అగ్నిపురాణమ్

మేఘాన్ధకారవృష్టగ్నిపర్వతాద్‌భుతదర్శనం । దరస్థానం చ సైన్యానాం దర్శనం ధ్వజశాలినాం ।। ౨౪౧.

మేఘాలు, చీకటి, వర్షం, అగ్ని, కొండలు — ఇవి అద్భుతంగా కనిపించేవి. అలాగే సైన్యం ఉన్న ప్రదేశం, జెండాలు పట్టుకున్నవారు కనిపించడమూ అద్భుతమే.

ఛిన్నపాటితభిన్నానాం సంసృతానాం వ దర్శనం । ఇతీన్ద్రజాలం ద్విషతామ్భీత్యర్థముపకల్పయేత్ ।। ౨౪౧.

కత్తిరించబడిన, చింపబడిన, విరిగిన, కలిసిపోయినవారు కనిపించడాన్ని చూపించాలి. ఇలా శత్రువులను భయపెట్టేందుకు మాయాజాలాన్ని ఉపయోగించాలి.

అగ్నిరువాచ రామోక్తోక్తా మథా నీతిః స్త్రీణాం రాజన్ నృణాం వదే । లక్షణం యత్సముద్రేణ గర్గాయోక్తం యథా పురా ।। ౨౪౩.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: రాముడు చెప్పిన నడవడికి, రాజా, స్త్రీలకు, పురుషులకు ఒకే విధంగా వర్తిస్తుంది. సముద్రుడు చెప్పిన లక్షణాలు, గర్గుడు ముందుగా వివరించినట్లే.

సముద్ర ఉవాచ । పుంసాఞ్చ లక్షణం వక్ష్యే స్త్రీణాఞ్చైవ శుభాశుభం । ఏకాధికో ద్విశుక్లశ్చ త్రిగమ్భీరస్తథైవ చ ।। ౨౪౩.

సముద్రుడు ఇలా అన్నాడు: పురుషుల లక్షణాలు, స్త్రీల శుభాశుభ లక్షణాలు చెబుతాను. ఒకటి అదనంగా, రెండు తెలుపు, మూడు లోతైనవి — ఇవే.

త్రిత్రికస్త్రిప్రలమ్బశ్చ త్రిభిర్వ్యాప్నోతి యస్తయా । త్రిబలీమాంస్త్రివినతస్త్రికాలజ్ఞశ్చ సువ్రత ।। ౨౪౩.

మూడు మూడు చొప్పున ఉండే లక్షణాలు, మూడు వేలాడే లక్షణాలు, మూడు చొప్పున వ్యాపించే లక్షణాలు; మూడు గీతలు, మూడు వంగినవి, మూడు కాలాలను తెలిసినవాడు, ఓ సద్గుణవంతుడా!

పురుషః స్యాత్సులక్షణ్యో విపులశ్చ తథా త్రిషు । చతుర్ల్లేశస్తథా యశ్చ తథైవ చ చతుఃసమః ।। ౨౪౩.

పురుషుడు మూడు చోట్ల విశాలంగా, మంచి లక్షణాలతో ఉంటాడు. నాలుగు గుర్తులు, అలాగే నాలుగు విషయాల్లో సమానంగా ఉంటాడు.

చతుష్కిష్కుశ్చతుర్దంశ్చ సప్తస్నేహో నవామలః । దశపద్మో దశవ్యూహో న్యగ్రోధపరిమణ్డలం ।। ౨౪౩.

నాలుగు తొడలు, నాలుగు పళ్ళు, ఏడు రకాల నూనెలు, తొమ్మిది స్వచ్ఛతలు, పది కమలాలు, పది ఏర్పాట్లు, వటవృక్షం వలె వృత్తాకారంగా ఉండాలి.

షడున్నతోఽష్టవంశశ్చ సప్తస్నహో నవామలః । దశపద్మో దశవ్యూహో న్యగ్రోధపరిమణ్డలః ।। ౨౪౩.

ఆరు పైకి ఎత్తైనవి, ఎనిమిది భాగాలు, ఏడు రకాల నూనెలు, తొమ్మిది స్వచ్ఛతలు, పది కమలాలు, పది ఏర్పాట్లు, వటవృక్షం వలె వృత్తంగా ఉండాలి.

చతుర్దశసమద్వన్ద్వః షోడశాక్షశ్చ శస్యతే । ధర్మార్థకామసంయుక్తో ధర్మో హ్యేకాధికో మతః ।। ౨౪౩.

పద్నాలుగు సమాన జంటలు, పదహారు కళ్ళు ఉన్నవాడు ప్రశంసించబడతాడు. ధర్మం, అర్థం, కామం కలిగి ఉండాలి; ధర్మం ఒక్కటి ఎక్కువగా భావించబడుతుంది.

తారకాభ్యాం వినా నేత్రే శుక్లదన్తో ద్విశుక్లకః । గామ్బీరస్త్రిశ్రవా నాభిః సత్త్వఞ్చైకం త్రికం స్మృతం ।। ౨౪౩.

నక్షత్రాలు లేకుండా కళ్ళు, తెల్లని పళ్ళు, రెండు తెలుపు లక్షణాలు, లోతైనవి, మూడు చెవులు, నాభి, ఒక గుణం, మూడు గుర్తులు గుర్తుంచుకోవాలి.

అనసూయా దయా క్షాన్తిర్మఙ్గలాచారయుక్తతా । శౌచం స్పృహా త్వకార్పణ్యమనాయాసశ్చ శౌర్య్యతా ।। ౨౪౩.

అసూయ లేకపోవడం, దయ, సహనం, మంగళకరమైన ప్రవర్తన, శుద్ధి, ఆశ, వినయం, అలసట లేకపోవడం, ధైర్యం — ఇవే లక్షణాలు.

త్రిత్రికస్త్రిప్రలమ్బః స్యాద్‌వృషణో భుజయోర్నరః । దిగ్దేశజాతివర్గాంశ్చ తేజసా యశసా శ్రియా ।। ౨౪౩.

మూడు మూడు చొప్పున ఉండే లక్షణాలు, మూడు వేలాడే లక్షణాలు, పురుషుని వృషణాలు, భుజాలు; ప్రాంతాలు, జననం, వర్గాలు, తేజస్సు, కీర్తి, ఐశ్వర్యం.

వ్యాప్నోతి యస్త్రికవ్యాపి త్రిబలీమాన్నరస్త్వసౌ । ఉదరే బలయస్తిస్త్రో నరన్త్రివినతం శ్రృణు ।। ౨౪౩.

ఎవరైనా మూడు విధాల వ్యాపించే లక్షణాలు, మూడు గీతలు కలిగి ఉంటారు. పొట్టలో మూడు బలాలు ఉంటాయి. మూడు వంగిన పురుషుని గురించి విను.

దేవతానాం ద్విజానాఞ్చ గురూణాం ప్రణతస్తు యః । ధర్మార్థకామకాలజ్ఞస్త్రికాలజ్ఞోఽభిధీయతే ।। ౨౪౩.

దేవతలకు, ద్విజులకు, గురువులకు వినయంగా నమస్కరించే వారు, ధర్మం, అర్థం, కామం అనే మూడు విషయాల్లో సరైన కాలాన్ని తెలిసినవారు, వీరిని 'మూడు కాలాలను తెలిసినవారు' అని అంటారు.

ఉరో లలాటం వక్త్రఞ్చ త్రివస్తీర్ణో విలేఖవాన్ । ద్వౌ పాణీ ద్వౌ తథా పాదౌ ధ్వజచ్ఛత్రాదిభిర్యుతౌ ।। ౨౪౩.

వక్షస్సు, నుదురు, ముఖాన్ని మూడు రేఖలతో అలంకరించుకుని, రెండు చేతులు, రెండు కాళ్లు పతాకలు, గొడుగు వంటి వాటితో అలంకరించబడి ఉంటాయి.

అఙ్గుల్యో హృదయం పృష్ఠం కటిః శస్తం చతుఃసమం । షణ్ణవత్యహ్గులోత్సేధశ్చతుష్కిష్కుప్రమాణతః ।। ౨౪౩.

వేలులు, హృదయం, వెన్నెముక, నడుము — ఇవన్నీ నాలుగు భాగాలుగా ఉంటాయి; ఎత్తు తొంభై ఆరు వేలుల పరిమాణం, నాలుగు ముట్టు పొడవుతో సమానం.

ద్రంష్ట్రాశ్చతస్రశ్చన్ద్రాభాశ్చతుఃకృష్ణం వదామి తే । నేత్రతారౌ బ్రువౌ శ్మశ్రుః కృష్ణాః కేశాస్తథైవ చ ।। ౨౪౩.

నాలుగు దంతాలు చంద్రకాంతివంటి తెల్లగా, నాలుగు నల్లగా ఉంటాయి; కళ్ల మణులు, కనుబొమ్మలు, గడ్డం, జుట్టు ఇవన్నీ నల్లగా ఉంటాయి.

నాసాయాం వదనే స్వేదే కక్షయోర్విడగన్ధకః । హ్రస్వం లిఙ్గం తథా గ్రీవా జఙ్ఘే స్యాద్వేదహ్రస్వకం ।। ౨౪౩.

ముక్కు, ముఖంలో చెమట, కక్షాల్లో దుర్వాసన, చిన్న లింగం, చిన్న మెడ, అలాగే వేదప్రకారం కాళ్ళు కూడా చిన్నవిగా ఉంటాయి.

సూక్ష్మాణ్యహ్గులిపర్వాణి నఖకేశద్విజత్వచః । హనూ నేత్రే లలాటే చ నాసా దీర్ఘా స్తనాన్తరం ।। ౨౪౩.

వేలుల మడమలు సన్నగా ఉంటాయి; నఖాలు, జుట్టు, పళ్ళు, చర్మం ఇవన్నీ ద్విజులవంటివి; దవడలు, కళ్ళు, నుదురు, ముక్కు పొడవుగా ఉంటాయి; వక్షస్సు మధ్య విరివిగా ఉంటుంది.

వక్షః కక్షౌ ఖా నాసోన్నతం వక్త్రం కృకాటికా । స్రిగ్ధాస్త్వక్కేశదన్తాశ్చ లోమ దృష్టిర్నఖాశ్చ వాక్ ।। ౨౪౩.

వక్షస్సు, కక్షలు, నోరు, ముక్కు — ఇవన్నీ ఉబ్బినట్టుగా ఉంటాయి; ముఖం వృత్తాకారంగా ఉంటుంది; చర్మం, జుట్టు, పళ్ళు మృదువుగా ఉంటాయి; జుట్టు, చూపు, నఖాలు, మాట కూడా అలానే మృదువుగా ఉంటాయి.

జాన్వోరుర్వోశ్చ పృష్ఠస్థ వంశౌ ద్వౌ కరనాసయోః । నేత్రే నాసపుటౌ కర్ణౌ మేఢ్రం పాయుముఖేఽమలం ।। ౨౪౩.

మోకాళ్లు, తొడలు వెనుక భాగంలో రెండు వంశాలవంటి నిర్మాణం ఉంటుంది; కళ్ళు, ముక్కు రంధ్రాలు, చెవులు, లింగం, గుదము — వీటి రంధ్రాలు శుభ్రంగా ఉంటాయి.

జిహ్వోష్ఠే తాలునేత్రే తు హస్తపాదౌ నఖాస్తథా । శిశ్నాగ్రవక్త్రం శస్యన్తే పద్మాభా దశ దేహినాం ।। ౨౪౩.

నవ్వు, పెదాలు, తాలువు, కళ్ళు, చేతులు, కాళ్లు, నఖాలు, లింగం చివర, నోరు — ఇవన్నీ పద్మాకారంగా ఉండి, శరీరంలో పదిహేను ముఖ్యమైన లక్షణాలుగా ప్రశంసించబడతాయి.

పాణిపాదం సుఖం గ్రీవా శ్రవణే హృదయం శిరః । లలాటముదరం పృష్ఠం వృహన్తః పూజితా దశ ।। ౨౪౩.

చేతులు, కాళ్లు సుఖంగా ఉంటాయి; మెడ, చెవులు, హృదయం, తల, నుదురు, పొత్తికడుపు, వెన్నెముక — ఇవి పది ముఖ్యమైన భాగాలుగా గౌరవించబడతాయి.

ప్రసారితభుజస్యేహ మధ్యమాగ్రద్వయాన్తరం । ఉచ్ఛ్రాయేణ సమం యస్య న్యగ్రోధపరిమణ్డలః ।। ౨౪౩.

చేతులు పూర్తిగా చాపినప్పుడు, రెండు మధ్యవేలుల చివరల మధ్య దూరం, తన ఎత్తుతో సమానంగా ఉంటే, అది వటవృక్షపు వలయంలా ఉంటుంది.

పాదౌ గుల్ఫౌ స్ఫిచౌ పర్శ్వౌ వఙ్క్షణౌ వృషణౌ కుచౌ । కర్ణౌష్ఠే సక్థినీ జహ్ఘే హస్తౌ బాహూ తథాక్షిణీ ।। ౨౪౩.

కాళ్లు, మడమలు, నితంబాలు, పక్కలు, వంక్షణాలు, వృషణాలు, వక్షస్సు, చెవులు, పెదాలు, తొడలు, కాళ్ళు, చేతులు, భుజాలు, కళ్ళు — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

చతుర్ద్దశమద్వన్ద్వ ఏతత్సామాన్యతో నరః । విద్యాశ్చతుర్ద్దశ ద్వ్యక్షైః పశ్యేద్యః షోడశాక్షకః ।। ౨౪౩.

పద్నాలుగు జంటలు సాధారణంగా మనుషుల్లో ఉంటాయి; పద్నాలుగు విద్యలను రెండు అక్షరాలతో చూసేవాడు, పదహారు అక్షరాలవాడిగా పిలవబడతాడు.

రూక్షం శిరాతతం గాత్రమశుభం మాంసవజితం । దుర్గన్ధివిపరీతం యచ్ఛస్తన్దృష్ట్యా ప్రసన్నయా ।। ౨౪౩.

రూక్షంగా, చెల్లాచెదురుగా ఉన్న శరీరం, శుభ్రత లేని, మాంసం లేని, దుర్గంధంగా, విరుద్ధమైన వాసన ఉన్నదైనా, శుభ్రమైన చూపుతో చూస్తే అది ప్రశంసించబడుతుంది.

ధఃయస్య మధురా వాణీ గతిర్మ్మత్తేభసన్నిభా । ఏకకూపభవం రోమ భయే రక్షా సకృత్ సకృత్ ।। ౨౪౩.

వాని మాట మధురంగా ఉంటుంది; నడక మత్తైన ఏనుగు నడకలా ఉంటుంది; ఒకే రోమకూపం నుండి జుట్టు పెరుగుతుంది; భయ సమయంలో రక్షణ కలుగుతుంది, మళ్లీ మళ్లీ అలానే జరుగుతుంది.

సముద్ర ఉవాచ శస్తా స్త్రీ చారుసర్వాఙ్గీ మత్తమాతఙ్గగామినీ । గురూరుజఘనా యా చ మత్తపారావతేక్షణా ।। ౨౪౪.

సముద్రుడు ఇలా అన్నాడు — అందమైన అవయవాలు కలిగి, మత్తైన ఏనుగు నడకతో నడిచే, బరువైన నితంబాలు ఉన్న, మత్తయిన పావురపు కళ్ళు గల స్త్రీ శుభంగా ఉంటుంది.