అగ్నిపురాణమ్

సత్త్వేన సత్యశౌచాభ్యాం తథా శీలాదిభిర్గుణైః । త్యజ్యన్తే తే నరా సద్యః సన్త్యక్తా యే త్వయామలే ।। ౨౩౭.

ఓ నిర్మలమైనవాడా! నీవు ఎవ్వరిని వదిలిపెడితే, వారిని సత్వం, సత్యం, పవిత్రత, మంచితనమూ వెంటనే వదిలిపోతాయి.

త్వయావలోకితాః సద్యః శీలాద్యైరఖిలైర్గుణేః । కులైశ్వర్య్యైశ్చ యుజ్యన్తే పురుషా నిర్గణా అపి ।। ౨౩౭.

ఓ దేవి! నీ దృష్టి పడినవారికి మంచితనం వంటి అన్ని గుణాలు, కుటుంబ ఐశ్వర్యం కూడా వెంటనే కలుగుతాయి, వారు గుణాల్లేనివారైనా సరే.

సశ్లాఘ్యః స గుణీ ధన్యః స కులీనః స బుద్ధిమాన్ । స శూరః స చ విక్రాన్తో యస్త్వయా దేవి వీక్షితః ।। ౨౩౭.

నీ దృష్టి పడినవాడు ప్రశంసించదగినవాడు, గుణవంతుడు, భాగ్యశాలి, కులవంతుడు, జ్ఞానవంతుడు, వీరుడు, ధైర్యవంతుడు అవుతాడు, ఓ దేవి!

సద్యో వైగుణ్యమాయాన్తి శీలాద్యాః సకలా గుణాః । పరాముఙ్‌ముఖీ జగద్ధాత్రీ యస్య త్వం విష్ణువల్లభే ।। ౨౩౭.

ఓ జగద్దాత్రి! ఓ విష్ణువు ప్రియమైనవాడా! నీవు ఎవరి వైపు తిరిగి చూడకపోతే, వారిలోని మంచితనం వంటి అన్ని గుణాలు వెంటనే పోతాయి.

న తే వర్ణయితుం శక్తా గుణాన్ జిహ్వాపి వేధసః । ప్రసీద దేవి పద్మాక్షి నాస్మాంస్త్యాక్షఈః కదాచన ।। ౨౩౭.

బ్రహ్మదేవుడి నాలుక కూడా నీ గుణాలను వివరించలేను. ఓ పద్మాక్షి దేవి! దయచూపు, మమ్మల్ని ఎప్పుడూ వదలవద్దు.

పుష్కర ఉవాచ । ఏవం స్తుతా దదౌ శ్రీశ్చ వరమిన్ద్రాయ చేప్సితం । సుస్థిరత్వం చరాజ్యస్య సఙ్‌గ్రామవిజయాదికం ।। ౨౩౭.

పుష్కరుడు చెప్పాడు: ఇలా స్తుతించబడిన శ్రీదేవి, ఇంద్రునికి కోరుకున్న వరాన్ని ఇచ్చింది—ఆ రాజ్యానికి స్థిరత్వం, యుద్ధ విజయం మొదలైనవి ప్రసాదించింది.

స్వస్తోత్రపాఠశ్రవణకర్తౄణాం భుక్తిముక్తిదం । శ్రీస్తోత్రం తస్మాత్ పఠేచ్చ శ్రృణుయాన్నరః ।। ౨౩౭.

కాబట్టి, ఈ శ్రీ స్తోత్రాన్ని చదివేవారు, వినేవారు భోగమూ, మోక్షమూ పొందుతారు. అందువల్ల ప్రతి మనిషి దీనిని చదవాలి, వినాలి.

అగ్నిరువాచ నీతిస్తే పుష్కరోక్తా తు రామోక్తా లక్ష్మణాయ యా । జయాయ తాం ప్రవక్ష్యామి శ్రృణు ధర్మ్మాదివర్ద్ధనీం ।। ౨౩౮.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: పుష్కరుడు చెప్పిన నీతిని, రాముడు లక్ష్మణునికి విజయానికి చెప్పిన నీతిని ఇప్పుడు నేను వివరిస్తాను. అది ధర్మాన్ని పెంచుతుంది. విను.

రామ ఉవాచ న్యాయేనార్జ్జనమర్థస్య వర్ద్ధనం రక్షణం చరేత్ । సత్పాత్రప్రతిపత్తిశ్చ రాజవృత్తం చతుర్విధం ।। ౨౩౮.

రాముడు ఇలా అన్నాడు: ధర్మబద్ధంగా ధనం సంపాదించాలి, పెంచాలి, రక్షించాలి, మంచి వారికి దానం చేయాలి—ఇవి రాజు నాలుగు విధులుగా పాటించాలి.

నయస్య వినయో మూలం వినయః శాస్త్రనిశ్చయాత్ । వినయో హీన్ద్రియజయస్తైర్యుక్తః పాలయేన్మహీం ।। ౨౩౮.

శాసనానికి మూలం నియమం. ఆ నియమం శాస్త్రాలపై నమ్మకంతో వస్తుంది. నిజంగా నియమం అంటే ఇంద్రియాలను జయించడం. ఇవన్నీ కలిగి ఉన్నవాడు భూమిని పాలించాలి.

గ్రభావః శుచితా మైత్రీ త్యాగః సత్యం కృతజ్ఞతా । కులం శీలం దమశ్చేతి గుణాః సమ్పత్తిహేతవః ।। ౨౩౮.

ఉత్తమ వంశం, పవిత్రత, స్నేహం, త్యాగం, సత్యం, కృతజ్ఞత, కుటుంబం, మంచి స్వభావం, ఆత్మనిగ్రహం — ఇవే సంపదకు కారణమైన గుణాలు.

ప్రకీర్ణవిషయారణ్యే ధావన్తం విప్రమాథినం । జ్ఞానాఙ్కుశేన కుర్వ్వీత వశ్యమిన్ద్రియదన్తినం ।। ౨౩౮.

విషయాల అరణ్యంలో మనస్సు అల్లాడుతూ నాశనం చేస్తుంది. జ్ఞానమనే అంకుశంతో ఇంద్రియమనే ఏనుగును నియంత్రించాలి.

కామః క్రోధస్తథా లోభో హర్షో మానో మదస్తథా । షడ్‌వర్గముతసృజేదేనమస్మింస్త్యక్తే సుఖీ నృపః ।। ౨౩౮.

కామం, కోపం, లోభం, ఆనందం, గర్వం, మదం — ఈ ఆరు దోషాలను వదిలిపెట్టాలి. వీటిని విడిచిన రాజు నిజంగా సుఖంగా ఉంటాడు.

ఆన్వీక్షికీం త్రయీం వార్త్తాం దణ్డనీతిం చ పార్థివః । తద్విద్యైస్తత్‌క్రియోపైతైశ్చిన్తయేద్వినయాన్వితః ।। ౨౩౮.

రాజు నియమంతో విచారణ, మూడు వేదాలు, వాణిజ్యం, దండనీతిని — వాటి జ్ఞానం, ఆచరణతో — పరిశీలించాలి.

ఆన్వీక్షిక్యార్థవిజ్ఞానం ధర్మ్మాధర్మౌ త్రయీస్థితౌ । అర్థానర్థౌ తు వార్త్తాయాం దణ్డనీత్యాం నయానయౌ ।। ౨౩౮.

విచారణ వల్ల అర్థం తెలుస్తుంది. ధర్మం, అధర్మం మూడు వేదాల్లో ఉంటాయి. లాభం, నష్టం వాణిజ్యంలో ఉంటాయి. దండనీతిలో మంచి, చెడు విధానాలు ఉంటాయి.

అహింసా సూనృతా వాణీ సత్యం శౌచం దయా క్షమా । వణినాం లిఙ్గినాం చైవ సామాన్యో ధర్మ్మ ఉచ్యతే ।। ౨౩౮.

హింస చేయకపోవడం, మృదువుగా మాట్లాడటం, సత్యం, పరిశుద్ధత, దయ, సహనం — ఇవన్నీ గృహస్తులకు, వ్రతులకు సాధారణ ధర్మంగా చెప్పబడింది.

ప్రజాః సమనుగృహ్ణీయాత్ కుర్య్యాదాచారసంస్థితిం । వాక్‌ సూనృతా దయా దానం హినోపగతరక్షణం ।। ౨౩౮.

ప్రజలను కాపాడాలి, సద్ఆచారాన్ని స్థాపించాలి, మృదువుగా మాట్లాడాలి, దయ చూపాలి, దానం చేయాలి, బాధపడుతున్నవారిని రక్షించాలి.

ఇతి వృత్తం సతాం సాధుహితం సత్పురుషవ్రతం । ఆధివ్యాధిపరీతాయ అద్య శ్వో వా వినాశినే ।। ౨౩౮.

ఇలాంటి ప్రవర్తన సజ్జనుల వ్రతం, మంచి వారికి మేలు చేసే విధానం. బాధలు, వ్యాధులతో బాధపడేవారికి — ఈ రోజు అయినా, రేపు అయినా — ఇది ఆధారం.

కో హి రాజా శరీరాయ ధర్మ్మాపేతం సమాచరేత్ । న హి స్వసుఖమన్విచ్ఛన్ పీడయేత్ కృపణం జనం ।। ౨౩౮.

తన శరీరానికి కోసం ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టి ఏ రాజు చెడు పనులు చేస్తాడు? తన ఆనందం కోసం దురదృష్టవంతులను బాధించకూడదు.

కృపణః పీడ్యమానో హి మన్యునా ఇన్తి పార్థివం । క్రియతేఽభ్యర్హణీయాయ స్వజనాయ యథాఞ్జలిః ।। ౨౩౮.

బాధపడుతున్నవారు బాధపడితే, వారు కోపంతో రాజుపై తిరుగుతారు. మనవాళ్లలో అర్హులకు నమస్కారం చేసే విధంగా ఇది జరుగుతుంది.

తతః సాధుతరః కార్యో దుర్జనాయ శివాథింనా । ప్రియమేవాభిఘాతవ్యం సత్సు నిత్యం ద్విషత్సు చ ।। ౨౩౮.

కాబట్టి చెడ్డవారిపట్ల మరింత మంచిగా ప్రవర్తించాలి, శుభమైన మనసుతో ఉండాలి. మంచి వారికీ, శత్రువులకైనా ఎప్పుడూ ప్రీతిగా ఉండాలి.

దేవాస్తే ప్రియవక్తారః పశవః క్రూరవాదినః । శుచిరాస్తిక్యపూతాత్మా పూజయేద్దేవతాః సదా ।। ౨౩౮.

ప్రేమగా మాట్లాడేవారు దేవతలవంటివారు; కఠినంగా మాట్లాడేవారు పశువులవంటివారు. పరిశుద్ధమైన, విశ్వాసమున్న మనసుతో ఎప్పుడూ దేవతలను పూజించాలి.

దేవతావద్ గురుజనమాత్మవచ్చ సుహృజ్జనం । ప్రణిపాతేన హి గురుం సతోఽమృషానుచేష్టితైః ।। ౨౩౮.

దేవతలను, గురువులను, స్నేహితులను తనని తాను ప్రేమించుకున్నట్లు గౌరవించాలి. గురువును వినయంతో, అబద్ధపు ప్రవర్తన లేకుండా సేవించాలి.

కుర్వ్వీతాభిముఖాన్ భృత్యైర్ద్దవాన్ సుకృతకర్మ్మణా । మద్‌భావేన హరేన్మిత్రం సమ్భ్రమేణ చ బాన్ధవాన్ ।। ౨౩౮.

ఉద్యోగులను వారి మంచి పనులకు అనుగ్రహంతో చూడాలి. మిత్రులను ప్రేమతో, బంధువులను గౌరవంతో చూడాలి.

స్త్రీభృత్యాన్ ప్రేమ్దానాభ్యాం దాక్షిణ్యేనేతరం జనం । అనిన్దా పరకృత్యేషు స్వధర్మ్మపరిపాలనం ।। ౨౩౮.

స్త్రీలకు, సేవకులకు ప్రేమ, దానం చూపాలి. ఇతరులకు మర్యాదగా ఉండాలి. పరుల పనులను నిందించకూడదు. తన ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ కాపాడాలి.

కృపణేషు దయాలుత్వం సర్వత్ర మధురా గిరః । ప్రాణైరప్యపకారిత్వం మిత్రాయావ్యభిచారిణే ।। ౨౩౮.

బాధపడేవారిపట్ల దయ చూపాలి. అందరితో మధురంగా మాట్లాడాలి. స్నేహితుని కోసం ప్రాణాలకైనా వెనకడుగు వేయకూడదు.

గృహాగతే పరిష్వఙ్గః సక్త్యా దానం సహిష్ణుతా । స్వసమృద్ధిష్వనుత్సేకః పరరవృద్ధిష్వమత్సరః ।। ౨౩౮.

అతిథి ఇంటికి వచ్చినప్పుడు ఆలింగనం చేయాలి. శక్తికి తగినట్లు దానం చేయాలి. సహనం కలిగి ఉండాలి. తన సంతోషంలో గర్వపడకూడదు. పరుల విజయాన్ని చూసి అసూయపడకూడదు.

అపరోపతాపి వచనం మౌనవ్రతచరిష్ణుతా । బన్ధుభిర్బద్ధసంయోగః స్వజనే చతురశ్రతా ।। ౨౩౮.

ప్రత్యక్షంగా ఎదురు చెప్పకపోయినా, మాటలు, మౌనవ్రతాన్ని పాటించడం, బంధువులతో కలసి ఉండటం, తనవాళ్ల మధ్య చురుకైన తెలివితేటలు — ఇవన్నీ కూడా ముఖ్యమైనవే.

రామ ఉవాచ స్వామ్యమాత్యఞ్చ రాష్ట్రఞ్చ దుర్గం కోషో బలం సుహృతం । పరస్పరోపకారీదం సప్తాఙ్గం రాకజ్యముచ్య్తే ।। ౨౩౯.

రాముడు ఇలా అన్నాడు — రాజ్యంలో స్వామి, మంత్రి, దేశం, కోట, ధనం, సైన్యం, స్నేహితుడు — ఇవి పరస్పరం సహాయపడే ఏడు ముఖ్య భాగాలు. వీటినే రాజ్యాంగాలు అంటారు.