అగ్నిపురాణమ్

వ్యూహం భేదావహం కుర్య్యాత్ పరవ్యూహేషు చేచ్ఛయా । గజస్య పాదరక్షార్థాశ్చత్వారస్తు తథా ద్విజ ।। ౨౩౬.

శత్రు ఏర్పాటును చీల్చగల ఏర్పాటును కావాలంటే చేయాలి; అలాగే, ఓ ద్విజా, ఏనుగు కాళ్లను రక్షించేందుకు నలుగురు రక్షకులు ఉండాలి.

రథస్య చాశ్వాశ్చత్వారః సమాస్తస్య చ చర్మ్మిణః । ధన్వినశ్చర్మిభిస్తుల్యాః పురస్తాచ్చర్మ్మిణో రణే ।। ౨౩౬.

రథానికి నలుగురు గుర్రాలు జోడించాలి, అలాగే చర్మంతో కప్పబడిన యోధులు ఉండాలి; విలువారులకు కూడా చర్మరక్షకులు ఉండాలి, యుద్ధంలో వారు ముందుగా ఉండాలి.

వృష్ఠతో ధన్వినః పశ్చాద్ధన్వినాన్తురగా రథాః । రథానాం కుఞ్జరాః పశ్చాద్ధాతవ్యాః పృథివీక్షితా ।। ౨౩౬.

విలువారుల వెనుక మరికొంతమంది విలువారులు, తరువాత గుర్రాలు, రథాలు ఉండాలి; రథాల వెనుక ఏనుగులు ఉండాలని రాజు చూడాలి.

పదాతికుఞ్జరాశ్వనాం ధర్మ్మకార్య్యం ప్రయత్నతః । శూరాః ప్రముఖతో దేయాః స్కన్ధమాత్రప్రదర్శనం ।। ౨౩౬.

పదాతులు, ఏనుగులు, గుర్రాల ఏర్పాటును జాగ్రత్తగా చేయాలి; ధైర్యవంతులు ముందుగా ఉండాలి, వారు కేవలం భుజాలు మాత్రమే కనిపించేలా ఉండాలి.

కర్త్తవ్యం భీరుసఙ్ఘేన శత్రువిద్రావకారకం । దారయన్తి పురస్తాత్తు న దేయా భీరవః పురః ।। ౨౩౬.

భయపడే వారితో శత్రువులను పారద్రోలే ఏర్పాటును చేయాలి; భయపడే వారిని ముందుగా పెట్టకూడదు.

ప్రోత్సాహయన్త్యేవ రణే భీరూన్ శూగః పురస్థితాః । ప్రాంశవః శుకనాశాశ్చ యే చాజిహ్మేక్షణా౨ నరాః ।। ౨౩౬.

యుద్ధంలో ముందుగా నిలిచే ధైర్యవంతులు భయపడే వారిని ఉత్సాహపరచుతారు; ఎత్తైనవారు, విస్తృత భుజాలవారు, నేరుగా చూస్తున్నవారు ముందుగా ఉండాలి.

సంహతభ్రయుగాశ్చైవ క్రోధనాః కలహప్రియాః । నిత్యహృష్టాః ప్రహృష్టాశ్చ శూరా జ్ఞేయాశ్య కామినః ।। ౨౩౬.

ఒక్కటిగా ఉండేవారు, కోపంగా ఉండేవారు, గొడవకు ఇష్టపడేవారు, ఎప్పుడూ ఉల్లాసంగా ఉండేవారు, ధైర్యవంతులు — వీరే యుద్ధానికి ఆసక్తి ఉన్నవారు.

ప్రప్తియుద్ధం గజానాఞ్చ తోయదానాదికశ్చ యత్ ।। ౨౩౬.

ఏనుగులకు సంబంధించిన యుద్ధపద్ధతులు, నీటి సరఫరా మొదలైనవి వివరించబడ్డాయి.

ఆయుధానయనం చైవ పత్తికర్మ్మం విధీయతే । రిపూణాం భేత్తుకామానాం స్వసైన్యస్య తు రక్షణం ।। ౨౩౬.

ఆయుధాల కదలిక, పదాతుల పనులు నిర్ణయించబడ్డాయి; శత్రువులను చీల్చాలనుకునేవారికీ, స్వసైన్యాన్ని రక్షించుకోవడానికీ ఇవి అవసరం.

భేదనం సంహతానాఞ్చ చర్మిణాం కర్మ్మ కీర్త్తింతం । విముఖీకరణం యుద్ధే ధన్వినాం చ తథోచ్యతే ।। ౨౩౬.

చర్మరక్షితుల సముదాయాన్ని చీల్చడం, యుద్ధంలో విలువారులను వెనక్కు తిప్పడం గురించి చెప్పబడింది.

దూరాపసరణం యానం సుహతస్య తథోచ్యతే । త్రాసనం రిపుసైన్యానాం రథకర్మ్మ తథోచ్యతే ।। ౨౩౬.

దూరంగా వెనక్కు వెళ్లడం వాహనాల పని; శత్రు సైన్యాన్ని భయపెట్టడం రథాల పని.

భేదనం సంహతానాఞచ భేదానామపి సంహతిః । ప్రాకారతోరణాట్టాలద్రుమభఙ్గశ్చ సద్‌గజే ।। ౨౩౬.

సముదాయాలను చీల్చడం, విడిపోయిన వారిని కలిపివేయడం, గోడలు, గేట్లు, గోపురాలు, చెట్లు ధ్వంసం చేయడం ఏనుగుల పని.

పత్తిభూర్విషమా జ్ఞేయా రథాశ్వస్య తథా సభా । సకర్ద్దమా చ నాగానాం యుద్ధభూమిరుదాహృతా ।। ౨౩౬.

పదాతులకు అసమానమైన భూమి యుద్ధస్థలం; రథాలు, గుర్రాలకు సమతలమైన ప్రదేశం; ఏనుగులకు మట్టికాలువలు యుద్ధానికి అనుకూలమైనవి.

ఏవం విరచితవ్యూహః కృతపృష్ఠదివాకరః । తథానులోపశుక్రార్కిదిక్పాలమృదుమారుతాః ।। ౨౩౬.

ఈ విధంగా, సైన్యాన్ని ఏర్పాటుచేసి, వెనుక సూర్యుడిని ఉంచాలి. అలాగే, దిక్పాలకులను శుక్రుడు, సూర్యుడు ఉన్న దిశలలో పెట్టాలి. మృదువైన గాలులు వీచేలా చూడాలి.

యోధానుత్తేజయేత్సర్వ్వాన్నామగోత్రావదానతః । భోగప్రాప్త్యా చ విజయే స్వర్గప్రాప్త్యా మృతస్య చ ।। ౨౩౬.

యోధులను వారి పేరు, వంశాన్ని చెప్పి, విజయం సాధిస్తే ఆనందాలు లభిస్తాయని, మరణిస్తే స్వర్గం కలుగుతుందని ప్రేరేపించాలి.

జిత్వారీన్ భోగసమ్ప్రాప్తిః మృతస్య చ పరా గతిః । నిష్కృతిః స్వామిపిణ్డస్య నాస్తి యుద్ధసమా గతిః ।। ౨౩౬.

శత్రువులను జయిస్తే సుఖాలు లభిస్తాయి; యుద్ధంలో మరణించినవారికి పరమగతి కలుగుతుంది. యుద్ధంలో మరణానికి సమానమైన ప్రాయశ్చిత్తం మరొకటి లేదు.

శూరాణాం రక్తమాయాతి తేన పాపన్త్యజన్తి తే । ఘాతాదిదుఃఖసహనం రణే తత్ పరమన్తపః ।। ౨౩౬.

వీరుల రక్తం పోయినప్పుడు వారు పాపాలనుండి విముక్తి పొందుతారు. యుద్ధంలో గాయాలు, మరణ బాధను భరించడం వారికి గొప్ప తపస్సు.

వరాప్సరః సహస్రాణి యాన్తి శూరం రణే మృతం । స్వామీ సుకృతమాదత్తే భగ్నానాం వినివర్త్తినాం ।। ౨౩౬.

వీరుడు యుద్ధంలో మరణిస్తే వేలాది అప్సరసలు అతన్ని స్వాగతిస్తారు. ఓడిపోయి తిరిగి వచ్చినవారి పుణ్యాన్ని రాజు పొందుతాడు.

బ్రహ్మహత్యాఫలం తేషాం తథా ప్రోక్తం పదే పదే । త్యక్త్వా సహాయాన్ యో గచ్ఛేద్దేవాస్తస్య వినష్టయే ।। ౨౩౬.

తమ సహచరులను వదిలిపెట్టినవారికి ప్రతి అడుగులో బ్రాహ్మణ హత్య ఫలం కలుగుతుందని చెప్పబడింది. అలాంటి వారిని దేవతలు నాశనం చేయాలని కోరుకుంటారు.

అశ్వమేధఫలం ప్రోక్తం శూరాణామనివర్త్తినాం । ధర్మ్మనిష్ఠే జయో రాజ్ఞి యోద్ధవ్యాశ్చ సమాః సమైః ।। ౨౩౬.

వెనక్కి తిరిగి పోని వీరులకు అశ్వమేధ యాగ ఫలం లభిస్తుందని చెప్పబడింది. ధర్మంలో స్థిరంగా ఉన్న రాజుకు విజయము, సమానుల మధ్య సమానులు యుద్ధం చేయాలి.

గజాద్యైశ్చ గజాద్యాశ్చ న హన్తవ్యాః పలాయినః । న ప్రేక్షకాః ప్రవిష్టాశ్చ అశస్త్రాః పతితాదయః ।। ౨౩౬.

ఏనుగులు మొదలైనవి, పారిపోతున్నవారు, ప్రेక్షకులు, లోపలికి వచ్చినవారు, ఆయుధాలు లేని వారు, పడిపోయినవారు — వీరిని చంపకూడదు.

శాన్తే నిద్రాభిభూతే చ అర్ద్ధోత్తీర్ణే నదీవనే । దుర్ద్దినే కూటయుద్ధాని శత్రునాశార్థమాచరేత్ ।। ౨౩౬.

శత్రువు శాంతంగా ఉన్నప్పుడు, నిద్రలో మునిగిపోయినప్పుడు, నది లేదా అడవి మధ్యలో ఉన్నప్పుడు, లేదా కష్టమైన వాతావరణంలో, శత్రువును నాశనం చేయడానికి మోసపూరిత యుద్ధాన్ని చేయాలి.

బాహూ ప్రగృహ్య విక్రోశేద్భగ్నా భగ్నాః పరే ఇతి। ప్రాప్తం మిత్రం బలం భూరి నాయకోఽత్ర నిపాతితః ।। ౨౩౬.

వారు చేతులను పట్టుకుని, 'మేము ఓడిపోయాం, మేము పరుల చేతిలో ఓడిపోయాం' అని గట్టిగా చెప్పాలి. స్నేహితుడు లేదా గొప్ప సైన్యం వచ్చినప్పుడు, నాయకుడు ఇక్కడ పడగొట్టబడతాడు.

సేనానీర్నిహతశ్చాయం భూపతిశ్చాపి విప్లుతః । విద్రుతానాన్తు యోధానాం సుఖం ధాతో విధీయతే ।। ౨౩౬.

సేనాధిపతి చనిపోతాడు, రాజు కూడా పరాజయమవుతాడు. పారిపోయిన యోధులకు సురక్షితమైన మార్గం ఏర్పాటుచేయబడుతుంది.

ధూపశ్చ దేయా ధర్మ్మజ్ఞ తథా చ పరమోహనాః । పతాకాశ్చైవ సమ్భారో వాదిత్రాణాం భయావహః ।। ౨౩౬.

ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, ధూపాన్ని సమర్పించాలి. అలాగే, మోహింపజేసే మంత్రాలు, జెండాలు, భయాన్ని కలిగించే వాద్యపరికరాలను సిద్ధం చేయాలి.

సమ్ప్రాప్య విజయం యుద్ధే దేవాన్విప్రాంశ్చ సంయజేత్ । రత్నాని రాజగామీని అమాత్యేన కృతే రణే ।। ౨౩౬.

యుద్ధంలో విజయం సాధించిన తరువాత, దేవతలకు, బ్రాహ్మణులకు హోమాలు చేయాలి. యుద్ధంలో పొందిన రత్నాలు, రాజధనాన్ని మంత్రి పంపిణీ చేయాలి.

తస్య స్త్రియో న కస్యాపి రక్ష్యాస్తాశ్చ పరస్య చ । శత్రుం ప్రాప్య రణే ముక్తం పుత్రవత్ పరిపాలయేత్ ।। ౨౩౬.

ఓడినవారి స్త్రీలను గానీ, గెలిచినవారి స్త్రీలను గానీ హాని చేయకూడదు. యుద్ధంలో శత్రువును పట్టుకున్న తరువాత, అతన్ని కుమారుడిలా కాపాడాలి.

పునస్తేన న యోద్ధవ్యం దేశాచారాది పాలయేత్ । తతశ్చ స్వపురం ప్రాప్య ధ్రువే భే ప్రవిశేద్ గృహం ।। ౨౩౬.

ఆయనతో మళ్లీ యుద్ధం చేయకూడదు. ఆ ప్రాంతపు ఆచారాలను పాటించాలి. తరువాత తన నగరానికి చేరుకొని, ఖచ్చితంగా ఇంట్లోకి ప్రవేశించాలి.

పుష్కర ఉవాచ రాజ్యలక్ష్మీస్థిరత్వాయ యథేన్ద్రేణ పురా శ్రియః । స్తుతిః కృతా తథా రాజా జయార్థం స్తుతిమాచరేత్ ।। ౨౩౭.

పుష్కరుడు చెప్పాడు: రాజ్యసంపద స్థిరంగా ఉండేందుకు, ఇంద్రుడు శ్రీదేవిని స్తుతించినట్లే, రాజు కూడా విజయంకోసం స్తోత్రం చేయాలి.