అగ్నిపురాణమ్

అధః కటిన్తు ధనుషః ఫలదేశన్తు పత్రిణః । ధరణ్యాం స్థాపయిత్వా త తోలయిత్వా తథైవ చ ।। ౨౪౯.

విల్లును కింద భాగాన్ని నడుము వద్ద, బాణపు తలను ముందుభాగంలో ఉంచి, నేలపై పెట్టి, ఆపై లేవనెత్తాలి.

భుజాబ్యామత్ర కుబ్జాభ్యాం ప్రకోష్ఠాభ్యాం శుభవ్రత । యస్య వాణం ధనుః శ్రేష్ఠం పుఙ్ఖదేశే చ పత్రిణః ।। ౨౪౯.

చేతులు, మణికట్టలు వంచి, మంచి విల్లు అంటే బాణం, పిచ్చుక చివర భాగం చేతిలో బాగా సరిపడే విధంగా ఉండాలి.

విన్యాసో ధనుషశ్చైవ ద్వాదశఙ్గులమన్తరం । జ్యయా విశిష్టః కర్త్తవ్యో నాతిహీనో న చాధికః ।। ౨౪౯.

విల్లును పెట్టే దూరం పన్నెండు వేలంత ఉండాలి. దోరు ఎక్కువ గానీ, తక్కువ గానీ కాకుండా, సరిగ్గా బిగించాలి.

నివేశ్య కార్ముకం నాభ్యాం నితమ్బే శరసఙ్కరం । ఉత్క్షిపేదుత్థితం హస్తమన్త్రేణాక్షికర్ణయోః ।। ౨౪౯.

విల్లును నాభి వద్ద, బాణాన్ని నితంబం వద్ద ఉంచి, చేతిని పైకి ఎత్తుతూ, మంత్రాన్ని వ్రేళ్ళు, చెవి వద్ద ఉచ్చరించాలి.

పూర్వేణ ముష్టినా గ్రాహ్యస్తనాగ్రే దక్షిణే శరః । హరణన్తు తతః కృత్వా శీఘ్రం పూర్వం ప్రసారయేత్ ।। ౨౪౯.

బాణాన్ని కుడి ముట్టుతో ముందుభాగంలో పట్టుకోవాలి. లక్ష్యాన్ని చూసి, వెంటనే చేయిని ముందుకు చాపాలి.

నాభ్యన్తరా నైవ వాహ్యా నోద్‌ర్ధ్వకా నాధరా తథా । న చ కుబ్జా న చోత్తానా న చలా నాతివేష్టితా ।। ౨౪౯.

బాణం లోపల గానీ, బయట గానీ కాకూడదు. ఎక్కువ ఎత్తు గానీ, తక్కువ ఎత్తు గానీ కాకూడదు. వంకరగా, పైకి తిరిగి, కదిలేలా, ఎక్కువగా వంచినట్టు కాకూడదు.

సమా స్థైర్య్యగుణోపేతా పూర్వదణ్డమివ స్థితా । ఛాదయిత్వా తతో లక్ష్యం పూర్వ్వేణానేన ముష్టినా ।। ౨౪౯.

బాణం నేరుగా, స్థిరంగా ఉండాలి. దండంలా పట్టుకొని, అదే ముట్టుతో లక్ష్యాన్ని కప్పాలి.

ఉరసా తూత్థితో యన్తా త్రికోణవినతస్థితః । స్రస్తాంశే నిశ్చలగ్రీవో మయూరాఞ్చితమస్తకః ।। ౨౪౯.

వీరుడు ఛాతీ నేరుగా నిలబడి, త్రికోణం ఆకారంలో, మెడ కదలకుండా, తలను మయూరపు వంకరలా వంచాలి.

లలాటనాసావక్త్రాంసాః కుర్య్యురశ్వసమమ్భవేత్ । అన్తరం త్ర్యఙ్గులం జ్ఞేయం చివుకస్యాంసకస్య చ ।। ౨౪౯.

నుదురు, ముక్కు, నోరు, భుజాలు గుర్రపు ఆకారంలో సమంగా ఉండాలి. దోరు, భుజం మధ్య మూడు వేల దూరం ఉండాలి.

ప్రథమన్త్రయఙ్గులం జ్ఞేయం ద్వితీయే ద్వ్యఙ్గులం స్మృతం । తృతీయేఽఙ్గులముద్దిష్టమాయతఞ్చివుకాంసయోః ।। ౨౪౯.

మొదటి మంత్రానికి ఒక వేళ్ల పొడవు ఉండాలి. రెండవ మంత్రానికి రెండు వేళ్ల పొడవు కావాలి. మూడవ మంత్రానికి ఒక వేళ్ల పొడవు, అది నోటి కింది భాగం నుంచి భుజాల వరకు కొలవాలి.

గృహీత్వా సాయకం పుఙ్ఖాత్తర్జ్జన్యాఙ్గుష్ఠకేన తు । అనామయా పునర్గృహ్య తథా మధ్యమయాపి చ ।। ౨౪౯.

బాణాన్ని చివర ఉన్న ఈక దగ్గర వ్రేలి, బొటనవేలు పెట్టి పట్టుకోవాలి. ఆ తరువాత రింగు వేలు, మధ్యవేలు కూడా వేసి బాగా గట్టిగా పట్టుకోవాలి.

తావదాకర్షయేద్వేగాద్యావద్వాణః సుపూరితః । ఏవం విధముపక్రమ్య మోక్తవ్యం విధివత్ ఖగం ।। ౨౪౯.

బాణాన్ని పూర్తిగా వెనక్కి లాగి, బాగా బలంగా వదిలే వరకు లాగాలి. ఇలా సరిగా మొదలుపెట్టి, నిర్ణీత విధానంతో బాణాన్ని వదలాలి.

దృష్టిముష్టిహతం లక్ష్యం భిన్ద్యాద్వాణేన సువ్రత । ముక్వా తు పశ్చిమం హస్తం క్షిపేద్వేగేన పృష్ఠతః ।। ౨౪౯.

ధర్మాత్ముడా! చూపు, ముష్టి రెండూ లక్ష్యంపై పెట్టి, బాణంతో లక్ష్యాన్ని చీల్చాలి. వదిలిన తర్వాత వెనుక చేతిని వేగంగా వెనక్కి విసరాలి.

ఏతదుచ్ఛేదమిచ్ఛన్తి జ్ఞాతవ్యం హి త్వయా ద్విజ । కర్పూరన్తదధః కార్య్యమాకృష్య తు ధనుష్మతా ।। ౨౪౯.

ఇది 'కత్తిరింపు' పద్ధతి అని అంటారు, నీవు తెలుసుకోవాలి ద్విజుడా. విల్లు పట్టినవాడు చేతి కింద భాగాన్ని క్రిందికి లాగాలి.

ఊద్‌ర్ధ్వం విముక్తకే కార్యే లక్షశ్లిష్టన్తు మధ్యమం । శ్రేష్ఠం ప్రకృష్టం విజ్ఞేయం ధనఃశాస్త్రవిశారదైః ।। ౨౪౯.

పైకి వదిలేటప్పుడు మధ్య భాగాన్ని లక్ష్యంపై పెట్టాలి. విల్లు విద్యలో నిపుణులు ఉత్తమమైనది, అతి శ్రేష్ఠమైనది ఏదో తెలుసుకోవాలి.

జ్యేష్ఠస్తు సాయకో జ్ఞేయో భవేద్‌ద్వాదశముష్టయః । ఏకాదశ తథా మధ్యః కనీయాన్దశముష్టయః ।। ౨౪౯.

ఎక్కువ పొడవైన బాణం పన్నెండు ముష్టుల పొడవుగా ఉండాలి. మధ్య బాణం పదకొండు ముష్టులు, చిన్నది పది ముష్టుల పొడవు.

చతుర్హస్తం ధనుః శ్రేష్ఠం త్రయః సాద్‌ర్ధన్తు మధ్యమం । కనీయస్తు త్రయః ప్రోక్తం నిత్యమేవ పదాతినః ।। ౨౪౯.

నాలుగు చేతుల పొడవున్న విల్లు శ్రేష్ఠమైనది. మూడున్నర చేతులది మధ్యమం. మూడు చేతుల పొడవున్నది పాదసేనకు ఎప్పుడూ ఉపయోగపడేది.

అగ్నిరువాచ పూర్ణాయతం ద్విజః కృత్వా తతో మాంసైర్గదాయూధాన్ । సునిర్ధౌతం ధనుః కృత్వా యజ్ఞభూమౌ విధాపయేత్ ।। ౨౫౦.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: ద్విజుడా! విల్లు పూర్తిగా లాగి, మాంసం, గదాయుధాలతో బాగా శుభ్రం చేసి, యజ్ఞస్థలంలో నిలిపివేయాలి.

తతో వాణం సమాగృహ్య దంశితః సుసమాహితః । బధ్నీయాద్‌దృఢాం కక్షాఞ్చ దక్షిణామ్ ।। ౨౫౦.

ఆ తరువాత బాణాన్ని తీసుకుని, మనస్సు ఏకాగ్రతతో, కుడి చేతికి బలంగా కవచాన్ని బిగించాలి.

విలక్షఅయమపి తద్వాణం తత్ర చైవ సుసంస్థితం । తతః సముద్ధరేద్వాణం తూణాద్దక్షిణపాణినా ।। ౨౫౦.

మనస్సు మరొకదానిపై ఉన్నా కూడా, ఆ బాణాన్ని అక్కడ బాగా ఉంచాలి. ఆ తరువాత కుడిచేతితో తుంణీ నుంచి బాణాన్ని తీసుకోవాలి.

తేనైవ సహితం మధ్యే శరం సఙ్‌గృహ్య ధారయేత్ । వామహస్తేన వై కక్షాం ధనుస్తస్మాత్సముద్ధరేత్ ।। ౨౫౦.

బాణాన్ని మధ్యలో బాగా పట్టుకుని ఉంచాలి. ఎడమచేతితో కవచాన్ని పట్టుకుని, అక్కడి నుంచి విల్లు తీసుకోవాలి.

అవిషణ్ణమతిర్భూత్వా గుణే పుఙ్ఖం నివేశయేత్ । సమ్పీడ్య సింహకర్ణేన పుఙ్ఖేనాపి సమే దృఢం ।। ౨౫౦.

మనస్సు స్థిరంగా ఉంచి, ఈకను విల్లులోని దోరపై పెట్టాలి. సింహకర్ణ పట్టు వేసి, ఈకను బలంగా, సమంగా నొక్కాలి.

వామకర్ణోపవిష్టఞ్చ ఫలం వామస్య ధారయేత్ । వర్ణాన్ మధ్యమయా తత్ర వామాఙ్గుల్యా చ ధారయేత్ ।। ౨౫౦.

బాణం తలాన్ని ఎడమ చెవికి దగ్గరగా ఉంచాలి. రంగులను మధ్యవేలు, ఎడమవేలు వేసి పట్టుకోవాలి.

మనో లక్ష్యగతం కృత్వా ముష్టినా చ విధానవిత్ । దక్షిణే గాత్రభాగో తు కృత్వా వర్ణం విమోక్షయేత్ ।। ౨౫౦.

మనస్సు లక్ష్యంపై పెట్టి, సరైన పట్టు వేసి, కుడి భాగాన్ని ముందుకు చేసి, బాణాన్ని వదలాలి.

లలాటపుటసంస్థానం దణ్డం లక్ష్యే నివేశయేత్ । ఆకృష్య తాड़యేత్తత్ర చన్ద్రకం షోड़శఙ్గులమ్ ।। ౨౫౦.

బాణం దండాన్ని నుదుటి మధ్యలో పెట్టి, బాణాన్ని వెనక్కి లాగి, పదహారు వేళ్ల దూరంలో చంద్రాకారాన్ని ఉంచి వదలాలి.

ముక్త్వా వాణం తతః పశ్చాదుల్కాశిక్షస్తదా తయా । నిగృహ్ణీయానుమధ్యమయా తతోఽఙ్గుల్యా పునః పునః ।। ౨౫౦.

బాణాన్ని వదిలిన తర్వాత, అగ్ని పద్ధతిలో, మధ్యవేలు ఉపయోగించి మళ్లీ మళ్లీ అదుపులోకి తేవాలి.

అక్షిలక్ష్యం క్షిపేత్తూణాచ్చతురస్రఞ్చ దక్షిణమ్ । చతురస్రగతం వేధ్యమభ్యసేచ్చాదితః స్థితః ।। ౨౫౦.

తుంణీ నుంచి కళ్ల స్థాయిలో ఉన్న లక్ష్యాన్ని, కుడి వైపు ఉన్న చతురస్ర లక్ష్యాన్ని కూడా వదలాలి. మొదటి స్థానం నుంచే చతురస్రాన్ని ఛేదించడాన్ని సాధన చేయాలి.

తస్మాదనన్తరం తీక్ష్ణం పరవృత్తం గతఞ్చ యత్ । నిమ్నమున్నతవేధఞ్చ అభ్యసేత్ క్షిప్రకన్తతః ।। ౨౫౦.

అందువల్ల, తరువాత, పదునైనవి, తిరిగిపోయినవి, దూరమైనవి, అలాగే తక్కువగా ఉన్నవి, ఎత్తుగా ఉన్నవి, కదులుతున్న లక్ష్యాలను త్వరగా సాధన చేయాలి.

వేధ్యస్థానేష్వథైతేషు సత్త్వస్య పుటకాద్ధనుః । హస్తావాపశతైశ్చిత్రైస్తర్జ్జయేద్‌దుస్తరైరపి ।। ౨౫౦.

చూడు, చీల్చవలసిన చోట్ల ఈ లక్ష్యాలలో, ధనుస్సును బలంగా పటాకుల నుండి చేతితో లాగి, ఎన్నో విధాలుగా కష్టమైన లక్ష్యాలను కూడా బెదిరించాలి.