అగ్నిపురాణమ్

ప్రమాణం లిఖితం భుక్తిః సాక్షిణశ్చేతి కీర్త్తితమ్ ।। ౨౫౩.

రాతపూర్వక సాక్ష్యం, స్వాధీనత, సాక్షులు — ఇవే ప్రమాణాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

ఏషామన్యతమాభావే దివ్యాన్యతమముచ్యతే । సర్వేష్వేవ వివాదేషు బలవత్యుత్తరా క్రియా ।। ౨౫౩.

ఇవేవీ లేనప్పుడు పరీక్ష విధించాలి. అన్ని వివాదాల్లో ప్రత్యుత్తరం ఎక్కువ బలం కలిగిఉంటుంది.

ఆధౌ ప్రతిగ్రహే క్రీతే యూర్వా తు బలవత్తరా । పశ్యతో బ్రువతో భూమేర్హానిర్వింశతివార్షికీ ।। ౨౫౩.

అప్పు, స్వీకారం లేదా కొనుగోలులో కొత్తదే బలమైనది. భూమి విషయంలో, యజమాని చూస్తున్నా, చెప్పినా, ఇరవై సంవత్సరాల తర్వాత హక్కు పోతుంది.

పరేణ భుజ్యమానా యా ధనస్య దశవార్షికీ । ఆధిసీమోపనిఃక్షేపజడవాచలధనైర్వినా ।। ౨౫౩.

వేరే వారు పదేళ్లు ఉపయోగించిన ధనం విషయంలో, అప్పు, సరిహద్దు, జమా, స్థిరాస్తి తప్ప మిగతా వాటికి ఇది వర్తిస్తుంది.

తథోపనిధిరాజస్త్రీశ్రోత్రియాణాం ధనైరపి । ఆధ్యాదీనాం విహర్తారం ధనినే దాపయేద్ధనం ।। ౨౫౩.

అలాగే, రాజు, స్త్రీలు, బ్రాహ్మణుల డబ్బు, అప్పు, జమా వంటి వాటిని దుర్వినియోగం చేసినవాడు యజమానికి తిరిగి చెల్లించాలి.

దణ్డ్య చ తత్సమం రాజ్ఞే శక్త్యపేక్ష్యమథాపి వా । ఆగమోప్యధికో భుక్తిం వినా పూర్వక్రమాగతాం ।। ౨౫౩.

శిక్షార్హుడు రాజుకు తీసుకున్నంత మొత్తాన్ని తిరిగి చెల్లించాలి, లేకపోతే ఎంత సాధ్యమో అంత ఇవ్వాలి. పూర్వం తన వద్ద లేని అదనపు లాభం ఉంటే, అది కూడా ఇవ్వాలి.

ఆగమోపి బలన్నైవ భుక్తిః స్తోకాపి యత్ర న । ఆగమేన విశుద్ధేన భోగో యాతి ప్రమాణతామ్ ।। ౨౫౩.

సాక్ష్యం ఉన్నా, కొంతమంది కూడా అనుభవించని చోట అది బలంగా పరిగణించబడదు. స్వచ్ఛమైన సాక్ష్యంతో మాత్రమే అనుభవానికి ప్రామాణికత వస్తుంది.

అవిశుద్ధాగమో భోగః ప్రామాణ్యం నాధిగచ్ఛతి। ఆగమస్తు కృతో యేన సోబియుక్తస్తముద్ధరేత్ ।। ౨౫౩.

కలుషితమైన సాక్ష్యంతో వచ్చిన అనుభవానికి ప్రాముఖ్యత ఉండదు. ఎవడు సాక్ష్యాన్ని సృష్టించి, దానిలో పాల్గొన్నాడో, అతడు దాన్ని తిరిగి ఇవ్వాలి.

న తత్సుతస్తఃసుతో వా భుక్తిస్తత్ర గరీయసీ । యోభియుక్తః పరేతః స్యాత్ తస్య ఋక్‌థాత్తముద్ధరేత్ ।। ౨౫౩.

ఆ సందర్భంలో కుమారుడు గానీ, మనవడు గానీ ఎక్కువ హక్కు పొందరు. కానీ ఎవరో ఇతరుడు పాల్గొని మరణిస్తే, అతని ఆస్తి నుండి వాటాను తిరిగి ఇవ్వాలి.

న తత్ర కారణం భుక్తిరాగమేన వినాకృతా । బలోపాధివినిర్వృత్తాన్ వ్యవహారాన్నివర్త్తయేత్ ।। ౨౫౩.

సాక్ష్యం లేకుండా ఏర్పడిన అనుభవం అక్కడ ప్రామాణికం కాదు. బలవంతంగా లేదా మోసంతో జరిగిన లావాదేవీలను రద్దు చేయాలి.

స్త్రీనక్తమన్తరాగారవహిఃశత్రుకృతస్తథా । మత్తోన్మత్తార్త్తవ్యసనిబాలభీతప్రయోజితః ।। ౨౫౩.

అలాగే, మహిళ ద్వారా, రాత్రిపూట, అంతర్గృహంలో, బయట, శత్రువు చేత, మత్తులో, పిచ్చిలో, బాధలో, చిన్నవాడిగా, భయంతో చేసిన లావాదేవీలు కూడా చెల్లవు.

అసమ్బద్ధకృతశ్చైవ వ్యవహారో న సిద్ధ్యతి । ప్రనష్టాధిశతం దేయం నృపేణ ధనినే ధనం ।। ౨౫౩.

సంబంధం లేకుండా చేసిన లావాదేవీ చెల్లదు. బదకం పోయిన పణం ఉంటే, రాజు అప్పుదారుడికి ఆ విలువను చెల్లించాలి.

విభావయేన్న చేల్లిఙ్గైస్తత్సమం దాతుమర్హతి । దేయఞ్చౌరహృతం ద్రవ్యం రాజ్ఞా జనపదాయ తు ।। ౨౫౩.

ఆదారాలు లేక నిర్ధారించలేకపోతే, సమానమైనదాన్ని ఇవ్వాలి. దొంగలు దోచిన వస్తువులను రాజు ప్రజలకు ఇవ్వాలి.

అశీతిభాగో వృద్ధిః స్యాన్మాసి మాసి సబన్ధకే । వర్ణక్రమాచ్ఛతం ద్విత్రిచతుష్పఞ్చకమన్యథా ।। ౨౫౩.

బంధువుతో కలిపి అప్పు ఉంటే నెలకు ఎనభైవ భాగం వడ్డీ. లేకపోతే, కులక్రమానుసారం వందకు ఒకటి, రెండు, మూడు, నాలుగు, లేదా ఐదు వడ్డీగా వసూలు చేయాలి.

సప్తతిస్తు పశుస్త్రీణాం రసస్యాష్టగుణా పరా । వస్త్రధాన్యహిరణ్యానాం చతుస్త్రిద్విగుణా తథా ।। ౨౫౩.

పశువులకు డబ్బు వడ్డీ డెబ్బై. స్త్రీలకు గరిష్ఠంగా ఎనిమిది రెట్లు. ద్రవ పదార్థాలకు నాలుగు, వస్త్రాలు, ధాన్యం, బంగారానికి మూడు లేదా రెండు రెట్లు వడ్డీ వసూలు చేయాలి.

గ్రామాన్తరాత్తు దశకం సాముద్రాదపి వింశతిం । దద్యర్వా స్వకృతాం వృద్ధిం సర్వే సర్వాసు జాతిషు ।। ౨౫౩.

ఇతర గ్రామానికి అప్పు అయితే పది వడ్డీ, సముద్రపారికి ఇరవై వడ్డీ. అన్ని సందర్భాల్లో, అన్ని జాతులకు, ఒప్పుకున్న వడ్డీని చెల్లించాలి.

ప్రపన్నం సాధయన్నర్థం న వాచ్యో నృపతిర్భవేత్ । సాధ్యమానో నృపం గచ్ఛేద్దణ్డ్యో దాప్యశ్చ తద్ధనం ।। ౨౫౩.

అర్ధాన్ని సాధించడంలో రాజు ప్రయత్నిస్తే తప్పు లేదు. కానీ రాజుపై బలవంతంగా సాధింపజేస్తే, అతడు శిక్షార్హుడు, ఆ డబ్బును చెల్లించాలి.

అగ్నిరువాచ గృహీతార్థః క్రమాద్దాప్యో ధనినామధమర్ణికః । దత్వా తు బ్రాహ్మణాయాదౌ నృపతేస్తదనన్తరమ్ ।। ౨౫౪.

అగ్ని ఉవాచ: అప్పు తీసుకున్నవాడు, అప్పు ఇచ్చినవారికి క్రమంగా తిరిగి చెల్లించాలి. మొదట బ్రాహ్మణుడికి ఇచ్చిన తరువాత, రాజుకు ఇవ్వాలి.

రాజ్ఞాధమర్ణికో దాప్యః సాధితాద్దశకం స్మృతమ్ । పఞ్చకన్తు శతం దాప్యః ప్రాప్తార్థో హ్యుత్తమర్ణికః ।। ౨౫౪.

రాజు ద్వారా బలవంతంగా అప్పు వసూలు చేస్తే, దశవంతం వడ్డీగా ఇవ్వాలి. మొత్తం అప్పు తిరిగి పొందితే, ఉత్తమ అప్పుదారుడు వందకు ఐదు వడ్డీ ఇవ్వాలి.

హీనజాతిం పరిక్షీణమృణార్థం కర్మ్మ కారయేత్ । బ్రాహ్మణస్తు పరిక్షీణః శనైర్ద్దాప్యో యథోదయమ్ ।। ౨౫౪.

తక్కువ జాతికి చెందినవాడు, దరిద్రుడైతే, అప్పు తీర్చేందుకు పని చేయించాలి. బ్రాహ్మణుడు దరిద్రుడైతే, తనకు సాధ్యమైనంత వరకు మెల్లగా అప్పు తీర్చాలి.

దీయమానం న గృహ్ణాతి ప్రయుక్తం స్వకన్ధనమ్ । మధ్యస్థస్థాపితం తత్స్యాద్వర్ద్ధతే న తతః పరం ।। ౨౫౪.

ఇచ్చిన అప్పు తీసుకోకపోతే, మధ్యవర్తి వద్ద ఉంచితే, అది అక్కడే ఉంటుంది, ఇకపై వడ్డీ పెరగదు.

ఋక్థగ్రాహ ఋణం దాప్యో యోపిద్‌గ్రాహస్తథైవ చ । పుత్రోఽనన్యాశ్రితద్రవ్యః పుత్రహీనస్య ఋక్థినః ।। ౨౫౪.

వారసత్వాన్ని పొందినవాడు అప్పు తీర్చాలి. అలాగే, ఆస్తిని స్వాధీనం చేసుకున్నవాడూ అప్పు చెల్లించాలి. ఇతర కుమారులు లేని తండ్రి అప్పు, ఆస్తి ఉన్న కుమారుడు తీర్చాలి.

న యోషిత్ పతిపుత్రాభ్యాం న పుత్రేణ కృతం పితా । దద్యాదృతే కుటుమ్బార్థాన్న పతిః స్త్రీకృతం తథా ।। ౨౫౪.

భర్త లేదా కుమారుడు చేసిన అప్పుకు భార్య బాధ్యత వహించదు. కుమారుడు చేసిన అప్పుకు తండ్రి బాధ్యత లేదు. ఇంటి అవసరాల కోసం తప్ప, భార్య చేసిన అప్పుకు భర్త బాధ్యత వహించడు.

గోపశౌణ్డికశైలూషరజకవ్యాధయోషితాం । ఋణం దద్యాత్పతిస్త్వాసాం యస్మాద్‌వృత్తిస్తదాశ్రయా ।। ౨౫౪.

గోపులు, బలవంతులు, నాటకవాళ్లు, దుప్పట్టిదువ్వరి, వేటగాళ్లు, వేశ్యలు — వీరి జీవనం భర్తపై ఆధారపడినప్పుడు, వీరు చేసిన అప్పులు భర్తే తీర్చాలి.

ప్రతిపన్నం స్త్రియా దేయం పత్యా వా సహ యత్ కృతం । స్వయం కృతం వా యదృణం నాన్యస్త్రీ దాతుమర్హతి ।। ౨౫౪.

ఒక స్త్రీ తన భర్తతో కలసి లేదా తానే చేసిన అప్పును, ఆ స్త్రీ లేదా ఆమె భర్తే తీర్చాలి; మరొక స్త్రీ ఆ అప్పు తీర్చాల్సిన అవసరం లేదు.

పితరి ప్రోషితే ప్రేతే వ్యసనాభిప్లుతేఽథ వా । పుత్రపౌత్రైర్ఋణం దేయం నిహ్నవే సాక్షిభావితమ్ ।। ౨౫౪.

తండ్రి లేరు, మరణించారు లేదా కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు, సాక్షులు ఉన్న అప్పును కుమారులు లేదా మనవళ్లు తీర్చాలి.

సురాకామద్యూతకృతన్దణ్డశుల్కావశిష్టకమ్ । వృథా దానం తథైవేహపు త్రో దద్యాన్న పైతృకమ్ ।। ౨౫౪.

మద్యం, జూదం, జరిమానా, పన్ను, వాటి మిగతా ఖర్చులు, లేదా ఉద్దేశం లేకుండా ఇచ్చిన దానం వల్ల వచ్చిన అప్పులను కుమారులు తీర్చాల్సిన అవసరం లేదు.

భ్రాతౄణామథ దమ్పత్యోః పితుః పుత్రస్య చైవ హి । ప్రతిభావ్యమృణం గ్రాహ్యమవిభక్తేన చ స్మృతమ్ ।। ౨౫౪.

సోదరులు, dampatulu, తండ్రి, కుమారుడు — వీరిలో ఎవరికైనా హామీగా ఉన్న అప్పు, కుటుంబం విడిపోకపోతే అందరూ కలసి తీర్చాలి.

దర్శనే ప్రత్యయే దానే ప్రవ్భివ్యం విధీయతే । ఆధౌ తు వితథే దాప్యా వితథస్య సుతా అపి ।। ౨౫౪.

హాజరు, హామీ, చెల్లింపు వంటి విషయాల్లో బాధ్యత ఉంటుంది; కానీ తప్పుడు హామీ ఇచ్చినప్పుడు, ఆ హామీ ఇచ్చినవారి కుమారులే అయినా ఆ అప్పు తీర్చాలి.