అగ్నిపురాణమ్

చతుర్విధం స్మృతం సామ ఉపకారానుకీర్త్తనాత్ । మిథఃసమ్బన్ధకథనం మృదుపూర్వ్వం చ భాషణం ।। ౨౪౧.

సామం నాలుగు విధాలుగా చెప్పబడింది: చేసిన ఉపకారాలను గుర్తుచేయడం, పరస్పర సంబంధాలను చెప్పడం, మృదువుగా మాట్లాడడం మొదలైనవి.

ఆయాతే దర్శనం వాచా తవాహమితి చార్పణం । యః సమ్ప్రాప్తధనోత్సర్గ ఉత్తమాధమమధ్యమః ।। ౨౪౧.

ఎవరైనా వచ్చినప్పుడు, 'నేను నీవాడిని' అని మాటలతో, కానుకలతో ఆహ్వానించాలి; సంపాదించిన ధనాన్ని ఇవ్వడం మూడు రకాలుగా ఉంటుంది — ఉత్తమం, మధ్యమం, అధమం.

ప్రతిదానం తదా తస్య గృహీతస్యానుమోదనం । ద్రవ్యదానమపూర్వ్వం చ స్వయఙ్గ్రాహప్రవర్త్తనం ।। ౨౪౧.

ఆ సమయంలో, ఇచ్చినదానికి ప్రతిఫలం చూపాలి — స్వీకరించినదాన్ని ఆనందంగా అంగీకరించాలి, కొత్తగా వస్తువులు ఇవ్వాలి, తానే స్వయంగా ముందుకు వచ్చి ఆచరించాలి.

దేయశ్చ చప్రతిమోక్షశ్చ దానం పఞ్చవిధం స్మృతం । స్నేహరాగాపనయనసంహర్షోత్పాదనం తథా ।। ౨౪౧.

ఇవ్వడం, విముక్తి చేయడం, దానం — ఇవి ఐదు విధాలుగా చెప్పబడ్డాయి: స్నేహం, మమకారం తొలగించడం, ఆనందాన్ని కలిగించడం కూడా ఇందులో ఉన్నాయి.

మిథో భేదశ్చ భేదజ్ఞైర్భేదశ్చ త్రివిధః స్మృతః । బధోఽర్థహరణం చైవ పరిక్లేశస్త్రిధా దమః ।। ౨౪౧.

భేదాన్ని తెలిసినవారు, భేదాన్ని మూడు విధాలుగా చెప్తారు: విడదీయడం, ధనం తీసుకోవడం, బాధ కలిగించడం — ఇవే మూడు రకాల శిక్షలు.

ప్రకాశశ్చాప్ర్కాశశ్చ లోకద్విష్టాన్ ప్రకాశతః । ఉద్విజేత హతైర్ల్లోకస్తేషు పిణ్డః ప్రశస్యతే ।। ౨౪౧.

ప్రకటంగా, రహస్యంగా చేయాల్సిన పనులు ఉంటాయి; ప్రజలు ద్వేషించే వారిని అందరికి తెలిసేలా శిక్షించాలి; హత్యల ద్వారా ప్రజల్లో భయం కలిగించాలి, అప్పుడు బహుమానం కూడా ప్రసంశించబడుతుంది.

విశేషేణోపనిషద్యోగైర్హన్యాచ్ఛస్త్రాదినా ద్విషః । జాతిమాత్రం ద్విజం నైవ హన్యాత్ సామోత్తరం వశే ।। ౨౪౧.

ప్రత్యేకంగా, శత్రువులను రహస్యంగా లేదా ఆయుధాలతో సంహరించాలి; కానీ ద్విజుడిని కేవలం జన్మకోసం చంపకూడదు — అతడిని సామంతో వశపరచాలి.

ప్రలిమ్పన్నివ చేతాంసి దృష్ట్వాసాధు పిబన్నివ । గ్రసన్నివామృతం సామ ప్రయుఞ్జీత ప్రియం వచః ।। ౨౪౧.

మనసును శాంతింపజేసేలా, అమృతాన్ని తాగుతున్నట్టు, పూత పెట్టినట్టు, మృదువుగా, మధురంగా మాట్లాడే మాటలను ఉపయోగించాలి.

మిథ్యాభిశస్తః శ్రీకామ ఆహూయాప్రతిమానితః । రాజద్వేషీ చాతికర ఆత్మసమ్బావితస్తథా ।। ౨౪౧.

తప్పుగా నిందించబడినవాడు, ఐశ్వర్యాన్ని కోరేవాడు, పిలిచి గౌరవించనివాడు, రాజును ద్వేషించేవాడు, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించేవాడు, తాను గొప్పవాడనుకునేవాడు —

విచ్ఛిన్నధర్మ్మకామార్థః క్రుద్ధో మానీ విమానితః । అకారణాత్ పరిత్యక్తః కృతవైరోఽపి సాన్త్వితః ।। ౨౪౧.

ధర్మం, కామం, అర్థం కోల్పోయినవాడు, కోపంగా ఉన్నవాడు, గర్వంగా ఉన్నవాడు, అవమానించబడినవాడు, కారణం లేకుండా విడిచిపెట్టబడినవాడు, శత్రువుగా మారినవాడైనా — వీరిని సామంతో శాంతింపజేయాలి.

హృతద్ర్వ్యకలత్రశ్చ పూజార్హోఽప్రతిపూజితః । ఏతాంస్తు భేదయేచ్ఛత్రౌ స్థితాన్నిత్యాన్ సుశఙ్కితాన్ ।। ౨౪౧.

ధనం లేదా భార్యను కోల్పోయినవాడు, గౌరవించదగినవాడు గౌరవించబడనివాడు — ఇలాంటి వారు ఎప్పుడూ అనుమానంగా ఉంటారు, వీరిని శత్రువుల మధ్య విడదీయాలి.

ఆగతాన్ పూజయేత్ కామైర్న్నిజాంశ్చ ప్రశమన్నయేత్ । సామదృష్టానుసన్ధానమత్యుగ్రభయదర్శనం ।। ౨౪౧.

వచ్చినవారిని వారు కోరినవాటితో సత్కరించాలి, తమవారిని శాంతింపజేయాలి; అత్యంత భయకర పరిస్థితుల్లో సామాన్ని ఉపయోగించాలి.

ప్రధానదానమానం చ భేదోపాయాః ప్రకీర్త్తితాః । మిత్రం హతం క్కాష్ఠమివ ఘుణజగ్ధం విశీర్య్యతే ।। ౨౪౧.

ప్రధానమైన దానం, గౌరవం, భేద విధానాలు వివరించబడ్డాయి; నాశనం అయిన మిత్రుడు, పురుగులు తినిన దారువులా, విడిపోతాడు.

త్రిశక్తిర్ద్దేశకాలజ్ఞో దణ్డేనాస్తం నయేదరీన్ । మైత్రీప్రధానం కల్యాణబుద్ధిం సాన్త్వేన సాధయేత్ ।। ౨౪౧.

మూడు శక్తులు, స్థలం, కాలాన్ని తెలిసినవాడు శత్రువులను దండంతో వశపరచాలి; మిత్రభావంతో, మంచి మనసుతో ఉన్నవాడిని సామంతో జయించాలి.

లుబ్ధం క్షీణఞ్చ చదానేన మిత్రానన్యోన్యశఙ్కయా । దణ్డస్య దర్శనాద్‌దుష్టాన్ పుత్రభ్రాతాది సామతః ।। ౨౪౧.

లోభులను, బలహీనులను దానంతో వశపరచాలి; పరస్పరం అనుమానం ఉన్న మిత్రులను, దుర్మార్గులను — కుమారుడు, అన్నదమ్ములు అయినా — దండ భయంతో లేదా సామంతో నియంత్రించాలి.

దానభేదైశ్చమూముఖ్యాన్ యోధాన్ జనపదాదికాన్ । సామన్తాటవికాన్ భేదదణ్డాభ్యామపరాద్ధకాన్ ।। ౨౪౧.

దానం లేదా చీల్చడం ద్వారా సేనాధిపతులు, యోధులు, ప్రజలు, సరిహద్దు నాయకులు, అడవిలో నివసించే వారు — వీరెవరైనా తప్పు చేస్తే, వారిని విడగొట్టడం లేదా శిక్షించడం ద్వారా నియంత్రించాలి.

దేవతాప్రతిమానాన్తు పూజయాన్తర్గతైర్న్నరైః । పుమాన్ స్త్రీవస్త్రసంవీతో నిశి చాద్‌భుతదర్శనః ।। ౨౪౧.

దేవతల విగ్రహాలను లోపల దాగిన మనుషులు పూజించాలి; ఒక పురుషుడు స్త్రీ వేషం వేసుకుని రాత్రిపూట ఆశ్చర్యకరంగా కనిపించాలి.

వేతాలోల్కాపిశాచానాం శివానాం చ స్వరూపికీ । కామతో రూపధారిత్వం శస్త్రాగన్యశ్మామ్బువర్షణం ।। ౨౪౧.

వేతాళులు, గుడ్లగూబలు, పిశాచులు, శివుడు — వీరి రూపాలు కావాలంటే ఎవరైనా ధరించవచ్చు. అలాగే ఆయుధాలు, అగ్ని, రాళ్లు, నీరు వర్షంలా కురిపించే శక్తి కూడా కలిగి ఉంటారు.

తమోఽనిలోఽనలో మేవ ఇతి మాయా హ్యమానుషీ। జఘాన కీచకం భీమ ఆస్థితః స్త్రీస్వరూపతాం ।। ౨౪౧.

చీకటి, గాలి, అగ్ని, మాయ — ఇవన్నీ మానవేతరమైనవి. భీముడు స్త్రీ రూపంలోకి మారి, ఈ శక్తులతో కీచకుని సంహరించాడు.

అన్యాయే వ్యస్నే యుద్ధే ప్రవృత్తస్యానివారణం । ఉపేక్షేయం స్మృతా భ్రాతోపేక్షితశ్చ హిడిమ్బయా ।। ౨౪౧.

అన్యాయం, అపాయం, యుద్ధంలో ఎవరైనా ఆగలేకపోతే, అప్పుడు నిర్లక్ష్యం చూపాలి. ఇది అన్నయ్య విషయమై గుర్తు చేసుకుంటారు, అలాగే హిడింబ కూడా అలా చేసింది.

మేఘాన్ధకారవృష్టగ్నిపర్వతాద్‌భుతదర్శనం । దరస్థానం చ సైన్యానాం దర్శనం ధ్వజశాలినాం ।। ౨౪౧.

మేఘాలు, చీకటి, వర్షం, అగ్ని, కొండలు — ఇవి అద్భుతంగా కనిపించేవి. అలాగే సైన్యం ఉన్న ప్రదేశం, జెండాలు పట్టుకున్నవారు కనిపించడమూ అద్భుతమే.

ఛిన్నపాటితభిన్నానాం సంసృతానాం వ దర్శనం । ఇతీన్ద్రజాలం ద్విషతామ్భీత్యర్థముపకల్పయేత్ ।। ౨౪౧.

కత్తిరించబడిన, చింపబడిన, విరిగిన, కలిసిపోయినవారు కనిపించడాన్ని చూపించాలి. ఇలా శత్రువులను భయపెట్టేందుకు మాయాజాలాన్ని ఉపయోగించాలి.

అగ్నిరువాచ రామోక్తోక్తా మథా నీతిః స్త్రీణాం రాజన్ నృణాం వదే । లక్షణం యత్సముద్రేణ గర్గాయోక్తం యథా పురా ।। ౨౪౩.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: రాముడు చెప్పిన నడవడికి, రాజా, స్త్రీలకు, పురుషులకు ఒకే విధంగా వర్తిస్తుంది. సముద్రుడు చెప్పిన లక్షణాలు, గర్గుడు ముందుగా వివరించినట్లే.

సముద్ర ఉవాచ । పుంసాఞ్చ లక్షణం వక్ష్యే స్త్రీణాఞ్చైవ శుభాశుభం । ఏకాధికో ద్విశుక్లశ్చ త్రిగమ్భీరస్తథైవ చ ।। ౨౪౩.

సముద్రుడు ఇలా అన్నాడు: పురుషుల లక్షణాలు, స్త్రీల శుభాశుభ లక్షణాలు చెబుతాను. ఒకటి అదనంగా, రెండు తెలుపు, మూడు లోతైనవి — ఇవే.

త్రిత్రికస్త్రిప్రలమ్బశ్చ త్రిభిర్వ్యాప్నోతి యస్తయా । త్రిబలీమాంస్త్రివినతస్త్రికాలజ్ఞశ్చ సువ్రత ।। ౨౪౩.

మూడు మూడు చొప్పున ఉండే లక్షణాలు, మూడు వేలాడే లక్షణాలు, మూడు చొప్పున వ్యాపించే లక్షణాలు; మూడు గీతలు, మూడు వంగినవి, మూడు కాలాలను తెలిసినవాడు, ఓ సద్గుణవంతుడా!

పురుషః స్యాత్సులక్షణ్యో విపులశ్చ తథా త్రిషు । చతుర్ల్లేశస్తథా యశ్చ తథైవ చ చతుఃసమః ।। ౨౪౩.

పురుషుడు మూడు చోట్ల విశాలంగా, మంచి లక్షణాలతో ఉంటాడు. నాలుగు గుర్తులు, అలాగే నాలుగు విషయాల్లో సమానంగా ఉంటాడు.

చతుష్కిష్కుశ్చతుర్దంశ్చ సప్తస్నేహో నవామలః । దశపద్మో దశవ్యూహో న్యగ్రోధపరిమణ్డలం ।। ౨౪౩.

నాలుగు తొడలు, నాలుగు పళ్ళు, ఏడు రకాల నూనెలు, తొమ్మిది స్వచ్ఛతలు, పది కమలాలు, పది ఏర్పాట్లు, వటవృక్షం వలె వృత్తాకారంగా ఉండాలి.

షడున్నతోఽష్టవంశశ్చ సప్తస్నహో నవామలః । దశపద్మో దశవ్యూహో న్యగ్రోధపరిమణ్డలః ।। ౨౪౩.

ఆరు పైకి ఎత్తైనవి, ఎనిమిది భాగాలు, ఏడు రకాల నూనెలు, తొమ్మిది స్వచ్ఛతలు, పది కమలాలు, పది ఏర్పాట్లు, వటవృక్షం వలె వృత్తంగా ఉండాలి.

చతుర్దశసమద్వన్ద్వః షోడశాక్షశ్చ శస్యతే । ధర్మార్థకామసంయుక్తో ధర్మో హ్యేకాధికో మతః ।। ౨౪౩.

పద్నాలుగు సమాన జంటలు, పదహారు కళ్ళు ఉన్నవాడు ప్రశంసించబడతాడు. ధర్మం, అర్థం, కామం కలిగి ఉండాలి; ధర్మం ఒక్కటి ఎక్కువగా భావించబడుతుంది.