అగ్నిపురాణమ్

ప్రగల్భః స్మృతిమాన్వాగ్మీ శస్త్రే శాస్త్రే చ నిష్ఠితః । అబ్యస్తకర్మ్మాం నృపతేర్దూతో భవితుమర్హతి ।। ౨౪౧.

ధైర్యంగా ఉండే, జ్ఞాపకశక్తి గల, వాక్చాతుర్యం ఉన్న, ఆయుధాల్లో, శాస్త్రాల్లో片 నైపుణ్యం ఉన్నవాడు, పనులను నిర్లక్ష్యం చేయని వాడు — అలాంటి వాడు రాజుకు దూతగా ఉండటానికి యోగ్యుడు.

సామర్థ్యాత్ పాదతో హీనో దూతస్తు త్రివిధః స్మృతః ।। ౨౪౧.

దూతలు వారి సామర్థ్యాన్ని బట్టి, ఏదైనా లోపం ఉన్నా, మూడు విధాలుగా గుర్తించబడతారు.

నావిజ్ఞాతం పురం శత్రోః ప్రవిశేచ్చ న శంసదం। కాలమీక్షేత కార్య్యార్థమనుజ్ఞాతశ్చ నిష్పతేత్ ।। ౨౪౧.

శత్రువు నగరాన్ని ముందుగా తెలుసుకోకుండా లోపలికి పోకూడదు; ద్రోహితో కూడా కలవకూడదు. పనికి సరైన సమయం చూసి, అనుమతి తీసుకున్నాకే బయలుదేరాలి.

ఛిద్రఞ్చ శత్రోర్జానీయాత్ కోషమిత్రబలాని చ । రాగాపరాగౌ జానీయాద్ దృష్టిగాత్రవిచేష్టితైః ।। ౨౪౧.

శత్రువు లోపాలు, ధనం, మిత్రులు, సైన్యం ఇవన్నీ తెలుసుకోవాలి. వారి కన్నులు, శరీర భాష, ప్రవర్తన చూస్తే, ఇష్టాయిష్టాలు కూడా గ్రహించవచ్చు.

కుర్య్యాచ్చతుర్విధం స్తోత్రం పక్షయోరుభయోరపి । తపస్వివ్యఞ్జనోపేతైః సుచరైః సహ సంవసేత్ ।। ౨౪౧.

రెండు పక్షాల విషయాల్లోనూ నాలుగు రకాల నివేదికలు తయారు చేయాలి. విశ్వసనీయమైన తపస్వులతో, మంచి లక్షణాలున్న వారితో కలసి ఉండాలి.

చరః ప్రకాశో దూతః స్యాదప్ర్కాశశ్చరో ద్విధా । బణిక్ కృషీబలో లిఙ్గీ బిక్షుకాద్యాత్మకాశ్చరాః ।। ౨౪౧.

చరులు రెండు విధాలుంటారు: ఒకరు బహిరంగంగా, మరొకరు రహస్యంగా. రహస్య చరులు కూడా రెండు రకాలవారు: వ్యాపారి, రైతు, కూలీ, తపస్వి, భిక్షువు మొదలైనవారు చరులుగా పనిచేస్తారు.

యాయాదరిం వ్యసనినం నిష్ఫలే దూతచేష్టితే । ప్రకృతివ్యసనం యత్స్యాత్తత్ సమీక్ష్య సముత్పతేత్ ।। ౨౪౧.

శత్రువు కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు, దూతల ప్రయత్నాలు ఫలించకపోతే, ఆపదను గమనించి తగిన చర్య తీసుకోవాలి.

అనయాద్వ్యస్యతి శ్రేయస్తస్మాత్తద్వ్యసనం స్మృతం । హుతాశనో జలం వ్యాధిర్దుర్భిక్షం మరకం తథా ।। ౨౪౧.

ఏది నాశనానికి కారణమవుతుందో దానిని అపద అంటారు. అగ్ని, నీరు, వ్యాధి, కరువు, మహమ్మారి ఇవన్నీ అపదలు.

ఇతి పఞ్చవిధం దైవం వ్యసనం మానుషం పరం। దైవం పురుషకారేణ శాన్త్యా చ ప్రశమన్నయేత్ ।। ౨౪౧.

ఇలా ఐదు రకాల అపదలు ఉంటాయి: దైవికమైనవి, మానవీయమైనవి. దైవిక అపదను మనుషుల ప్రయత్నంతో, శాంతితో తగ్గించవచ్చు.

ఉత్థాపితేన నీత్యా చ మానుషం వ్యసనం హరేత్ । మన్త్రో మన్త్రఫలావాప్తిః కార్య్యానుష్ఠానమాయతిః ।। ౨౪౧.

మానవీయ అపదను నైపుణ్యంతో, కార్యాచరణతో తొలగించాలి. సలహా, దాని ఫలితాన్ని పొందడం, పనిని సరిగ్గా చేయడం అవసరం.

ఆయవ్యయౌ దణ్డనీతిరమిత్రప్రతితషేధనం । వ్యసనస్య ప్రతీకారో రాజ్యరాజాభిరక్షణం ।। ౨౪౧.

ఆదాయం, ఖర్చు, శిక్ష విధానం, శత్రువులను, ప్రత్యర్థులను నియంత్రించడం—ఇవే అపద నివారణకు, రాజ్యం, రాజును కాపాడేందుకు మార్గాలు.

ఇత్యమాత్యస్య కర్మ్మదం ఇన్తి సవ్యసనాన్వితః । హిరణ్యధాన్యవస్త్రాణి వాహనం ప్రజయా భవేత్ ।। ౨౪౧.

ఇలా మంత్రి కర్తవ్యాలు చెప్పబడ్డాయి, అపదలు ఉన్నా కూడా. ఆయన వద్ద బంగారం, ధాన్యం, వస్త్రాలు, వాహనాలు, సంతానం ఉండాలి.

తథాన్యే ద్రవ్యనిచయా హన్తి సవ్యసనా ప్రజా । ప్ర్జానామాపదిస్థానాం రక్షణం కోషదణ్డయోః ।। ౨౪౧.

ఇదే విధంగా, ఇతర సంపద కూడికలు కూడా అపద వల్ల నశిస్తాయి. కష్టాల్లో ఉన్న ప్రజలను కాపాడటానికి ధనభాండారం, శిక్ష అవసరం.

పౌరాద్యాశ్చోపకుర్వన్తి సంశ్రయాదిహ దుర్ద్దినం । తూష్ణీం యుద్ధం జనత్రాణం మిత్రామిత్రపరిగ్రహః ।। ౨౪౧.

పౌరులు మొదలైనవారు కష్టకాలంలో ఆశ్రయం ఇస్తూ సహాయం చేస్తారు. మౌన యుద్ధం, ప్రజల రక్షణ, మిత్రులను, శత్రువులను గుర్తించడం అవసరం.

సామన్తాది కృతే దోషే నశ్యేత్తద్వ్యసనాచ్చ తత్ । భృత్యానాం భరణం దానం ప్ర్జామిత్రపరిగ్రహః ।। ౨౪౧.

సరిహద్దు అధికారి తప్పు చేస్తే, ఆ అపద వల్ల అతడు నశిస్తాడు. సేవకులను పోషించడం, దానం చేయడం, ప్రజల్లో మిత్రులను గుర్తించడం అవసరం.

ధర్మ్మకామాదిభేదశ్చ దుర్గసంస్కారభూషణం । కోషాత్తద్వ్యసనాద్ధన్తి కోషమూలో హి భూపతిః ।। ౨౪౧.

ధర్మం, కామం మొదలైన వేర్వేరు లక్షణాలు, కోటల బలపరిచే పనులు—ఇవి ధనభాండారం పోయినప్పుడు నశిస్తాయి. రాజు ధనభాండారంలోనే ఆధారపడతాడు.

మిత్రామిత్రావనీహేమసాధనం రిపుమర్ద్దనం । దూరకార్య్యాశుకారిత్వం దణ్డాత్తద్వ్యసనాద్ధరేత్ ।। ౨౪౧.

మిత్రులు, శత్రువులతో వ్యవహరించడానికీ, ధనం, శత్రువులను నశింపజేయడానికీ, దూరపు పనులు త్వరగా చేయడానికీ అవసరమైనవి శిక్ష ద్వారా కలిగే అపదతో పోతాయి.

సంస్తమ్భయతి మిత్రాణి అమిత్రం నాశయత్యపి । ధనాద్యైరుపకారిత్వం మిత్రాత్తద్వ్యసనాద్ధరేత్ ।। ౨౪౧.

ఇది మిత్రులను బలపరుస్తుంది, శత్రువులను నశింపజేస్తుంది. ధనం మొదలైన వాటి లాభం మిత్రుల వల్ల కలిగే అపదతో పోతుంది.

రాజాచ సవ్యసనీ హన్యాద్రాజకార్య్యాణి యాని చ । వాగ్దణ్డయోశ్చ పారుష్యమర్థదూషణమేవ చ ।। ౨౪౧.

రాజు అపదలో ఉన్నప్పుడు, రాజకార్యాలన్నీ నశిస్తాయి. మాటలో, శిక్షలో కఠినత, ధనం చెడిపోవడం కూడా జరుగుతాయి.

పానం స్త్రీ మృగయా ద్యూతం వ్యసనాని మహీపతేః । ఆలస్యం స్తబ్ధతా దర్పః ప్రమాదో ద్వైధకారితా ।। ౨౪౧.

మద్యం, స్త్రీలు, వేట, జూదం—ఇవి రాజుకు పెద్ద అపాయాలు. అలాగే అలసత్వం, మొండితనం, గర్వం, నిర్లక్ష్యం, కలహాన్ని పెంచడం కూడా రాజుకు హానికరం.

ఇతి పూర్వ్వేపదిష్టఞ్చ సచివవ్యసనం స్మృతం । అనావృష్టిశ్చ పీడాదీ రాష్ట్రవ్యసనముచ్యతే ।। ౨౪౧.

ఇంతకుముందు చెప్పినవి మంత్రి యొక్క దోషాలుగా భావించాలి. వర్షాభావం, ప్రజలకు బాధలు రావడం—ఇవి రాజ్యానికి కలిగే కష్టాలు.

విశీర్ణయన్త్రప్రాకారపరిఖాత్వమశస్త్రతా । క్షీణయా సేనయా నద్ధం దుర్గవ్యసనముచ్యతే ।। ౨౪౧.

కోటలో యంత్రాలు, గోడలు, కాలువలు పాడైపోవడం, ఆయుధాలు లేకపోవడం, సైన్యం బలహీనపడటం—ఇవి కోటకు కలిగే కష్టాలు.

వ్యయీకృతః పరిక్షిప్తోఽప్రజితోఽసఞ్చితస్తథా । దషితో దరసంస్థశ్చ కోషవ్యసనముచ్యతే ।। ౨౪౧.

ధనాన్ని ఖర్చు చేయడం, శత్రువులు చుట్టుముట్టడం, సంపాదించకపోవడం, దోచిపోవడం, శత్రువుల చేతిలో పడిపోవడం—ఇవి ఖజానాకు కలిగే కష్టాలు.

ఉపరుద్ధం పరిక్షిప్తోఽప్తమమానితవిమానితం । అభూతం వ్యాధితం శ్రాన్తం దూరాయాతన్నవాగతం ।। ౨౪౧.

సైన్యం ముట్టడి చేయబడటం, చుట్టుముట్టబడటం, మిత్రులచే గౌరవించబడకపోవడం, అవమానించబడటం, లేకపోవడం, వ్యాధులు రావడం, అలసిపోవడం, దూరం నుంచి రావడం, కొత్తగా చేరడం—

పరిక్షీణం ప్రతిహతం ప్రహతాగ్రతరన్తథా । ఆశానిర్వేదభూయిష్ఠమనృతప్రాప్తమేవ చ ।। ౨౪౧.

సైన్యం తగ్గిపోవడం, వెనక్కు తిప్పబడటం, ముందువారు మట్టుపడటం, నిరాశతో నిండిపోవడం, అశ్రద్ధ, అబద్ధ వార్తలు వినిపించడం—

కలత్రగర్భన్నిక్షిప్తమన్తఃశల్పం తథైవ చ । విచ్ఛిన్నవీవధాసారం శూన్యమూలం తథైవ చ ।। ౨౪౧.

స్త్రీలు, పిల్లల వల్ల సైన్యం చెదరిపోవడం, లోపల కలహాలు రావడం, విభేదాలు పెరగడం, మూలాధారం పోవడం—

అస్వామ్యసంహతం వాపి భిన్నకూటం తథైవ చ । దుష్పార్ష్ణిగ్రాహమర్థఞ్చ బలవ్యసనముచ్యతే ।। ౨౪౧.

యజమాని లేకపోవడం, ఐక్యత లేకపోవడం, గుంపులు విడిపోవడం, అదుపు చేయడం కష్టమవడం, ఇతరుల కోసం పట్టుబడటం—ఇవి సైన్యానికి కలిగే కష్టాలు.

దైవోపపీడితం మిత్రం గ్రస్తం శత్రువలేన చ । కామకోధాదిసంయుక్తముత్సాహాదరిభిర్భవేత్ ।। ౨౪౧.

దురదృష్టం వల్ల బాధపడే మిత్రుడు, శత్రువుల చేతిలో చిక్కిపోవడం, కోరిక, కోపం వంటి దోషాలకు లోనవడం, శత్రువుల వల్ల ధైర్యం కోల్పోవడం—

అర్థస్య దూషణం క్రోధాత్ పారుష్యం వాక్యదణ్డయోః । కామజం మృగయా ద్యూతం వ్యసనం పానకం స్త్రియః ।। ౨౪౧.

కోపంతో ధనాన్ని నాశనం చేయడం, మాటల్లో గట్టిగా మాట్లాడడం లేదా శిక్షలో కఠినంగా ఉండడం, వేట, జూదం వంటి కోరికల వల్ల వచ్చే దోషాలు, మద్యం, స్త్రీలు—ఇవి అన్నీ అపాయాలు.