అగ్నిపురాణమ్

యోగవిజ్ఞానసత్త్వాఢ్యం మహాపక్షం ప్రియమ్బదం । ఆయతిక్షమమద్వైధం మిత్రం కుర్వీత సత్కుల ।। ౨౩౯.

యోగజ్ఞానం, ధైర్యం, గొప్ప సహాయం చేసే, మధురంగా మాట్లాడే, సహనంతో, స్థిరంగా, నమ్మకంగా ఉండే మంచి కుటుంబానికి చెందినవారిని స్నేహితుడిగా చేసుకోవాలి.

దూరాదేవాభిగమనం స్పష్టార్థహృదయానుగా । వాక్‌ సత్కృత్య ప్రదానఞ్చ త్రివిధో మిత్రసఙ్గ్రహః ।। ౨౩౯.

దూరం నుంచే దగ్గరవడం, స్పష్టమైన అర్థంతో హృదయాన్ని తాకే మాటలు, గౌరవంతో ఇవ్వడం — ఇవి స్నేహాన్ని పెంచే మూడు మార్గాలు.

ధర్మకామార్థసంయోగో మిత్రాత్తు త్రివిధం ఫలం । ఔరసం తత్ర సన్నద్ధం౧౬ తథా వంశక్రమాగతం ।। ౨౩౯.

స్నేహం వల్ల ధర్మం, కామం, అర్థం అనే మూడు ఫలితాలు కలుగుతాయి. అందులో సహజమైనది, బలమైనది, వంశపారంపర్యంగా వచ్చినది ఉంటాయి.

రక్షఇతం వ్ససనేభ్యశ్చ మిత్రం జ్ఞేయం చతుర్విధం । మిత్రే గుణాః సత్యతాద్యాః సమానసుఖదుఃఖతా ।। ౨౩౯.

మనకు నాలుగు రకాల మిత్రులు ఉంటారు. ఇవి మనకు అపాయాల నుంచి రక్షణ కలిగిస్తారు. మిత్రునిలో నిజాయితీ, సత్యం, సుఖంలోనూ దుఃఖంలోనూ తోడుగా ఉండటం వంటి మంచి లక్షణాలు ఉంటాయి.

వక్ష్యేఽనుజీవినాం వృత్తం సేవీ సేవేత భూపతిం । దక్షతా భద్రతా దార్ఢ్య క్షాన్తిః క్లేశసహిష్ణుతా ।। ౨౩౯.

ఉపాధిపైన ఆధారపడే వారి నడవడి గురించి చెబుతాను. సేవకుడు రాజును సేవించాలి. అతనిలో నైపుణ్యం, మంచితనం, స్థిరత, ఓర్పు, కష్టాలను భరించే శక్తి ఉండాలి.

సన్తోషః శీలభుత్సాహో మణ్డయత్యనుజీవినం । యథాకాలముపాసీత రాజానం సేవకో నయాత్ ।। ౨౩౯.

సంతృప్తి, మంచి ప్రవర్తన, ఉత్సాహం ఇవి ఉపాధిపైన ఆధారపడే వారిని అలంకరిస్తాయి. సేవకుడు రాజును సరైన సమయంలో, ధర్మబద్ధంగా సేవించాలి.

పరస్థానగమం క్రౌర్య్యమౌద్ధత్యం మత్సరన్త్యజేత్ । విగృహ్య కథనం భృత్యో న కుర్య్యాజ్ జ్యాయసా సహ ।। ౨౩౯.

సేవకుడు ఇతరుల దగ్గరకు పోవడం, క్రూరత, అహంకారం, అసూయ వంటి దుష్ప్రవర్తనలను వదిలేయాలి. తనకన్నా పైవారితో వాదనలు, గొడవలు చేయకూడదు.

గుహ్యం మర్మ్మ చ మన్త్రఞ్చ న చ భర్త్తుః ప్రకాశయేత్ । రక్తాద్ వృత్తిం సమీహేత్ విరక్తం సన్త్యజేన్నృపం ।। ౨౩౯.

రాజు యొక్క రహస్యాలు, బలహీనతలు, సలహాలు ఎవరికీ చెప్పకూడదు. తనను ఆదరించే రాజును ఆశ్రయించాలి. తన పట్ల ఆసక్తి లేని రాజును వదిలేయాలి.

ఆజీవ్యః సర్వ్వసత్త్వానాం రాజా పర్జన్యవద్భవేత్ । ఆయద్వారేషు చాప్త్యర్థం ధనం చాదదతీతి చ ।। ౨౩౯.

రాజు అందరికీ జీవనాధారం, మేఘంలా ఉండాలి. అవసరమైన పనుల కోసం ధనం సరిగ్గా సేకరించవచ్చు.

కుర్య్యాదుద్యోగసమ్పన్నానధ్యక్షఆన్ సర్వకర్మ్మసు । కృషిర్వ్వణిక్పథో దుర్గం సేతుః కుఞ్జరబన్ధనం ।। ౨౩౯.

రాజు అన్ని పనులకు నిపుణులను నియమించాలి. వ్యవసాయం, వ్యాపార మార్గాలు, కోటలు, వంతెనలు, ఏనుగులను కట్టడం వంటి పనులకు పర్యవేక్షకులను పెట్టాలి.

ఖన్యాకరబలాదానం శున్యానాం చ నివేశనం । అష్టవర్గమిమం రాజా సాధువృత్తోఽనుపాలయేత్ ।। ౨౩౯.

రాజు గనులు, పన్నుల వసూలు, ఖాళీ భూముల పునరావాసం వంటి పనులను నిర్వహించాలి. మంచి రాజు ఈ ఎనిమిది విధాలైన కర్తవ్యాలను పాటించాలి.

ఆముక్తికేభ్యశ్చౌరేభ్యః పౌరేబ్యో రాజవల్లభాత్ । పృథివీపతిలోభాచ్చ చప్రజానాం పఞ్చధా భయం ।। ౨౩౯.

వేషధారి దొంగలు, దొంగలు, పట్టణ ప్రజలు, రాజుకు ఇష్టమైనవారు, రాజు లోభం — వీటి వల్ల ప్రజలకు ఐదు రకాల భయాలు కలుగుతాయి.

అవేక్ష్యైతద్భ్యం కాలే ఆదదీత కరం నృపః । అభ్యన్తరం శరీరం స్వం వాహ్యం రాష్ట్రఞ్చ రక్షయేత్ ।। ౨౩౯.

రాజు వీటి నుండి సరైన సమయంలో పన్నులు వసూలు చేయాలి. తన శరీరాన్ని, తనవారిని, తన రాజ్యాన్ని బయటపాటు శత్రువుల నుండి కాపాడాలి.

దడ్యాంస్తు దణ్డయేద్రాజా స్వం రక్షేచ్చఃవిషాదితః । స్త్రియః పుత్రాంశ్చ శత్రుభ్యో విశ్వసేన్న కదాచన ।। ౨౩౯.

రాజు దోషుల్ని శిక్షించాలి, తనను విషం నుండి కాపాడుకోవాలి. స్త్రీలు, కుమారులు, శత్రువులను ఎప్పుడూ నమ్మకూడదు.

రామ ఉవాచ ప్రభావోత్సాహశక్తిభ్‌యాం మన్త్రశక్తిః ప్రశస్యతే । ప్రభావోత్సాహవాన్ కావ్యో జితో దేవపురోధసా ।। ౨౪౧.

రాముడు ఇలా అన్నాడు — బలంతో, ఉత్సాహంతో కలిసిన సలహా శక్తి ఎంతో గొప్పది. బలమూ ఉత్సాహమూ ఉన్న కవీ, దేవతల పురోహితుడిని జయించాడు.

మన్త్రయేతేహ కార్య్యాణి నానాప్తైర్న్నాబిపశ్చితా । అశక్యారమ్భవృత్తీనాం కుతః క్లేశాదృతే ఫలం ।। ౨౪౧.

ఇక్కడ పనులు తెలివైనవారితో మాత్రమే చర్చించాలి, అజ్ఞానులతో కాదు. సాధ్యంకాని పనులు చేసే వారికి, కష్టపడకుండా ఫలితం ఎలా వస్తుంది?

అవిజ్ఞాతస్య విజ్ఞానం విజ్ఞాతస్య చ నిశ్చయః । అర్థద్వైధస్య సన్దేహచ్ఛేదనం శేషదర్శనం ।। ౨౪౧.

తెలియని విషయాన్ని తెలుసుకోవడం, తెలిసినదానిలో నిశ్చయానికి రావడం, సందేహాలను తొలగించడం, మిగిలినదాన్ని గ్రహించడం — ఇవే సలహా వల్ల లభించే ఫలితాలు.

సహాయాః సాధనోపాయా విభాగో దేశకాలయోః । విపత్తేశ్చ ప్రతీకారః పఞఢ్చాన్నో మన్త్ర ఇష్యతే ।। ౨౪౧.

సహాయులు, సాధన మార్గాలు, దేశకాలాన్ని బట్టి విభజన, కష్టాలకు పరిహారం — ఇవి ఐదు సలహా మూలాంశాలు.

మనఃప్రసాదః శ్రద్ధా చ తథా కరణపాటవం । సహాయోత్థానసమ్పచ్చ కర్మ్మణాం సిద్ధిలక్షణం ।। ౨౪౧.

మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండటం, విశ్వాసం, పనిలో నైపుణ్యం, సహాయుల ప్రయత్నం, పనుల్లో విజయమే — ఇవే సిద్ధి లక్షణాలు.

మదః ప్రమాదః కామశ్చ సుప్తప్రలపితాని చ । భిన్దన్తి మన్త్రం ప్రచ్ఛన్నాః కామిన్యో రమతాన్తథా ।। ౨౪౧.

అహంకారం, నిర్లక్ష్యం, కోరిక, నిద్రలో మాట్లాడటం — ఇవి అంతర్లీనమైన లోపాలు, ఇవి సలహాను నాశనం చేస్తాయి. అలాగే, కేవలం ఆనందాన్ని కోరే స్త్రీలు కూడా సలహాకు హాని చేస్తారు.

ప్రగల్భః స్మృతిమాన్వాగ్మీ శస్త్రే శాస్త్రే చ నిష్ఠితః । అబ్యస్తకర్మ్మాం నృపతేర్దూతో భవితుమర్హతి ।। ౨౪౧.

ధైర్యంగా ఉండే, జ్ఞాపకశక్తి గల, వాక్చాతుర్యం ఉన్న, ఆయుధాల్లో, శాస్త్రాల్లో片 నైపుణ్యం ఉన్నవాడు, పనులను నిర్లక్ష్యం చేయని వాడు — అలాంటి వాడు రాజుకు దూతగా ఉండటానికి యోగ్యుడు.

సామర్థ్యాత్ పాదతో హీనో దూతస్తు త్రివిధః స్మృతః ।। ౨౪౧.

దూతలు వారి సామర్థ్యాన్ని బట్టి, ఏదైనా లోపం ఉన్నా, మూడు విధాలుగా గుర్తించబడతారు.

నావిజ్ఞాతం పురం శత్రోః ప్రవిశేచ్చ న శంసదం। కాలమీక్షేత కార్య్యార్థమనుజ్ఞాతశ్చ నిష్పతేత్ ।। ౨౪౧.

శత్రువు నగరాన్ని ముందుగా తెలుసుకోకుండా లోపలికి పోకూడదు; ద్రోహితో కూడా కలవకూడదు. పనికి సరైన సమయం చూసి, అనుమతి తీసుకున్నాకే బయలుదేరాలి.

ఛిద్రఞ్చ శత్రోర్జానీయాత్ కోషమిత్రబలాని చ । రాగాపరాగౌ జానీయాద్ దృష్టిగాత్రవిచేష్టితైః ।। ౨౪౧.

శత్రువు లోపాలు, ధనం, మిత్రులు, సైన్యం ఇవన్నీ తెలుసుకోవాలి. వారి కన్నులు, శరీర భాష, ప్రవర్తన చూస్తే, ఇష్టాయిష్టాలు కూడా గ్రహించవచ్చు.

కుర్య్యాచ్చతుర్విధం స్తోత్రం పక్షయోరుభయోరపి । తపస్వివ్యఞ్జనోపేతైః సుచరైః సహ సంవసేత్ ।। ౨౪౧.

రెండు పక్షాల విషయాల్లోనూ నాలుగు రకాల నివేదికలు తయారు చేయాలి. విశ్వసనీయమైన తపస్వులతో, మంచి లక్షణాలున్న వారితో కలసి ఉండాలి.

చరః ప్రకాశో దూతః స్యాదప్ర్కాశశ్చరో ద్విధా । బణిక్ కృషీబలో లిఙ్గీ బిక్షుకాద్యాత్మకాశ్చరాః ।। ౨౪౧.

చరులు రెండు విధాలుంటారు: ఒకరు బహిరంగంగా, మరొకరు రహస్యంగా. రహస్య చరులు కూడా రెండు రకాలవారు: వ్యాపారి, రైతు, కూలీ, తపస్వి, భిక్షువు మొదలైనవారు చరులుగా పనిచేస్తారు.

యాయాదరిం వ్యసనినం నిష్ఫలే దూతచేష్టితే । ప్రకృతివ్యసనం యత్స్యాత్తత్ సమీక్ష్య సముత్పతేత్ ।। ౨౪౧.

శత్రువు కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు, దూతల ప్రయత్నాలు ఫలించకపోతే, ఆపదను గమనించి తగిన చర్య తీసుకోవాలి.

అనయాద్వ్యస్యతి శ్రేయస్తస్మాత్తద్వ్యసనం స్మృతం । హుతాశనో జలం వ్యాధిర్దుర్భిక్షం మరకం తథా ।। ౨౪౧.

ఏది నాశనానికి కారణమవుతుందో దానిని అపద అంటారు. అగ్ని, నీరు, వ్యాధి, కరువు, మహమ్మారి ఇవన్నీ అపదలు.

ఇతి పఞ్చవిధం దైవం వ్యసనం మానుషం పరం। దైవం పురుషకారేణ శాన్త్యా చ ప్రశమన్నయేత్ ।। ౨౪౧.

ఇలా ఐదు రకాల అపదలు ఉంటాయి: దైవికమైనవి, మానవీయమైనవి. దైవిక అపదను మనుషుల ప్రయత్నంతో, శాంతితో తగ్గించవచ్చు.