అగ్నిపురాణమ్

తతః సాధుతరః కార్యో దుర్జనాయ శివాథింనా । ప్రియమేవాభిఘాతవ్యం సత్సు నిత్యం ద్విషత్సు చ ।। ౨౩౮.

కాబట్టి చెడ్డవారిపట్ల మరింత మంచిగా ప్రవర్తించాలి, శుభమైన మనసుతో ఉండాలి. మంచి వారికీ, శత్రువులకైనా ఎప్పుడూ ప్రీతిగా ఉండాలి.

దేవాస్తే ప్రియవక్తారః పశవః క్రూరవాదినః । శుచిరాస్తిక్యపూతాత్మా పూజయేద్దేవతాః సదా ।। ౨౩౮.

ప్రేమగా మాట్లాడేవారు దేవతలవంటివారు; కఠినంగా మాట్లాడేవారు పశువులవంటివారు. పరిశుద్ధమైన, విశ్వాసమున్న మనసుతో ఎప్పుడూ దేవతలను పూజించాలి.

దేవతావద్ గురుజనమాత్మవచ్చ సుహృజ్జనం । ప్రణిపాతేన హి గురుం సతోఽమృషానుచేష్టితైః ।। ౨౩౮.

దేవతలను, గురువులను, స్నేహితులను తనని తాను ప్రేమించుకున్నట్లు గౌరవించాలి. గురువును వినయంతో, అబద్ధపు ప్రవర్తన లేకుండా సేవించాలి.

కుర్వ్వీతాభిముఖాన్ భృత్యైర్ద్దవాన్ సుకృతకర్మ్మణా । మద్‌భావేన హరేన్మిత్రం సమ్భ్రమేణ చ బాన్ధవాన్ ।। ౨౩౮.

ఉద్యోగులను వారి మంచి పనులకు అనుగ్రహంతో చూడాలి. మిత్రులను ప్రేమతో, బంధువులను గౌరవంతో చూడాలి.

స్త్రీభృత్యాన్ ప్రేమ్దానాభ్యాం దాక్షిణ్యేనేతరం జనం । అనిన్దా పరకృత్యేషు స్వధర్మ్మపరిపాలనం ।। ౨౩౮.

స్త్రీలకు, సేవకులకు ప్రేమ, దానం చూపాలి. ఇతరులకు మర్యాదగా ఉండాలి. పరుల పనులను నిందించకూడదు. తన ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ కాపాడాలి.

కృపణేషు దయాలుత్వం సర్వత్ర మధురా గిరః । ప్రాణైరప్యపకారిత్వం మిత్రాయావ్యభిచారిణే ।। ౨౩౮.

బాధపడేవారిపట్ల దయ చూపాలి. అందరితో మధురంగా మాట్లాడాలి. స్నేహితుని కోసం ప్రాణాలకైనా వెనకడుగు వేయకూడదు.

గృహాగతే పరిష్వఙ్గః సక్త్యా దానం సహిష్ణుతా । స్వసమృద్ధిష్వనుత్సేకః పరరవృద్ధిష్వమత్సరః ।। ౨౩౮.

అతిథి ఇంటికి వచ్చినప్పుడు ఆలింగనం చేయాలి. శక్తికి తగినట్లు దానం చేయాలి. సహనం కలిగి ఉండాలి. తన సంతోషంలో గర్వపడకూడదు. పరుల విజయాన్ని చూసి అసూయపడకూడదు.

అపరోపతాపి వచనం మౌనవ్రతచరిష్ణుతా । బన్ధుభిర్బద్ధసంయోగః స్వజనే చతురశ్రతా ।। ౨౩౮.

ప్రత్యక్షంగా ఎదురు చెప్పకపోయినా, మాటలు, మౌనవ్రతాన్ని పాటించడం, బంధువులతో కలసి ఉండటం, తనవాళ్ల మధ్య చురుకైన తెలివితేటలు — ఇవన్నీ కూడా ముఖ్యమైనవే.

రామ ఉవాచ స్వామ్యమాత్యఞ్చ రాష్ట్రఞ్చ దుర్గం కోషో బలం సుహృతం । పరస్పరోపకారీదం సప్తాఙ్గం రాకజ్యముచ్య్తే ।। ౨౩౯.

రాముడు ఇలా అన్నాడు — రాజ్యంలో స్వామి, మంత్రి, దేశం, కోట, ధనం, సైన్యం, స్నేహితుడు — ఇవి పరస్పరం సహాయపడే ఏడు ముఖ్య భాగాలు. వీటినే రాజ్యాంగాలు అంటారు.

రాజ్యాఙ్గానాం వరం రాష్ట్రం సాధనం పాలయేత్ సదా । కులం శీలం వయః సత్త్వం దాక్షిణ్యం క్షిప్రకారితా ।। ౨౩౯.

రాజ్యాంగాలలో దేశమే మేలైనది; దానిని సదా సరిపడే వనరులతో కాపాడాలి. కుటుంబం, స్వభావం, వయస్సు, ధైర్యం, దానశీలత, త్వరితంగా పని చేయడం — ఇవన్నీ అవసరం.

అవిసంవాదితా సత్యం వృద్ధసేవా కృతజ్ఞతా । దైవసమ్పన్నతా బుద్ధిరక్షుద్రపరివారతా ।। ౨౩౯.

నిజాయితీ, మాట నిలబెట్టుకోవడం, పెద్దలకు సేవ చేయడం, కృతజ్ఞత, దైవసంపద, తెలివి, చెడ్డవాళ్లతో కలవకుండా ఉండటం — ఇవన్నీ ముఖ్యమైన లక్షణాలు.

దీర్ఘదర్శిత్వముత్సాహః శుచితా స్థూలలక్షితా ।। ౨౩౯.

దూరదృష్టి, ఉత్సాహం, పవిత్రత, ముఖ్యమైన విషయాలను గుర్తించగలగడం — ఇవి కూడా అవసరమైన లక్షణాలు.

వినీతత్వం ధార్మికతా సాధోశ్చ నృపతేర్గుణాః । ప్రఖ్యాతవంశమక్రూరం లోకసఙ్‌గ్రాహిణం శుచిం ।। ౨౩౯.

వినయము, ధర్మపరత, మంచి రాజుకు ఉండాల్సిన లక్షణాలు — ప్రసిద్ధ వంశం, మృదుత్వం, ప్రజలను కలిపే సామర్థ్యం, పవిత్రత — ఇవన్నీ ఉండాలి.

కుర్వ్వీతాత్మహితాకాఙ్క్షీ పరిచారం మహీపతిః । వాగ్మీ ప్రగల్భః స్మృతిమానుదగ్రో బలవాన్ వశీ ।। ౨౩౯.

తనకు మేలు కావాలని కోరే రాజు, మాటలో నైపుణ్యం ఉన్నవారు, ధైర్యవంతులు, జ్ఞాపకశక్తి గలవారు, అహంకారం లేని వారు, బలవంతులు, ఆత్మనిగ్రహం ఉన్నవారిని సేవకులుగా నియమించాలి.

నేతా దణ్డస్య నిపుణః కృతశిల్పపరిగ్రహః । పరాభియోగప్రసహః సర్వదుష్టప్రతిక్రియా ।। ౨౩౯.

శిక్ష విధించడంలో నైపుణ్యం గలవాడు, కళలు, సంపాదనల్లో ప్రావీణ్యం ఉన్నవాడు, శత్రువుల దాడిని తట్టుకునేవాడు, చెడ్డవాళ్లను ఎదుర్కొనగలవాడు — ఇలాంటి నాయకుడు అవసరం.

పరవృత్తాన్వవేక్షీ చ సన్ధివిగ్రహతత్తవవిత్ । గూఢమన్త్రప్రచారజ్ఞో దేశకాలవిభాగవిత్ ।। ౨౩౯.

ఇతరుల ప్రవర్తనను గమనించగలవాడు, స్నేహం-శత్రుత్వ విషయాల్లో నిపుణుడు, రహస్య సలహాలను నిర్వహించడంలో నైపుణ్యం గలవాడు, స్థలం-కాలాన్ని బాగా అర్థం చేసుకునేవాడు ఉండాలి.

ఆదాతా సమ్యగర్థానాం వినియోక్తా చ పాత్రవిత్ । క్రోధలోభభయద్రోహదమ్భచాపలవర్జ్జితః ।। ౨౩౯.

ధనాన్ని సముచితంగా సేకరించేవాడు, దానిని యోగ్యులకు పంచేవాడు, కోపం, లోభం, భయం, ద్రోహం, మోసం, చంచలత — ఇవి లేని వాడు ఉండాలి.

పరోపతాపపైశూన్యమాత్సర్యేర్షానృతాతిగః । వృద్ధోపదేశసమ్పన్నః శక్తో మధురదర్శనః ।। ౨౩౯.

ఇతరులకు హాని చేయకుండా ఉండటం, అసూయ, ద్వేషం, అబద్ధం, తప్పులు చేయకుండా ఉండటం, పెద్దల సలహా కలిగి ఉండటం, సామర్థ్యం, మధురమైన రూపం — ఇవన్నీ ఉండాలి.

గుణానురాగస్థితిమానాత్మసమ్పద్‌గుణా స్మృతాః । సులీనాః శుచయః శూరాః శ్రుతవన్తోఽనురాగిణః ।। ౨౩౯.

గుణాలకు మక్కువగా ఉండటం, స్వయంగా సంపాదించిన లక్షణాలు కలిగి ఉండటం, మృదువుగా, పవిత్రంగా, ధైర్యంగా, విద్యావంతుడిగా, స్నేహపూర్వకంగా ఉండటం అవసరం.

దణ్డనీతేః ప్రయోక్తారః సచివాః స్యుర్మ్మహీపతేః । సువిగ్రహో జానపదః కులశీలకలాన్వితః ।। ౨౩౯.

శిక్ష విధించే వారు రాజు మంత్రులు. ప్రజలు మంచి వంశం, స్వభావం, నైపుణ్యం కలిగి ఉండాలి.

వాగ్మీ ప్రగల్భశ్చక్షుష్మానుత్సాహీ ప్రతిపత్తిమాన్ । స్తమ్భ్చాపలహీనశ్చ మైత్రః క్లేశసహః శుచిః ।। ౨౩౯.

మాటలో నైపుణ్యం, ధైర్యం, దృష్టి, ఉత్సాహం, గ్రహణశక్తి, మొండితనం, చంచలత లేని వాడు, స్నేహపూర్వకుడు, కష్టాలను తట్టుకునేవాడు, పవిత్రుడు ఉండాలి.

సత్యసత్త్వధృతిస్థైర్య్యప్రబావారోగ్యసంయుతః । కృతశిల్పశ్చ౭ దక్షశ్చ ప్రజ్ఞావాన్ ధారణాన్వితః ।। ౨౩౯.

నిజాయితీ, ధైర్యం, స్థిరత, సహనం, ప్రభావం, ఆరోగ్యం కలిగి ఉండాలి. కళల్లో నైపుణ్యం, చాకచక్యం, జ్ఞానం, ఏకాగ్రత ఉండాలి.

దృఢభక్తిరకర్త్తా చ వైరాణాం సచివో భవేత్ । స్మృతిస్తత్పరతార్థేషు చిత్తజ్ఞో జ్ఞాననిశ్చయః ।। ౨౩౯.౧౫ దృఢతా మన్త్రగుప్తిశ్చ మన్త్రిసమ్పత్ ప్రకీర్త్తితా । త్రయ్యాం చ దణ్డనీత్యాం చ కుశలః స్యాత్ పురోహితః ।। ౨౩౯.

మంత్రి భక్తిలో దృఢంగా ఉండాలి, శత్రుత్వానికి కారణం కాకూడదు. అవసరమైన విషయాల్లో జ్ఞాపకం, మనస్సును అర్థం చేసుకోవడం, జ్ఞానంలో నిశ్చయంగా ఉండటం ముఖ్యము.

అథర్వ్వవేదవిహితం కుర్య్యాచ్ఛాన్తికపౌష్టికం । సాధుతైషామమాత్యానాం తద్విద్యైః సహ బుద్ధిమాన్ ।। ౨౩౯.

అథర్వవేదంలో చెప్పిన ప్రకారం శాంతి, సంపద కోసం యజ్ఞాలు చేయాలి. ఆ విషయాల్లో నైపుణ్యం ఉన్న మంత్రులతో కలిసి, జ్ఞానంతో ఆచరించాలి.

చక్షుష్మత్తాం చ శిల్పఞ్చ పరీక్షఏత గుణద్వయం । స్వజనేభ్యో విజానీయాత్ కులం స్థానమవగ్రహం ।। ౨౩౯.

దృష్టి, కళా నైపుణ్యాన్ని పరీక్షించాలి. తనవాళ్లలో వంశాన్ని, స్థానం తెలుసుకోవాలి.

పరికర్మ్మ్సు దక్షఞ్చ విజ్ఞానం ధారయిష్ణుతాం । గుణత్రయం పరీక్షేత ప్రాగల్భ్యం ప్రీతితాం తథా ।। ౨౩౯.

విధులలో నైపుణ్యం, జ్ఞానం, గుర్తుంచుకునే శక్తి, మూడు స్వభావాలు, ధైర్యం, ప్రేమ ఇవన్నీ మనం పరిశీలించాలి.

కథాయోగేషు బుద్ధ్యేత వాగ్‌మిత్వం సత్యవాదితాం । ఉత్సాహం చ ప్రభావం చ తథా క్లేశసహిష్ణుతాం ।। ౨౩౯.

మాట్లాడేటప్పుడు, వాక్చాతుర్యం, నిజాయితీగా మాట్లాడటం, ఉత్సాహం, ప్రభావం, కష్టాలను తట్టుకునే శక్తి ఇవి గమనించాలి.

ధృతిం చైవానురాగం చ స్థైర్య్యఞ్చాపది లక్ష్యేత్ । భక్తిం మైత్రీం చ శౌచం చ జానీయాద్వ్యవహారతః ।। ౨౩౯.

ధైర్యం, అనురాగం, కష్టకాలంలో స్థిరత, భక్తి, స్నేహం, పవిత్రత ఇవన్నీ మన ప్రవర్తన ద్వారా తెలుసుకోవాలి.

సంవాసిభ్యో బలం సత్త్వమారోగ్యం శీలమేవ చ । అస్తవ్ధతామచాపల్యం వైరాణాం చాప్యకార్త్తనం ।। ౨౩౯.

తోడుగా ఉన్నవారి ద్వారా బలం, స్వభావం, ఆరోగ్యం, మంచి ప్రవర్తన, మొండితనం లేకపోవడం, ఆత్మనిగ్రహం, శత్రుత్వం లేకపోవడం తెలుసుకోవాలి.