అగ్నిపురాణమ్

ఉభయోః ప్రతిభూర్గ్రాహ్యః సమర్థః కార్య్యనిర్గయే । నిహ్నవే భావితో దద్యాద్ధనం రాజ్ఞే తు తత్సమమ్ ।। ౨౫౩.

ఇద్దరి నుండి కూడా నమ్మకమైన వ్యక్తిని హామీగా తీసుకోవాలి. ఏదైనా దాచిపెట్టినట్టు అనుమానం వస్తే, ఆ హామీదారు రాజుకు సమానంగా ధనం చెల్లించాలి.

మిథ్యాభియోగాద్ ద్విగుణమభియోగాద్ధనం హరేత్ । సాహసస్తేయపారుష్యేష్వభిశాపాత్యయే స్త్రియాః ।। ౨౫౩.

అబద్ధంగా అభియోగం చేస్తే, చెప్పిన మొత్తానికి రెట్టింపు జరిమానా వసూలు చేయాలి. దౌర్జన్యం, దొంగతనం, దుర్వాక్యం, శాపాలు లేదా స్త్రీలకు సంబంధించిన తప్పుల విషయంలో నిబంధనల ప్రకారం శిక్షించాలి.

విచారయేత్యద్య ఏవ కాలోఽన్యత్రేఛయా స్మృతః । దేశదేశాన్తరం యాతి సృక్కణీ పరిలేఢి చ ।। ౨౫౩.

ఎవరైనా 'ఇప్పుడే విచారించండి' అని చెప్పితే వెంటనే విచారణ జరగాలి. లేకపోతే, అతడు వేరే ఊరికి వెళ్ళినా లేదా పెదవులు నాకినా, అతని ఇష్టానుసారం సమయం నిర్ణయించబడుతుంది.

లలాటం స్విద్యతే చాస్య ముఖవైవర్ణ్యమేవ చ । స్వభావాద్వికృతం గచ్ఛేన్మనోవాక్‌కాయకర్మభిః ।। ౨౫౩.

అతని నొసలు చెమటపడుతుంది, ముఖం రంగు కోల్పోతుంది. సహజంగా మనస్సు, మాట, శరీరచర్యల్లో అస్థిరత కనిపిస్తుంది.

అభియోగేఽథ వా సాక్ష్యే వాగ్దుష్టం పరికీర్త్తితః । సన్దిగ్ధార్థం స్వతన్త్రో యః సాధయేద్యశ్చ నిష్పతేత్ ।। ౨౫౩.

అభియోగంలో లేదా సాక్ష్యంలో ఎవరి మాటలు తప్పుగా ఉంటే, వారిని అలా ప్రకటించాలి. ఎవరు స్వతంత్రంగా సందేహాస్పద విషయాన్ని పరిష్కరించగలిగితే లేదా తప్పుకుంటే, వారిని గుర్తించాలి.

న చాహూతో వదేత్ కిఞ్చిద్ధనీ దణ్డ్యశ్చ స స్మృతః । సాక్షిషూభయతః సత్సు సాక్షిణః పూర్వవాదినః ।। ౨౫౩.

పిలవబడిన అప్పుదారు ఏమీ మాట్లాడకపోతే, అతడిని శిక్షించాలి. రెండు పక్షాల్లో సాక్షులు ఉన్నప్పుడు, ముందుగా అభియోగదారు సాక్షులు మాట్లాడాలి.

పూర్వపక్షేఽధరీభూతే భవన్త్యుత్తరవాదినః । సగణశ్చేద్వివాదః స్యాత్తత్ర హీనన్తు దాపయేత్ ।। ౨౫౩.

మొదటి వాదన నిరూపించలేకపోతే, తరువాతి పక్షం మాట్లాడాలి. ఒక సమూహంలో వివాదమైతే, లోపం ఉన్నవాడు చెల్లించాలి.

దత్తం పణం వసుఞ్చైవ ధనినో ధనమేవ చ। ఛలన్నిరస్య దూతేన వ్యవహారాన్నయేన్నృపః ।। ౨౫౩.

ఇచ్చిన డబ్బు, వస్తువులు లేదా అప్పు ఎవరో తిరస్కరించితే, రాజు దూత ద్వారా వాటిని తిరిగి పొందాలి.

భూతమప్యర్థమప్యస్తం హీయతే వ్యవహారతః । నిహ్నతే నిఖిలానేకమేకదేశవిభావితమ్ ।। ౨౫౩.

నిజమైన లేదా గతంలో జరిగిన విషయమయినా, వ్య‌వ‌హారంలో పూర్తిగా తిరస్కరించబడినా, ఒప్పుకున్నా, కొంత భాగం మాత్రమే నిరూపించబడినా, అది కోల్పోవచ్చు.

దాప్యః సర్వాన్నృపేణార్థాన్న గ్రాహ్యస్త్వనివేదితః । స్మృత్యోర్విరోధే న్యాయస్తు బలవాన్ వ్యవహారతః ।। ౨౫౩.

రాజు అన్ని విషయాల్లో చెల్లింపులు చేయించాలి. కానీ తెలియజేయని విషయాల్లో కాదు. స్మృతి, న్యాయం రెండింటిలో విరుద్ధత వస్తే, వ్య‌వ‌హారాల్లో న్యాయమే ప్రాముఖ్యం.

ప్రమాణం లిఖితం భుక్తిః సాక్షిణశ్చేతి కీర్త్తితమ్ ।। ౨౫౩.

రాతపూర్వక సాక్ష్యం, స్వాధీనత, సాక్షులు — ఇవే ప్రమాణాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

ఏషామన్యతమాభావే దివ్యాన్యతమముచ్యతే । సర్వేష్వేవ వివాదేషు బలవత్యుత్తరా క్రియా ।। ౨౫౩.

ఇవేవీ లేనప్పుడు పరీక్ష విధించాలి. అన్ని వివాదాల్లో ప్రత్యుత్తరం ఎక్కువ బలం కలిగిఉంటుంది.

ఆధౌ ప్రతిగ్రహే క్రీతే యూర్వా తు బలవత్తరా । పశ్యతో బ్రువతో భూమేర్హానిర్వింశతివార్షికీ ।। ౨౫౩.

అప్పు, స్వీకారం లేదా కొనుగోలులో కొత్తదే బలమైనది. భూమి విషయంలో, యజమాని చూస్తున్నా, చెప్పినా, ఇరవై సంవత్సరాల తర్వాత హక్కు పోతుంది.

పరేణ భుజ్యమానా యా ధనస్య దశవార్షికీ । ఆధిసీమోపనిఃక్షేపజడవాచలధనైర్వినా ।। ౨౫౩.

వేరే వారు పదేళ్లు ఉపయోగించిన ధనం విషయంలో, అప్పు, సరిహద్దు, జమా, స్థిరాస్తి తప్ప మిగతా వాటికి ఇది వర్తిస్తుంది.

తథోపనిధిరాజస్త్రీశ్రోత్రియాణాం ధనైరపి । ఆధ్యాదీనాం విహర్తారం ధనినే దాపయేద్ధనం ।। ౨౫౩.

అలాగే, రాజు, స్త్రీలు, బ్రాహ్మణుల డబ్బు, అప్పు, జమా వంటి వాటిని దుర్వినియోగం చేసినవాడు యజమానికి తిరిగి చెల్లించాలి.

దణ్డ్య చ తత్సమం రాజ్ఞే శక్త్యపేక్ష్యమథాపి వా । ఆగమోప్యధికో భుక్తిం వినా పూర్వక్రమాగతాం ।। ౨౫౩.

శిక్షార్హుడు రాజుకు తీసుకున్నంత మొత్తాన్ని తిరిగి చెల్లించాలి, లేకపోతే ఎంత సాధ్యమో అంత ఇవ్వాలి. పూర్వం తన వద్ద లేని అదనపు లాభం ఉంటే, అది కూడా ఇవ్వాలి.

ఆగమోపి బలన్నైవ భుక్తిః స్తోకాపి యత్ర న । ఆగమేన విశుద్ధేన భోగో యాతి ప్రమాణతామ్ ।। ౨౫౩.

సాక్ష్యం ఉన్నా, కొంతమంది కూడా అనుభవించని చోట అది బలంగా పరిగణించబడదు. స్వచ్ఛమైన సాక్ష్యంతో మాత్రమే అనుభవానికి ప్రామాణికత వస్తుంది.

అవిశుద్ధాగమో భోగః ప్రామాణ్యం నాధిగచ్ఛతి। ఆగమస్తు కృతో యేన సోబియుక్తస్తముద్ధరేత్ ।। ౨౫౩.

కలుషితమైన సాక్ష్యంతో వచ్చిన అనుభవానికి ప్రాముఖ్యత ఉండదు. ఎవడు సాక్ష్యాన్ని సృష్టించి, దానిలో పాల్గొన్నాడో, అతడు దాన్ని తిరిగి ఇవ్వాలి.

న తత్సుతస్తఃసుతో వా భుక్తిస్తత్ర గరీయసీ । యోభియుక్తః పరేతః స్యాత్ తస్య ఋక్‌థాత్తముద్ధరేత్ ।। ౨౫౩.

ఆ సందర్భంలో కుమారుడు గానీ, మనవడు గానీ ఎక్కువ హక్కు పొందరు. కానీ ఎవరో ఇతరుడు పాల్గొని మరణిస్తే, అతని ఆస్తి నుండి వాటాను తిరిగి ఇవ్వాలి.

న తత్ర కారణం భుక్తిరాగమేన వినాకృతా । బలోపాధివినిర్వృత్తాన్ వ్యవహారాన్నివర్త్తయేత్ ।। ౨౫౩.

సాక్ష్యం లేకుండా ఏర్పడిన అనుభవం అక్కడ ప్రామాణికం కాదు. బలవంతంగా లేదా మోసంతో జరిగిన లావాదేవీలను రద్దు చేయాలి.

స్త్రీనక్తమన్తరాగారవహిఃశత్రుకృతస్తథా । మత్తోన్మత్తార్త్తవ్యసనిబాలభీతప్రయోజితః ।। ౨౫౩.

అలాగే, మహిళ ద్వారా, రాత్రిపూట, అంతర్గృహంలో, బయట, శత్రువు చేత, మత్తులో, పిచ్చిలో, బాధలో, చిన్నవాడిగా, భయంతో చేసిన లావాదేవీలు కూడా చెల్లవు.

అసమ్బద్ధకృతశ్చైవ వ్యవహారో న సిద్ధ్యతి । ప్రనష్టాధిశతం దేయం నృపేణ ధనినే ధనం ।। ౨౫౩.

సంబంధం లేకుండా చేసిన లావాదేవీ చెల్లదు. బదకం పోయిన పణం ఉంటే, రాజు అప్పుదారుడికి ఆ విలువను చెల్లించాలి.

విభావయేన్న చేల్లిఙ్గైస్తత్సమం దాతుమర్హతి । దేయఞ్చౌరహృతం ద్రవ్యం రాజ్ఞా జనపదాయ తు ।। ౨౫౩.

ఆదారాలు లేక నిర్ధారించలేకపోతే, సమానమైనదాన్ని ఇవ్వాలి. దొంగలు దోచిన వస్తువులను రాజు ప్రజలకు ఇవ్వాలి.

అశీతిభాగో వృద్ధిః స్యాన్మాసి మాసి సబన్ధకే । వర్ణక్రమాచ్ఛతం ద్విత్రిచతుష్పఞ్చకమన్యథా ।। ౨౫౩.

బంధువుతో కలిపి అప్పు ఉంటే నెలకు ఎనభైవ భాగం వడ్డీ. లేకపోతే, కులక్రమానుసారం వందకు ఒకటి, రెండు, మూడు, నాలుగు, లేదా ఐదు వడ్డీగా వసూలు చేయాలి.

సప్తతిస్తు పశుస్త్రీణాం రసస్యాష్టగుణా పరా । వస్త్రధాన్యహిరణ్యానాం చతుస్త్రిద్విగుణా తథా ।। ౨౫౩.

పశువులకు డబ్బు వడ్డీ డెబ్బై. స్త్రీలకు గరిష్ఠంగా ఎనిమిది రెట్లు. ద్రవ పదార్థాలకు నాలుగు, వస్త్రాలు, ధాన్యం, బంగారానికి మూడు లేదా రెండు రెట్లు వడ్డీ వసూలు చేయాలి.

గ్రామాన్తరాత్తు దశకం సాముద్రాదపి వింశతిం । దద్యర్వా స్వకృతాం వృద్ధిం సర్వే సర్వాసు జాతిషు ।। ౨౫౩.

ఇతర గ్రామానికి అప్పు అయితే పది వడ్డీ, సముద్రపారికి ఇరవై వడ్డీ. అన్ని సందర్భాల్లో, అన్ని జాతులకు, ఒప్పుకున్న వడ్డీని చెల్లించాలి.

ప్రపన్నం సాధయన్నర్థం న వాచ్యో నృపతిర్భవేత్ । సాధ్యమానో నృపం గచ్ఛేద్దణ్డ్యో దాప్యశ్చ తద్ధనం ।। ౨౫౩.

అర్ధాన్ని సాధించడంలో రాజు ప్రయత్నిస్తే తప్పు లేదు. కానీ రాజుపై బలవంతంగా సాధింపజేస్తే, అతడు శిక్షార్హుడు, ఆ డబ్బును చెల్లించాలి.

అగ్నిరువాచ గృహీతార్థః క్రమాద్దాప్యో ధనినామధమర్ణికః । దత్వా తు బ్రాహ్మణాయాదౌ నృపతేస్తదనన్తరమ్ ।। ౨౫౪.

అగ్ని ఉవాచ: అప్పు తీసుకున్నవాడు, అప్పు ఇచ్చినవారికి క్రమంగా తిరిగి చెల్లించాలి. మొదట బ్రాహ్మణుడికి ఇచ్చిన తరువాత, రాజుకు ఇవ్వాలి.

రాజ్ఞాధమర్ణికో దాప్యః సాధితాద్దశకం స్మృతమ్ । పఞ్చకన్తు శతం దాప్యః ప్రాప్తార్థో హ్యుత్తమర్ణికః ।। ౨౫౪.

రాజు ద్వారా బలవంతంగా అప్పు వసూలు చేస్తే, దశవంతం వడ్డీగా ఇవ్వాలి. మొత్తం అప్పు తిరిగి పొందితే, ఉత్తమ అప్పుదారుడు వందకు ఐదు వడ్డీ ఇవ్వాలి.