అగ్నిపురాణమ్

దూరాపసరణం యానం సుహతస్య తథోచ్యతే । త్రాసనం రిపుసైన్యానాం రథకర్మ్మ తథోచ్యతే ।। ౨౩౬.

దూరంగా వెనక్కు వెళ్లడం వాహనాల పని; శత్రు సైన్యాన్ని భయపెట్టడం రథాల పని.

భేదనం సంహతానాఞచ భేదానామపి సంహతిః । ప్రాకారతోరణాట్టాలద్రుమభఙ్గశ్చ సద్‌గజే ।। ౨౩౬.

సముదాయాలను చీల్చడం, విడిపోయిన వారిని కలిపివేయడం, గోడలు, గేట్లు, గోపురాలు, చెట్లు ధ్వంసం చేయడం ఏనుగుల పని.

పత్తిభూర్విషమా జ్ఞేయా రథాశ్వస్య తథా సభా । సకర్ద్దమా చ నాగానాం యుద్ధభూమిరుదాహృతా ।। ౨౩౬.

పదాతులకు అసమానమైన భూమి యుద్ధస్థలం; రథాలు, గుర్రాలకు సమతలమైన ప్రదేశం; ఏనుగులకు మట్టికాలువలు యుద్ధానికి అనుకూలమైనవి.

ఏవం విరచితవ్యూహః కృతపృష్ఠదివాకరః । తథానులోపశుక్రార్కిదిక్పాలమృదుమారుతాః ।। ౨౩౬.

ఈ విధంగా, సైన్యాన్ని ఏర్పాటుచేసి, వెనుక సూర్యుడిని ఉంచాలి. అలాగే, దిక్పాలకులను శుక్రుడు, సూర్యుడు ఉన్న దిశలలో పెట్టాలి. మృదువైన గాలులు వీచేలా చూడాలి.

యోధానుత్తేజయేత్సర్వ్వాన్నామగోత్రావదానతః । భోగప్రాప్త్యా చ విజయే స్వర్గప్రాప్త్యా మృతస్య చ ।। ౨౩౬.

యోధులను వారి పేరు, వంశాన్ని చెప్పి, విజయం సాధిస్తే ఆనందాలు లభిస్తాయని, మరణిస్తే స్వర్గం కలుగుతుందని ప్రేరేపించాలి.

జిత్వారీన్ భోగసమ్ప్రాప్తిః మృతస్య చ పరా గతిః । నిష్కృతిః స్వామిపిణ్డస్య నాస్తి యుద్ధసమా గతిః ।। ౨౩౬.

శత్రువులను జయిస్తే సుఖాలు లభిస్తాయి; యుద్ధంలో మరణించినవారికి పరమగతి కలుగుతుంది. యుద్ధంలో మరణానికి సమానమైన ప్రాయశ్చిత్తం మరొకటి లేదు.

శూరాణాం రక్తమాయాతి తేన పాపన్త్యజన్తి తే । ఘాతాదిదుఃఖసహనం రణే తత్ పరమన్తపః ।। ౨౩౬.

వీరుల రక్తం పోయినప్పుడు వారు పాపాలనుండి విముక్తి పొందుతారు. యుద్ధంలో గాయాలు, మరణ బాధను భరించడం వారికి గొప్ప తపస్సు.

వరాప్సరః సహస్రాణి యాన్తి శూరం రణే మృతం । స్వామీ సుకృతమాదత్తే భగ్నానాం వినివర్త్తినాం ।। ౨౩౬.

వీరుడు యుద్ధంలో మరణిస్తే వేలాది అప్సరసలు అతన్ని స్వాగతిస్తారు. ఓడిపోయి తిరిగి వచ్చినవారి పుణ్యాన్ని రాజు పొందుతాడు.

బ్రహ్మహత్యాఫలం తేషాం తథా ప్రోక్తం పదే పదే । త్యక్త్వా సహాయాన్ యో గచ్ఛేద్దేవాస్తస్య వినష్టయే ।। ౨౩౬.

తమ సహచరులను వదిలిపెట్టినవారికి ప్రతి అడుగులో బ్రాహ్మణ హత్య ఫలం కలుగుతుందని చెప్పబడింది. అలాంటి వారిని దేవతలు నాశనం చేయాలని కోరుకుంటారు.

అశ్వమేధఫలం ప్రోక్తం శూరాణామనివర్త్తినాం । ధర్మ్మనిష్ఠే జయో రాజ్ఞి యోద్ధవ్యాశ్చ సమాః సమైః ।। ౨౩౬.

వెనక్కి తిరిగి పోని వీరులకు అశ్వమేధ యాగ ఫలం లభిస్తుందని చెప్పబడింది. ధర్మంలో స్థిరంగా ఉన్న రాజుకు విజయము, సమానుల మధ్య సమానులు యుద్ధం చేయాలి.

గజాద్యైశ్చ గజాద్యాశ్చ న హన్తవ్యాః పలాయినః । న ప్రేక్షకాః ప్రవిష్టాశ్చ అశస్త్రాః పతితాదయః ।। ౨౩౬.

ఏనుగులు మొదలైనవి, పారిపోతున్నవారు, ప్రेక్షకులు, లోపలికి వచ్చినవారు, ఆయుధాలు లేని వారు, పడిపోయినవారు — వీరిని చంపకూడదు.

శాన్తే నిద్రాభిభూతే చ అర్ద్ధోత్తీర్ణే నదీవనే । దుర్ద్దినే కూటయుద్ధాని శత్రునాశార్థమాచరేత్ ।। ౨౩౬.

శత్రువు శాంతంగా ఉన్నప్పుడు, నిద్రలో మునిగిపోయినప్పుడు, నది లేదా అడవి మధ్యలో ఉన్నప్పుడు, లేదా కష్టమైన వాతావరణంలో, శత్రువును నాశనం చేయడానికి మోసపూరిత యుద్ధాన్ని చేయాలి.

బాహూ ప్రగృహ్య విక్రోశేద్భగ్నా భగ్నాః పరే ఇతి। ప్రాప్తం మిత్రం బలం భూరి నాయకోఽత్ర నిపాతితః ।। ౨౩౬.

వారు చేతులను పట్టుకుని, 'మేము ఓడిపోయాం, మేము పరుల చేతిలో ఓడిపోయాం' అని గట్టిగా చెప్పాలి. స్నేహితుడు లేదా గొప్ప సైన్యం వచ్చినప్పుడు, నాయకుడు ఇక్కడ పడగొట్టబడతాడు.

సేనానీర్నిహతశ్చాయం భూపతిశ్చాపి విప్లుతః । విద్రుతానాన్తు యోధానాం సుఖం ధాతో విధీయతే ।। ౨౩౬.

సేనాధిపతి చనిపోతాడు, రాజు కూడా పరాజయమవుతాడు. పారిపోయిన యోధులకు సురక్షితమైన మార్గం ఏర్పాటుచేయబడుతుంది.

ధూపశ్చ దేయా ధర్మ్మజ్ఞ తథా చ పరమోహనాః । పతాకాశ్చైవ సమ్భారో వాదిత్రాణాం భయావహః ।। ౨౩౬.

ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, ధూపాన్ని సమర్పించాలి. అలాగే, మోహింపజేసే మంత్రాలు, జెండాలు, భయాన్ని కలిగించే వాద్యపరికరాలను సిద్ధం చేయాలి.

సమ్ప్రాప్య విజయం యుద్ధే దేవాన్విప్రాంశ్చ సంయజేత్ । రత్నాని రాజగామీని అమాత్యేన కృతే రణే ।। ౨౩౬.

యుద్ధంలో విజయం సాధించిన తరువాత, దేవతలకు, బ్రాహ్మణులకు హోమాలు చేయాలి. యుద్ధంలో పొందిన రత్నాలు, రాజధనాన్ని మంత్రి పంపిణీ చేయాలి.

తస్య స్త్రియో న కస్యాపి రక్ష్యాస్తాశ్చ పరస్య చ । శత్రుం ప్రాప్య రణే ముక్తం పుత్రవత్ పరిపాలయేత్ ।। ౨౩౬.

ఓడినవారి స్త్రీలను గానీ, గెలిచినవారి స్త్రీలను గానీ హాని చేయకూడదు. యుద్ధంలో శత్రువును పట్టుకున్న తరువాత, అతన్ని కుమారుడిలా కాపాడాలి.

పునస్తేన న యోద్ధవ్యం దేశాచారాది పాలయేత్ । తతశ్చ స్వపురం ప్రాప్య ధ్రువే భే ప్రవిశేద్ గృహం ।। ౨౩౬.

ఆయనతో మళ్లీ యుద్ధం చేయకూడదు. ఆ ప్రాంతపు ఆచారాలను పాటించాలి. తరువాత తన నగరానికి చేరుకొని, ఖచ్చితంగా ఇంట్లోకి ప్రవేశించాలి.

పుష్కర ఉవాచ రాజ్యలక్ష్మీస్థిరత్వాయ యథేన్ద్రేణ పురా శ్రియః । స్తుతిః కృతా తథా రాజా జయార్థం స్తుతిమాచరేత్ ।। ౨౩౭.

పుష్కరుడు చెప్పాడు: రాజ్యసంపద స్థిరంగా ఉండేందుకు, ఇంద్రుడు శ్రీదేవిని స్తుతించినట్లే, రాజు కూడా విజయంకోసం స్తోత్రం చేయాలి.

ఇన్ద్ర ఉవాచ । నమస్యే సర్వలోకానాం జననీమబ్ధిసమ్భవాం । శ్రియమున్నిద్రపద్మాక్షీం విష్ణువక్షఃస్థలస్థితాం ।। ౨౩౭.

ఇంద్రుడు చెప్పాడు: సమస్త లోకాల తల్లియైన, సముద్రంలో జన్మించిన, వికసించిన పద్మపువ్వుల్లాంటి కన్నులుగల, విష్ణువు వక్షస్థలంపై నివసించే శ్రీదేవిని నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

త్వం సిద్ధిస్త్వం స్వధా స్వాహా సుధా త్వం లోకపావని । సన్ధ్యా రాత్రిః ప్రభా భూతిర్మ్మేధా శ్రద్ధా సరస్వతీ ।। ౨౩౭.

నీవే సిద్ధి, నీవే స్వధా, నీవే స్వాహా, నీవే అమృతం, లోకాలను పవిత్రం చేసేవాడివి. నీవే సంధ్య, రాత్రి, ప్రకాశం, ఐశ్వర్యం, మేధ, శ్రద్ధ, సరస్వతీదేవి.

యజ్ఞవిద్యా మహావిద్యా గుహ్యవిద్యా చ శోభనే । ఆత్మవిద్యా చ దేవి త్వం విముక్తిఫలదాయినీ ।। ౨౩౭.

ఓ దేవి! నీవే యజ్ఞజ్ఞానం, మహత్తరమైన విద్య, రహస్యమైన విద్య, ఆత్మజ్ఞానం కూడా. విముక్తి ఫలాన్ని ప్రసాదించేవాడవు నీవే.

ఆన్వీక్షికీ త్రయీ వార్త్తా దణ్డనీతిస్త్వమేవ చ । సౌమ్యా సౌమ్యైర్జగద్రూపైస్త్వయైతద్దేవి పూరితం ।। ౨౩౭.

ఓ మృదువైన దేవి! నీవే విచారణ, మూడు వేదాలు, వ్యాపారం, పాలన కూడా. నీ మృదువైన రూపాలతో ఈ జగత్తంతా నీవే నింపివున్నావు.

కా త్వన్యా త్వామృతే దేవి సర్వయజ్ఞమయం వపుః । అధ్యాస్తే దేవ దేవస్య యోగిచిన్త్యం గదాభృతః ।। ౨౩౭.

ఓ దేవి! యోగులు ధ్యానించే దేవదేవుడైన గదాధరుని శరీరమైన, అన్ని యజ్ఞాల సమాహారమైన రూపాన్ని నీవు తప్ప మరెవరికీ లేదు.

త్వయా దేవి పరిత్యక్తం సకలం భువనత్రయం । వినష్టప్రాయమభవత్ త్వయేదానీం సమేధితం ।। ౨౩౭.

ఓ దేవి! నీవు వదిలిపెట్టినప్పుడు మూడు లోకాలు అంతా నాశనానికి చేరుకున్నాయి. ఇప్పుడు నీ అనుగ్రహంతో అవి మళ్ళీ అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి.

దారాః పుత్రాస్తథాగారం సుహృద్ధాన్యఘనాదికం । భవత్యేతన్మహాభాగో నిత్యం త్వద్వీక్షణాన్ నృణాం ।। ౨౩౭.

భార్యలు, కుమారులు, ఇల్లు, స్నేహితులు, ధాన్యం, ధనం మొదలైన భాగ్యాలు మహాభాగ్యవంతులకు ఎప్పుడూ నీ దృష్టిచేతనే లభిస్తాయి.

శరీరారోగ్యమైశ్వర్యమరిపక్షక్షయః సుఖం । దేవి త్వద్‌దృష్టిదృష్టానాం పురుషాణాం న దుర్ల్లభం ।। ౨౩౭.

శరీర ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, శత్రువుల నాశనం, సుఖం—ఇవి అన్నీ నీ దృష్టి పడినవారికి దొరకడం అసాధ్యం కాదు, ఓ దేవి!

త్వమమ్బా సర్వభూతానాం దేవదేవో హరిః పితా । త్వయైతద్విష్ణునా చామ్బ జగద్వ్యాప్తం చరాచరం ।। ౨౩౭.

నీవే సమస్త భూతాల తల్లి, హరి దేవదేవుడు తండ్రి. ఓ అంబ! నీవు విష్ణుతో కలిసి చరాచర జగత్తంతా వ్యాపించి ఉన్నావు.

మానం కోషం తథా కోష్ఠం మా గృహం మా పరిచ్ఛదం । మా శరీరం కలత్రఞ్చ త్యజేథాః సర్వ్వపావని ।। ౨౩౭.

ఓ పావనమైనవాడా! గౌరవం, ధనం, నిల్వలు, ఇల్లు, వస్తువులు, శరీరం, భార్య—ఇవేవీ వదలవద్దు.