అగ్నిపురాణమ్

పుష్కర ఉవాచ అజస్రం కర్మ వక్ష్యామి దినం ప్రతి యదాచరేత్ । ద్విముహూర్త్తావశేషాయాం రాత్రౌ నిద్రాన్త్యజేన్నృపః ।। ౨౩౫.

పుష్కరుడు చెప్పాడు: ప్రతిరోజూ చేయవలసిన పనులను నేను వివరంగా చెబుతాను. రాత్రి చివర రెండు ముహూర్తాలు మిగిలినప్పుడు రాజు నిద్రను వదిలేయాలి.

వాద్యవన్దిస్వనైర్గీతైః పశ్యేద్ గూఢాస్తతో నరాన్ । విజ్ఞాయతే న యే లోకాస్తదీయా ఇతి కేనచిత్ ।। ౨౩౫.

వాద్యాల, వందీగాయకుల స్వరాలతో పాటలు వినిపించేటప్పుడు, ఎవరికీ తెలియని, ఎవరి వారో కాని రహస్య వ్యక్తులను రాజు గమనించాలి.

ఆయవ్యయస్య శ్రవణం తతః కార్య్యం యథావిధి । వేగోత్సర్గం తతః కృత్వా రాజా స్నానగృహం వ్రజేత్ ।। ౨౩౫.

ఆ తర్వాత ఆదాయ, వ్యయాల వివరాలు వినాలి, అవసరమైన పనులు చేయాలి, శరీరాన్ని శుద్ధి చేసుకుని స్నానగృహానికి వెళ్లాలి.

స్నానం కుర్య్యాన్నృపః శ్చాద్దన్తధావనపూర్వకం । కృత్వా సన్ధ్యాన్తతో జప్యం వాసుదేవం ప్రపూజయేత్ ।। ౨౩౫.

రాజు ముందుగా పళ్ళు తోముకుని, స్నానం చేయాలి; తరువాత సంధ్యావందనం చేసి, వాసుదేవునికి జపంతో పూజ చేయాలి.

వహ్నౌ పవిత్రాన్ జుహుయాత్ తర్పయేదు దకైః పితృన్ । దద్యాత్సకాఞ్చనీం ధేనుం ద్విజాశీర్వాదసంయుతః ।। ౨౩౫.

వెదురుతో పవిత్రమైన హోమాలు చేయాలి, పితృదేవతలకు నీటితో తృప్తి కలిగించాలి, ద్విజుల ఆశీస్సులతో బంగారు ఆవును దానం చేయాలి.

అనులిప్తోఽలఙ్కృతశ్చ ముఖం పశ్యేచ్చ దర్పణే । ససువర్ణే ధృతే రాజా శ్రృణుయాద్దివసాదికం ।। ౨౩౫.

తైలాభిషేకం చేసి, అలంకరించుకుని, బంగారు అద్దంలో తన ముఖాన్ని చూడాలి; ఆ తరువాత రోజు శుభసూచకాలను వినాలి.

ఔషధం భిషజోక్తం చ మఙ్గలాలమ్భనఞ్చరేత్ । పశ్యేద్ గురుం తేన దత్తాశీర్వాదోఽథ వ్రజేత్సభాం ।। ౨౩౬.

వైద్యుడు చెప్పిన ఔషధాన్ని తీసుకుని, శుభకార్యాలు చేయాలి; గురువును దర్శించి, ఆయన ఆశీస్సులు పొంది సభకు వెళ్లాలి.

తత్రస్థో బ్రాహ్మణాన్ పశ్యేదమాత్యాన్మన్త్రిణస్తథా । ప్రకృతీశ్చ మహాభాగ ప్రతీహారనివేదితాః ।। ౨౩౫.

అక్కడ బ్రాహ్మణులను, అమాత్యులను, మంత్రులను, ద్వారపాలుడు పరిచయం చేసిన ముఖ్యులను రాజు దర్శించాలి.

శ్రుత్వేతిహాసం కార్య్యాణి కార్యాణాం కార్య్యనిర్ణయమ్ । వ్యవహారన్తతః పశ్యేన్మన్త్రం కుర్య్యాత్తు మన్త్రిభిః ।। ౨౩౫.

ఇతిహాసాలు, పనుల వివరాలు, వాటి నిర్ణయాలు విని, తరువాత రాజు వ్యావహారిక విషయాలు చూసి, మంత్రులతో ఆలోచించాలి.

ఆకారైరిఙ్గితైః ప్రాజ్ఞా మన్త్రం గృహ్ణన్తి పణ్డితాః । సాంవత్సరాణాం వైద్యానాం మన్త్రిణాం వచనేరతః ।। ౨౩౫.

తెలివైన వారు ముఖాభినయాలు, చేతి సంకేతాలు చూసి మాటల భావాన్ని గ్రహిస్తారు. అనుభవం కలిగిన మంత్రులు, వైద్యులు ఇలా పలుకుబడిని అర్థం చేసుకుంటారు.

రాజా విభూతిమాప్నోతి౩ ధారయన్తి నృపం హి తే । మన్త్రం కృత్వాథ వ్యాయామఞ్చక్రే యానే చ శస్త్రకే ।। ౨౩౫.

రాజు ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాడు; ఎందుకంటే వారు రాజును నిలబెడతారు. మంచి సలహా తీసుకున్న తర్వాత, రాజు వ్యాయామం చేయాలి, రథాలు, ఆయుధాలు ఉపయోగించడంలో నిపుణత సాధించాలి.

నిఃసత్త్వాదౌ నృపః స్నాతః పశ్యేద్విష్ణుం సుపూజితమ్ । హుతఞ్చ పావకం పశ్యేద్విప్రాన్ పశ్యేత్సుపూజితాన్ ।। ౨౩౫.

ఉదయాన్నే స్నానం చేసిన రాజు, విశేషంగా పూజించబడిన విష్ణువును దర్శించాలి. హోమంలో సమర్పించిన అగ్నిని చూడాలి. బ్రాహ్మణులను గౌరవంగా చూసి, వారికి పూజ చేయాలి.

శాస్త్రాణి చిన్తయేద్ దృష్ట్వా యోధాన్ కోష్ఠాయుధం గృహం । అన్వాస్య పశ్చిమాం సన్ధ్యాం కార్య్యాణి చ విచిన్త్య తు ।। ౨౩౫.

శాస్త్రాలు పరిశీలించి, యోధులను, ఆయుధశాల, ధనాగారాన్ని చూసిన తర్వాత, రాజు సాయంత్రపు సంధ్యావందనం చేసి, తన పనులను ఆలోచించాలి.

చరాన్ సమ్ప్రేష్య భుక్తాన్నమన్తఃపురచరో భవేత్ । వాద్యగీతైరక్షితోఽన్యైరేవన్నిత్యఞ్చరేన్నృపః ।। ౨౩౫.

చారులను పంపించి, అన్నం రుచి చూసిన తర్వాత, రాజు అంతఃపురంలో ఉండాలి. సంగీతం, పాటలతో, ఇతరుల రక్షణతో ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండాలి.

పుష్కర ఉవాచ యాత్రావిధానపూర్వన్తు వక్ష్యే సాఙ్‌గ్రామికం విధిం । సప్తాహేన యదా యాత్రా భవిష్యతి మహీపతేః ।। ౨౩౬.

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు: రాజు యుద్ధయాత్రకు బయలుదేరే ముందు ఏ విధంగా చేయాలో, ఏడు రోజుల తర్వాత యాత్ర ప్రారంభించేటప్పుడు ఆ విధానాన్ని నేను వివరంగా చెబుతాను.

పూజనీయో హరిః శమ్భుర్మోదకాద్యైర్వినాయకః । ద్వితీయేఽహని దింక్‌పాలాన్ సమ్పూజ్య శయనఞ్చరేత్ ।। ౨౩౬.

హరి, శంభు, వినాయకుని మిఠాయిలు మొదలైనవి సమర్పించి పూజించాలి. రెండవ రోజున దిక్పాలకులను పూజించి, విశ్రాంతి తీసుకోవాలి.

శయ్యాయాం వా తదగ్రేఽథ కదేవాన్ ప్రార్చ్య మనుం స్మరేత్ । నమః శమ్భో త్రినేత్రాయ రుద్రాయ వరదాయ చ ।। ౨౩౬.

పట్టుపై లేదా దాని ముందు దేవతలను పూజించి, మనువును స్మరించాలి: 'శంభువుకు, త్రినేత్రుడికి, రుద్రునికి, వరదాతకు నమస్సులు.'

వామనాయ విరూపాయ స్వప్నాధిపతయే నమః । భగవన్దేవదేవేశ శూలభృద్‌వృషవాహన ।। ౨౩౬.

వామనునికి, విరూపునికి, స్వప్నాధిపతికి నమస్సులు. ఓ భగవంతుడా, దేవతలలో అధిపతీ, త్రిశూలధారి, వృషభవాహనుడా!

ఇష్టానిష్టే మమాచక్ష్వ స్వప్నే సుప్తస్య శాశ్వత । యజ్జాగ్రతో దూరమితి పురోధా మన్త్రముచ్చరేత్ ।। ౨౩౬.

ఓ శాశ్వతుడా, నిద్రలో నాకు శుభాశుభాలను తెలియజేయు. మెలకువలో ఉన్నప్పుడు దూరంగా ఉన్నదాన్ని కూడా చూపించు — ఇలా పురోహితుడు మంత్రాన్ని పఠించాలి.

తృతీయేఽహని దిక్‌పాలాన్ రుద్రాంస్తాన్ దిక్పతీన్యజేత్ । గ్రహన్ యజేచ్చతుర్థేఽహ్ని పఞ్చమే చాశివనౌ యజేత్ ।। ౨౩౬.

మూడవ రోజున దిక్పాలకులకు, రుద్రులకు హోమం చేయాలి. నాల్గవ రోజున గ్రహాలను పూజించాలి. ఐదవ రోజున అశ్వినీదేవతలను పూజించాలి.

మార్గే యా దేవతాస్తాసాన్నద్యాదీనాఞ్చ పూజనం । దివ్యాన్తరీక్షభౌమస్థదేవానాఞ్చ తథా బలిః ।। ౨౩౬.

మార్గంలో ఉన్న దేవతలను, నదులను మొదలైనవాటిని పూజించాలి. అలాగే, ఆకాశంలో, మధ్యలో, భూమిపై నివసించే దేవతలకు బలిప్రదానం చేయాలి.

రాత్రౌ భూతగణానాఞ్చ వాసుదేవాదిపూజనం । భద్రాకాల్యాః శ్రియః కుర్య్యాత్ ప్రార్థయేత్ సర్వ్దేవతాః ।। ౨౩౬.

రాత్రిపూట భూతగణాలను, వాసుదేవుడు మొదలైనవారిని పూజించాలి. భద్రాకాళిని, శ్రీదేవిని గౌరవించి, అన్ని దేవతలను ప్రార్థించాలి.

వాసుదేవః సఙ్కర్షణః ప్రద్యమ్నశ్చానిరుద్ధకః । నారాయణోఽబ్జజో విష్ణుర్న్నారసింహో వరాహకః ।। ౨౩౬.

వాసుదేవుడు, సంకర్షణుడు, ప్రద్యుమ్నుడు, అనిరుద్ధుడు, నారాయణుడు, పద్మజుడు, విష్ణువు, నరసింహుడు, వరాహుడు.

సూర్య్యః సోమః కుకజచశ్చాన్ద్రిజీవశుక్రశనైశ్చరాః ।। ౨౩౬.

సూర్యుడు, సోముడు, కుజుడు, చంద్రుడు, జీవుడు, శుక్రుడు, శనైశ్చరుడు.

రాహుః కేతుర్గణపతిః సేనానీ చణ్డికా హ్యుమా । లక్ష్మీః సరస్వతీ దుర్గా బ్రహ్మాణీప్రముఖా గణాః ।। ౨౩౬.

రాహువు, కేతువు, గణపతి, సేనాని, చండికా, ఉమా, లక్ష్మీ, సరస్వతి, దుర్గ, బ్రహ్మాణీ మొదలైన గణాలు.

రుద్రా ఇన్ద్రాదయో వహ్నిర్న్నాగాస్తార్క్ష్యోఽపరే సురాః । దివ్యాన్తరీక్షభూమిష్ఠా విజయాయ భవన్తు మే ।। ౨౩౬.

రుద్రులు, ఇంద్రుడు మొదలైనవారు, అగ్ని, నాగులు, తార్క్ష్యుడు, ఇతర దేవతలు — ఆకాశంలో, మధ్యలో, భూమిపై ఉన్నవారు — నాకు విజయాన్ని ప్రసాదించాలి.

మర్దయన్తు రణే శత్రూన్ సమ్ప్రగృహ్యోపహారకం । సపుత్రమాతృభృత్యోఽహం దేవా వః శరణఙ్గతః ।। ౨౩౬.

యుద్ధంలో శత్రువులను వారు నాశనం చేయాలి, బలిని స్వీకరించాలి. నా కుమారులు, తల్లి, సేవకులతో కలిసి నేను మిమ్మల్ని శరణు కోరుతున్నాను, ఓ దేవతలారా!

వినివృత్తః ప్ర్దాస్యామి దత్తాదభ్యధికం బలిం ।। ౨౩౬.

నేను వెనక్కు వెళ్లి, ముందు ఇచ్చిన బలికంటే ఎక్కువగా బలి సమర్పిస్తాను.

షష్ఠేఽహ్ని విజయస్నానం కర్త్తవ్యం చాభిషేకవత్ । యాత్రాదినే సప్తమే చ పూజయేచ్చ త్రివక్రమం ।। ౨౩౬.

ఆరవ రోజున విజయస్నానం, అభిషేకంలా చేయాలి. ఏడవ రోజు, యాత్ర ప్రారంభమైన రోజున త్రివిక్రముని పూజించాలి.