అగ్నిపురాణమ్

స్త్రీనక్తమన్తరాగారవహిఃశత్రుకృతస్తథా । మత్తోన్మత్తార్త్తవ్యసనిబాలభీతప్రయోజితః ।। ౨౫౩.

అలాగే, మహిళ ద్వారా, రాత్రిపూట, అంతర్గృహంలో, బయట, శత్రువు చేత, మత్తులో, పిచ్చిలో, బాధలో, చిన్నవాడిగా, భయంతో చేసిన లావాదేవీలు కూడా చెల్లవు.

అసమ్బద్ధకృతశ్చైవ వ్యవహారో న సిద్ధ్యతి । ప్రనష్టాధిశతం దేయం నృపేణ ధనినే ధనం ।। ౨౫౩.

సంబంధం లేకుండా చేసిన లావాదేవీ చెల్లదు. బదకం పోయిన పణం ఉంటే, రాజు అప్పుదారుడికి ఆ విలువను చెల్లించాలి.

విభావయేన్న చేల్లిఙ్గైస్తత్సమం దాతుమర్హతి । దేయఞ్చౌరహృతం ద్రవ్యం రాజ్ఞా జనపదాయ తు ।। ౨౫౩.

ఆదారాలు లేక నిర్ధారించలేకపోతే, సమానమైనదాన్ని ఇవ్వాలి. దొంగలు దోచిన వస్తువులను రాజు ప్రజలకు ఇవ్వాలి.

అశీతిభాగో వృద్ధిః స్యాన్మాసి మాసి సబన్ధకే । వర్ణక్రమాచ్ఛతం ద్విత్రిచతుష్పఞ్చకమన్యథా ।। ౨౫౩.

బంధువుతో కలిపి అప్పు ఉంటే నెలకు ఎనభైవ భాగం వడ్డీ. లేకపోతే, కులక్రమానుసారం వందకు ఒకటి, రెండు, మూడు, నాలుగు, లేదా ఐదు వడ్డీగా వసూలు చేయాలి.

సప్తతిస్తు పశుస్త్రీణాం రసస్యాష్టగుణా పరా । వస్త్రధాన్యహిరణ్యానాం చతుస్త్రిద్విగుణా తథా ।। ౨౫౩.

పశువులకు డబ్బు వడ్డీ డెబ్బై. స్త్రీలకు గరిష్ఠంగా ఎనిమిది రెట్లు. ద్రవ పదార్థాలకు నాలుగు, వస్త్రాలు, ధాన్యం, బంగారానికి మూడు లేదా రెండు రెట్లు వడ్డీ వసూలు చేయాలి.

గ్రామాన్తరాత్తు దశకం సాముద్రాదపి వింశతిం । దద్యర్వా స్వకృతాం వృద్ధిం సర్వే సర్వాసు జాతిషు ।। ౨౫౩.

ఇతర గ్రామానికి అప్పు అయితే పది వడ్డీ, సముద్రపారికి ఇరవై వడ్డీ. అన్ని సందర్భాల్లో, అన్ని జాతులకు, ఒప్పుకున్న వడ్డీని చెల్లించాలి.

ప్రపన్నం సాధయన్నర్థం న వాచ్యో నృపతిర్భవేత్ । సాధ్యమానో నృపం గచ్ఛేద్దణ్డ్యో దాప్యశ్చ తద్ధనం ।। ౨౫౩.

అర్ధాన్ని సాధించడంలో రాజు ప్రయత్నిస్తే తప్పు లేదు. కానీ రాజుపై బలవంతంగా సాధింపజేస్తే, అతడు శిక్షార్హుడు, ఆ డబ్బును చెల్లించాలి.

అగ్నిరువాచ గృహీతార్థః క్రమాద్దాప్యో ధనినామధమర్ణికః । దత్వా తు బ్రాహ్మణాయాదౌ నృపతేస్తదనన్తరమ్ ।। ౨౫౪.

అగ్ని ఉవాచ: అప్పు తీసుకున్నవాడు, అప్పు ఇచ్చినవారికి క్రమంగా తిరిగి చెల్లించాలి. మొదట బ్రాహ్మణుడికి ఇచ్చిన తరువాత, రాజుకు ఇవ్వాలి.

రాజ్ఞాధమర్ణికో దాప్యః సాధితాద్దశకం స్మృతమ్ । పఞ్చకన్తు శతం దాప్యః ప్రాప్తార్థో హ్యుత్తమర్ణికః ।। ౨౫౪.

రాజు ద్వారా బలవంతంగా అప్పు వసూలు చేస్తే, దశవంతం వడ్డీగా ఇవ్వాలి. మొత్తం అప్పు తిరిగి పొందితే, ఉత్తమ అప్పుదారుడు వందకు ఐదు వడ్డీ ఇవ్వాలి.

హీనజాతిం పరిక్షీణమృణార్థం కర్మ్మ కారయేత్ । బ్రాహ్మణస్తు పరిక్షీణః శనైర్ద్దాప్యో యథోదయమ్ ।। ౨౫౪.

తక్కువ జాతికి చెందినవాడు, దరిద్రుడైతే, అప్పు తీర్చేందుకు పని చేయించాలి. బ్రాహ్మణుడు దరిద్రుడైతే, తనకు సాధ్యమైనంత వరకు మెల్లగా అప్పు తీర్చాలి.

దీయమానం న గృహ్ణాతి ప్రయుక్తం స్వకన్ధనమ్ । మధ్యస్థస్థాపితం తత్స్యాద్వర్ద్ధతే న తతః పరం ।। ౨౫౪.

ఇచ్చిన అప్పు తీసుకోకపోతే, మధ్యవర్తి వద్ద ఉంచితే, అది అక్కడే ఉంటుంది, ఇకపై వడ్డీ పెరగదు.

ఋక్థగ్రాహ ఋణం దాప్యో యోపిద్‌గ్రాహస్తథైవ చ । పుత్రోఽనన్యాశ్రితద్రవ్యః పుత్రహీనస్య ఋక్థినః ।। ౨౫౪.

వారసత్వాన్ని పొందినవాడు అప్పు తీర్చాలి. అలాగే, ఆస్తిని స్వాధీనం చేసుకున్నవాడూ అప్పు చెల్లించాలి. ఇతర కుమారులు లేని తండ్రి అప్పు, ఆస్తి ఉన్న కుమారుడు తీర్చాలి.

న యోషిత్ పతిపుత్రాభ్యాం న పుత్రేణ కృతం పితా । దద్యాదృతే కుటుమ్బార్థాన్న పతిః స్త్రీకృతం తథా ।। ౨౫౪.

భర్త లేదా కుమారుడు చేసిన అప్పుకు భార్య బాధ్యత వహించదు. కుమారుడు చేసిన అప్పుకు తండ్రి బాధ్యత లేదు. ఇంటి అవసరాల కోసం తప్ప, భార్య చేసిన అప్పుకు భర్త బాధ్యత వహించడు.

గోపశౌణ్డికశైలూషరజకవ్యాధయోషితాం । ఋణం దద్యాత్పతిస్త్వాసాం యస్మాద్‌వృత్తిస్తదాశ్రయా ।। ౨౫౪.

గోపులు, బలవంతులు, నాటకవాళ్లు, దుప్పట్టిదువ్వరి, వేటగాళ్లు, వేశ్యలు — వీరి జీవనం భర్తపై ఆధారపడినప్పుడు, వీరు చేసిన అప్పులు భర్తే తీర్చాలి.

ప్రతిపన్నం స్త్రియా దేయం పత్యా వా సహ యత్ కృతం । స్వయం కృతం వా యదృణం నాన్యస్త్రీ దాతుమర్హతి ।। ౨౫౪.

ఒక స్త్రీ తన భర్తతో కలసి లేదా తానే చేసిన అప్పును, ఆ స్త్రీ లేదా ఆమె భర్తే తీర్చాలి; మరొక స్త్రీ ఆ అప్పు తీర్చాల్సిన అవసరం లేదు.

పితరి ప్రోషితే ప్రేతే వ్యసనాభిప్లుతేఽథ వా । పుత్రపౌత్రైర్ఋణం దేయం నిహ్నవే సాక్షిభావితమ్ ।। ౨౫౪.

తండ్రి లేరు, మరణించారు లేదా కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు, సాక్షులు ఉన్న అప్పును కుమారులు లేదా మనవళ్లు తీర్చాలి.

సురాకామద్యూతకృతన్దణ్డశుల్కావశిష్టకమ్ । వృథా దానం తథైవేహపు త్రో దద్యాన్న పైతృకమ్ ।। ౨౫౪.

మద్యం, జూదం, జరిమానా, పన్ను, వాటి మిగతా ఖర్చులు, లేదా ఉద్దేశం లేకుండా ఇచ్చిన దానం వల్ల వచ్చిన అప్పులను కుమారులు తీర్చాల్సిన అవసరం లేదు.

భ్రాతౄణామథ దమ్పత్యోః పితుః పుత్రస్య చైవ హి । ప్రతిభావ్యమృణం గ్రాహ్యమవిభక్తేన చ స్మృతమ్ ।। ౨౫౪.

సోదరులు, dampatulu, తండ్రి, కుమారుడు — వీరిలో ఎవరికైనా హామీగా ఉన్న అప్పు, కుటుంబం విడిపోకపోతే అందరూ కలసి తీర్చాలి.

దర్శనే ప్రత్యయే దానే ప్రవ్భివ్యం విధీయతే । ఆధౌ తు వితథే దాప్యా వితథస్య సుతా అపి ।। ౨౫౪.

హాజరు, హామీ, చెల్లింపు వంటి విషయాల్లో బాధ్యత ఉంటుంది; కానీ తప్పుడు హామీ ఇచ్చినప్పుడు, ఆ హామీ ఇచ్చినవారి కుమారులే అయినా ఆ అప్పు తీర్చాలి.

దర్శనప్రతిభూర్యత్ర మృతః ప్రాత్యయికోఽపి వా । న తత్‌పుత్రా ధనం దద్యుర్దద్యుర్దానాయ యే స్థితాః ।। ౨౫౪.

హామీ ఇచ్చినవాడు లేదా హామీదారు చనిపోతే లేదా చెల్లించలేకపోతే, అతని కుమారులు అప్పు తీర్చాల్సిన అవసరం లేదు; చెల్లించేందుకు ఉన్నవారు మాత్రమే తీర్చాలి.

బహవః స్యుర్యది స్వాంశైర్దద్యుః ప్రతిభువో ధనమ్ । ఏకచ్ఛాయాశ్రితేష్వేషు ధనికస్య యథారుచి ।। ౨౫౪.

హామీదారులు చాలా మంది ఉంటే, వారు తమ వాటా మేరకు అప్పు తీర్చాలి; ఒకరి ఆధీనంలో ఉంటే, అప్పు ఇచ్చినవాడు ఇష్టానుసారం తీసుకోవచ్చు.

ప్రతిభూర్దాపితో యత్ర ప్రకాశం ధనినే ధనమ్ । ద్విగుణం ప్రతిదాతవ్యమృణికైస్తస్య తద్భవేత్ ।। ౨౫౪.

హామీదారు అప్పు ఇచ్చినవారికి బహిరంగంగా డబ్బు చెల్లిస్తే, అప్పు తీసుకున్నవాడు హామీదారికి రెట్టింపు చెల్లించాలి; ఇది ఆ సందర్భానికి నిబంధన.

స్వస్న్తతిస్త్రీపశవ్యం ధాన్యం ద్విగుణమేవ చ । వస్త్రం చతుర్గుణం ప్రోక్తం రసశ్చాష్టగుణస్తథా ।। ౨౫౪.

తన సంతానం, స్త్రీలు, పశువులు, ధాన్యం కోసం రెట్టింపు తిరిగి ఇవ్వాలి; వస్త్రానికి నాలుగింతలు, ద్రవ పదార్థాలకు ఎనిమిదింతలు ఇవ్వాలి.

ఆధిః ప్రణశ్యేత్ ద్విగుణే ధనే యది న మోక్ష్యతే । కాలే కాలకృతం నశ్యేత్ ఫలభోగ్యో న నశ్యతి ।। ౨౫౪.

ఒక వస్తువు పణంగా పెట్టి, రెండు రెట్లు డబ్బు తిరిగి ఇవ్వకపోతే, ఆ పణం పోయినట్టే. కాలం వల్ల లేదా కారణం వల్ల పోయినా అది పోయినట్టే; కానీ దాని ఫలాన్ని అనుభవిస్తే, అది పోయినట్టు కాదు.

గోప్యాధిబోగ్యో నావృద్ధిః సోపకారేఽథ భావితే । నష్టో దేయో వినష్టశ్చ దైవరాజకృతాదృతే ।। ౨౫౪.

దాచిన లేదా ఉపయోగించిన పణానికి వడ్డీ రావదు, సహాయం చేసినా కూడా. అది పోయితే తిరిగి ఇవ్వాలి; దేవుడు లేదా రాజు వల్ల పోయితే తప్ప.

ఆధేః స్వీకరణాత్సిద్ధీరక్షమాణోప్యసారతామ్ । యాతశ్చేదన్య ఆధేయో ధనభాగ్‌ వా ధనీ భవేత్ ।। ౨౫౪.

పణంగా తీసుకున్న వస్తువు నాశనం అయితే లేదా పనికిరాకుండా పోతే, అప్పు ఇచ్చినవాడు ఆ డబ్బు లేదా వాటాలో భాగం పొందే హక్కు కలిగి ఉంటాడు.

చరిత్రం బన్ధకకృతం సవృద్ధం దాపయేద్వనం । సత్యహ్కారకృతం ద్రవ్యం ద్విగుణం ప్రతిదాపయేత్ ।। ౨౫౪.

ప్రవర్తనకు లేదా భద్రతకు పెట్టిన పణాన్ని వడ్డీతో కలిపి తిరిగి ఇవ్వాలి; నిజాయితీ కోసం పెట్టిన వస్తువును రెండు రెట్లు తిరిగి ఇవ్వాలి.

ఉపస్థితస్య మోక్తవ్య ఆధిర్దణ్డోఽన్యథా భవేత్ । ప్రయోజకే సతి ధనం కులేన్యస్యాధిమాప్నుయాత్ ।। ౨౫౪.

అప్పు ఇచ్చినవాడు ఎదురుగా ఉన్నప్పుడు, పణాన్ని విడిపించాలి; లేనిపక్షంలో శిక్ష ఉంటుంది. అవసరం తీరిన తర్వాత, అప్పు ఇచ్చినవాడు పణాన్ని తిరిగి పొందవచ్చు.

తత్‌కాలకృతమూల్యో వా తత్ర తిష్ఠేదవృద్ధికః । వినా ధారణకాద్వాపి విక్రీణీతే ససాక్షికమ్ ।। ౨౫౪.

ఆ సమయంలో నిర్ణయించిన విలువ లేదా అసలు ధర వడ్డీ లేకుండా ఉండాలి; లేకపోతే, సాక్షులతో కలిపి అమ్మవచ్చు.