అగ్నిపురాణమ్

ఆయవ్యయౌ దణ్డనీతిరమిత్రప్రతితషేధనం । వ్యసనస్య ప్రతీకారో రాజ్యరాజాభిరక్షణం ।। ౨౪౧.

ఆదాయం, ఖర్చు, శిక్ష విధానం, శత్రువులను, ప్రత్యర్థులను నియంత్రించడం—ఇవే అపద నివారణకు, రాజ్యం, రాజును కాపాడేందుకు మార్గాలు.

ఇత్యమాత్యస్య కర్మ్మదం ఇన్తి సవ్యసనాన్వితః । హిరణ్యధాన్యవస్త్రాణి వాహనం ప్రజయా భవేత్ ।। ౨౪౧.

ఇలా మంత్రి కర్తవ్యాలు చెప్పబడ్డాయి, అపదలు ఉన్నా కూడా. ఆయన వద్ద బంగారం, ధాన్యం, వస్త్రాలు, వాహనాలు, సంతానం ఉండాలి.

తథాన్యే ద్రవ్యనిచయా హన్తి సవ్యసనా ప్రజా । ప్ర్జానామాపదిస్థానాం రక్షణం కోషదణ్డయోః ।। ౨౪౧.

ఇదే విధంగా, ఇతర సంపద కూడికలు కూడా అపద వల్ల నశిస్తాయి. కష్టాల్లో ఉన్న ప్రజలను కాపాడటానికి ధనభాండారం, శిక్ష అవసరం.

పౌరాద్యాశ్చోపకుర్వన్తి సంశ్రయాదిహ దుర్ద్దినం । తూష్ణీం యుద్ధం జనత్రాణం మిత్రామిత్రపరిగ్రహః ।। ౨౪౧.

పౌరులు మొదలైనవారు కష్టకాలంలో ఆశ్రయం ఇస్తూ సహాయం చేస్తారు. మౌన యుద్ధం, ప్రజల రక్షణ, మిత్రులను, శత్రువులను గుర్తించడం అవసరం.

సామన్తాది కృతే దోషే నశ్యేత్తద్వ్యసనాచ్చ తత్ । భృత్యానాం భరణం దానం ప్ర్జామిత్రపరిగ్రహః ।। ౨౪౧.

సరిహద్దు అధికారి తప్పు చేస్తే, ఆ అపద వల్ల అతడు నశిస్తాడు. సేవకులను పోషించడం, దానం చేయడం, ప్రజల్లో మిత్రులను గుర్తించడం అవసరం.

ధర్మ్మకామాదిభేదశ్చ దుర్గసంస్కారభూషణం । కోషాత్తద్వ్యసనాద్ధన్తి కోషమూలో హి భూపతిః ।। ౨౪౧.

ధర్మం, కామం మొదలైన వేర్వేరు లక్షణాలు, కోటల బలపరిచే పనులు—ఇవి ధనభాండారం పోయినప్పుడు నశిస్తాయి. రాజు ధనభాండారంలోనే ఆధారపడతాడు.

మిత్రామిత్రావనీహేమసాధనం రిపుమర్ద్దనం । దూరకార్య్యాశుకారిత్వం దణ్డాత్తద్వ్యసనాద్ధరేత్ ।। ౨౪౧.

మిత్రులు, శత్రువులతో వ్యవహరించడానికీ, ధనం, శత్రువులను నశింపజేయడానికీ, దూరపు పనులు త్వరగా చేయడానికీ అవసరమైనవి శిక్ష ద్వారా కలిగే అపదతో పోతాయి.

సంస్తమ్భయతి మిత్రాణి అమిత్రం నాశయత్యపి । ధనాద్యైరుపకారిత్వం మిత్రాత్తద్వ్యసనాద్ధరేత్ ।। ౨౪౧.

ఇది మిత్రులను బలపరుస్తుంది, శత్రువులను నశింపజేస్తుంది. ధనం మొదలైన వాటి లాభం మిత్రుల వల్ల కలిగే అపదతో పోతుంది.

రాజాచ సవ్యసనీ హన్యాద్రాజకార్య్యాణి యాని చ । వాగ్దణ్డయోశ్చ పారుష్యమర్థదూషణమేవ చ ।। ౨౪౧.

రాజు అపదలో ఉన్నప్పుడు, రాజకార్యాలన్నీ నశిస్తాయి. మాటలో, శిక్షలో కఠినత, ధనం చెడిపోవడం కూడా జరుగుతాయి.

పానం స్త్రీ మృగయా ద్యూతం వ్యసనాని మహీపతేః । ఆలస్యం స్తబ్ధతా దర్పః ప్రమాదో ద్వైధకారితా ।। ౨౪౧.

మద్యం, స్త్రీలు, వేట, జూదం—ఇవి రాజుకు పెద్ద అపాయాలు. అలాగే అలసత్వం, మొండితనం, గర్వం, నిర్లక్ష్యం, కలహాన్ని పెంచడం కూడా రాజుకు హానికరం.

ఇతి పూర్వ్వేపదిష్టఞ్చ సచివవ్యసనం స్మృతం । అనావృష్టిశ్చ పీడాదీ రాష్ట్రవ్యసనముచ్యతే ।। ౨౪౧.

ఇంతకుముందు చెప్పినవి మంత్రి యొక్క దోషాలుగా భావించాలి. వర్షాభావం, ప్రజలకు బాధలు రావడం—ఇవి రాజ్యానికి కలిగే కష్టాలు.

విశీర్ణయన్త్రప్రాకారపరిఖాత్వమశస్త్రతా । క్షీణయా సేనయా నద్ధం దుర్గవ్యసనముచ్యతే ।। ౨౪౧.

కోటలో యంత్రాలు, గోడలు, కాలువలు పాడైపోవడం, ఆయుధాలు లేకపోవడం, సైన్యం బలహీనపడటం—ఇవి కోటకు కలిగే కష్టాలు.

వ్యయీకృతః పరిక్షిప్తోఽప్రజితోఽసఞ్చితస్తథా । దషితో దరసంస్థశ్చ కోషవ్యసనముచ్యతే ।। ౨౪౧.

ధనాన్ని ఖర్చు చేయడం, శత్రువులు చుట్టుముట్టడం, సంపాదించకపోవడం, దోచిపోవడం, శత్రువుల చేతిలో పడిపోవడం—ఇవి ఖజానాకు కలిగే కష్టాలు.

ఉపరుద్ధం పరిక్షిప్తోఽప్తమమానితవిమానితం । అభూతం వ్యాధితం శ్రాన్తం దూరాయాతన్నవాగతం ।। ౨౪౧.

సైన్యం ముట్టడి చేయబడటం, చుట్టుముట్టబడటం, మిత్రులచే గౌరవించబడకపోవడం, అవమానించబడటం, లేకపోవడం, వ్యాధులు రావడం, అలసిపోవడం, దూరం నుంచి రావడం, కొత్తగా చేరడం—

పరిక్షీణం ప్రతిహతం ప్రహతాగ్రతరన్తథా । ఆశానిర్వేదభూయిష్ఠమనృతప్రాప్తమేవ చ ।। ౨౪౧.

సైన్యం తగ్గిపోవడం, వెనక్కు తిప్పబడటం, ముందువారు మట్టుపడటం, నిరాశతో నిండిపోవడం, అశ్రద్ధ, అబద్ధ వార్తలు వినిపించడం—

కలత్రగర్భన్నిక్షిప్తమన్తఃశల్పం తథైవ చ । విచ్ఛిన్నవీవధాసారం శూన్యమూలం తథైవ చ ।। ౨౪౧.

స్త్రీలు, పిల్లల వల్ల సైన్యం చెదరిపోవడం, లోపల కలహాలు రావడం, విభేదాలు పెరగడం, మూలాధారం పోవడం—

అస్వామ్యసంహతం వాపి భిన్నకూటం తథైవ చ । దుష్పార్ష్ణిగ్రాహమర్థఞ్చ బలవ్యసనముచ్యతే ।। ౨౪౧.

యజమాని లేకపోవడం, ఐక్యత లేకపోవడం, గుంపులు విడిపోవడం, అదుపు చేయడం కష్టమవడం, ఇతరుల కోసం పట్టుబడటం—ఇవి సైన్యానికి కలిగే కష్టాలు.

దైవోపపీడితం మిత్రం గ్రస్తం శత్రువలేన చ । కామకోధాదిసంయుక్తముత్సాహాదరిభిర్భవేత్ ।। ౨౪౧.

దురదృష్టం వల్ల బాధపడే మిత్రుడు, శత్రువుల చేతిలో చిక్కిపోవడం, కోరిక, కోపం వంటి దోషాలకు లోనవడం, శత్రువుల వల్ల ధైర్యం కోల్పోవడం—

అర్థస్య దూషణం క్రోధాత్ పారుష్యం వాక్యదణ్డయోః । కామజం మృగయా ద్యూతం వ్యసనం పానకం స్త్రియః ।। ౨౪౧.

కోపంతో ధనాన్ని నాశనం చేయడం, మాటల్లో గట్టిగా మాట్లాడడం లేదా శిక్షలో కఠినంగా ఉండడం, వేట, జూదం వంటి కోరికల వల్ల వచ్చే దోషాలు, మద్యం, స్త్రీలు—ఇవి అన్నీ అపాయాలు.

వాక్‌పారుష్యం పరం లోకే ఉద్వేజనమనర్థకం । అసిద్ధసాధనం దణ్డస్యం యుక్త్యావనయోన్నృపః ।। ౨౪౧.

ప్రపంచంలో గట్టిగా మాట్లాడడం బాధ కలిగించేది, ప్రయోజనం లేనిది. శిక్షను న్యాయంగా విధించకపోతే, లేదా కారణం లేకుండా శిక్షిస్తే, రాజు పతనమవుతాడు.

ఉద్వేజయతి భూతాని దణ్డపారుష్యవాన్ నృపః । భూతాన్యుద్వేజ్యమానాని ద్విషతాం యాన్తి సంశ్రయం ।। ౨౪౧.

శిక్షలో కఠినంగా ఉండే రాజు అన్ని ప్రజలను కలవరపెడతాడు. ప్రజలు కలవరపడితే, వారు శత్రువుల వద్ద ఆశ్రయం పొందుతారు.

వివృద్ధాః శత్రవశ్చైవ వినాశాయ భవన్తి తే । దూష్యస్య దూషణార్థఞ్చ పరిత్యాగో మహీయసః ।। ౨౪౧.

శత్రువులు బలపడితే, నాశనం జరుగుతుంది. చెడ్డవారిని వదిలిపెట్టి, మంచివారిని ఆశ్రయించడం ఉత్తమం.

అర్థస్య నీతితత్త్వజ్ఞైరర్థదూషణముచ్యతే । పానాత్ కార్య్యాదినో జ్ఞానం మృగయాతోఽరితః ।। ౨౪౧.

ధనాన్ని చెడుగా వినియోగించడం, నయాన్ని తెలిసినవారు దోషంగా భావిస్తారు. మద్యం వల్ల జ్ఞానం పోతుంది, వేట వల్ల ధర్మం తప్పిపోతుంది.

జితశ్రమార్థం మృగయాం విచరేద్రక్షితే వనే । ధర్మ్మార్థప్రాణనాశాది ద్యూతే స్యాత్ కలహాదికం ।। ౨౪౧.

శ్రమను పోగొట్టేందుకు రాజు అడవిలో వేటాడవచ్చు. కానీ జూదం వల్ల ధర్మం, ధనం, ప్రాణం పోయి, కలహాలు వస్తాయి.

కాలాతిపాతో ధర్మ్మార్థపీడా స్త్రీవ్యసనాద్భ్వేత్ । పానదోషాత్ ప్రాణనాశః కార్య్యాకార్యవినిశ్చయః ।। ౨౪౧.

స్త్రీల వ్యసనంతో ఆలస్యాలు, ధర్మానికి, ధనానికి హాని కలుగుతుంది. మద్యం వల్ల ప్రాణ నష్టం, ఏది చేయాలో తెలియక గందరగోళం వస్తుంది.

స్కన్ధావారనివేశజ్ఞో నిమిత్తజ్ఞో రిపుం జయేత్ । స్కన్ధావారస్య మధ్యే తు సకోషం నృపతేర్గృహం ।। ౨౪౧.

శిబిరాల ఏర్పాటులో, శకునాలు తెలుసుకునే వాడు శత్రువును జయించాలి. రాజు నివాసం, ఖజానాతో కలసి, శిబిరం మధ్యలో ఉండాలి.

మౌలీభూతం శ్రేణిసుహృద్‌ద్విషదాటవికం బలం । రాజహర్మ్యం సమావృత్య క్రమేణ వినివేశయేత్ ।। ౨౪౧.

ప్రధాన సైన్యం—వృత్తిదారులు, మిత్రులు, శత్రువులు, అడవివాసులు—వారిని రాజభవనం చుట్టూ క్రమంగా ఏర్పాటు చేయాలి.

సైన్యైకదేశః సన్నద్ధః సేనాపతిపురఃసరః । పరిభ్రమేచ్చత్వరాంశ్చ మణ్డలేన వహిర్న్నిశి ।। ౨౪౧.

సైన్యంలో ఒక భాగాన్ని, సర్వాంగ సన్నద్ధంగా, సేనాధిపతి ముందుండగా, రాత్రిపూట చౌరస్తాలను చుట్టూ ప్రదక్షిణగా తిప్పించాలి.

వార్త్తాః స్వకా విజానీయాద్దరసీమాన్తచారిణః । నిర్గచ్ఛేత్ ప్రవిశేచ్చైవ సర్వ్వ ఏవోపలక్షితః ।। ౨౪౧.

స్వంత సమాచారాన్ని సరిహద్దుల్లో సంచరించే వారినుండి తెలుసుకోవాలి; బయటకు వెళ్ళేవారు, లోపలికి వచ్చే వారు అందరినీ జాగ్రత్తగా గమనించాలి.