అగ్నిపురాణమ్

దీయమానం న గృహ్ణాతి ప్రయుక్తం స్వకన్ధనమ్ । మధ్యస్థస్థాపితం తత్స్యాద్వర్ద్ధతే న తతః పరం ।। ౨౫౪.

ఇచ్చిన అప్పు తీసుకోకపోతే, మధ్యవర్తి వద్ద ఉంచితే, అది అక్కడే ఉంటుంది, ఇకపై వడ్డీ పెరగదు.

ఋక్థగ్రాహ ఋణం దాప్యో యోపిద్‌గ్రాహస్తథైవ చ । పుత్రోఽనన్యాశ్రితద్రవ్యః పుత్రహీనస్య ఋక్థినః ।। ౨౫౪.

వారసత్వాన్ని పొందినవాడు అప్పు తీర్చాలి. అలాగే, ఆస్తిని స్వాధీనం చేసుకున్నవాడూ అప్పు చెల్లించాలి. ఇతర కుమారులు లేని తండ్రి అప్పు, ఆస్తి ఉన్న కుమారుడు తీర్చాలి.

న యోషిత్ పతిపుత్రాభ్యాం న పుత్రేణ కృతం పితా । దద్యాదృతే కుటుమ్బార్థాన్న పతిః స్త్రీకృతం తథా ।। ౨౫౪.

భర్త లేదా కుమారుడు చేసిన అప్పుకు భార్య బాధ్యత వహించదు. కుమారుడు చేసిన అప్పుకు తండ్రి బాధ్యత లేదు. ఇంటి అవసరాల కోసం తప్ప, భార్య చేసిన అప్పుకు భర్త బాధ్యత వహించడు.

గోపశౌణ్డికశైలూషరజకవ్యాధయోషితాం । ఋణం దద్యాత్పతిస్త్వాసాం యస్మాద్‌వృత్తిస్తదాశ్రయా ।। ౨౫౪.

గోపులు, బలవంతులు, నాటకవాళ్లు, దుప్పట్టిదువ్వరి, వేటగాళ్లు, వేశ్యలు — వీరి జీవనం భర్తపై ఆధారపడినప్పుడు, వీరు చేసిన అప్పులు భర్తే తీర్చాలి.

ప్రతిపన్నం స్త్రియా దేయం పత్యా వా సహ యత్ కృతం । స్వయం కృతం వా యదృణం నాన్యస్త్రీ దాతుమర్హతి ।। ౨౫౪.

ఒక స్త్రీ తన భర్తతో కలసి లేదా తానే చేసిన అప్పును, ఆ స్త్రీ లేదా ఆమె భర్తే తీర్చాలి; మరొక స్త్రీ ఆ అప్పు తీర్చాల్సిన అవసరం లేదు.

పితరి ప్రోషితే ప్రేతే వ్యసనాభిప్లుతేఽథ వా । పుత్రపౌత్రైర్ఋణం దేయం నిహ్నవే సాక్షిభావితమ్ ।। ౨౫౪.

తండ్రి లేరు, మరణించారు లేదా కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు, సాక్షులు ఉన్న అప్పును కుమారులు లేదా మనవళ్లు తీర్చాలి.

సురాకామద్యూతకృతన్దణ్డశుల్కావశిష్టకమ్ । వృథా దానం తథైవేహపు త్రో దద్యాన్న పైతృకమ్ ।। ౨౫౪.

మద్యం, జూదం, జరిమానా, పన్ను, వాటి మిగతా ఖర్చులు, లేదా ఉద్దేశం లేకుండా ఇచ్చిన దానం వల్ల వచ్చిన అప్పులను కుమారులు తీర్చాల్సిన అవసరం లేదు.

భ్రాతౄణామథ దమ్పత్యోః పితుః పుత్రస్య చైవ హి । ప్రతిభావ్యమృణం గ్రాహ్యమవిభక్తేన చ స్మృతమ్ ।। ౨౫౪.

సోదరులు, dampatulu, తండ్రి, కుమారుడు — వీరిలో ఎవరికైనా హామీగా ఉన్న అప్పు, కుటుంబం విడిపోకపోతే అందరూ కలసి తీర్చాలి.

దర్శనే ప్రత్యయే దానే ప్రవ్భివ్యం విధీయతే । ఆధౌ తు వితథే దాప్యా వితథస్య సుతా అపి ।। ౨౫౪.

హాజరు, హామీ, చెల్లింపు వంటి విషయాల్లో బాధ్యత ఉంటుంది; కానీ తప్పుడు హామీ ఇచ్చినప్పుడు, ఆ హామీ ఇచ్చినవారి కుమారులే అయినా ఆ అప్పు తీర్చాలి.

దర్శనప్రతిభూర్యత్ర మృతః ప్రాత్యయికోఽపి వా । న తత్‌పుత్రా ధనం దద్యుర్దద్యుర్దానాయ యే స్థితాః ।। ౨౫౪.

హామీ ఇచ్చినవాడు లేదా హామీదారు చనిపోతే లేదా చెల్లించలేకపోతే, అతని కుమారులు అప్పు తీర్చాల్సిన అవసరం లేదు; చెల్లించేందుకు ఉన్నవారు మాత్రమే తీర్చాలి.

బహవః స్యుర్యది స్వాంశైర్దద్యుః ప్రతిభువో ధనమ్ । ఏకచ్ఛాయాశ్రితేష్వేషు ధనికస్య యథారుచి ।। ౨౫౪.

హామీదారులు చాలా మంది ఉంటే, వారు తమ వాటా మేరకు అప్పు తీర్చాలి; ఒకరి ఆధీనంలో ఉంటే, అప్పు ఇచ్చినవాడు ఇష్టానుసారం తీసుకోవచ్చు.

ప్రతిభూర్దాపితో యత్ర ప్రకాశం ధనినే ధనమ్ । ద్విగుణం ప్రతిదాతవ్యమృణికైస్తస్య తద్భవేత్ ।। ౨౫౪.

హామీదారు అప్పు ఇచ్చినవారికి బహిరంగంగా డబ్బు చెల్లిస్తే, అప్పు తీసుకున్నవాడు హామీదారికి రెట్టింపు చెల్లించాలి; ఇది ఆ సందర్భానికి నిబంధన.

స్వస్న్తతిస్త్రీపశవ్యం ధాన్యం ద్విగుణమేవ చ । వస్త్రం చతుర్గుణం ప్రోక్తం రసశ్చాష్టగుణస్తథా ।। ౨౫౪.

తన సంతానం, స్త్రీలు, పశువులు, ధాన్యం కోసం రెట్టింపు తిరిగి ఇవ్వాలి; వస్త్రానికి నాలుగింతలు, ద్రవ పదార్థాలకు ఎనిమిదింతలు ఇవ్వాలి.

ఆధిః ప్రణశ్యేత్ ద్విగుణే ధనే యది న మోక్ష్యతే । కాలే కాలకృతం నశ్యేత్ ఫలభోగ్యో న నశ్యతి ।। ౨౫౪.

ఒక వస్తువు పణంగా పెట్టి, రెండు రెట్లు డబ్బు తిరిగి ఇవ్వకపోతే, ఆ పణం పోయినట్టే. కాలం వల్ల లేదా కారణం వల్ల పోయినా అది పోయినట్టే; కానీ దాని ఫలాన్ని అనుభవిస్తే, అది పోయినట్టు కాదు.

గోప్యాధిబోగ్యో నావృద్ధిః సోపకారేఽథ భావితే । నష్టో దేయో వినష్టశ్చ దైవరాజకృతాదృతే ।। ౨౫౪.

దాచిన లేదా ఉపయోగించిన పణానికి వడ్డీ రావదు, సహాయం చేసినా కూడా. అది పోయితే తిరిగి ఇవ్వాలి; దేవుడు లేదా రాజు వల్ల పోయితే తప్ప.

ఆధేః స్వీకరణాత్సిద్ధీరక్షమాణోప్యసారతామ్ । యాతశ్చేదన్య ఆధేయో ధనభాగ్‌ వా ధనీ భవేత్ ।। ౨౫౪.

పణంగా తీసుకున్న వస్తువు నాశనం అయితే లేదా పనికిరాకుండా పోతే, అప్పు ఇచ్చినవాడు ఆ డబ్బు లేదా వాటాలో భాగం పొందే హక్కు కలిగి ఉంటాడు.

చరిత్రం బన్ధకకృతం సవృద్ధం దాపయేద్వనం । సత్యహ్కారకృతం ద్రవ్యం ద్విగుణం ప్రతిదాపయేత్ ।। ౨౫౪.

ప్రవర్తనకు లేదా భద్రతకు పెట్టిన పణాన్ని వడ్డీతో కలిపి తిరిగి ఇవ్వాలి; నిజాయితీ కోసం పెట్టిన వస్తువును రెండు రెట్లు తిరిగి ఇవ్వాలి.

ఉపస్థితస్య మోక్తవ్య ఆధిర్దణ్డోఽన్యథా భవేత్ । ప్రయోజకే సతి ధనం కులేన్యస్యాధిమాప్నుయాత్ ।। ౨౫౪.

అప్పు ఇచ్చినవాడు ఎదురుగా ఉన్నప్పుడు, పణాన్ని విడిపించాలి; లేనిపక్షంలో శిక్ష ఉంటుంది. అవసరం తీరిన తర్వాత, అప్పు ఇచ్చినవాడు పణాన్ని తిరిగి పొందవచ్చు.

తత్‌కాలకృతమూల్యో వా తత్ర తిష్ఠేదవృద్ధికః । వినా ధారణకాద్వాపి విక్రీణీతే ససాక్షికమ్ ।। ౨౫౪.

ఆ సమయంలో నిర్ణయించిన విలువ లేదా అసలు ధర వడ్డీ లేకుండా ఉండాలి; లేకపోతే, సాక్షులతో కలిపి అమ్మవచ్చు.

యదా తు ద్విగుణీభూతమృణమాధౌ తదా ఖలు । మోచ్యశ్చాధిస్తదుత్పాద్య ప్రవిష్టే ద్విగుణే ధణే ।। ౨౫౪.

పణంలో అప్పు రెట్టింపు అయినప్పుడు, ఆ పణాన్ని విడిపించాలి; రెండు రెట్లు డబ్బు ఇచ్చిన తర్వాత, పణం తిరిగి వస్తుంది.

వ్యసనస్థమనాఖ్యాయ హస్తేఽన్యస్య యదర్పయేత్ । ద్రవ్యం తదౌపనిధికం ప్రతిదేయం తథైవ తత్ ।। ౨౫౪.

ఎవరైనా కష్టంలో ఉన్నప్పుడు చెప్పకుండా మరొకరికి వస్తువు అప్పగిస్తే, అది జమా వస్తువుగా పరిగణించి, అదే విధంగా తిరిగి ఇవ్వాలి.

న దాప్యోఽపహృతం తత్తు రాజదైవకతస్కరైః । ప్రేపశ్చేన్మార్గితే దత్తే దాప్యో దణ్డశ్చ తత్సమమ్ ।। ౨౫౪.

రాజు, దేవతలు లేదా దొంగలు తీసుకుపోయిన వస్తువును తిరిగి ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. కానీ అది వెతికిపట్టి, తిరిగి దొరికితే, ఇచ్చినవాడు ఆ వస్తువును తిరిగి ఇవ్వాలి, అంతే కాకుండా సమానమైన జరిమానా కూడా చెల్లించాలి.

ఆజీవన్ స్వేచ్ఛయా దణ్డ్యో దాప్యస్తచ్చాపి సోదయం । యాచితావాహితన్యాసే నిక్షేపేష్వప్యయం విధిః ।।౨౫౪.

ఎవరైనా తన అవసరానికి వస్తువును తీసుకున్నట్లయితే, అతడికి జీవితాంతం శిక్ష విధించాలి, ఆ వస్తువును వడ్డీతో కలిపి తిరిగి ఇవ్వాలి. ఇదే నియమం అడిగిన నిక్షేపాలు, అప్పగించిన వస్తువులకూ వర్తిస్తుంది.

అగ్నిరువాచ తపస్వినో దానశీలాః కులీనాః సత్యవాదినః । ధర్మ్మప్రధానా ఋజవః పుత్రవవితే దవీవివుతీః ।। ౨౫౫.

తపస్సు చేసే వారు, దానం చేయడంలో నిష్ట ఉన్నవారు, మంచి వంశానికి చెందినవారు, సత్యం చెప్పేవారు, ధర్మాన్ని ముఖ్యంగా పరిగణించే వారు, నేరుగా ఉండేవారు, కుమారులు, మనవళ్లు ఉన్నవారు—

పఞ్చయజ్ఞక్రియాయుక్తాః సాక్షఇణః పఞ్చ వా త్రయః । యథాజాతి యథావర్ణ సర్వ్వే సర్వ్వేషు వా స్మృతాః ।। ౨౫౫.

ఐదు యజ్ఞాల్లో పాల్గొనేవారు, సాక్ష్యంగా నిలిచేవారు— ఐదుగురు లేదా ముగ్గురు, వారి జన్మ, వర్ణానికి అనుగుణంగా— వీరందరూ అన్ని విషయాల్లో సాక్ష్యంగా పరిగణించబడతారు.

స్త్రీవృద్ధబాలకితవమత్తోన్మత్తాభిశస్తకాః । రఙ్గావతారిపాషణ్డికూటకృద్వికలేన్ద్రియాః ।। ౨౫౫.

స్త్రీలు, వృద్ధులు, పిల్లలు, జూదగాళ్లు, మత్తులో ఉన్నవారు, పిచ్చివారు, అపవాదులు, నాటక నటులు, మతద్రోహులు, వంచకులు, ఇంద్రియాలు బలహీనమైనవారు—

పతితాప్తాన్నసమ్బన్ధిసహాయరిపుతస్కరాః । అసాక్షిణః సర్వ్వసాక్షఈ చౌర్య్యపారుష్యసాహసే ।। ౨౫౫.

పతితులు, అపవిత్రులతో భోజనం చేసే వారు, సహాయకులు, మిత్రులు, శత్రువులు, దొంగలు, సాక్షులు లేనివారు, దొంగతనం, దుర్వాక్యం, హింస వంటి విషయాల్లో ఉన్న సాక్షులందరూ—

ఉభయానుమతః సాక్షఈ భవత్యేకోపి ధర్మ్మవిత । అబ్రువన్ హినరః సాక్షఅయమృణం సదశబన్ధకమ్ ।। ౨౫౫.

రెండు పక్షాలు ఒప్పుకుంటే ఒక్క ధర్మజ్ఞుడైన సాక్షి ఉన్నా సరిపోతుంది. ఎవరు సాక్షిగా మాట్లాడకుండా మౌనంగా ఉంటారో వారు ఎప్పటికీ ఆ మౌనపు ఋణానికి బంధించబడతారు.

రాజ్ఞా సర్వం ప్రదాప్యః స్యాత్ షట్‌చత్వారింశకేఽహని । న దదాతి హి యః సాక్షఅయం జానన్నపి నరాధమః ।। ౨౫౫.

నలభై ఆరు రోజున రాజుకు అన్నీ చెల్లించాలి. ఎవరు తెలిసినా సాక్ష్యాన్ని ఇవ్వని దుర్మార్గుడు—