అగ్నిపురాణమ్

దివ్యాన్తరీక్షభూమిష్ఠాః సన్త్వాయుర్దాః సురాశ్చ తే । దేవసిద్ధిం ప్రప్నుహి త్వం దేవయాత్రాస్తు సా తవ ।। ౨౩౬.

ఆకాశంలో, మధ్యలో, భూమిపై ఉన్న దేవతలు నీకు దీర్ఘాయువు ఇవ్వాలి. నీవు దివ్య విజయాన్ని సాధించాలి. నీ యాత్ర కూడా దివ్యంగా ఉండాలి.

రక్షన్తు దేవతాః సర్వా ఇతి శ్రుత్వా నృపో వ్రజేత్ । గృహీత్వా సశరఞ్చాపం ధనుర్నాగేతి మన్త్రతః ।। ౨౩౬.

‘అన్ని దేవతలు రక్షించుగాక’ అని విని, రాజు బాణాలు, విల్లు తీసుకుని, ‘నాగధనురా’ అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ ముందుకు సాగాలి.

నద్విణ్ణోరితి జప్త్వాథ దద్యాద్రిపుముఖ పదం । దక్షిణం పదం ద్వాత్రింశద్దిక్షుం ప్రాచ్యాదిషు క్రమాత్ ।। ౨౩౬.

‘నద్విన్నోరితి’ అని జపించి, పర్వతద్వారంలో కుడిపాదాన్ని తూర్పు మొదలుకొని ముప్పైరెండు దిశల్లో క్రమంగా పెట్టాలి.

నాగం రథం హయఞ్చైవ ధుర్యాంశ్చైవారుహేత్ క్రమాత్ । ఆరుహ్య వాద్యైర్గచ్ఛేత పృష్ఠతో నావలోకయేత్ ।। ౨౩౬.

నాగాన్ని, రథాన్ని, గుర్రాన్ని, ఇతర వాహనాలను క్రమంగా ఎక్కాలి. ఎక్కిన తర్వాత వాద్యాల నాదంతో ముందుకు పోవాలి, వెనక్కు తిరిగి చూడకూడదు.

క్రోశమాత్రం గతస్తిష్ఠేత్ పూజయేద్దేవతా ద్విజాన్ । పరదేశం వ్రజేత్ పశ్చాదాత్మసైన్యం హి పాలయన్ ।। ౨౩౬.

ఒక క్రోశ దూరం వెళ్లిన తర్వాత ఆగి, దేవతలను, బ్రాహ్మణులను పూజించాలి. ఆ తరువాత తన సైన్యాన్ని కాపాడుతూ పరదేశానికి వెళ్లాలి.

దేవానాం పూజనం కుర్య్యాన్న ఛిన్ద్యాదాయమత్ర తు ।। ౨౩౬.

దేవతల పూజ తప్పక చేయాలి. దీన్ని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.

నావమానయేత్తద్దేశ్యానాగత్య స్వపురం పునః । జయం ప్రాప్యార్చ్చయేద్దేవాన్ దద్యాద్దానాని పార్థిపః ।। ౨౩౬.

ఆ ప్రాంత ప్రజలను అవమానించకూడదు. తిరిగి తన పట్టణానికి వచ్చి, జయం సాధించిన రాజు దేవతలను పూజించి, దానం చేయాలి.

ద్వితీయేఽహని సఙ్‌గ్రామో భవిష్యతి యదా తదా । స్నాపయేద్‌గజమశ్వాది యజేద్దేవం నృసింహకం ।। ౨౩౬.

రెండవ రోజున యుద్ధం జరిగే సమయంలో, ఏనుగు, గుర్రం మొదలైన వాటిని స్నానపూర్వకంగా శుద్ధి చేసి, నరసింహదేవుని పూజించాలి.

ఛత్రాదిరాజలిఙ్గాని శస్త్రాణి నిశి వై గణాన్ । ప్రాతర్నృసింహకం పూజ్య వాహనాద్యమశేషతః ।। ౨౩౬.

రాత్రి సమయంలో ఛత్రం మొదలైన రాజచిహ్నాలు, ఆయుధాలు, గణాలను పూజించాలి. ఉదయం నరసింహుని, వాహనాలు మొదలైనవన్నీ పూజించాలి.

పురోధసా హుతం పశ్యేద్వహ్నిం హుత్వా ద్విజాన్యదేత్। గృహీత్వా సశరఞ్చాపం గజాద్యారుద్య వై బ్రజేత్ ।। ౨౩౬.

పురోహితుడు హోమాన్ని గమనించాలి. అగ్నికి హోమం చేసి, బ్రాహ్మణులను సత్కరించాలి. బాణాలు, విల్లు తీసుకుని, ఏనుగు మొదలైన వాహనాలను ఎక్కి బయలుదేరాలి.

దేశే త్వదృశ్యః శత్రూణాం కుర్య్యాత్ ప్రకృతికల్పనాం । సంహతాన్ యోధయేదల్పాన్ కామం విస్తారయేద్‌బహూన్ ।। ౨౩౬.

శత్రువులకు కనిపించని చోట సైన్యాన్ని అమర్చాలి. తక్కువ మందితో ఎక్కువ మందిని ఎదుర్కొనాలి, అవసరమైతే ఎక్కువ మందిని విస్తరించాలి.

సూచీముఖమనీకం స్యాదల్పానాం బహుభిః సహ। వ్యూహాః ప్రాణ్యఙ్గరూపాశ్చ ద్రవ్యరూపాశ్చ కీర్త్తితాః ।। ౨౩౬.

తక్కువ మందికి ఎక్కువ మందితో కలిపి సూచిముఖ వ్యూహాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి. వ్యూహాలు ప్రాణాంగాల రూపంలోనూ, వస్తువుల రూపంలోనూ ఉంటాయని చెప్పబడింది.

గరుడో మకరవ్యూహశ్చక్రః శ్యేనస్తథైవ చ । అర్ద్ధచన్ద్రశ్చ వజ్రశ్చ శకటవ్యూహ ఏవ చ ।। ౨౩౬.

గరుడ, మకర, చక్ర, శ్యేన వ్యూహాలు, అర్ధచంద్ర, వజ్ర, శకట వ్యూహాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి.

మణ్డలః సర్వతోభద్రః సూచీవ్యూహశ్చ తే నరాః । వ్యూహానామథ సర్వేషాం పఞ్చధా సైన్యకల్పనా ।। ౨౩౬.

మండల, సర్వతోభద్ర, సూచివ్యూహాలు ఇవే వ్యూహాలు. వీటన్నింటికీ సైన్యాన్ని ఐదు విధాలుగా ఏర్పరచాలని చెప్పబడింది.

ద్వౌ పక్షావనుపక్షౌ ద్వావవశ్యం పఞ్చమం భవేత్ । ఏకేన యది వా ద్వాభ్యాం భాగాభ్యాం యుద్ధమాచరేత్ ।। ౨౩౬.

రెండు ప్రక్కలు, రెండు ఉపప్రక్కలు, ఐదవది తప్పక ఉండాలి. ఒక్క భాగంతోనైనా, రెండు భాగాలతోనైనా యుద్ధం చేయవచ్చు.

భాగత్రయం స్థాపయేత్తు తేషాం రక్షార్థమేవ చ । న వ్యూహకల్పనా కార్య్యా రాజ్ఞో భవతి కర్హించిత్ ।। ౨౩౬.

వారి రక్షణ కోసం మూడు విభాగాలు ఏర్పాటు చేయాలి; రాజు స్వయంగా యుద్ధపు ఏర్పాట్లు చేయకూడదు.

మూలచ్ఛేదే వినాశః స్యాన్న యుధ్యేచ్చ స్వయన్నృపః । సైన్యస్య పశ్చాత్తిష్ఠేత్తు క్రోశమాత్రే మహీపతిః ।। ౨౩౬.

మూలాన్ని తొలగిస్తే నాశనం జరుగుతుంది; రాజు స్వయంగా యుద్ధం చేయకూడదు, తన సైన్యం వెనుక ఒక క్రోశ దూరంలో ఉండాలి.

భగ్నసన్ధారణం తత్ర యోధానాం పరికీర్త్తితం । ప్రధానభఙ్గే సైన్యస్య నావస్థానం విధీయతే ।। ౨౩౬.

అక్కడ యోధుల ప్రధాన బలగం విరిగిపోతే, సైన్యంలో ఇక నిలబడటం సాధ్యం కాదు.

న సంహతాన్న విరలాన్యోధాన్ వ్యూహే ప్రకల్పయేత్ । ఆయుధానాన్తు సమ్మర్ద్దో యథా న స్యాత్ పరస్పరం ।। ౨౩౬.

యోధులను బహుళంగా గానీ, చాలా అరుదుగా గానీ ఏర్పాటుచేయకూడదు; వారి ఆయుధాలు పరస్పరం ఢీకొనకుండా చూడాలి.

భేత్తుకామః పరనీకం సంహతైరేవ భేదయేత్ । భేదరక్ష్యాః పరేణాపి కర్త్తవ్యాః సంహతాస్తథా ।। ౨౩౬.

శత్రు బలగాన్ని చీల్చాలనుకునేవాడు దగ్గరగా ఉన్న సైన్యంతోనే దాడి చేయాలి; అలాగే శత్రువులు కూడా తమ సముదాయాన్ని రక్షించుకోవాలి.

వ్యూహం భేదావహం కుర్య్యాత్ పరవ్యూహేషు చేచ్ఛయా । గజస్య పాదరక్షార్థాశ్చత్వారస్తు తథా ద్విజ ।। ౨౩౬.

శత్రు ఏర్పాటును చీల్చగల ఏర్పాటును కావాలంటే చేయాలి; అలాగే, ఓ ద్విజా, ఏనుగు కాళ్లను రక్షించేందుకు నలుగురు రక్షకులు ఉండాలి.

రథస్య చాశ్వాశ్చత్వారః సమాస్తస్య చ చర్మ్మిణః । ధన్వినశ్చర్మిభిస్తుల్యాః పురస్తాచ్చర్మ్మిణో రణే ।। ౨౩౬.

రథానికి నలుగురు గుర్రాలు జోడించాలి, అలాగే చర్మంతో కప్పబడిన యోధులు ఉండాలి; విలువారులకు కూడా చర్మరక్షకులు ఉండాలి, యుద్ధంలో వారు ముందుగా ఉండాలి.

వృష్ఠతో ధన్వినః పశ్చాద్ధన్వినాన్తురగా రథాః । రథానాం కుఞ్జరాః పశ్చాద్ధాతవ్యాః పృథివీక్షితా ।। ౨౩౬.

విలువారుల వెనుక మరికొంతమంది విలువారులు, తరువాత గుర్రాలు, రథాలు ఉండాలి; రథాల వెనుక ఏనుగులు ఉండాలని రాజు చూడాలి.

పదాతికుఞ్జరాశ్వనాం ధర్మ్మకార్య్యం ప్రయత్నతః । శూరాః ప్రముఖతో దేయాః స్కన్ధమాత్రప్రదర్శనం ।। ౨౩౬.

పదాతులు, ఏనుగులు, గుర్రాల ఏర్పాటును జాగ్రత్తగా చేయాలి; ధైర్యవంతులు ముందుగా ఉండాలి, వారు కేవలం భుజాలు మాత్రమే కనిపించేలా ఉండాలి.

కర్త్తవ్యం భీరుసఙ్ఘేన శత్రువిద్రావకారకం । దారయన్తి పురస్తాత్తు న దేయా భీరవః పురః ।। ౨౩౬.

భయపడే వారితో శత్రువులను పారద్రోలే ఏర్పాటును చేయాలి; భయపడే వారిని ముందుగా పెట్టకూడదు.

ప్రోత్సాహయన్త్యేవ రణే భీరూన్ శూగః పురస్థితాః । ప్రాంశవః శుకనాశాశ్చ యే చాజిహ్మేక్షణా౨ నరాః ।। ౨౩౬.

యుద్ధంలో ముందుగా నిలిచే ధైర్యవంతులు భయపడే వారిని ఉత్సాహపరచుతారు; ఎత్తైనవారు, విస్తృత భుజాలవారు, నేరుగా చూస్తున్నవారు ముందుగా ఉండాలి.

సంహతభ్రయుగాశ్చైవ క్రోధనాః కలహప్రియాః । నిత్యహృష్టాః ప్రహృష్టాశ్చ శూరా జ్ఞేయాశ్య కామినః ।। ౨౩౬.

ఒక్కటిగా ఉండేవారు, కోపంగా ఉండేవారు, గొడవకు ఇష్టపడేవారు, ఎప్పుడూ ఉల్లాసంగా ఉండేవారు, ధైర్యవంతులు — వీరే యుద్ధానికి ఆసక్తి ఉన్నవారు.

ప్రప్తియుద్ధం గజానాఞ్చ తోయదానాదికశ్చ యత్ ।। ౨౩౬.

ఏనుగులకు సంబంధించిన యుద్ధపద్ధతులు, నీటి సరఫరా మొదలైనవి వివరించబడ్డాయి.

ఆయుధానయనం చైవ పత్తికర్మ్మం విధీయతే । రిపూణాం భేత్తుకామానాం స్వసైన్యస్య తు రక్షణం ।। ౨౩౬.

ఆయుధాల కదలిక, పదాతుల పనులు నిర్ణయించబడ్డాయి; శత్రువులను చీల్చాలనుకునేవారికీ, స్వసైన్యాన్ని రక్షించుకోవడానికీ ఇవి అవసరం.