అగ్నిపురాణమ్

స్వల్పకోటిస్త్వచా శ్రృఙ్గం శర్ఙ్గలోహమయే ద్విజ। కామినీభ్రూలతాకారా కోటిః కార్య్యా సుసంయతా ।। ౨౪౫.

కొమ్ము చివర చిన్నదిగా, తోలుతో కప్పాలి. కొమ్ము, ఇనుముతో చేసిన విల్లులో చివర భాగం స్త్రీ కనుబొమ్మలా వంపుగా, బాగా అమర్చాలి.

పృథగ్వా విప్ర మిశ్రం వా లౌహం శార్ఙ్గన్తు కారయేత్ । శర్ఙ్గం సముచితం కార్య్యం రుక్మవిన్దువిభూషితం ।। ౨౪౫.

బ్రాహ్మణుడా, ఇనుము విల్లు వేరుగా లేదా కలిపి చేయవచ్చు. విల్లు తగినదిగా, బంగారు బొట్టు అలంకారాలతో ఉండాలి.

కుటిలం స్పుటితఞ్చాపం సచ్ఛిద్రఞ్చ న శస్యతే । సువర్ణం రజతం తామ్రం కృష్ణాయో ధనుషి స్మృతం ।। ౨౪౫.

వంకరగా, పగిలిపోయిన, రంధ్రాలు ఉన్న విల్లు మంచిది కాదు. బంగారం, వెండి, రాగి, నల్ల ఇనుము విల్లు తయారీలో ప్రసిద్ధి.

మాహిషం శారభం శార్ఙ్గ రౌహిషం వా ధనుః శుభం । చన్దనం వేతసం సాలం ధావలఙ్గకుభన్తరుః ।। ౨౪౫.

మంచి విల్లు మేషం కొమ్ము, శారభం కొమ్ము, గుఱ్ఱం కొమ్ముతో చేయవచ్చు. లేదా చందనం, వెదురు, సాల చెక్క, తెల్ల అంగకువృక్షంతో చేయవచ్చు.

సర్వశ్రేష్ఠం ధనుర్వంశైర్గృహోతైః శరది శ్రితైః । పూజయేత్తు ధనుః ఖడ్గమన్త్రైస్త్రైలోక్యమోహనైః ।। ౨౪౫.

అందులో అత్యుత్తమ విల్లు ఇంట్లో పెరిగిన, శరదృతువులో కోసిన వెదురుతో తయారు చేయాలి. ఆ విల్లును ఖడ్గ మంత్రాలతో, మూడు లోకాల్నీ ఆకర్షించే విధంగా పూజించాలి.

అయసశ్చాథ వంశస్య శరస్యాప్యశరస్య చ । ఋజవో హేమవార్ణభాః స్నాయుశ్లిష్టాః సుపత్రకాః ।। ౨౪౫.

ఇనుము, వెదురు లేదా ఇతర పదార్థాలతో చేసిన బాణం నేరుగా, బంగారు వర్ణంగా, నరాలతో బిగించబడినదిగా, మంచి రెక్కలతో ఉండాలి.

రుక్మపుఙ్ఖాః సుపుఙ్కాస్తే తైలధౌతాః సువర్ణకాః । యాత్రాయామభిషేకాదౌ యజేద్వాయణధనుర్ముఖాన్ ।। ౨౪౫.

బంగారు రెక్కలతో ఉన్నవి ఉత్తమమైనవి; అవి బాగా రెక్కలతో, నూనెతో తుడిచినవిగా ఉండాలి. ప్రయాణం మొదలు, అభిషేకం మొదలైనప్పుడు బాణాగ్రాలకు హోమం చేయాలి.

సపతాకాశ్త్రసఙ్గ్రాహసంవత్‌సరకరాన్నృపః । బ్రహ్మా వై మేరుశిఖరే స్వర్గగఙ్గాతటేఽయజత్ ।। ౨౪౫.

రాజు పతాకలు, ఆయుధాలు, సంవత్సర పూజలతో ఆరాధన చేయాలి. బ్రహ్మదేవుడు మేరు శిఖరంపై, స్వర్గ గంగా తీరంలో పూజ చేశాడు.

లోహదైత్యం స దదృశే విఘ్నంయజ్ఞే తు చిన్తయన్ । తస్య చిన్తయతో వహ్నేః పురుషోఽభూద్బలీ మహాన్ ।। ౨౪౫.

అక్కడ ఇనుము రాక్షసుడు యజ్ఞానికి అడ్డుగా కనిపించాడు. అప్పుడు అగ్ని ఆలోచిస్తున్నప్పుడు, అగ్నిలోంచి ఒక మహా బలవంతుడు పుట్టాడు.

వవన్దేఽజఞ్చ తన్దేవా అభ్యనన్దన్త హర్షితాః । తస్మాత్స నన్దకః ఖడ్‌గో దేవోక్తో హరిరగ్రహీత్ ।। ౨౪౫.

అజన్ముడైన దేవునికి వారు నమస్కరించారు. ఆనందంతో ఆ దేవతలు ఆయనను ఆహ్వానించారు. ఆ దేవుని నుండి దేవతలు చెప్పిన నందకము అనే ఖడ్గాన్ని హరి స్వీకరించాడు.

తం జగ్రాహ శనైర్దేవో వికోషః సోఽభ్యపద్యత। ఖడ్‌గో నీలో రత్నముష్టిస్తతోఽభూచ్ఛతబాహుకః ।। ౨౪౫.

ఆ దేవుడు ఆ ఖడ్గాన్ని మెల్లగా పట్టుకున్నాడు. బయటకు తీసినప్పుడు, ఆ ఖడ్గం నీలంగా, రత్నాలతో అలంకరించిన పట్టితో కనిపించింది. అప్పుడు శతబాహువు జన్మించాడు.

దైత్యః స గదయా దేవాన్ ద్రావయామాస వై రణే । విష్ణునా ఖడ్గచ్ఛిన్నాని దైత్యగాత్రాణి భూతలే ।। ౨౪౫.

ఆ దైత్యుడు యుద్ధంలో తన గదతో దేవతలను తరిమికొట్టాడు. కానీ విష్ణువు తన ఖడ్గంతో ఆ దైత్యుని అవయవాలను భూమిపై కోసేశాడు.

పతితాని తు సంస్పర్శాన్నన్దకస్య చ తాని హి । లోహభూతాని సర్వాణి హత్వా తస్మై హరిర్వరం ।। ౨౪౫.

నందక ఖడ్గం తాకిన ఆ అవయవాలు పడిపోయి ఇనుముగా మారిపోయాయి. ఆ దైత్యుణ్ణి సంహరించిన తర్వాత హరి అతనికి వరమిచ్చాడు.

దదౌ పవిత్రమఙ్గన్తే ఆయుధాయ భవేద్భువి । హరిప్రసాదాద్ బ్రహ్మాపి వినా విఘ్నం హరిం ప్రభుం ।। ౨౪౫.

హరి అతనికి పవిత్రమైన, మంగళకరమైన శరీరాన్ని ఇచ్చాడు, భూమిపై ఆయుధంగా మారాలని. హరిదయతో, బ్రహ్మ కూడా ఎలాంటి అడ్డంకి లేకుండా హరిని ఆరాధించాడు.

పూజయామాస యజ్ఞేన వక్ష్యేఽథో శడ్‌గలక్షణం । ఖటీఖట్టరజాతా యే దర్శనీయాస్తు తే స్మృతాః ।। ౨౪౫.

బ్రహ్మ యజ్ఞంతో హరిని పూజించాడు. ఇప్పుడు ఆరు లక్షణాలను వివరించబోతున్నాను. ముళ్లతో, హతవస్తువుల నుండి పుట్టినవి, చూడటానికి ఆకర్షణీయంగా ఉన్నవి శుభకరమైనవిగా పరిగణించబడతాయి.

కాయచ్ఛిదస్త్వార్షికాః స్యుర్దృఢాః సూర్పారకోద్బవాః । తీక్ష్ణాశ్ఛేదసహా వఙ్గాస్తీక్ష్ణాఃస్యుశ్చాఙ్గదేశజః ।। ౨౪౫.

శరీరాన్ని కోసే ఖడ్గాలు 'ఆర్షిక' అని పిలవబడతాయి, అవి బలమైనవి, సూర్పారక ప్రాంతం నుండి పుట్టినవి. వంగ దేశంలో తయారైనవి పదును, కోయడాన్ని తట్టుకునే శక్తి కలవి. అంగదేశం నుండి వచ్చినవి కూడా పదునైనవే.

శాతార్ద్ధమఙ్గులానాఞ్చ శ్రేష్ఠం ఖడ్గం ప్రకీర్త్తితం । తదర్ద్ధం మధ్యమం జ్ఞేయం తతో హీనం న ధారయేత్ ।। ౨౪౫.

ఖడ్గం వెడల్పు ఒకన్నర వేలు ఉంటే అది ఉత్తమమని చెప్పబడింది. దాని సగం మధ్యమం, దాని కన్నా తక్కువ ఉన్నదాన్ని ధరించకూడదు.

దీర్ఘం సుమధురం శబ్దం యస్య ఖడ్‌గస్య సత్తమ । కిఙ్కిణీసదృశన్తస్య ధారణం శ్రేష్ఠముచ్యతే ।। ౨౪౫.

ఎక్కువ పొడవు, మధురమైన శబ్దం, గంటల మోగింపు లాంటి ధ్వని ఉన్న ఖడ్గాన్ని ధరించడం శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది.

ख़़ड़గః పద్మపలాశాగ్రో మణ్డలాగ్రశ్చ శస్యతే । కరవీరదలాగ్రాభో ఘృతగన్ధో వియత్‌ప్రభః ।। ౨౪౫.

పద్మపత్రం లేదా వృత్తాకారపు అగ్రభాగం ఉన్న ఖడ్గం ప్రశంసించబడుతుంది. కరవీరపత్రం లాంటి ఆకారం, నెయ్యి వాసన, ఆకాశపు ప్రకాశం ఉన్న ఖడ్గం కూడా మెచ్చుకోదగినది.

సమాఙ్గులస్థాః శస్యన్తే వ్రణాః ఖడ్‌గేషు లిఙ్గవత్ । కాకోలూకసవర్ణాభా విషమాస్తే న శోభనాః ।। ౨౪౫.

ఖడ్గంలో సమానంగా, వేలు పొడవు ఉన్న మచ్చలు శుభకరమైనవిగా పరిగణించబడతాయి. కాకి, గుడ్లగూబ రంగులో, అసమానంగా ఉన్నవి మంచివి కావు.

ఖడ్గే న పశ్యేద్వదనముచ్ఛిష్టో న స్పృశేదసిం । మూల్యం జాతిం న కథయేన్నిశి కుర్యాన్న శీర్షకే ।। ౨౪౫.

ఖడ్గంలో తన ముఖాన్ని చూడకూడదు. అపవిత్రంగా ఉన్నప్పుడు ఖడ్గాన్ని తాకకూడదు. రాత్రి సమయంలో దాని ధర లేదా వంశాన్ని చెప్పకూడదు. ఖడ్గాన్ని తలపై పెట్టకూడదు.

అగ్నిరువాచ రత్నానాం లక్షణాం వక్ష్యే రత్నం ధార్య్యమిదం నపైః । వజ్రం మరకతం రత్నం పద్మరాగఞ్చ మౌక్తికం ।। ౨౪౬.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: రత్నాల లక్షణాలను వివరిస్తాను. మానవులు ధరించదగిన రత్నాలు ఇవే: వజ్రం, పచ్చ, పద్మరాగం, నీలం, ముత్యం.

ఇన్ద్రనీలం మహానీలం వైదూర్య్యం గన్ధశస్యకం । చన్ద్రకాన్తం సూర్యకాన్తం స్ఫటికం పులకం తథా ।। ౨౪౬.

ఇంద్రనీలం, మహానీలం, వైడూర్యం, పుష్యరాగం, చంద్రకాంతి, సూర్యకాంతి, స్ఫటికం, అలాగే పులక రత్నం.

కర్కేతనం పూష్పరాగం తథా జ్యోతీరసం ద్విజ । స్ఫటికం రాజపట్టఞ్చ తథా రాజమయం శుభం ।। ౨౪౬.

కర్కేతనం, పుష్పరాగం, అలాగే జ్యోతిరస రత్నం, ద్విజుడా! స్ఫటికం, రాజపట్టు, అలాగే శుభకరమైన రాజమయం.

సౌగన్ధికం తథా గఞ్జం శఙ్ఖబ్ర్హ్మమయం తథా । గోమేదం రుధిరాక్షఞ్చ తథా భల్లాతకం ద్విజ ।। ౨౪౬.

సౌగంధికం, గంజా, శంఖం, బ్రహ్మ మయం, గోమెదికం, రుధిరాక్షం, అలాగే భల్లాతకం, ద్విజుడా!

ధూలీం మరకతఞ్చైవ తుథకం సీసమేవ చ । పీలుం ప్రవాలకఞ్చైవ గిరివజ్రం ద్విజోత్తమ ।। ౨౪౬.

ధూళి, పచ్చ, తుత్తం, నువ్వులు, పీలూ, ప్రవాళం, అలాగే పర్వత వజ్రం, ద్విజోత్తమా!

భూజఙ్గమమణిఞ్చైవ తథా వజ్రమణిం శుభం । టిట్టిభఞ్చ తథా పిణ్డం భ్రామరఞ్చ తథోత్పలం ।। ౨౪౬.

పాముల రత్నం, అలాగే ఉత్తమమైన వజ్ర రత్నం, టిట్టిభం, పిండం, భ్రమరం, అలాగే ఉత్పల రత్నం.

సువర్ణప్రతిబద్ధాని రత్నాని శ్రీజయాదికే । అన్తఃప్రభావం వైమల్యం సుసంస్థానత్వమేవ చ ।। ౨౪౬.

బంగారు అలంకరణతో ఉన్న రత్నాలు, శ్రీ, జయ వంటి రత్నాలు లోపల నుండి ప్రకాశంతో, నిర్మలత్వంతో, అద్భుతమైన ఆకారంతో మెరిసిపోతాయి.

సుధార్యా నైవ ధార్య్యాస్తు నిష్ప్రభా మలినాస్తథా । ఖణ్డాః సశర్కరా యే చ ప్రశస్తం వజ్రధారణమ్ ।। ౨౪౬.

మురికిగా, వెలుగు లేకుండా, పగిలిపోయినవి లేదా రాళ్ల మిశ్రమం ఉన్నవి ధరించకూడదు; వజ్రానికి తగినవి మాత్రమే ఉత్తమమైనవిగా పరిగణించాలి.