అగ్నిపురాణమ్

నాభిః ప్రదక్షిణావర్త్తా గుహ్యమశ్వత్థపత్రవత్ । గుల్ఫౌ నిగూఢౌ మధ్యేన నాభిరఙ్గుష్ఠమానికా ।। ౨౪౪.

నాభి కుడివైపు తిరిగి ఉంటుంది; గుప్తాంగం అశ్వత్థపత్రంలా ఉంటుంది; మడమలు లోపల దాగి ఉంటాయి; నాభి, బొటనవేలు, మధ్యవేలు మధ్యలో ఉంటుంది.

జఠరన్న ప్రలమ్బఞ్చ చరోమరూక్షా న శోభనా । నర్క్షవృక్షనదీనామ్నీ న సదా కలహప్రియా ।। ౨౪౪.

పొట్ట బయటికి వచ్చి ఉండడం, వక్షోజాలు కిందకి వేలాడిపోవడం, చర్మం పొడిగా గట్టిగా ఉండడం అందంగా ఉండవు. జంతువులు, చెట్లు లేదా నదుల పేర్లు పెట్టినవాళ్లు, ఎప్పుడూ గొడవలు చేయడాన్ని ఇష్టపడే వారు కూడా ఆకర్షణీయంగా ఉండరు.

న లోలుపా న దుర్భాషా శుభా దేవాదిపూజీతా । గణ్డైర్మ్మఘూకపుష్పాభైర్న శిరాలా న లోమశా ।। ౨౪౪.

అతిగా ఆశపడే స్వభావం కలిగినవారు, కఠినంగా మాట్లాడేవారు కాదు; దేవతలు మొదలైనవారు పూజించే వారు శుభంగా ఉంటారు. బొడ్డు లేదా పెదవులు ఉబ్బిపోయి మఘూక పువ్వులా ఉండకూడదు, తల పెద్దగా ఉండకూడదు, ఎక్కువ రోమాలు ఉండకూడదు.

న సంహతభ్రూకుటిలా పతిప్రాణా పతిప్రియా । అలక్షణాపి లక్షణ్యా యత్రాకారస్తతో గుణాః।। ౨౪౪.

కన్నెముకలు కలిపి వంకరగా ఉండకూడదు; భర్తను ప్రాణంగా భావించాలి, భర్తకు ప్రియమైనవారు కావాలి. అదృష్ట లక్షణాలు లేకపోయినా, మంచి రూపం ఉన్నచోట మంచి గుణాలు ఉంటాయి కనుక అలాంటి వారు అదృష్టవంతులే.

అగ్నిరువాచ చామరో రుక్మదణ్డోఽగ్ర్యః ఛత్రం రాజ్ఞః ప్రశస్యతే । హంసపక్షైర్విరచితం మయూరస్య శుకస్య చ ।। ౨౪౫.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: బంగారు కట్టుతో చేసిన చామరము ఉత్తమమైనది. రాజులకు గొడుగు, హంస, నెమలి, శుకపక్షులతో తయారు చేసినదైతే ఎంతో ప్రశంసనీయమైనది.

పక్షైర్వాథ బలాకాయా న కార్య్యం మిశ్రపక్షకైః । చతురస్త్రం బ్రాహ్మణస్య వృత్తం రాజ్ఞశ్చ శుక్లకం ।। ౨౪౫.

బలాకా పక్షి రెక్కలతో, లేదా కలిపి చేసిన రెక్కలతో చేయరాదు. బ్రాహ్మణునికి గొడుగు నాలుగు మూలలతో, రాజుకు వృత్తాకారంగా, తెల్లగా ఉండాలి.

త్రిచతుశ్పఞ్చషట్‌సప్తాష్టపర్వశ్చ దణ్డకః । భద్రాసనం క్షీరవృక్షైః పఞ్చాశదఙ్గులోచ్ఛ్రయైః ।। ౨౪౫.

దండం మూడు, నాలుగు, ఐదు, ఆరు, ఏడు లేదా ఎనిమిది మడతలతో ఉండొచ్చు. మంగళాసనం పాల వృక్షాలతో, యాభై వేలి పొడవుతో తయారు చేయాలి.

విస్తారేణ త్రిహస్తం స్యాత్ సువర్ణాద్యైశ్చ చిత్రితం । ధనుర్ద్రవ్యత్రయం లోహం శ్రృహ్గం దారు ద్విజోత్తమ ।। ౨౪౫.

దాని వెడల్పు మూడు చేతుల పొడవుగా ఉండాలి, బంగారం మొదలైన విలువైన వస్తువులతో అలంకరించాలి. విల్లు తయారీలో ఉపయోగించే మూడు పదార్థాలు — ఇనుము, కొమ్ము, చెక్క.

జ్యాద్రవ్యత్రితయఞ్చైవ వంశభఙ్గత్వచస్తథా । దారుచాపప్రమాణన్తు శ్రేష్ఠం హస్తచతుష్టయం ।। ౨౪౫.

విల్లుకు జ్యా తయారీలో వాడే మూడు పదార్థాలు — వెదురు, నరాలు, తోలు. చెక్కతో చేసిన ఉత్తమ విల్లు నాలుగు చేతుల పొడవుగా ఉండాలి.

తదేవ సమహీనన్తు ప్రోక్తం మధ్యకనీయసి । ముష్టిగ్రాహనిమిత్తాని మధ్యే ద్రవ్యాణి కారయేత్ ।। ౨౪౫.

ఇది సాధారణ ప్రమాణంగా భావించాలి; అంతకంటే తక్కువదైతే మధ్యమ, కనీస విల్లు. పట్టుకునే భాగాన్ని మధ్యలో, తగిన పదార్థాలతో చేయాలి.

స్వల్పకోటిస్త్వచా శ్రృఙ్గం శర్ఙ్గలోహమయే ద్విజ। కామినీభ్రూలతాకారా కోటిః కార్య్యా సుసంయతా ।। ౨౪౫.

కొమ్ము చివర చిన్నదిగా, తోలుతో కప్పాలి. కొమ్ము, ఇనుముతో చేసిన విల్లులో చివర భాగం స్త్రీ కనుబొమ్మలా వంపుగా, బాగా అమర్చాలి.

పృథగ్వా విప్ర మిశ్రం వా లౌహం శార్ఙ్గన్తు కారయేత్ । శర్ఙ్గం సముచితం కార్య్యం రుక్మవిన్దువిభూషితం ।। ౨౪౫.

బ్రాహ్మణుడా, ఇనుము విల్లు వేరుగా లేదా కలిపి చేయవచ్చు. విల్లు తగినదిగా, బంగారు బొట్టు అలంకారాలతో ఉండాలి.

కుటిలం స్పుటితఞ్చాపం సచ్ఛిద్రఞ్చ న శస్యతే । సువర్ణం రజతం తామ్రం కృష్ణాయో ధనుషి స్మృతం ।। ౨౪౫.

వంకరగా, పగిలిపోయిన, రంధ్రాలు ఉన్న విల్లు మంచిది కాదు. బంగారం, వెండి, రాగి, నల్ల ఇనుము విల్లు తయారీలో ప్రసిద్ధి.

మాహిషం శారభం శార్ఙ్గ రౌహిషం వా ధనుః శుభం । చన్దనం వేతసం సాలం ధావలఙ్గకుభన్తరుః ।। ౨౪౫.

మంచి విల్లు మేషం కొమ్ము, శారభం కొమ్ము, గుఱ్ఱం కొమ్ముతో చేయవచ్చు. లేదా చందనం, వెదురు, సాల చెక్క, తెల్ల అంగకువృక్షంతో చేయవచ్చు.

సర్వశ్రేష్ఠం ధనుర్వంశైర్గృహోతైః శరది శ్రితైః । పూజయేత్తు ధనుః ఖడ్గమన్త్రైస్త్రైలోక్యమోహనైః ।। ౨౪౫.

అందులో అత్యుత్తమ విల్లు ఇంట్లో పెరిగిన, శరదృతువులో కోసిన వెదురుతో తయారు చేయాలి. ఆ విల్లును ఖడ్గ మంత్రాలతో, మూడు లోకాల్నీ ఆకర్షించే విధంగా పూజించాలి.

అయసశ్చాథ వంశస్య శరస్యాప్యశరస్య చ । ఋజవో హేమవార్ణభాః స్నాయుశ్లిష్టాః సుపత్రకాః ।। ౨౪౫.

ఇనుము, వెదురు లేదా ఇతర పదార్థాలతో చేసిన బాణం నేరుగా, బంగారు వర్ణంగా, నరాలతో బిగించబడినదిగా, మంచి రెక్కలతో ఉండాలి.

రుక్మపుఙ్ఖాః సుపుఙ్కాస్తే తైలధౌతాః సువర్ణకాః । యాత్రాయామభిషేకాదౌ యజేద్వాయణధనుర్ముఖాన్ ।। ౨౪౫.

బంగారు రెక్కలతో ఉన్నవి ఉత్తమమైనవి; అవి బాగా రెక్కలతో, నూనెతో తుడిచినవిగా ఉండాలి. ప్రయాణం మొదలు, అభిషేకం మొదలైనప్పుడు బాణాగ్రాలకు హోమం చేయాలి.

సపతాకాశ్త్రసఙ్గ్రాహసంవత్‌సరకరాన్నృపః । బ్రహ్మా వై మేరుశిఖరే స్వర్గగఙ్గాతటేఽయజత్ ।। ౨౪౫.

రాజు పతాకలు, ఆయుధాలు, సంవత్సర పూజలతో ఆరాధన చేయాలి. బ్రహ్మదేవుడు మేరు శిఖరంపై, స్వర్గ గంగా తీరంలో పూజ చేశాడు.

లోహదైత్యం స దదృశే విఘ్నంయజ్ఞే తు చిన్తయన్ । తస్య చిన్తయతో వహ్నేః పురుషోఽభూద్బలీ మహాన్ ।। ౨౪౫.

అక్కడ ఇనుము రాక్షసుడు యజ్ఞానికి అడ్డుగా కనిపించాడు. అప్పుడు అగ్ని ఆలోచిస్తున్నప్పుడు, అగ్నిలోంచి ఒక మహా బలవంతుడు పుట్టాడు.

వవన్దేఽజఞ్చ తన్దేవా అభ్యనన్దన్త హర్షితాః । తస్మాత్స నన్దకః ఖడ్‌గో దేవోక్తో హరిరగ్రహీత్ ।। ౨౪౫.

అజన్ముడైన దేవునికి వారు నమస్కరించారు. ఆనందంతో ఆ దేవతలు ఆయనను ఆహ్వానించారు. ఆ దేవుని నుండి దేవతలు చెప్పిన నందకము అనే ఖడ్గాన్ని హరి స్వీకరించాడు.

తం జగ్రాహ శనైర్దేవో వికోషః సోఽభ్యపద్యత। ఖడ్‌గో నీలో రత్నముష్టిస్తతోఽభూచ్ఛతబాహుకః ।। ౨౪౫.

ఆ దేవుడు ఆ ఖడ్గాన్ని మెల్లగా పట్టుకున్నాడు. బయటకు తీసినప్పుడు, ఆ ఖడ్గం నీలంగా, రత్నాలతో అలంకరించిన పట్టితో కనిపించింది. అప్పుడు శతబాహువు జన్మించాడు.

దైత్యః స గదయా దేవాన్ ద్రావయామాస వై రణే । విష్ణునా ఖడ్గచ్ఛిన్నాని దైత్యగాత్రాణి భూతలే ।। ౨౪౫.

ఆ దైత్యుడు యుద్ధంలో తన గదతో దేవతలను తరిమికొట్టాడు. కానీ విష్ణువు తన ఖడ్గంతో ఆ దైత్యుని అవయవాలను భూమిపై కోసేశాడు.

పతితాని తు సంస్పర్శాన్నన్దకస్య చ తాని హి । లోహభూతాని సర్వాణి హత్వా తస్మై హరిర్వరం ।। ౨౪౫.

నందక ఖడ్గం తాకిన ఆ అవయవాలు పడిపోయి ఇనుముగా మారిపోయాయి. ఆ దైత్యుణ్ణి సంహరించిన తర్వాత హరి అతనికి వరమిచ్చాడు.

దదౌ పవిత్రమఙ్గన్తే ఆయుధాయ భవేద్భువి । హరిప్రసాదాద్ బ్రహ్మాపి వినా విఘ్నం హరిం ప్రభుం ।। ౨౪౫.

హరి అతనికి పవిత్రమైన, మంగళకరమైన శరీరాన్ని ఇచ్చాడు, భూమిపై ఆయుధంగా మారాలని. హరిదయతో, బ్రహ్మ కూడా ఎలాంటి అడ్డంకి లేకుండా హరిని ఆరాధించాడు.

పూజయామాస యజ్ఞేన వక్ష్యేఽథో శడ్‌గలక్షణం । ఖటీఖట్టరజాతా యే దర్శనీయాస్తు తే స్మృతాః ।। ౨౪౫.

బ్రహ్మ యజ్ఞంతో హరిని పూజించాడు. ఇప్పుడు ఆరు లక్షణాలను వివరించబోతున్నాను. ముళ్లతో, హతవస్తువుల నుండి పుట్టినవి, చూడటానికి ఆకర్షణీయంగా ఉన్నవి శుభకరమైనవిగా పరిగణించబడతాయి.

కాయచ్ఛిదస్త్వార్షికాః స్యుర్దృఢాః సూర్పారకోద్బవాః । తీక్ష్ణాశ్ఛేదసహా వఙ్గాస్తీక్ష్ణాఃస్యుశ్చాఙ్గదేశజః ।। ౨౪౫.

శరీరాన్ని కోసే ఖడ్గాలు 'ఆర్షిక' అని పిలవబడతాయి, అవి బలమైనవి, సూర్పారక ప్రాంతం నుండి పుట్టినవి. వంగ దేశంలో తయారైనవి పదును, కోయడాన్ని తట్టుకునే శక్తి కలవి. అంగదేశం నుండి వచ్చినవి కూడా పదునైనవే.

శాతార్ద్ధమఙ్గులానాఞ్చ శ్రేష్ఠం ఖడ్గం ప్రకీర్త్తితం । తదర్ద్ధం మధ్యమం జ్ఞేయం తతో హీనం న ధారయేత్ ।। ౨౪౫.

ఖడ్గం వెడల్పు ఒకన్నర వేలు ఉంటే అది ఉత్తమమని చెప్పబడింది. దాని సగం మధ్యమం, దాని కన్నా తక్కువ ఉన్నదాన్ని ధరించకూడదు.

దీర్ఘం సుమధురం శబ్దం యస్య ఖడ్‌గస్య సత్తమ । కిఙ్కిణీసదృశన్తస్య ధారణం శ్రేష్ఠముచ్యతే ।। ౨౪౫.

ఎక్కువ పొడవు, మధురమైన శబ్దం, గంటల మోగింపు లాంటి ధ్వని ఉన్న ఖడ్గాన్ని ధరించడం శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది.

ख़़ड़గః పద్మపలాశాగ్రో మణ్డలాగ్రశ్చ శస్యతే । కరవీరదలాగ్రాభో ఘృతగన్ధో వియత్‌ప్రభః ।। ౨౪౫.

పద్మపత్రం లేదా వృత్తాకారపు అగ్రభాగం ఉన్న ఖడ్గం ప్రశంసించబడుతుంది. కరవీరపత్రం లాంటి ఆకారం, నెయ్యి వాసన, ఆకాశపు ప్రకాశం ఉన్న ఖడ్గం కూడా మెచ్చుకోదగినది.