అగ్నిపురాణమ్

గృహీత్వా సాయకం పుఙ్ఖాత్తర్జ్జన్యాఙ్గుష్ఠకేన తు । అనామయా పునర్గృహ్య తథా మధ్యమయాపి చ ।। ౨౪౯.

బాణాన్ని చివర ఉన్న ఈక దగ్గర వ్రేలి, బొటనవేలు పెట్టి పట్టుకోవాలి. ఆ తరువాత రింగు వేలు, మధ్యవేలు కూడా వేసి బాగా గట్టిగా పట్టుకోవాలి.

తావదాకర్షయేద్వేగాద్యావద్వాణః సుపూరితః । ఏవం విధముపక్రమ్య మోక్తవ్యం విధివత్ ఖగం ।। ౨౪౯.

బాణాన్ని పూర్తిగా వెనక్కి లాగి, బాగా బలంగా వదిలే వరకు లాగాలి. ఇలా సరిగా మొదలుపెట్టి, నిర్ణీత విధానంతో బాణాన్ని వదలాలి.

దృష్టిముష్టిహతం లక్ష్యం భిన్ద్యాద్వాణేన సువ్రత । ముక్వా తు పశ్చిమం హస్తం క్షిపేద్వేగేన పృష్ఠతః ।। ౨౪౯.

ధర్మాత్ముడా! చూపు, ముష్టి రెండూ లక్ష్యంపై పెట్టి, బాణంతో లక్ష్యాన్ని చీల్చాలి. వదిలిన తర్వాత వెనుక చేతిని వేగంగా వెనక్కి విసరాలి.

ఏతదుచ్ఛేదమిచ్ఛన్తి జ్ఞాతవ్యం హి త్వయా ద్విజ । కర్పూరన్తదధః కార్య్యమాకృష్య తు ధనుష్మతా ।। ౨౪౯.

ఇది 'కత్తిరింపు' పద్ధతి అని అంటారు, నీవు తెలుసుకోవాలి ద్విజుడా. విల్లు పట్టినవాడు చేతి కింద భాగాన్ని క్రిందికి లాగాలి.

ఊద్‌ర్ధ్వం విముక్తకే కార్యే లక్షశ్లిష్టన్తు మధ్యమం । శ్రేష్ఠం ప్రకృష్టం విజ్ఞేయం ధనఃశాస్త్రవిశారదైః ।। ౨౪౯.

పైకి వదిలేటప్పుడు మధ్య భాగాన్ని లక్ష్యంపై పెట్టాలి. విల్లు విద్యలో నిపుణులు ఉత్తమమైనది, అతి శ్రేష్ఠమైనది ఏదో తెలుసుకోవాలి.

జ్యేష్ఠస్తు సాయకో జ్ఞేయో భవేద్‌ద్వాదశముష్టయః । ఏకాదశ తథా మధ్యః కనీయాన్దశముష్టయః ।। ౨౪౯.

ఎక్కువ పొడవైన బాణం పన్నెండు ముష్టుల పొడవుగా ఉండాలి. మధ్య బాణం పదకొండు ముష్టులు, చిన్నది పది ముష్టుల పొడవు.

చతుర్హస్తం ధనుః శ్రేష్ఠం త్రయః సాద్‌ర్ధన్తు మధ్యమం । కనీయస్తు త్రయః ప్రోక్తం నిత్యమేవ పదాతినః ।। ౨౪౯.

నాలుగు చేతుల పొడవున్న విల్లు శ్రేష్ఠమైనది. మూడున్నర చేతులది మధ్యమం. మూడు చేతుల పొడవున్నది పాదసేనకు ఎప్పుడూ ఉపయోగపడేది.

అగ్నిరువాచ పూర్ణాయతం ద్విజః కృత్వా తతో మాంసైర్గదాయూధాన్ । సునిర్ధౌతం ధనుః కృత్వా యజ్ఞభూమౌ విధాపయేత్ ।। ౨౫౦.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: ద్విజుడా! విల్లు పూర్తిగా లాగి, మాంసం, గదాయుధాలతో బాగా శుభ్రం చేసి, యజ్ఞస్థలంలో నిలిపివేయాలి.

తతో వాణం సమాగృహ్య దంశితః సుసమాహితః । బధ్నీయాద్‌దృఢాం కక్షాఞ్చ దక్షిణామ్ ।। ౨౫౦.

ఆ తరువాత బాణాన్ని తీసుకుని, మనస్సు ఏకాగ్రతతో, కుడి చేతికి బలంగా కవచాన్ని బిగించాలి.

విలక్షఅయమపి తద్వాణం తత్ర చైవ సుసంస్థితం । తతః సముద్ధరేద్వాణం తూణాద్దక్షిణపాణినా ।। ౨౫౦.

మనస్సు మరొకదానిపై ఉన్నా కూడా, ఆ బాణాన్ని అక్కడ బాగా ఉంచాలి. ఆ తరువాత కుడిచేతితో తుంణీ నుంచి బాణాన్ని తీసుకోవాలి.

తేనైవ సహితం మధ్యే శరం సఙ్‌గృహ్య ధారయేత్ । వామహస్తేన వై కక్షాం ధనుస్తస్మాత్సముద్ధరేత్ ।। ౨౫౦.

బాణాన్ని మధ్యలో బాగా పట్టుకుని ఉంచాలి. ఎడమచేతితో కవచాన్ని పట్టుకుని, అక్కడి నుంచి విల్లు తీసుకోవాలి.

అవిషణ్ణమతిర్భూత్వా గుణే పుఙ్ఖం నివేశయేత్ । సమ్పీడ్య సింహకర్ణేన పుఙ్ఖేనాపి సమే దృఢం ।। ౨౫౦.

మనస్సు స్థిరంగా ఉంచి, ఈకను విల్లులోని దోరపై పెట్టాలి. సింహకర్ణ పట్టు వేసి, ఈకను బలంగా, సమంగా నొక్కాలి.

వామకర్ణోపవిష్టఞ్చ ఫలం వామస్య ధారయేత్ । వర్ణాన్ మధ్యమయా తత్ర వామాఙ్గుల్యా చ ధారయేత్ ।। ౨౫౦.

బాణం తలాన్ని ఎడమ చెవికి దగ్గరగా ఉంచాలి. రంగులను మధ్యవేలు, ఎడమవేలు వేసి పట్టుకోవాలి.

మనో లక్ష్యగతం కృత్వా ముష్టినా చ విధానవిత్ । దక్షిణే గాత్రభాగో తు కృత్వా వర్ణం విమోక్షయేత్ ।। ౨౫౦.

మనస్సు లక్ష్యంపై పెట్టి, సరైన పట్టు వేసి, కుడి భాగాన్ని ముందుకు చేసి, బాణాన్ని వదలాలి.

లలాటపుటసంస్థానం దణ్డం లక్ష్యే నివేశయేత్ । ఆకృష్య తాड़యేత్తత్ర చన్ద్రకం షోड़శఙ్గులమ్ ।। ౨౫౦.

బాణం దండాన్ని నుదుటి మధ్యలో పెట్టి, బాణాన్ని వెనక్కి లాగి, పదహారు వేళ్ల దూరంలో చంద్రాకారాన్ని ఉంచి వదలాలి.

ముక్త్వా వాణం తతః పశ్చాదుల్కాశిక్షస్తదా తయా । నిగృహ్ణీయానుమధ్యమయా తతోఽఙ్గుల్యా పునః పునః ।। ౨౫౦.

బాణాన్ని వదిలిన తర్వాత, అగ్ని పద్ధతిలో, మధ్యవేలు ఉపయోగించి మళ్లీ మళ్లీ అదుపులోకి తేవాలి.

అక్షిలక్ష్యం క్షిపేత్తూణాచ్చతురస్రఞ్చ దక్షిణమ్ । చతురస్రగతం వేధ్యమభ్యసేచ్చాదితః స్థితః ।। ౨౫౦.

తుంణీ నుంచి కళ్ల స్థాయిలో ఉన్న లక్ష్యాన్ని, కుడి వైపు ఉన్న చతురస్ర లక్ష్యాన్ని కూడా వదలాలి. మొదటి స్థానం నుంచే చతురస్రాన్ని ఛేదించడాన్ని సాధన చేయాలి.

తస్మాదనన్తరం తీక్ష్ణం పరవృత్తం గతఞ్చ యత్ । నిమ్నమున్నతవేధఞ్చ అభ్యసేత్ క్షిప్రకన్తతః ।। ౨౫౦.

అందువల్ల, తరువాత, పదునైనవి, తిరిగిపోయినవి, దూరమైనవి, అలాగే తక్కువగా ఉన్నవి, ఎత్తుగా ఉన్నవి, కదులుతున్న లక్ష్యాలను త్వరగా సాధన చేయాలి.

వేధ్యస్థానేష్వథైతేషు సత్త్వస్య పుటకాద్ధనుః । హస్తావాపశతైశ్చిత్రైస్తర్జ్జయేద్‌దుస్తరైరపి ।। ౨౫౦.

చూడు, చీల్చవలసిన చోట్ల ఈ లక్ష్యాలలో, ధనుస్సును బలంగా పటాకుల నుండి చేతితో లాగి, ఎన్నో విధాలుగా కష్టమైన లక్ష్యాలను కూడా బెదిరించాలి.

తస్మిన్ వేధ్యగతే విప్ర ద్వే వేధ్యే దృఢసంజ్ఞకే । ద్వే వేధ్యే దుష్కరే వేధ్యే ద్వే తథా చిత్రదుష్కరే ।। ౨౫౦.

ఆ లక్ష్యాన్ని తాకినప్పుడు, బ్రాహ్మణా, రెండు దృఢమైనవి, రెండు కష్టమైనవి, అలాగే రెండు వింతగా కష్టమైన లక్ష్యాలు ఉంటాయి.

న తు నిమ్నఞ్చ తీక్ష్ణఞ్చ దృఢవేధ్యే ప్రకీర్త్తితే । నిమ్నం దుష్కరముద్దిష్టం వేధ్యమూద్‌ర్ధ్వగతఞ్చ యత్ ।। ౨౫౦.

కానీ తక్కువగా ఉన్నది, పదునైనది దృఢమైన లక్ష్యాలలో చెప్పబడలేదు; తక్కువది కష్టమైనదిగా, ఎత్తుగా ఉన్న లక్ష్యం కూడా అలాగే పేర్కొనబడింది.

మస్తకాయనమధ్యే తు చిత్రదుష్కరసఞ్‌జ్ఞకే । ఏవం వేధ్యగణఙ్‌కృత్వా దక్షిణేనేతరేణ చ ।। ౨౫౦.

తల, శరీర మధ్యలో ఉన్న లక్ష్యం వింతగా కష్టమైనదిగా పిలవబడుతుంది; ఇలా లక్ష్యాల సమూహాన్ని ఏర్పరచి, కుడిచేతితో మరియు మరొక చేతితో సాధించాలి.

ఆరోహేత్ ప్రథమం వీరో జితలక్షస్తతో నరః । ఏష ఏవ విధిః ప్రోక్తస్తత్ర దృష్టః ప్రయోక్తృభిః ।। ౨౫౦.

మొదటగా లక్ష్యాన్ని సాధించిన వీరుడు ఎక్కాలి, తరువాత మరొకడు; ఇదే విధానం, ఇది సాధనచేసేవారు చూశారు.

అధికం భ్రమణం తస్య తస్మాద్ వేధ్యాత్ ప్రకీర్త్తితమ్ । లక్ష్యం స యోజయేత్తత్ర పత్రిపత్రగతం దృఢమ్ ।। ౨౫౦.

ఆ లక్ష్యానికి ఎక్కువగా తిరుగుతుందని చెప్పబడింది; అక్కడ బాణాన్ని బలంగా అమర్చాలి.

భ్రాన్తం ప్రచలిచఞ్చైవ స్థిరం యచ్చ భవేదతి । సమన్తాత్తాడయేద్ భిన్ద్యాచ్ఛేదయేద్వ్యథయేదపి ।। ౨౫౦.

ఏది తిరుగుతున్నదో, కదులుతున్నదో, చాలా స్థిరంగా ఉన్నదో, దానిని అన్ని వైపుల నుంచి కొట్టాలి, పగలగొట్టాలి, కోయాలి, గాయపరచాలి.

కర్మ్మయోగవిధానజ్ఞో జ్ఞాత్వైవం విధిమాచరేత్ । మనసా చక్షుషా దృష్ట్యా యోగరిక్షుర్యమం జయేత్ ।। ౨౫౦.

కార్యపద్ధతి తెలిసినవాడు ఈ విధంగా ఆచరించాలి; మనస్సుతో, చూపుతో, దృష్టితో యోగి ధనుర్విద్యలో నియమాన్ని జయించాలి.

అగ్నిరువాచ జితహస్తో జితమతిర్జ్జితదృగ్‌లక్ష్యసాధకః । నియతాం సిద్ధిమాసాద్య తతో వాహనమారుహేత్ ।। ౨౫౧.

అగ్ని ఇలా అన్నారు: చేతిని, మనస్సును, చూపును జయించినవాడు, లక్ష్యాన్ని సాధించినవాడు, నిశ్చితమైన విజయాన్ని పొందిన తరువాత వాహనంపై ఎక్కాలి.

దశహస్తో భవేత్ పాశో వృత్తః కరముఖస్తథా । గుణకార్పాసముఞ్జానాం భఙ్గస్నాయ్వర్క్కవర్మ్మిణామ్ ।। ౨౫౧.

పాశం పది చేతుల పొడవుండాలి, వృత్తాకారంగా, చేతి చివర ఉండాలి; అది పత్తి, ముంజగడ్డి, ఎండు నార, బలమైన బంగారు లేదా కవచపు తాడులతో చేయాలి.

అన్యేషాం సుదృఢానాఞ్చ సుకృతం పరివేష్టితమ్ । తయా త్రింశత్‌సమం పాశం బుధః కుర్య్యాత్ సువర్త్తింతమ్ ।। ౨౫౧.

ఇతర బలవంతులకు బలంగా చుట్టాలి; దానితో తెలివైనవాడు పాశాన్ని ముప్పై రెట్లు పొడవుగా, బాగా వడిగా చేయాలి.