అగ్నిపురాణమ్

ఇతి పూర్వ్వేపదిష్టఞ్చ సచివవ్యసనం స్మృతం । అనావృష్టిశ్చ పీడాదీ రాష్ట్రవ్యసనముచ్యతే ।। ౨౪౧.

ఇంతకుముందు చెప్పినవి మంత్రి యొక్క దోషాలుగా భావించాలి. వర్షాభావం, ప్రజలకు బాధలు రావడం—ఇవి రాజ్యానికి కలిగే కష్టాలు.

విశీర్ణయన్త్రప్రాకారపరిఖాత్వమశస్త్రతా । క్షీణయా సేనయా నద్ధం దుర్గవ్యసనముచ్యతే ।। ౨౪౧.

కోటలో యంత్రాలు, గోడలు, కాలువలు పాడైపోవడం, ఆయుధాలు లేకపోవడం, సైన్యం బలహీనపడటం—ఇవి కోటకు కలిగే కష్టాలు.

వ్యయీకృతః పరిక్షిప్తోఽప్రజితోఽసఞ్చితస్తథా । దషితో దరసంస్థశ్చ కోషవ్యసనముచ్యతే ।। ౨౪౧.

ధనాన్ని ఖర్చు చేయడం, శత్రువులు చుట్టుముట్టడం, సంపాదించకపోవడం, దోచిపోవడం, శత్రువుల చేతిలో పడిపోవడం—ఇవి ఖజానాకు కలిగే కష్టాలు.

ఉపరుద్ధం పరిక్షిప్తోఽప్తమమానితవిమానితం । అభూతం వ్యాధితం శ్రాన్తం దూరాయాతన్నవాగతం ।। ౨౪౧.

సైన్యం ముట్టడి చేయబడటం, చుట్టుముట్టబడటం, మిత్రులచే గౌరవించబడకపోవడం, అవమానించబడటం, లేకపోవడం, వ్యాధులు రావడం, అలసిపోవడం, దూరం నుంచి రావడం, కొత్తగా చేరడం—

పరిక్షీణం ప్రతిహతం ప్రహతాగ్రతరన్తథా । ఆశానిర్వేదభూయిష్ఠమనృతప్రాప్తమేవ చ ।। ౨౪౧.

సైన్యం తగ్గిపోవడం, వెనక్కు తిప్పబడటం, ముందువారు మట్టుపడటం, నిరాశతో నిండిపోవడం, అశ్రద్ధ, అబద్ధ వార్తలు వినిపించడం—

కలత్రగర్భన్నిక్షిప్తమన్తఃశల్పం తథైవ చ । విచ్ఛిన్నవీవధాసారం శూన్యమూలం తథైవ చ ।। ౨౪౧.

స్త్రీలు, పిల్లల వల్ల సైన్యం చెదరిపోవడం, లోపల కలహాలు రావడం, విభేదాలు పెరగడం, మూలాధారం పోవడం—

అస్వామ్యసంహతం వాపి భిన్నకూటం తథైవ చ । దుష్పార్ష్ణిగ్రాహమర్థఞ్చ బలవ్యసనముచ్యతే ।। ౨౪౧.

యజమాని లేకపోవడం, ఐక్యత లేకపోవడం, గుంపులు విడిపోవడం, అదుపు చేయడం కష్టమవడం, ఇతరుల కోసం పట్టుబడటం—ఇవి సైన్యానికి కలిగే కష్టాలు.

దైవోపపీడితం మిత్రం గ్రస్తం శత్రువలేన చ । కామకోధాదిసంయుక్తముత్సాహాదరిభిర్భవేత్ ।। ౨౪౧.

దురదృష్టం వల్ల బాధపడే మిత్రుడు, శత్రువుల చేతిలో చిక్కిపోవడం, కోరిక, కోపం వంటి దోషాలకు లోనవడం, శత్రువుల వల్ల ధైర్యం కోల్పోవడం—

అర్థస్య దూషణం క్రోధాత్ పారుష్యం వాక్యదణ్డయోః । కామజం మృగయా ద్యూతం వ్యసనం పానకం స్త్రియః ।। ౨౪౧.

కోపంతో ధనాన్ని నాశనం చేయడం, మాటల్లో గట్టిగా మాట్లాడడం లేదా శిక్షలో కఠినంగా ఉండడం, వేట, జూదం వంటి కోరికల వల్ల వచ్చే దోషాలు, మద్యం, స్త్రీలు—ఇవి అన్నీ అపాయాలు.

వాక్‌పారుష్యం పరం లోకే ఉద్వేజనమనర్థకం । అసిద్ధసాధనం దణ్డస్యం యుక్త్యావనయోన్నృపః ।। ౨౪౧.

ప్రపంచంలో గట్టిగా మాట్లాడడం బాధ కలిగించేది, ప్రయోజనం లేనిది. శిక్షను న్యాయంగా విధించకపోతే, లేదా కారణం లేకుండా శిక్షిస్తే, రాజు పతనమవుతాడు.

ఉద్వేజయతి భూతాని దణ్డపారుష్యవాన్ నృపః । భూతాన్యుద్వేజ్యమానాని ద్విషతాం యాన్తి సంశ్రయం ।। ౨౪౧.

శిక్షలో కఠినంగా ఉండే రాజు అన్ని ప్రజలను కలవరపెడతాడు. ప్రజలు కలవరపడితే, వారు శత్రువుల వద్ద ఆశ్రయం పొందుతారు.

వివృద్ధాః శత్రవశ్చైవ వినాశాయ భవన్తి తే । దూష్యస్య దూషణార్థఞ్చ పరిత్యాగో మహీయసః ।। ౨౪౧.

శత్రువులు బలపడితే, నాశనం జరుగుతుంది. చెడ్డవారిని వదిలిపెట్టి, మంచివారిని ఆశ్రయించడం ఉత్తమం.

అర్థస్య నీతితత్త్వజ్ఞైరర్థదూషణముచ్యతే । పానాత్ కార్య్యాదినో జ్ఞానం మృగయాతోఽరితః ।। ౨౪౧.

ధనాన్ని చెడుగా వినియోగించడం, నయాన్ని తెలిసినవారు దోషంగా భావిస్తారు. మద్యం వల్ల జ్ఞానం పోతుంది, వేట వల్ల ధర్మం తప్పిపోతుంది.

జితశ్రమార్థం మృగయాం విచరేద్రక్షితే వనే । ధర్మ్మార్థప్రాణనాశాది ద్యూతే స్యాత్ కలహాదికం ।। ౨౪౧.

శ్రమను పోగొట్టేందుకు రాజు అడవిలో వేటాడవచ్చు. కానీ జూదం వల్ల ధర్మం, ధనం, ప్రాణం పోయి, కలహాలు వస్తాయి.

కాలాతిపాతో ధర్మ్మార్థపీడా స్త్రీవ్యసనాద్భ్వేత్ । పానదోషాత్ ప్రాణనాశః కార్య్యాకార్యవినిశ్చయః ।। ౨౪౧.

స్త్రీల వ్యసనంతో ఆలస్యాలు, ధర్మానికి, ధనానికి హాని కలుగుతుంది. మద్యం వల్ల ప్రాణ నష్టం, ఏది చేయాలో తెలియక గందరగోళం వస్తుంది.

స్కన్ధావారనివేశజ్ఞో నిమిత్తజ్ఞో రిపుం జయేత్ । స్కన్ధావారస్య మధ్యే తు సకోషం నృపతేర్గృహం ।। ౨౪౧.

శిబిరాల ఏర్పాటులో, శకునాలు తెలుసుకునే వాడు శత్రువును జయించాలి. రాజు నివాసం, ఖజానాతో కలసి, శిబిరం మధ్యలో ఉండాలి.

మౌలీభూతం శ్రేణిసుహృద్‌ద్విషదాటవికం బలం । రాజహర్మ్యం సమావృత్య క్రమేణ వినివేశయేత్ ।। ౨౪౧.

ప్రధాన సైన్యం—వృత్తిదారులు, మిత్రులు, శత్రువులు, అడవివాసులు—వారిని రాజభవనం చుట్టూ క్రమంగా ఏర్పాటు చేయాలి.

సైన్యైకదేశః సన్నద్ధః సేనాపతిపురఃసరః । పరిభ్రమేచ్చత్వరాంశ్చ మణ్డలేన వహిర్న్నిశి ।। ౨౪౧.

సైన్యంలో ఒక భాగాన్ని, సర్వాంగ సన్నద్ధంగా, సేనాధిపతి ముందుండగా, రాత్రిపూట చౌరస్తాలను చుట్టూ ప్రదక్షిణగా తిప్పించాలి.

వార్త్తాః స్వకా విజానీయాద్దరసీమాన్తచారిణః । నిర్గచ్ఛేత్ ప్రవిశేచ్చైవ సర్వ్వ ఏవోపలక్షితః ।। ౨౪౧.

స్వంత సమాచారాన్ని సరిహద్దుల్లో సంచరించే వారినుండి తెలుసుకోవాలి; బయటకు వెళ్ళేవారు, లోపలికి వచ్చే వారు అందరినీ జాగ్రత్తగా గమనించాలి.

సామదానం చ భేదశ్చ దణ్డోపేక్షేన్ద్రజాలకం । మాయోపాయాః సప్త పరే నిక్షిపేత్సాధనాయ తాన్ ।। ౨౪౧.

సామం, దానం, భేదం, దండం, నిర్లక్ష్యం, మాయ, మోసం — ఈ ఏడు విధానాలను అవసరమైన పనులకు ఉపయోగించాలి.

చతుర్విధం స్మృతం సామ ఉపకారానుకీర్త్తనాత్ । మిథఃసమ్బన్ధకథనం మృదుపూర్వ్వం చ భాషణం ।। ౨౪౧.

సామం నాలుగు విధాలుగా చెప్పబడింది: చేసిన ఉపకారాలను గుర్తుచేయడం, పరస్పర సంబంధాలను చెప్పడం, మృదువుగా మాట్లాడడం మొదలైనవి.

ఆయాతే దర్శనం వాచా తవాహమితి చార్పణం । యః సమ్ప్రాప్తధనోత్సర్గ ఉత్తమాధమమధ్యమః ।। ౨౪౧.

ఎవరైనా వచ్చినప్పుడు, 'నేను నీవాడిని' అని మాటలతో, కానుకలతో ఆహ్వానించాలి; సంపాదించిన ధనాన్ని ఇవ్వడం మూడు రకాలుగా ఉంటుంది — ఉత్తమం, మధ్యమం, అధమం.

ప్రతిదానం తదా తస్య గృహీతస్యానుమోదనం । ద్రవ్యదానమపూర్వ్వం చ స్వయఙ్గ్రాహప్రవర్త్తనం ।। ౨౪౧.

ఆ సమయంలో, ఇచ్చినదానికి ప్రతిఫలం చూపాలి — స్వీకరించినదాన్ని ఆనందంగా అంగీకరించాలి, కొత్తగా వస్తువులు ఇవ్వాలి, తానే స్వయంగా ముందుకు వచ్చి ఆచరించాలి.

దేయశ్చ చప్రతిమోక్షశ్చ దానం పఞ్చవిధం స్మృతం । స్నేహరాగాపనయనసంహర్షోత్పాదనం తథా ।। ౨౪౧.

ఇవ్వడం, విముక్తి చేయడం, దానం — ఇవి ఐదు విధాలుగా చెప్పబడ్డాయి: స్నేహం, మమకారం తొలగించడం, ఆనందాన్ని కలిగించడం కూడా ఇందులో ఉన్నాయి.

మిథో భేదశ్చ భేదజ్ఞైర్భేదశ్చ త్రివిధః స్మృతః । బధోఽర్థహరణం చైవ పరిక్లేశస్త్రిధా దమః ।। ౨౪౧.

భేదాన్ని తెలిసినవారు, భేదాన్ని మూడు విధాలుగా చెప్తారు: విడదీయడం, ధనం తీసుకోవడం, బాధ కలిగించడం — ఇవే మూడు రకాల శిక్షలు.

ప్రకాశశ్చాప్ర్కాశశ్చ లోకద్విష్టాన్ ప్రకాశతః । ఉద్విజేత హతైర్ల్లోకస్తేషు పిణ్డః ప్రశస్యతే ।। ౨౪౧.

ప్రకటంగా, రహస్యంగా చేయాల్సిన పనులు ఉంటాయి; ప్రజలు ద్వేషించే వారిని అందరికి తెలిసేలా శిక్షించాలి; హత్యల ద్వారా ప్రజల్లో భయం కలిగించాలి, అప్పుడు బహుమానం కూడా ప్రసంశించబడుతుంది.

విశేషేణోపనిషద్యోగైర్హన్యాచ్ఛస్త్రాదినా ద్విషః । జాతిమాత్రం ద్విజం నైవ హన్యాత్ సామోత్తరం వశే ।। ౨౪౧.

ప్రత్యేకంగా, శత్రువులను రహస్యంగా లేదా ఆయుధాలతో సంహరించాలి; కానీ ద్విజుడిని కేవలం జన్మకోసం చంపకూడదు — అతడిని సామంతో వశపరచాలి.

ప్రలిమ్పన్నివ చేతాంసి దృష్ట్వాసాధు పిబన్నివ । గ్రసన్నివామృతం సామ ప్రయుఞ్జీత ప్రియం వచః ।। ౨౪౧.

మనసును శాంతింపజేసేలా, అమృతాన్ని తాగుతున్నట్టు, పూత పెట్టినట్టు, మృదువుగా, మధురంగా మాట్లాడే మాటలను ఉపయోగించాలి.

మిథ్యాభిశస్తః శ్రీకామ ఆహూయాప్రతిమానితః । రాజద్వేషీ చాతికర ఆత్మసమ్బావితస్తథా ।। ౨౪౧.

తప్పుగా నిందించబడినవాడు, ఐశ్వర్యాన్ని కోరేవాడు, పిలిచి గౌరవించనివాడు, రాజును ద్వేషించేవాడు, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించేవాడు, తాను గొప్పవాడనుకునేవాడు —