అగ్నిపురాణమ్

మార్గే యా దేవతాస్తాసాన్నద్యాదీనాఞ్చ పూజనం । దివ్యాన్తరీక్షభౌమస్థదేవానాఞ్చ తథా బలిః ।। ౨౩౬.

మార్గంలో ఉన్న దేవతలను, నదులను మొదలైనవాటిని పూజించాలి. అలాగే, ఆకాశంలో, మధ్యలో, భూమిపై నివసించే దేవతలకు బలిప్రదానం చేయాలి.

రాత్రౌ భూతగణానాఞ్చ వాసుదేవాదిపూజనం । భద్రాకాల్యాః శ్రియః కుర్య్యాత్ ప్రార్థయేత్ సర్వ్దేవతాః ।। ౨౩౬.

రాత్రిపూట భూతగణాలను, వాసుదేవుడు మొదలైనవారిని పూజించాలి. భద్రాకాళిని, శ్రీదేవిని గౌరవించి, అన్ని దేవతలను ప్రార్థించాలి.

వాసుదేవః సఙ్కర్షణః ప్రద్యమ్నశ్చానిరుద్ధకః । నారాయణోఽబ్జజో విష్ణుర్న్నారసింహో వరాహకః ।। ౨౩౬.

వాసుదేవుడు, సంకర్షణుడు, ప్రద్యుమ్నుడు, అనిరుద్ధుడు, నారాయణుడు, పద్మజుడు, విష్ణువు, నరసింహుడు, వరాహుడు.

సూర్య్యః సోమః కుకజచశ్చాన్ద్రిజీవశుక్రశనైశ్చరాః ।। ౨౩౬.

సూర్యుడు, సోముడు, కుజుడు, చంద్రుడు, జీవుడు, శుక్రుడు, శనైశ్చరుడు.

రాహుః కేతుర్గణపతిః సేనానీ చణ్డికా హ్యుమా । లక్ష్మీః సరస్వతీ దుర్గా బ్రహ్మాణీప్రముఖా గణాః ।। ౨౩౬.

రాహువు, కేతువు, గణపతి, సేనాని, చండికా, ఉమా, లక్ష్మీ, సరస్వతి, దుర్గ, బ్రహ్మాణీ మొదలైన గణాలు.

రుద్రా ఇన్ద్రాదయో వహ్నిర్న్నాగాస్తార్క్ష్యోఽపరే సురాః । దివ్యాన్తరీక్షభూమిష్ఠా విజయాయ భవన్తు మే ।। ౨౩౬.

రుద్రులు, ఇంద్రుడు మొదలైనవారు, అగ్ని, నాగులు, తార్క్ష్యుడు, ఇతర దేవతలు — ఆకాశంలో, మధ్యలో, భూమిపై ఉన్నవారు — నాకు విజయాన్ని ప్రసాదించాలి.

మర్దయన్తు రణే శత్రూన్ సమ్ప్రగృహ్యోపహారకం । సపుత్రమాతృభృత్యోఽహం దేవా వః శరణఙ్గతః ।। ౨౩౬.

యుద్ధంలో శత్రువులను వారు నాశనం చేయాలి, బలిని స్వీకరించాలి. నా కుమారులు, తల్లి, సేవకులతో కలిసి నేను మిమ్మల్ని శరణు కోరుతున్నాను, ఓ దేవతలారా!

వినివృత్తః ప్ర్దాస్యామి దత్తాదభ్యధికం బలిం ।। ౨౩౬.

నేను వెనక్కు వెళ్లి, ముందు ఇచ్చిన బలికంటే ఎక్కువగా బలి సమర్పిస్తాను.

షష్ఠేఽహ్ని విజయస్నానం కర్త్తవ్యం చాభిషేకవత్ । యాత్రాదినే సప్తమే చ పూజయేచ్చ త్రివక్రమం ।। ౨౩౬.

ఆరవ రోజున విజయస్నానం, అభిషేకంలా చేయాలి. ఏడవ రోజు, యాత్ర ప్రారంభమైన రోజున త్రివిక్రముని పూజించాలి.

నీరాజనోక్తమన్త్రైశ్చ ఆయుధం వాహనం యజేత్ । పుణ్యాహజయశబ్దేన మన్త్రమేతన్నిశామయేత్ ।। ౨౩౬.

నీరాజనానికి చెప్పిన మంత్రాలతో ఆయుధాలు, వాహనాలను పూజించాలి. పుణ్యాహ, విజయ శబ్దాలతో ఈ మంత్రాన్ని జపించాలి.

దివ్యాన్తరీక్షభూమిష్ఠాః సన్త్వాయుర్దాః సురాశ్చ తే । దేవసిద్ధిం ప్రప్నుహి త్వం దేవయాత్రాస్తు సా తవ ।। ౨౩౬.

ఆకాశంలో, మధ్యలో, భూమిపై ఉన్న దేవతలు నీకు దీర్ఘాయువు ఇవ్వాలి. నీవు దివ్య విజయాన్ని సాధించాలి. నీ యాత్ర కూడా దివ్యంగా ఉండాలి.

రక్షన్తు దేవతాః సర్వా ఇతి శ్రుత్వా నృపో వ్రజేత్ । గృహీత్వా సశరఞ్చాపం ధనుర్నాగేతి మన్త్రతః ।। ౨౩౬.

‘అన్ని దేవతలు రక్షించుగాక’ అని విని, రాజు బాణాలు, విల్లు తీసుకుని, ‘నాగధనురా’ అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ ముందుకు సాగాలి.

నద్విణ్ణోరితి జప్త్వాథ దద్యాద్రిపుముఖ పదం । దక్షిణం పదం ద్వాత్రింశద్దిక్షుం ప్రాచ్యాదిషు క్రమాత్ ।। ౨౩౬.

‘నద్విన్నోరితి’ అని జపించి, పర్వతద్వారంలో కుడిపాదాన్ని తూర్పు మొదలుకొని ముప్పైరెండు దిశల్లో క్రమంగా పెట్టాలి.

నాగం రథం హయఞ్చైవ ధుర్యాంశ్చైవారుహేత్ క్రమాత్ । ఆరుహ్య వాద్యైర్గచ్ఛేత పృష్ఠతో నావలోకయేత్ ।। ౨౩౬.

నాగాన్ని, రథాన్ని, గుర్రాన్ని, ఇతర వాహనాలను క్రమంగా ఎక్కాలి. ఎక్కిన తర్వాత వాద్యాల నాదంతో ముందుకు పోవాలి, వెనక్కు తిరిగి చూడకూడదు.

క్రోశమాత్రం గతస్తిష్ఠేత్ పూజయేద్దేవతా ద్విజాన్ । పరదేశం వ్రజేత్ పశ్చాదాత్మసైన్యం హి పాలయన్ ।। ౨౩౬.

ఒక క్రోశ దూరం వెళ్లిన తర్వాత ఆగి, దేవతలను, బ్రాహ్మణులను పూజించాలి. ఆ తరువాత తన సైన్యాన్ని కాపాడుతూ పరదేశానికి వెళ్లాలి.

దేవానాం పూజనం కుర్య్యాన్న ఛిన్ద్యాదాయమత్ర తు ।। ౨౩౬.

దేవతల పూజ తప్పక చేయాలి. దీన్ని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.

నావమానయేత్తద్దేశ్యానాగత్య స్వపురం పునః । జయం ప్రాప్యార్చ్చయేద్దేవాన్ దద్యాద్దానాని పార్థిపః ।। ౨౩౬.

ఆ ప్రాంత ప్రజలను అవమానించకూడదు. తిరిగి తన పట్టణానికి వచ్చి, జయం సాధించిన రాజు దేవతలను పూజించి, దానం చేయాలి.

ద్వితీయేఽహని సఙ్‌గ్రామో భవిష్యతి యదా తదా । స్నాపయేద్‌గజమశ్వాది యజేద్దేవం నృసింహకం ।। ౨౩౬.

రెండవ రోజున యుద్ధం జరిగే సమయంలో, ఏనుగు, గుర్రం మొదలైన వాటిని స్నానపూర్వకంగా శుద్ధి చేసి, నరసింహదేవుని పూజించాలి.

ఛత్రాదిరాజలిఙ్గాని శస్త్రాణి నిశి వై గణాన్ । ప్రాతర్నృసింహకం పూజ్య వాహనాద్యమశేషతః ।। ౨౩౬.

రాత్రి సమయంలో ఛత్రం మొదలైన రాజచిహ్నాలు, ఆయుధాలు, గణాలను పూజించాలి. ఉదయం నరసింహుని, వాహనాలు మొదలైనవన్నీ పూజించాలి.

పురోధసా హుతం పశ్యేద్వహ్నిం హుత్వా ద్విజాన్యదేత్। గృహీత్వా సశరఞ్చాపం గజాద్యారుద్య వై బ్రజేత్ ।। ౨౩౬.

పురోహితుడు హోమాన్ని గమనించాలి. అగ్నికి హోమం చేసి, బ్రాహ్మణులను సత్కరించాలి. బాణాలు, విల్లు తీసుకుని, ఏనుగు మొదలైన వాహనాలను ఎక్కి బయలుదేరాలి.

దేశే త్వదృశ్యః శత్రూణాం కుర్య్యాత్ ప్రకృతికల్పనాం । సంహతాన్ యోధయేదల్పాన్ కామం విస్తారయేద్‌బహూన్ ।। ౨౩౬.

శత్రువులకు కనిపించని చోట సైన్యాన్ని అమర్చాలి. తక్కువ మందితో ఎక్కువ మందిని ఎదుర్కొనాలి, అవసరమైతే ఎక్కువ మందిని విస్తరించాలి.

సూచీముఖమనీకం స్యాదల్పానాం బహుభిః సహ। వ్యూహాః ప్రాణ్యఙ్గరూపాశ్చ ద్రవ్యరూపాశ్చ కీర్త్తితాః ।। ౨౩౬.

తక్కువ మందికి ఎక్కువ మందితో కలిపి సూచిముఖ వ్యూహాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి. వ్యూహాలు ప్రాణాంగాల రూపంలోనూ, వస్తువుల రూపంలోనూ ఉంటాయని చెప్పబడింది.

గరుడో మకరవ్యూహశ్చక్రః శ్యేనస్తథైవ చ । అర్ద్ధచన్ద్రశ్చ వజ్రశ్చ శకటవ్యూహ ఏవ చ ।। ౨౩౬.

గరుడ, మకర, చక్ర, శ్యేన వ్యూహాలు, అర్ధచంద్ర, వజ్ర, శకట వ్యూహాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి.

మణ్డలః సర్వతోభద్రః సూచీవ్యూహశ్చ తే నరాః । వ్యూహానామథ సర్వేషాం పఞ్చధా సైన్యకల్పనా ।। ౨౩౬.

మండల, సర్వతోభద్ర, సూచివ్యూహాలు ఇవే వ్యూహాలు. వీటన్నింటికీ సైన్యాన్ని ఐదు విధాలుగా ఏర్పరచాలని చెప్పబడింది.

ద్వౌ పక్షావనుపక్షౌ ద్వావవశ్యం పఞ్చమం భవేత్ । ఏకేన యది వా ద్వాభ్యాం భాగాభ్యాం యుద్ధమాచరేత్ ।। ౨౩౬.

రెండు ప్రక్కలు, రెండు ఉపప్రక్కలు, ఐదవది తప్పక ఉండాలి. ఒక్క భాగంతోనైనా, రెండు భాగాలతోనైనా యుద్ధం చేయవచ్చు.

భాగత్రయం స్థాపయేత్తు తేషాం రక్షార్థమేవ చ । న వ్యూహకల్పనా కార్య్యా రాజ్ఞో భవతి కర్హించిత్ ।। ౨౩౬.

వారి రక్షణ కోసం మూడు విభాగాలు ఏర్పాటు చేయాలి; రాజు స్వయంగా యుద్ధపు ఏర్పాట్లు చేయకూడదు.

మూలచ్ఛేదే వినాశః స్యాన్న యుధ్యేచ్చ స్వయన్నృపః । సైన్యస్య పశ్చాత్తిష్ఠేత్తు క్రోశమాత్రే మహీపతిః ।। ౨౩౬.

మూలాన్ని తొలగిస్తే నాశనం జరుగుతుంది; రాజు స్వయంగా యుద్ధం చేయకూడదు, తన సైన్యం వెనుక ఒక క్రోశ దూరంలో ఉండాలి.

భగ్నసన్ధారణం తత్ర యోధానాం పరికీర్త్తితం । ప్రధానభఙ్గే సైన్యస్య నావస్థానం విధీయతే ।। ౨౩౬.

అక్కడ యోధుల ప్రధాన బలగం విరిగిపోతే, సైన్యంలో ఇక నిలబడటం సాధ్యం కాదు.

న సంహతాన్న విరలాన్యోధాన్ వ్యూహే ప్రకల్పయేత్ । ఆయుధానాన్తు సమ్మర్ద్దో యథా న స్యాత్ పరస్పరం ।। ౨౩౬.

యోధులను బహుళంగా గానీ, చాలా అరుదుగా గానీ ఏర్పాటుచేయకూడదు; వారి ఆయుధాలు పరస్పరం ఢీకొనకుండా చూడాలి.