అగ్నిపురాణమ్

జాన్వోరుర్వోశ్చ పృష్ఠస్థ వంశౌ ద్వౌ కరనాసయోః । నేత్రే నాసపుటౌ కర్ణౌ మేఢ్రం పాయుముఖేఽమలం ।। ౨౪౩.

మోకాళ్లు, తొడలు వెనుక భాగంలో రెండు వంశాలవంటి నిర్మాణం ఉంటుంది; కళ్ళు, ముక్కు రంధ్రాలు, చెవులు, లింగం, గుదము — వీటి రంధ్రాలు శుభ్రంగా ఉంటాయి.

జిహ్వోష్ఠే తాలునేత్రే తు హస్తపాదౌ నఖాస్తథా । శిశ్నాగ్రవక్త్రం శస్యన్తే పద్మాభా దశ దేహినాం ।। ౨౪౩.

నవ్వు, పెదాలు, తాలువు, కళ్ళు, చేతులు, కాళ్లు, నఖాలు, లింగం చివర, నోరు — ఇవన్నీ పద్మాకారంగా ఉండి, శరీరంలో పదిహేను ముఖ్యమైన లక్షణాలుగా ప్రశంసించబడతాయి.

పాణిపాదం సుఖం గ్రీవా శ్రవణే హృదయం శిరః । లలాటముదరం పృష్ఠం వృహన్తః పూజితా దశ ।। ౨౪౩.

చేతులు, కాళ్లు సుఖంగా ఉంటాయి; మెడ, చెవులు, హృదయం, తల, నుదురు, పొత్తికడుపు, వెన్నెముక — ఇవి పది ముఖ్యమైన భాగాలుగా గౌరవించబడతాయి.

ప్రసారితభుజస్యేహ మధ్యమాగ్రద్వయాన్తరం । ఉచ్ఛ్రాయేణ సమం యస్య న్యగ్రోధపరిమణ్డలః ।। ౨౪౩.

చేతులు పూర్తిగా చాపినప్పుడు, రెండు మధ్యవేలుల చివరల మధ్య దూరం, తన ఎత్తుతో సమానంగా ఉంటే, అది వటవృక్షపు వలయంలా ఉంటుంది.

పాదౌ గుల్ఫౌ స్ఫిచౌ పర్శ్వౌ వఙ్క్షణౌ వృషణౌ కుచౌ । కర్ణౌష్ఠే సక్థినీ జహ్ఘే హస్తౌ బాహూ తథాక్షిణీ ।। ౨౪౩.

కాళ్లు, మడమలు, నితంబాలు, పక్కలు, వంక్షణాలు, వృషణాలు, వక్షస్సు, చెవులు, పెదాలు, తొడలు, కాళ్ళు, చేతులు, భుజాలు, కళ్ళు — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

చతుర్ద్దశమద్వన్ద్వ ఏతత్సామాన్యతో నరః । విద్యాశ్చతుర్ద్దశ ద్వ్యక్షైః పశ్యేద్యః షోడశాక్షకః ।। ౨౪౩.

పద్నాలుగు జంటలు సాధారణంగా మనుషుల్లో ఉంటాయి; పద్నాలుగు విద్యలను రెండు అక్షరాలతో చూసేవాడు, పదహారు అక్షరాలవాడిగా పిలవబడతాడు.

రూక్షం శిరాతతం గాత్రమశుభం మాంసవజితం । దుర్గన్ధివిపరీతం యచ్ఛస్తన్దృష్ట్యా ప్రసన్నయా ।। ౨౪౩.

రూక్షంగా, చెల్లాచెదురుగా ఉన్న శరీరం, శుభ్రత లేని, మాంసం లేని, దుర్గంధంగా, విరుద్ధమైన వాసన ఉన్నదైనా, శుభ్రమైన చూపుతో చూస్తే అది ప్రశంసించబడుతుంది.

ధఃయస్య మధురా వాణీ గతిర్మ్మత్తేభసన్నిభా । ఏకకూపభవం రోమ భయే రక్షా సకృత్ సకృత్ ।। ౨౪౩.

వాని మాట మధురంగా ఉంటుంది; నడక మత్తైన ఏనుగు నడకలా ఉంటుంది; ఒకే రోమకూపం నుండి జుట్టు పెరుగుతుంది; భయ సమయంలో రక్షణ కలుగుతుంది, మళ్లీ మళ్లీ అలానే జరుగుతుంది.

సముద్ర ఉవాచ శస్తా స్త్రీ చారుసర్వాఙ్గీ మత్తమాతఙ్గగామినీ । గురూరుజఘనా యా చ మత్తపారావతేక్షణా ।। ౨౪౪.

సముద్రుడు ఇలా అన్నాడు — అందమైన అవయవాలు కలిగి, మత్తైన ఏనుగు నడకతో నడిచే, బరువైన నితంబాలు ఉన్న, మత్తయిన పావురపు కళ్ళు గల స్త్రీ శుభంగా ఉంటుంది.

సునీలకేశీ తన్వఙ్గీ విలోమాఱఙ్గీ మనోహరా । సమభూమిస్పృశౌ పాదౌ సంహతౌ చ తథా స్తనౌ ।। ౨౪౪.

అందమైన జుట్టు, సన్నగా ఉన్న అవయవాలు, మృదువైన రోమాలు, ఆకర్షణీయంగా ఉండి, పాదాలు నేలని సమంగా తాకేలా ఉండి, వక్షోజాలు దగ్గరగా కలిసివుంటే శ్రేష్ఠంగా ఉంటుంది.

నాభిః ప్రదక్షిణావర్త్తా గుహ్యమశ్వత్థపత్రవత్ । గుల్ఫౌ నిగూఢౌ మధ్యేన నాభిరఙ్గుష్ఠమానికా ।। ౨౪౪.

నాభి కుడివైపు తిరిగి ఉంటుంది; గుప్తాంగం అశ్వత్థపత్రంలా ఉంటుంది; మడమలు లోపల దాగి ఉంటాయి; నాభి, బొటనవేలు, మధ్యవేలు మధ్యలో ఉంటుంది.

జఠరన్న ప్రలమ్బఞ్చ చరోమరూక్షా న శోభనా । నర్క్షవృక్షనదీనామ్నీ న సదా కలహప్రియా ।। ౨౪౪.

పొట్ట బయటికి వచ్చి ఉండడం, వక్షోజాలు కిందకి వేలాడిపోవడం, చర్మం పొడిగా గట్టిగా ఉండడం అందంగా ఉండవు. జంతువులు, చెట్లు లేదా నదుల పేర్లు పెట్టినవాళ్లు, ఎప్పుడూ గొడవలు చేయడాన్ని ఇష్టపడే వారు కూడా ఆకర్షణీయంగా ఉండరు.

న లోలుపా న దుర్భాషా శుభా దేవాదిపూజీతా । గణ్డైర్మ్మఘూకపుష్పాభైర్న శిరాలా న లోమశా ।। ౨౪౪.

అతిగా ఆశపడే స్వభావం కలిగినవారు, కఠినంగా మాట్లాడేవారు కాదు; దేవతలు మొదలైనవారు పూజించే వారు శుభంగా ఉంటారు. బొడ్డు లేదా పెదవులు ఉబ్బిపోయి మఘూక పువ్వులా ఉండకూడదు, తల పెద్దగా ఉండకూడదు, ఎక్కువ రోమాలు ఉండకూడదు.

న సంహతభ్రూకుటిలా పతిప్రాణా పతిప్రియా । అలక్షణాపి లక్షణ్యా యత్రాకారస్తతో గుణాః।। ౨౪౪.

కన్నెముకలు కలిపి వంకరగా ఉండకూడదు; భర్తను ప్రాణంగా భావించాలి, భర్తకు ప్రియమైనవారు కావాలి. అదృష్ట లక్షణాలు లేకపోయినా, మంచి రూపం ఉన్నచోట మంచి గుణాలు ఉంటాయి కనుక అలాంటి వారు అదృష్టవంతులే.

అగ్నిరువాచ చామరో రుక్మదణ్డోఽగ్ర్యః ఛత్రం రాజ్ఞః ప్రశస్యతే । హంసపక్షైర్విరచితం మయూరస్య శుకస్య చ ।। ౨౪౫.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: బంగారు కట్టుతో చేసిన చామరము ఉత్తమమైనది. రాజులకు గొడుగు, హంస, నెమలి, శుకపక్షులతో తయారు చేసినదైతే ఎంతో ప్రశంసనీయమైనది.

పక్షైర్వాథ బలాకాయా న కార్య్యం మిశ్రపక్షకైః । చతురస్త్రం బ్రాహ్మణస్య వృత్తం రాజ్ఞశ్చ శుక్లకం ।। ౨౪౫.

బలాకా పక్షి రెక్కలతో, లేదా కలిపి చేసిన రెక్కలతో చేయరాదు. బ్రాహ్మణునికి గొడుగు నాలుగు మూలలతో, రాజుకు వృత్తాకారంగా, తెల్లగా ఉండాలి.

త్రిచతుశ్పఞ్చషట్‌సప్తాష్టపర్వశ్చ దణ్డకః । భద్రాసనం క్షీరవృక్షైః పఞ్చాశదఙ్గులోచ్ఛ్రయైః ।। ౨౪౫.

దండం మూడు, నాలుగు, ఐదు, ఆరు, ఏడు లేదా ఎనిమిది మడతలతో ఉండొచ్చు. మంగళాసనం పాల వృక్షాలతో, యాభై వేలి పొడవుతో తయారు చేయాలి.

విస్తారేణ త్రిహస్తం స్యాత్ సువర్ణాద్యైశ్చ చిత్రితం । ధనుర్ద్రవ్యత్రయం లోహం శ్రృహ్గం దారు ద్విజోత్తమ ।। ౨౪౫.

దాని వెడల్పు మూడు చేతుల పొడవుగా ఉండాలి, బంగారం మొదలైన విలువైన వస్తువులతో అలంకరించాలి. విల్లు తయారీలో ఉపయోగించే మూడు పదార్థాలు — ఇనుము, కొమ్ము, చెక్క.

జ్యాద్రవ్యత్రితయఞ్చైవ వంశభఙ్గత్వచస్తథా । దారుచాపప్రమాణన్తు శ్రేష్ఠం హస్తచతుష్టయం ।। ౨౪౫.

విల్లుకు జ్యా తయారీలో వాడే మూడు పదార్థాలు — వెదురు, నరాలు, తోలు. చెక్కతో చేసిన ఉత్తమ విల్లు నాలుగు చేతుల పొడవుగా ఉండాలి.

తదేవ సమహీనన్తు ప్రోక్తం మధ్యకనీయసి । ముష్టిగ్రాహనిమిత్తాని మధ్యే ద్రవ్యాణి కారయేత్ ।। ౨౪౫.

ఇది సాధారణ ప్రమాణంగా భావించాలి; అంతకంటే తక్కువదైతే మధ్యమ, కనీస విల్లు. పట్టుకునే భాగాన్ని మధ్యలో, తగిన పదార్థాలతో చేయాలి.

స్వల్పకోటిస్త్వచా శ్రృఙ్గం శర్ఙ్గలోహమయే ద్విజ। కామినీభ్రూలతాకారా కోటిః కార్య్యా సుసంయతా ।। ౨౪౫.

కొమ్ము చివర చిన్నదిగా, తోలుతో కప్పాలి. కొమ్ము, ఇనుముతో చేసిన విల్లులో చివర భాగం స్త్రీ కనుబొమ్మలా వంపుగా, బాగా అమర్చాలి.

పృథగ్వా విప్ర మిశ్రం వా లౌహం శార్ఙ్గన్తు కారయేత్ । శర్ఙ్గం సముచితం కార్య్యం రుక్మవిన్దువిభూషితం ।। ౨౪౫.

బ్రాహ్మణుడా, ఇనుము విల్లు వేరుగా లేదా కలిపి చేయవచ్చు. విల్లు తగినదిగా, బంగారు బొట్టు అలంకారాలతో ఉండాలి.

కుటిలం స్పుటితఞ్చాపం సచ్ఛిద్రఞ్చ న శస్యతే । సువర్ణం రజతం తామ్రం కృష్ణాయో ధనుషి స్మృతం ।। ౨౪౫.

వంకరగా, పగిలిపోయిన, రంధ్రాలు ఉన్న విల్లు మంచిది కాదు. బంగారం, వెండి, రాగి, నల్ల ఇనుము విల్లు తయారీలో ప్రసిద్ధి.

మాహిషం శారభం శార్ఙ్గ రౌహిషం వా ధనుః శుభం । చన్దనం వేతసం సాలం ధావలఙ్గకుభన్తరుః ।। ౨౪౫.

మంచి విల్లు మేషం కొమ్ము, శారభం కొమ్ము, గుఱ్ఱం కొమ్ముతో చేయవచ్చు. లేదా చందనం, వెదురు, సాల చెక్క, తెల్ల అంగకువృక్షంతో చేయవచ్చు.

సర్వశ్రేష్ఠం ధనుర్వంశైర్గృహోతైః శరది శ్రితైః । పూజయేత్తు ధనుః ఖడ్గమన్త్రైస్త్రైలోక్యమోహనైః ।। ౨౪౫.

అందులో అత్యుత్తమ విల్లు ఇంట్లో పెరిగిన, శరదృతువులో కోసిన వెదురుతో తయారు చేయాలి. ఆ విల్లును ఖడ్గ మంత్రాలతో, మూడు లోకాల్నీ ఆకర్షించే విధంగా పూజించాలి.

అయసశ్చాథ వంశస్య శరస్యాప్యశరస్య చ । ఋజవో హేమవార్ణభాః స్నాయుశ్లిష్టాః సుపత్రకాః ।। ౨౪౫.

ఇనుము, వెదురు లేదా ఇతర పదార్థాలతో చేసిన బాణం నేరుగా, బంగారు వర్ణంగా, నరాలతో బిగించబడినదిగా, మంచి రెక్కలతో ఉండాలి.

రుక్మపుఙ్ఖాః సుపుఙ్కాస్తే తైలధౌతాః సువర్ణకాః । యాత్రాయామభిషేకాదౌ యజేద్వాయణధనుర్ముఖాన్ ।। ౨౪౫.

బంగారు రెక్కలతో ఉన్నవి ఉత్తమమైనవి; అవి బాగా రెక్కలతో, నూనెతో తుడిచినవిగా ఉండాలి. ప్రయాణం మొదలు, అభిషేకం మొదలైనప్పుడు బాణాగ్రాలకు హోమం చేయాలి.

సపతాకాశ్త్రసఙ్గ్రాహసంవత్‌సరకరాన్నృపః । బ్రహ్మా వై మేరుశిఖరే స్వర్గగఙ్గాతటేఽయజత్ ।। ౨౪౫.

రాజు పతాకలు, ఆయుధాలు, సంవత్సర పూజలతో ఆరాధన చేయాలి. బ్రహ్మదేవుడు మేరు శిఖరంపై, స్వర్గ గంగా తీరంలో పూజ చేశాడు.

లోహదైత్యం స దదృశే విఘ్నంయజ్ఞే తు చిన్తయన్ । తస్య చిన్తయతో వహ్నేః పురుషోఽభూద్బలీ మహాన్ ।। ౨౪౫.

అక్కడ ఇనుము రాక్షసుడు యజ్ఞానికి అడ్డుగా కనిపించాడు. అప్పుడు అగ్ని ఆలోచిస్తున్నప్పుడు, అగ్నిలోంచి ఒక మహా బలవంతుడు పుట్టాడు.