అగ్నిపురాణమ్

సంశ్రావ్య పాయయేత్తస్మాజ్జలాత్తు ప్రసృతిత్రయమ్ । ఆచతుర్ద్దశమాదహ్నో యస్య నో రాజదైవికమ్ ।। ౨౫౫.

అది అందరికి వినిపించి, ఆ నీటిని మూడు ముళ్లంత త్రాగాలి. పద్నాలుగో రోజువరకు రాజదండం లేదా దైవశిక్ష కలగకపోతే—

వ్యసనం జాయతే ఘోరం స శుద్ధః స్యాదసంశయమ్ । సత్యవాహనశస్త్రాణి గోబీజకనకాని చ ।। ౨౫౫.

భయంకరమైన అపాయం రాకపోతే, అతడు నిస్సందేహంగా పవిత్రుడు. సత్యం ఆయుధాలు, ఆవులు, విత్తనాలు, బంగారం—

దేవతాగురుపాదాశ్చ ఇష్టాపూర్త్తకృతాని చ । ఇత్యేతే సుకరాః ప్రోక్తాః శపథాః స్వల్పసంశయే ।। ౨౫౫.

దేవతల పాదాలు, గురువుల పాదాలు, యజ్ఞాలు, దానం చేసిన కార్యాలు — ఇవన్నీ చిన్న సందేహాల్లో సులభమైన ప్రమాణాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

అగ్నిరువాచ సీగ్నో వివాదే క్షేత్రస్య సామన్తాః స్థవిరా గణాః గోపాః సీమాకృషాణా యే సర్వే చ వనగోచరాః ।। ౨౫౭.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: భూమి వివాదంలో, గ్రామ పెద్దలు, గొప్పలు, గోపాలు, సరిహద్దు గీసినవారు, అడవి పొలాల్లో తిరిగేవారు — వీరందరూ

నయేయురేతే సీమానం స్థలాఙ్గారతుషద్రుమైః । సేతువల్మీకనిమ్నాస్థిచైత్యాద్యైరుపలక్షితామ్ ।। ౨౫౭.

వీరు మట్టితో, బొగ్గుతో, తుప్పతో, చెట్లతో, చెరువులతో, పుట్టలతో, లోతులతో, రాళ్ల గుట్టలతో గుర్తు చేసిన సరిహద్దును నిర్ణయించాలి.

రక్తస్రగ్వసనాః సీమాన్నయేయుః క్షితిధారిణః ।। ౨౫౮.

ఎర్ర పూలమాలలు ధరించినవారు, ఎర్ర వస్త్రాలు వేసుకున్నవారు, భూమిని పాలించే రాజులకు సరిహద్దు గుర్తులు ముందుగా తీసుకెళ్లాలి.

అనృతే తు పృథగ్దణ్డ్యా రాజ్ఞా మధ్యమసాహసమ్ । అభావే జ్ఞాతృచిహ్నానాం రాజా సీమ్నః ప్రవర్త్తకః ।। ౨౫౮.

అబద్ధం చెప్పినవారిని రాజు వేరుగా పిలిపించి మధ్యస్థ శిక్ష విధించాలి. సరిహద్దు గుర్తులు చెప్పేవారు లేకపోతే, రాజే సరిహద్దు నిర్ణయించాలి.

ఆరామాయతనగ్రామనిపానోద్యానవేశ్మసు । ఏష ఏవ విధిర్జ్ఞేయో వర్షాగ్వుప్రవహేషు చ ।। ౨౫౮.

తోటలు, దేవాలయాలు, గ్రామాలు, నీటి కుండలు, ఉద్యానవనాలు, ఇళ్ళు, వర్షపు నీటి ప్రవాహాల విషయంలో కూడా ఇదే నియమం వర్తిస్తుంది.

మర్య్యాదాయాః ప్రభేదేషు క్షేత్రస్య హరణే తథా । మర్య్యాదాయాశ్చ దణ్డ్యాః స్యురధమోత్తమమధ్యమాః ।। ౨౫౮.

సరిహద్దు చీలికలు లేదా భూమి దొంగతనం జరిగితే, సరిహద్దు ఉల్లంఘించినవారికి చిన్నది, మధ్యమం, పెద్దదైన శిక్షలు విధించాలి.

న నిషేధ్యోఽల్పబాధస్తు సేతుః కల్యాణకారకః । పరభూమిం హరన్ కూపః స్వల్పక్షేత్రో బహూదకః ।। ౨౫౮.

చిన్న హాని కలిగించే, మేలు చేసే చెరువు నిషేధించకూడదు. కానీ, మరొకరి భూమిని ఆక్రమించే బావి, చిన్నదైనా, నీరు ఎక్కువగా ఉంటే అనుమతించరాదు.

స్వామినే యోఽనివేద్యైవ క్షేత్రే సేతుం ప్రకల్పయేత్ । ఉత్పన్నే స్వామినో భోగస్తదభావే మహీపతేః ।। ౨౫౮.

భూమి యజమానికి చెప్పకుండా ఎవరు చెరువు కట్టిస్తే, యజమాని ఉంటే అతనికే ఉపయోగం, లేనప్పుడు రాజుకే ఆ హక్కు ఉంటుంది.

ఫాలాహతమపి క్షేత్రం యో న కుర్యాన్న కారయేత్ । స ప్రదాప్యోఽకృష్టఫలం క్షేత్రమన్యేన కారయేత్ ।। ౨౫౮.

పొలం దున్నబడినా దాన్ని సాగు చేయకపోతే, లేదా చేయించకపోతే, దాని యజమాని సాగు కాని పంటను ఇవ్వాలి, మరొకరితో సాగు చేయించాలి.

మాసానష్టౌ తు మహిషో సస్యఘాతమ్థ కారిణీ । దణ్డనాయా తదర్ద్ధన్తు గౌస్తదర్ద్ధనజావికం ।। ౨౫౮.

మేషం పంటను నాశనం చేస్తే, ఎనిమిది నెలల శిక్ష విధించాలి. ఆవుకు అర్థం, గొర్రెకు లేదా మేకకు ఆవు శిక్షలో అర్థం విధించాలి.

భక్షయిత్వోపవిష్టానాం యథోక్తాద్ ద్విగుణో దమః । సమమేషాం వివితేపి ఖరేష్ట్రం మహిషీసమమ్ ।। ౨౫౮.

జంతువులు తిని కూర్చుంటే, చెప్పిన శిక్ష రెండింతలు. వేరు వేరు దొంగిలించిన చోటు ఉంటే, మేషానికి ఆవుకి సమానంగా శిక్ష విధించాలి.

యావత్ సస్యం వినష్టన్తు తావత్ క్షేత్రీ ఫలం లభేత్ । పాలస్తాడ్యోఽథ గోస్వామీ పూర్వోక్తం దణ్డమర్హతి ।। ౨౫౮.

ఎంత పంట నాశనం అయితే, అంత పంట పొలం యజమానికి ఇవ్వాలి. పశువుల కాపరికి శిక్ష, ఆవు యజమానికి ముందుగా చెప్పిన శిక్ష విధించాలి.

పథి గ్రామవివీతన్తే క్షేత్రే దోషో న విద్యతే । అకామతః కామచారే చౌరవద్దణ్డమర్హతి ।। ౨౫౮.

గ్రామానికి అంచున ఉన్న పొలంలో లేదా మార్గంలో దాటి వెళ్ళితే తప్పు లేదు. కానీ, కావాలని చేస్తే దొంగతనానికి సమానంగా శిక్షించాలి.

మహోక్షోత్సృష్టపశవః సూతికాగన్తుకా చ గౌః । పాలో యేషాన్తు తే మోచ్యా దైవరాజపరిప్లుతాః ।। ౨౫౮.

పెద్ద ఎద్దు వదిలిన పశువులు, ప్రసవించే ఆవులు, కొత్తగా వచ్చిన ఆవులు — వీటి కాపరులను శిక్షించరాదు. ఇవి దైవం లేదా రాజు కారణంగా కలిగినవి.

యథార్పితాన్ పశూన్ గోపః సాయం ప్రత్యర్పయేత్తథా । ప్రమాదమృతనష్టాంశ్చ ప్రదాప్యః కృతవేతనః ।। ౨౫౮.

ఎలా అప్పగించారో, అలాగే సాయంత్రం పశువులను కాపరి తిరిగి ఇవ్వాలి. నిర్లక్ష్యంగా లేదా మరణించి పోయినవాటికి, జీతం తీసుకున్న కాపరి నష్టాన్ని భరించాలి.

పాలదోషవినాశే తు పాలే దణ్డో విధీయతే । అర్ద్ధత్రయోదశపణః స్వామినో ద్రవ్యమేవ చ ।। ౨౫౮.

కాపరి తప్పు వల్ల నష్టం జరిగితే, అతనికి పదమూడు సగం పణాలు శిక్ష విధించాలి. యజమానికి ఆస్తి తిరిగి ఇవ్వాలి.

గ్రామేచ్ఛయా గోప్రచారో భూమిరాజవశేన వా । ద్విజస్తృణైధః పుష్పాణి సర్వతః స్వవదాహరేత్ ।। ౨౫౮.

గ్రామం అనుమతితో లేదా రాజు ఆజ్ఞతో పశువులు మేతకు వెళితే, ద్విజుడు ఎక్కడైనా గడ్డి, మంటకట్టుకు కట్టెలు, పువ్వులు తనవిగా తీసుకోవచ్చు.

ధనుఃశతం పరీణాహో గ్రామక్షేత్రాన్తరం భవేత్ । ద్వే శనే ఖర్వటస్య స్యాన్నగరస్య చతుఃశతమ్ ।। ౨౫౮.

గ్రామం, పొలం మధ్య దూరం వంద విల్లు ఉండాలి. చిన్న గ్రామానికి రెండు విల్లు, పట్టణానికి నాలుగు వందలు ఉండాలి.

స్వం లభేతాన్యవిక్రీతం క్రేతుర్ద్దోషోఽప్రకాశితే । హీనాద్రహో హీనమూల్యే వేలాహీనే చ తస్కరః ।। ౨౫౮.

తనదైనది, మరొకరికి అమ్మకపోతే తిరిగి పొందవచ్చు. కొనుగోలుదారుడు చెప్పకపోతే అతనికి తప్పు. తక్కువ ధరకు, సరైన సమయం లేకుండా, సరిహద్దు లేకుండా కొనుగోలు చేస్తే దొంగతనమే.

నష్టా పహృతమాసాద్య హర్త్తారం గ్రాహయేన్నరమ్ । దేశకాలాతిపత్తౌ వా గృహీత్వా స్వయమర్పయేత్ ।। ౨౫౮.

పొయినది లేదా దొంగిలించినది దొరికితే, దొంగను అధికారులకు అప్పగించాలి. కాలం, స్థలం దాటి ఉంటే, తానే తీసుకుని యజమానికి అప్పగించాలి.

విక్రేతుర్ద్దర్శనాచ్ఛుద్ధిః స్వామీ ద్రవ్యం నృపో దమమ్ । క్రేతా మూల్యం సమాప్నోతి తస్మాద్యస్తవ విక్రయీ ।। ౨౫౮.

విక్రేతా వస్తువును చూపించిన వెంటనే పవిత్రుడవుతాడు. యజమాని తన వస్తువు పొందుతాడు, రాజు దండాన్ని పొందుతాడు, కొనుగోలుదారు ధరను చెల్లిస్తాడు. అందువల్ల ఎవరు అమ్మినా ఈ విధానాన్ని పాటించాలి.

ఆగమేనోపభోగేన నష్టం భావ్యమతోఽన్యథా । పఞ్చబన్ధో దమస్తస్య రాజ్ఞే తేనాప్యభావితే ।। ౨౫౮.

వస్తువు ఉపయోగంలో లేక సహజంగా పోయినట్లయితే, అలాగే లెక్కించాలి. అంతకన్నా వేరే కారణం ఉంటే, రాజు ఐదు రెట్లు బంధాన్ని విధిస్తాడు, పోయినట్టు నిరూపణ లేకపోయినా.

హృతం ప్రనష్టం యో ద్రవ్యం పరహస్తదవాప్నుయాత్ । అనివేద్య నృపే దణ్డ్యః స తు షణ్ణవతిం పణాన్ ।। ౨౫౮.

ఎవరైనా దొంగిలించబడిన లేదా పోయిన వస్తువు మరొకరి వద్ద కనుగొని, దాన్ని రాజుకు తెలియచేయకపోతే, వానికి తొంభై ఆరు పణాలు దండన విధించాలి.

శౌలికకైః స్థానపాలైర్వా నష్టాపహృతమాహృతం । అర్వ్వాక్ సంవత్సరాత్ స్వామీ లభతే పరతో నృపః ।। ౨౫౮.

గౌరవులు లేదా కాపలాదారులు పోయిన లేదా దొంగిలించబడిన వస్తువును తిరిగి తెచ్చినట్లయితే, యజమాని ఒక సంవత్సరం లోపు తీసుకోవచ్చు. ఆ తరువాత అది రాజుకు చెందుతుంది.

పణానేకశఫే దద్యాచ్చతురః పఞ్చ మానుషే । మహిషోష్ట్రగవాం ద్వౌ ద్వౌ పాదం పాదమజావికే ।। ౨౫౮.

ఒకే నడుము గల జంతువుకు నాలుగు పణాలు, మనిషికి ఐదు, మేక, ఎద్దు, ఎద్దుకు రెండు రెండు, గొర్రె, మేకలకు క్వార్టర్ చొప్పున ఇవ్వాలి.

స్వకుటుమ్‌బావిరోధేన దేయం దారసుతాదృతే । నాన్వయే సతి సర్వస్వం దేయం యచ్చాన్యసంశ్రుతమ్ ।। ౨౫౮.

భార్య, పిల్లలు తప్ప ఇతర కుటుంబ సభ్యుల అభ్యంతరం లేకుండా దానం చేయాలి. వారసులు ఉన్నపుడు మొత్తం ఆస్తి ఇవ్వకూడదు, లేదా ఇంకొకరికి హామీ ఇచ్చినదాన్ని ఇవ్వకూడదు.