత్రీ ఫలం లభేత్ । పాలస్తాడ్యోఽథ గోస్వామీ పూర్వోక్తం దణ్డమర్హతి ।। ౨౫౮.

ఎంత పంట నాశనం అయితే, అంత పంట పొలం యజమానికి ఇవ్వాలి. పశువుల కాపరికి శిక్ష, ఆవు యజమానికి ముందుగా చెప్పిన శిక్ష విధించాలి.

పథి గ్రామవివీతన్తే క్షేత్రే దోషో న విద్యతే । అకామతః కామచారే చౌరవద్దణ్డమర్హతి ।। ౨౫౮.

గ్రామానికి అంచున ఉన్న పొలంలో లేదా మార్గంలో దాటి వెళ్ళితే తప్పు లేదు. కానీ, కావాలని చేస్తే దొంగతనానికి సమానంగా శిక్షించాలి.

మహోక్షోత్సృష్టపశవః సూతికాగన్తుకా చ గౌః । పాలో యేషాన్తు తే మోచ్యా దైవరాజపరిప్లుతాః ।। ౨౫౮.

పెద్ద ఎద్దు వదిలిన పశువులు, ప్రసవించే ఆవులు, కొత్తగా వచ్చిన ఆవులు — వీటి కాపరులను శిక్షించరాదు. ఇవి దైవం లేదా రాజు కారణంగా కలిగినవి.

యథార్పితాన్ పశూన్ గోపః సాయం ప్రత్యర్పయేత్తథా । ప్రమాదమృతనష్టాంశ్చ ప్రదాప్యః కృతవేతనః ।। ౨౫౮.

ఎలా అప్పగించారో, అలాగే సాయంత్రం పశువులను కాపరి తిరిగి ఇవ్వాలి. నిర్లక్ష్యంగా లేదా మరణించి పోయినవాటికి, జీతం తీసుకున్న కాపరి నష్టాన్ని భరించాలి.

పాలదోషవినాశే తు పాలే దణ్డో విధీయతే । అర్ద్ధత్రయోదశపణః స్వామినో ద్రవ్యమేవ చ ।। ౨౫౮.

కాపరి తప్పు వల్ల నష్టం జరిగితే, అతనికి పదమూడు సగం పణాలు శిక్ష విధించాలి. యజమానికి ఆస్తి తిరిగి ఇవ్వాలి.

గ్రామేచ్ఛయా గోప్రచారో భూమిరాజవశేన వా । ద్విజస్తృణైధః పుష్పాణి సర్వతః స్వవదాహరేత్ ।। ౨౫౮.

గ్రామం అనుమతితో లేదా రాజు ఆజ్ఞతో పశువులు మేతకు వెళితే, ద్విజుడు ఎక్కడైనా గడ్డి, మంటకట్టుకు కట్టెలు, పువ్వులు తనవిగా తీసుకోవచ్చు.

ధనుఃశతం పరీణాహో గ్రామక్షేత్రాన్తరం భవేత్ । ద్వే శనే ఖర్వటస్య స్యాన్నగరస్య చతుఃశతమ్ ।। ౨౫౮.

గ్రామం, పొలం మధ్య దూరం వంద విల్లు ఉండాలి. చిన్న గ్రామానికి రెండు విల్లు, పట్టణానికి నాలుగు వందలు ఉండాలి.

స్వం లభేతాన్యవిక్రీతం క్రేతుర్ద్దోషోఽప్రకాశితే । హీనాద్రహో హీనమూల్యే వేలాహీనే చ తస్కరః ।। ౨౫౮.

తనదైనది, మరొకరికి అమ్మకపోతే తిరిగి పొందవచ్చు. కొనుగోలుదారుడు చెప్పకపోతే అతనికి తప్పు. తక్కువ ధరకు, సరైన సమయం లేకుండా, సరిహద్దు లేకుండా కొనుగోలు చేస్తే దొంగతనమే.

నష్టా పహృతమాసాద్య హర్త్తారం గ్రాహయేన్నరమ్ । దేశకాలాతిపత్తౌ వా గృహీత్వా స్వయమర్పయేత్ ।। ౨౫౮.

పొయినది లేదా దొంగిలించినది దొరికితే, దొంగను అధికారులకు అప్పగించాలి. కాలం, స్థలం దాటి ఉంటే, తానే తీసుకుని యజమానికి అప్పగించాలి.

విక్రేతుర్ద్దర్శనాచ్ఛుద్ధిః స్వామీ ద్రవ్యం నృపో దమమ్ । క్రేతా మూల్యం సమాప్నోతి తస్మాద్యస్తవ విక్రయీ ।। ౨౫౮.

విక్రేతా వస్తువును చూపించిన వెంటనే పవిత్రుడవుతాడు. యజమాని తన వస్తువు పొందుతాడు, రాజు దండాన్ని పొందుతాడు, కొనుగోలుదారు ధరను చెల్లిస్తాడు. అందువల్ల ఎవరు అమ్మినా ఈ విధానాన్ని పాటించాలి.

ఆగమేనోపభోగేన నష్టం భావ్యమతోఽన్యథా । పఞ్చబన్ధో దమస్తస్య రాజ్ఞే తేనాప్యభావితే ।। ౨౫౮.

వస్తువు ఉపయోగంలో లేక సహజంగా పోయినట్లయితే, అలాగే లెక్కించాలి. అంతకన్నా వేరే కారణం ఉంటే, రాజు ఐదు రెట్లు బంధాన్ని విధిస్తాడు, పోయినట్టు నిరూపణ లేకపోయినా.

హృతం ప్రనష్టం యో ద్రవ్యం పరహస్తదవాప్నుయాత్ । అనివేద్య నృపే దణ్డ్యః స తు షణ్ణవతిం పణాన్ ।। ౨౫౮.

ఎవరైనా దొంగిలించబడిన లేదా పోయిన వస్తువు మరొకరి వద్ద కనుగొని, దాన్ని రాజుకు తెలియచేయకపోతే, వానికి తొంభై ఆరు పణాలు దండన విధించాలి.

శౌలికకైః స్థానపాలైర్వా నష్టాపహృతమాహృతం । అర్వ్వాక్ సంవత్సరాత్ స్వామీ లభతే పరతో నృపః ।। ౨౫౮.

గౌరవులు లేదా కాపలాదారులు పోయిన లేదా దొంగిలించబడిన వస్తువును తిరిగి తెచ్చినట్లయితే, యజమాని ఒక సంవత్సరం లోపు తీసుకోవచ్చు. ఆ తరువాత అది రాజుకు చెందుతుంది.

పణానేకశఫే దద్యాచ్చతురః పఞ్చ మానుషే । మహిషోష్ట్రగవాం ద్వౌ ద్వౌ పాదం పాదమజావికే ।। ౨౫౮.

ఒకే నడుము గల జంతువుకు నాలుగు పణాలు, మనిషికి ఐదు, మేక, ఎద్దు, ఎద్దుకు రెండు రెండు, గొర్రె, మేకలకు క్వార్టర్ చొప్పున ఇవ్వాలి.

స్వకుటుమ్‌బావిరోధేన దేయం దారసుతాదృతే । నాన్వయే సతి సర్వస్వం దేయం యచ్చాన్యసంశ్రుతమ్ ।। ౨౫౮.

భార్య, పిల్లలు తప్ప ఇతర కుటుంబ సభ్యుల అభ్యంతరం లేకుండా దానం చేయాలి. వారసులు ఉన్నపుడు మొత్తం ఆస్తి ఇవ్వకూడదు, లేదా ఇంకొకరికి హామీ ఇచ్చినదాన్ని ఇవ్వకూడదు.

ప్రతిగ్రహః ప్రకాశః స్యాత్ స్థావరస్య విశేషతః । దేయం ప్రతిశ్రుతఞ్చైవ దత్వా నాపహరేత్ పునః ।। ౨౫౮.

ప్రత్యేకంగా స్థిరాస్తికి స్వీకరణను అందరికి తెలియజేయాలి. హామీ ఇచ్చినదాన్ని ఇవ్వాలి, ఇచ్చిన తర్వాత తిరిగి తీసుకోకూడదు.

దశైకపఞ్చసప్తాహమాసత్ర్యహార్ద్ధమాసికం । వీజాయోవాహ్యరత్నస్త్రీదోహ్యపుంసాం ప్రతీక్షణమ్ ।। ౨౫౮.

విత్తనాలకు పది, ఒకటి, ఐదు, ఏడు రోజులు, నెల, మూడు రోజులు, అర నెల — ఇవే విత్తనాలు, ఎద్దులు, రత్నాలు, స్త్రీలు, పురుషులకు వేచి ఉండే కాలాలు.

అగ్నౌ సువర్ణమక్షీణం ద్విపలం రజతే శతే । అష్టౌ త్రపుణి సీసే చ తామ్రే పఞ్చదశాయసి ।। ౨౫౮.

బంగారం కోసం వందకు రెండు పలాలు నష్టం, వెండికి వంద పలాలు, తగరం, సీసానికి ఎనిమిది పలాలు, రాగికి పదిహేను పలాలు, ఇనుపకు కూడా అంతే.

శతే దశపలావృద్ధిరౌర్ణే కార్పాసికే తథా । మధ్యే పఞ్చపలా జ్ఞేయా సూక్ష్మే తు త్రిపలా మతా ।। ౨౫౮.

ఉల్లిపోచు, పత్తి వస్త్రాలకు వందకు పది పలాలు పెరుగుదల, మధ్యమమైన వాటికి అయిదు పలాలు, సూక్ష్మమైన వాటికి మూడు పలాలు పెరుగుదలగా పరిగణించాలి.

కార్మ్మికే రోమబద్ధే చ త్రింశద్భాగః క్షయో మతః । న క్షయో న చ వృద్ధిస్తు కౌశేయే వల్కలేషు చ ।। ౨౫౮.

చర్మం లేదా రోమాలతో చేసిన వస్తువులకు ముప్పైవంతు నష్టం పరిగణించాలి. పట్టు, వల్కల వస్త్రాలకు నష్టం లేదా పెరుగుదల ఉండదు.

దేశం కాలఞ్చ భోగఞ్చ జ్ఞాత్వా నష్టే బలాబలమ్ । ద్రవ్యాణఆం కుశలా బ్రుయుర్యద్దాప్యమసంశయమ్ ।। ౨౫౮.

దేశం, కాలం, ఉపయోగాన్ని తెలుసుకొని, నష్టానికి బలహీనతను గమనించి, నిపుణులు వస్తువులకు ఎంత పరిహారం ఇవ్వాలో సందేహం లేకుండా చెప్పాలి.

బలాద్దాసీకృతశ్చౌరైర్విక్రీతశ్చాపి ముచ్యతే । స్వామిప్రాణపదో భక్తత్యాగాత్తన్నిష్క్రయాదపి ।। ౨౫౮.

దొంగలు బలవంతంగా దాసుడిని చేసినా లేదా అమ్మినా, అతడిని విడిపించాలి. యజమాని భక్తితో, ఆహారం వదిలి లేదా ధర చెల్లించి తిరిగి పొందవచ్చు.

ప్రవ్రజ్యావసితో రాజ్ఞా దాస ఆమరణాన్తికః । వర్ణానామానులోభ్యంన దాస్యం న ప్రతిలోమతః ।। ౨౫౮.

వ్రతంలో ఉన్న దాసుడు రాజు ఆజ్ఞతో మరణం వరకు దాసుడిగానే ఉంటాడు. జాతికి విరుద్ధంగా లేదా తక్కువ జాతికి దాస్యాన్ని విధించకూడదు.

కృతశిల్పోపి నివసేత్ కృతకాలం గురోర్గృహే । అన్తేవాసీ గురుప్రాప్తభోజనస్తత్‌ఫలప్రదః ।। ౨౫౮.

విద్యాభ్యాసం పూర్తయిన తర్వాత కూడా, విద్యార్థి గురువు ఇంట్లో నిర్ణీత కాలం ఉండాలి. గురువు ఇచ్చిన భోజనం తీసుకొని, ఫలితంగా గురువుకు తగిన బహుమతి ఇవ్వాలి.

రాజా కృత్వా పురే స్థానం బ్రాహ్మణన్న్యస్య తత్ర తు । త్రైవిద్యం వృత్తిమద్‌బ్రూయాత్ స్వధర్మ్మః పాల్యతామితి ।। ౨౫౮.

రాజు పట్టణంలో ఒక స్థలం ఏర్పాటుచేసి, అక్కడ మూడు వేదాల్లో నిపుణుడైన బ్రాహ్మణుడిని నియమించి, తన ధర్మాన్ని కాపాడమని చెప్పాలి.