అగ్నిపురాణమ్

అనసూయా దయా క్షాన్తిర్మఙ్గలాచారయుక్తతా । శౌచం స్పృహా త్వకార్పణ్యమనాయాసశ్చ శౌర్య్యతా ।। ౨౪౩.

అసూయ లేకపోవడం, దయ, సహనం, మంగళకరమైన ప్రవర్తన, శుద్ధి, ఆశ, వినయం, అలసట లేకపోవడం, ధైర్యం — ఇవే లక్షణాలు.

త్రిత్రికస్త్రిప్రలమ్బః స్యాద్‌వృషణో భుజయోర్నరః । దిగ్దేశజాతివర్గాంశ్చ తేజసా యశసా శ్రియా ।। ౨౪౩.

మూడు మూడు చొప్పున ఉండే లక్షణాలు, మూడు వేలాడే లక్షణాలు, పురుషుని వృషణాలు, భుజాలు; ప్రాంతాలు, జననం, వర్గాలు, తేజస్సు, కీర్తి, ఐశ్వర్యం.

వ్యాప్నోతి యస్త్రికవ్యాపి త్రిబలీమాన్నరస్త్వసౌ । ఉదరే బలయస్తిస్త్రో నరన్త్రివినతం శ్రృణు ।। ౨౪౩.

ఎవరైనా మూడు విధాల వ్యాపించే లక్షణాలు, మూడు గీతలు కలిగి ఉంటారు. పొట్టలో మూడు బలాలు ఉంటాయి. మూడు వంగిన పురుషుని గురించి విను.

దేవతానాం ద్విజానాఞ్చ గురూణాం ప్రణతస్తు యః । ధర్మార్థకామకాలజ్ఞస్త్రికాలజ్ఞోఽభిధీయతే ।। ౨౪౩.

దేవతలకు, ద్విజులకు, గురువులకు వినయంగా నమస్కరించే వారు, ధర్మం, అర్థం, కామం అనే మూడు విషయాల్లో సరైన కాలాన్ని తెలిసినవారు, వీరిని 'మూడు కాలాలను తెలిసినవారు' అని అంటారు.

ఉరో లలాటం వక్త్రఞ్చ త్రివస్తీర్ణో విలేఖవాన్ । ద్వౌ పాణీ ద్వౌ తథా పాదౌ ధ్వజచ్ఛత్రాదిభిర్యుతౌ ।। ౨౪౩.

వక్షస్సు, నుదురు, ముఖాన్ని మూడు రేఖలతో అలంకరించుకుని, రెండు చేతులు, రెండు కాళ్లు పతాకలు, గొడుగు వంటి వాటితో అలంకరించబడి ఉంటాయి.

అఙ్గుల్యో హృదయం పృష్ఠం కటిః శస్తం చతుఃసమం । షణ్ణవత్యహ్గులోత్సేధశ్చతుష్కిష్కుప్రమాణతః ।। ౨౪౩.

వేలులు, హృదయం, వెన్నెముక, నడుము — ఇవన్నీ నాలుగు భాగాలుగా ఉంటాయి; ఎత్తు తొంభై ఆరు వేలుల పరిమాణం, నాలుగు ముట్టు పొడవుతో సమానం.

ద్రంష్ట్రాశ్చతస్రశ్చన్ద్రాభాశ్చతుఃకృష్ణం వదామి తే । నేత్రతారౌ బ్రువౌ శ్మశ్రుః కృష్ణాః కేశాస్తథైవ చ ।। ౨౪౩.

నాలుగు దంతాలు చంద్రకాంతివంటి తెల్లగా, నాలుగు నల్లగా ఉంటాయి; కళ్ల మణులు, కనుబొమ్మలు, గడ్డం, జుట్టు ఇవన్నీ నల్లగా ఉంటాయి.

నాసాయాం వదనే స్వేదే కక్షయోర్విడగన్ధకః । హ్రస్వం లిఙ్గం తథా గ్రీవా జఙ్ఘే స్యాద్వేదహ్రస్వకం ।। ౨౪౩.

ముక్కు, ముఖంలో చెమట, కక్షాల్లో దుర్వాసన, చిన్న లింగం, చిన్న మెడ, అలాగే వేదప్రకారం కాళ్ళు కూడా చిన్నవిగా ఉంటాయి.

సూక్ష్మాణ్యహ్గులిపర్వాణి నఖకేశద్విజత్వచః । హనూ నేత్రే లలాటే చ నాసా దీర్ఘా స్తనాన్తరం ।। ౨౪౩.

వేలుల మడమలు సన్నగా ఉంటాయి; నఖాలు, జుట్టు, పళ్ళు, చర్మం ఇవన్నీ ద్విజులవంటివి; దవడలు, కళ్ళు, నుదురు, ముక్కు పొడవుగా ఉంటాయి; వక్షస్సు మధ్య విరివిగా ఉంటుంది.

వక్షః కక్షౌ ఖా నాసోన్నతం వక్త్రం కృకాటికా । స్రిగ్ధాస్త్వక్కేశదన్తాశ్చ లోమ దృష్టిర్నఖాశ్చ వాక్ ।। ౨౪౩.

వక్షస్సు, కక్షలు, నోరు, ముక్కు — ఇవన్నీ ఉబ్బినట్టుగా ఉంటాయి; ముఖం వృత్తాకారంగా ఉంటుంది; చర్మం, జుట్టు, పళ్ళు మృదువుగా ఉంటాయి; జుట్టు, చూపు, నఖాలు, మాట కూడా అలానే మృదువుగా ఉంటాయి.

జాన్వోరుర్వోశ్చ పృష్ఠస్థ వంశౌ ద్వౌ కరనాసయోః । నేత్రే నాసపుటౌ కర్ణౌ మేఢ్రం పాయుముఖేఽమలం ।। ౨౪౩.

మోకాళ్లు, తొడలు వెనుక భాగంలో రెండు వంశాలవంటి నిర్మాణం ఉంటుంది; కళ్ళు, ముక్కు రంధ్రాలు, చెవులు, లింగం, గుదము — వీటి రంధ్రాలు శుభ్రంగా ఉంటాయి.

జిహ్వోష్ఠే తాలునేత్రే తు హస్తపాదౌ నఖాస్తథా । శిశ్నాగ్రవక్త్రం శస్యన్తే పద్మాభా దశ దేహినాం ।। ౨౪౩.

నవ్వు, పెదాలు, తాలువు, కళ్ళు, చేతులు, కాళ్లు, నఖాలు, లింగం చివర, నోరు — ఇవన్నీ పద్మాకారంగా ఉండి, శరీరంలో పదిహేను ముఖ్యమైన లక్షణాలుగా ప్రశంసించబడతాయి.

పాణిపాదం సుఖం గ్రీవా శ్రవణే హృదయం శిరః । లలాటముదరం పృష్ఠం వృహన్తః పూజితా దశ ।। ౨౪౩.

చేతులు, కాళ్లు సుఖంగా ఉంటాయి; మెడ, చెవులు, హృదయం, తల, నుదురు, పొత్తికడుపు, వెన్నెముక — ఇవి పది ముఖ్యమైన భాగాలుగా గౌరవించబడతాయి.

ప్రసారితభుజస్యేహ మధ్యమాగ్రద్వయాన్తరం । ఉచ్ఛ్రాయేణ సమం యస్య న్యగ్రోధపరిమణ్డలః ।। ౨౪౩.

చేతులు పూర్తిగా చాపినప్పుడు, రెండు మధ్యవేలుల చివరల మధ్య దూరం, తన ఎత్తుతో సమానంగా ఉంటే, అది వటవృక్షపు వలయంలా ఉంటుంది.

పాదౌ గుల్ఫౌ స్ఫిచౌ పర్శ్వౌ వఙ్క్షణౌ వృషణౌ కుచౌ । కర్ణౌష్ఠే సక్థినీ జహ్ఘే హస్తౌ బాహూ తథాక్షిణీ ।। ౨౪౩.

కాళ్లు, మడమలు, నితంబాలు, పక్కలు, వంక్షణాలు, వృషణాలు, వక్షస్సు, చెవులు, పెదాలు, తొడలు, కాళ్ళు, చేతులు, భుజాలు, కళ్ళు — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

చతుర్ద్దశమద్వన్ద్వ ఏతత్సామాన్యతో నరః । విద్యాశ్చతుర్ద్దశ ద్వ్యక్షైః పశ్యేద్యః షోడశాక్షకః ।। ౨౪౩.

పద్నాలుగు జంటలు సాధారణంగా మనుషుల్లో ఉంటాయి; పద్నాలుగు విద్యలను రెండు అక్షరాలతో చూసేవాడు, పదహారు అక్షరాలవాడిగా పిలవబడతాడు.

రూక్షం శిరాతతం గాత్రమశుభం మాంసవజితం । దుర్గన్ధివిపరీతం యచ్ఛస్తన్దృష్ట్యా ప్రసన్నయా ।। ౨౪౩.

రూక్షంగా, చెల్లాచెదురుగా ఉన్న శరీరం, శుభ్రత లేని, మాంసం లేని, దుర్గంధంగా, విరుద్ధమైన వాసన ఉన్నదైనా, శుభ్రమైన చూపుతో చూస్తే అది ప్రశంసించబడుతుంది.

ధఃయస్య మధురా వాణీ గతిర్మ్మత్తేభసన్నిభా । ఏకకూపభవం రోమ భయే రక్షా సకృత్ సకృత్ ।। ౨౪౩.

వాని మాట మధురంగా ఉంటుంది; నడక మత్తైన ఏనుగు నడకలా ఉంటుంది; ఒకే రోమకూపం నుండి జుట్టు పెరుగుతుంది; భయ సమయంలో రక్షణ కలుగుతుంది, మళ్లీ మళ్లీ అలానే జరుగుతుంది.

సముద్ర ఉవాచ శస్తా స్త్రీ చారుసర్వాఙ్గీ మత్తమాతఙ్గగామినీ । గురూరుజఘనా యా చ మత్తపారావతేక్షణా ।। ౨౪౪.

సముద్రుడు ఇలా అన్నాడు — అందమైన అవయవాలు కలిగి, మత్తైన ఏనుగు నడకతో నడిచే, బరువైన నితంబాలు ఉన్న, మత్తయిన పావురపు కళ్ళు గల స్త్రీ శుభంగా ఉంటుంది.

సునీలకేశీ తన్వఙ్గీ విలోమాఱఙ్గీ మనోహరా । సమభూమిస్పృశౌ పాదౌ సంహతౌ చ తథా స్తనౌ ।। ౨౪౪.

అందమైన జుట్టు, సన్నగా ఉన్న అవయవాలు, మృదువైన రోమాలు, ఆకర్షణీయంగా ఉండి, పాదాలు నేలని సమంగా తాకేలా ఉండి, వక్షోజాలు దగ్గరగా కలిసివుంటే శ్రేష్ఠంగా ఉంటుంది.

నాభిః ప్రదక్షిణావర్త్తా గుహ్యమశ్వత్థపత్రవత్ । గుల్ఫౌ నిగూఢౌ మధ్యేన నాభిరఙ్గుష్ఠమానికా ।। ౨౪౪.

నాభి కుడివైపు తిరిగి ఉంటుంది; గుప్తాంగం అశ్వత్థపత్రంలా ఉంటుంది; మడమలు లోపల దాగి ఉంటాయి; నాభి, బొటనవేలు, మధ్యవేలు మధ్యలో ఉంటుంది.

జఠరన్న ప్రలమ్బఞ్చ చరోమరూక్షా న శోభనా । నర్క్షవృక్షనదీనామ్నీ న సదా కలహప్రియా ।। ౨౪౪.

పొట్ట బయటికి వచ్చి ఉండడం, వక్షోజాలు కిందకి వేలాడిపోవడం, చర్మం పొడిగా గట్టిగా ఉండడం అందంగా ఉండవు. జంతువులు, చెట్లు లేదా నదుల పేర్లు పెట్టినవాళ్లు, ఎప్పుడూ గొడవలు చేయడాన్ని ఇష్టపడే వారు కూడా ఆకర్షణీయంగా ఉండరు.

న లోలుపా న దుర్భాషా శుభా దేవాదిపూజీతా । గణ్డైర్మ్మఘూకపుష్పాభైర్న శిరాలా న లోమశా ।। ౨౪౪.

అతిగా ఆశపడే స్వభావం కలిగినవారు, కఠినంగా మాట్లాడేవారు కాదు; దేవతలు మొదలైనవారు పూజించే వారు శుభంగా ఉంటారు. బొడ్డు లేదా పెదవులు ఉబ్బిపోయి మఘూక పువ్వులా ఉండకూడదు, తల పెద్దగా ఉండకూడదు, ఎక్కువ రోమాలు ఉండకూడదు.

న సంహతభ్రూకుటిలా పతిప్రాణా పతిప్రియా । అలక్షణాపి లక్షణ్యా యత్రాకారస్తతో గుణాః।। ౨౪౪.

కన్నెముకలు కలిపి వంకరగా ఉండకూడదు; భర్తను ప్రాణంగా భావించాలి, భర్తకు ప్రియమైనవారు కావాలి. అదృష్ట లక్షణాలు లేకపోయినా, మంచి రూపం ఉన్నచోట మంచి గుణాలు ఉంటాయి కనుక అలాంటి వారు అదృష్టవంతులే.

అగ్నిరువాచ చామరో రుక్మదణ్డోఽగ్ర్యః ఛత్రం రాజ్ఞః ప్రశస్యతే । హంసపక్షైర్విరచితం మయూరస్య శుకస్య చ ।। ౨౪౫.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: బంగారు కట్టుతో చేసిన చామరము ఉత్తమమైనది. రాజులకు గొడుగు, హంస, నెమలి, శుకపక్షులతో తయారు చేసినదైతే ఎంతో ప్రశంసనీయమైనది.

పక్షైర్వాథ బలాకాయా న కార్య్యం మిశ్రపక్షకైః । చతురస్త్రం బ్రాహ్మణస్య వృత్తం రాజ్ఞశ్చ శుక్లకం ।। ౨౪౫.

బలాకా పక్షి రెక్కలతో, లేదా కలిపి చేసిన రెక్కలతో చేయరాదు. బ్రాహ్మణునికి గొడుగు నాలుగు మూలలతో, రాజుకు వృత్తాకారంగా, తెల్లగా ఉండాలి.

త్రిచతుశ్పఞ్చషట్‌సప్తాష్టపర్వశ్చ దణ్డకః । భద్రాసనం క్షీరవృక్షైః పఞ్చాశదఙ్గులోచ్ఛ్రయైః ।। ౨౪౫.

దండం మూడు, నాలుగు, ఐదు, ఆరు, ఏడు లేదా ఎనిమిది మడతలతో ఉండొచ్చు. మంగళాసనం పాల వృక్షాలతో, యాభై వేలి పొడవుతో తయారు చేయాలి.

విస్తారేణ త్రిహస్తం స్యాత్ సువర్ణాద్యైశ్చ చిత్రితం । ధనుర్ద్రవ్యత్రయం లోహం శ్రృహ్గం దారు ద్విజోత్తమ ।। ౨౪౫.

దాని వెడల్పు మూడు చేతుల పొడవుగా ఉండాలి, బంగారం మొదలైన విలువైన వస్తువులతో అలంకరించాలి. విల్లు తయారీలో ఉపయోగించే మూడు పదార్థాలు — ఇనుము, కొమ్ము, చెక్క.

జ్యాద్రవ్యత్రితయఞ్చైవ వంశభఙ్గత్వచస్తథా । దారుచాపప్రమాణన్తు శ్రేష్ఠం హస్తచతుష్టయం ।। ౨౪౫.

విల్లుకు జ్యా తయారీలో వాడే మూడు పదార్థాలు — వెదురు, నరాలు, తోలు. చెక్కతో చేసిన ఉత్తమ విల్లు నాలుగు చేతుల పొడవుగా ఉండాలి.