అగ్నిపురాణమ్

భేదదణ్డానుబన్ధః స్యాత్తదోపేక్షాం సమాశ్రయేత్ । న చాయం మమ శక్నోతి కిఞ్చిత్ కర్త్తుముపద్రవం ।। ౨౩౪.

చీలిక లేదా శిక్ష వల్ల హాని కలిగితే, అప్పుడా నిర్లక్ష్యాన్ని ఆశ్రయించాలి. 'ఇతడు నాకు ఎలాంటి హాని చేయలేడు' అని భావించాలి.

న చాహమస్య శక్నోమి తత్రోపేక్షాం సమాశ్రయేత్ । అవజ్ఞోపహతస్తత్ర రాజ్ఞా కార్య్యో రిపుర్భువేత్ ।। ౨౩౪.

నేను అతనికి హాని చేయలేను అనిపిస్తే కూడా, నిర్లక్ష్యాన్ని ఆశ్రయించాలి. శత్రువు అవమానానికి గురై, హానిపొందితే, రాజు చర్య తీసుకోవాలి.

మాయోపాయం ప్రవక్ష్యామి ఉత్పాతైరనృతైశ్చరత్ । శత్రోరుద్వేజనం శత్రోః శివిరస్థస్య పక్షిణః ।। ౨౩౪.

మాయా మార్గాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను: అపశకునాలు, అబద్ధాలతో శత్రువును కలవరపెట్టడం, ముఖ్యంగా శిబిరంలో ఉన్నవాడిని.

స్థూలస్య తస్య పుచ్ఛస్థాం కృత్వోల్కాం విపులాం ద్విజ । విసృజేచ్చ తతశ్చైవముల్కాపాతం ప్రదర్శయేత్ ।। ౨౩౪.

పెద్ద పక్షికి, దాని తోకకు పెద్ద అగ్గిపుల్లను కట్టాలి, ద్విజుడా. తరువాత దాన్ని వదిలి, అగ్గిపుల్ల పడిపోతున్నట్టు చూపించాలి.

ఏవమన్యే దర్శనీయా ఉత్పాతా బహవోఽపి చ । ఉద్వేజనం తథా కుర్య్యాత్ కుహకైర్వివిధైర్ద్విషాం ।। ౨౩౪.

ఇలా, మరెన్నో కనిపించే అపశకునాలు చూపించవచ్చు. శత్రువులను రకరకాల మాయాచాటులతో కలవరపెట్టవచ్చు.

సాంవత్సరాస్తాపసాశ్చ నాశం బ్రూయుః పరస్య చ । జిగీషుః పృథివీం రాజా తేన చోద్వేజయేత్ పరాన్ ।। ౨౩౪.

ఒక సంవత్సరం తపస్సు చేసిన ascetics శత్రువు నాశనం అవుతాడని ప్రకటించాలి. భూమిని జయించాలనుకునే రాజు, ఇలా శత్రువులను కలవరపెట్టాలి.

దేవతానాం ప్రసాదశ్చ కీర్త్తనీయః పరస్య తు । ఆగతన్నోఽమిత్రబలం ప్రహరధ్వమభీతవత్ ।। ౨౩౪.

దేవతల అనుగ్రహం తనవైపు ఉందని ప్రకటించాలి. శత్రువుకు మాత్రం, 'వారి సైన్యం వచ్చేసింది, భయపడకుండా వారిపై దాడి చేయండి!' అని చెప్పాలి.

ఏవం బ్రూయాద్రణే ప్రాప్తే భగ్నాః సర్వే పరే ఇతి । క్ష్వేడాః కిలకిలాః కార్య్యా వాచ్యః శత్రుర్హతస్తథా ।। ౨౩౪.

యుద్ధం వచ్చినప్పుడు, 'ఇతరులందరూ ఓడిపోయారు' అని చెప్పాలి. అరుపులు, హర్షధ్వానాలు చేయాలి. శత్రువు చనిపోయాడని ప్రకటించాలి.

దేవాజ్ఞావృంహితో రాజా సన్నద్ధః సమరం ప్రతి । ఇన్ద్రజాలం ప్రవక్ష్యామి ఇన్ద్రం కాలేన దర్శయేత్ ।। ౨౩౪.

దేవతల ఆజ్ఞతో ప్రేరితుడై, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న రాజు, మాయాజాలాన్ని వినిపించబోతున్నాను. సరైన సమయంలో ఇంద్రుడిని చూపించాలి.

చతురఙ్గం బలం రాజా సహాయయయయయార్థం దివౌకసాం । బలన్తు దర్శయేత్ ప్రాప్తం రక్తవృష్టిఞ్చరేద్రిపౌ ।। ౨౩౪.

రాజు తన నాలుగు రకాల సైన్యాన్ని, మిత్రులతో కలిసి, దేవతల కోసం ప్రదర్శించాలి. సైన్యం వచ్చినట్టు చూపించాలి, శత్రుపక్షంపై రక్తవర్షం కురిపించాలి.

ఛిన్నాని రిపూశీర్షాణి ప్రాసాదాగ్రేషు దర్శయేత్ । షాడ్‌గుణ్యంసమ్ప్రవక్ష్యామి తద్వరౌ సన్ధివిగ్రహౌ ।। ౨౩౪.

శత్రువుల తలలను కోసి, రాజభవనం ముందు చూపించాలి. ఇప్పుడు నేను షడ్గుణ్య విధానాన్ని, ముఖ్యంగా ఒడంబడిక, పోరాటం గురించి వివరించబోతున్నాను.

సన్ధిశ్చ విగ్రహశ్చైవ యానమాసనమేవ చ । ద్వైధీభావః సంశయశ్చ షడ్‌గుణాః పరికీర్త్తితాః ।। ౨౩౪.

సంధి, విగ్రహం, యానం, ఆసనం, ద్వైధీభావం, సంశయం — ఇవే ఆరు విధాల యుక్తులు అని చెప్పబడినవి.

పణబన్ధః స్మృతః సన్ధిరపకారస్తు విగ్రహః। జిగీషోః శత్రువిషయే యానం యాత్రాఽభివీయతే ।। ౨౩౪.

ఒక ఒప్పందాన్ని సంధి అంటారు; శత్రుత్వాన్ని విగ్రహం అంటారు; శత్రువును జయించాలనే కోరికను యానం అంటారు.

విగ్ర్హేణ స్వకే దేశే స్థితిరాసనముచ్యంతే । బలార్ద్ధేన ప్రయాణన్తు ద్వైధీభావః స ఉచ్యతే ।। ౨౩౪.

విగ్రహ సమయంలో తన ప్రాంతంలో ఉండడాన్ని ఆసనం అంటారు; సైన్యంలో సగాన్ని పంపడాన్ని ద్వైధీభావం అంటారు.

ఉదాసీనో మధ్యమో వా సంశ్రయాత్సంశ్రయః స్మృతః । సమేన సన్ధిరన్వేష్యోఽహీనేన చ బలీయసా ।। ౨౩౪.

ఉభయపక్షంగా ఉన్నవారిని ఆశ్రయించడాన్ని సంశ్రయం అంటారు; సమానమైనవారితో లేదా బలమైనవారితో సంధి చేయాలి.

హీనేన విగ్రహః కార్యః స్వయం రాజ్ఞా బలీయసా । తత్రాపి శుద్ధపార్ష్ణిస్తు బలీయాంసం సమాశ్రయేత్ ।। ౨౩౪.

బలహీనుడైన రాజు బలమైనవాడితో స్వయంగా విగ్రహం చేయాలి; అయినా, మంచి మిత్రుడు ఉన్నవాడు బలవంతుడిని ఆశ్రయించాలి.

ఆసీనః కర్మవిచ్ఛేదం శక్తః కర్త్తు రిపోర్యదా । అశుద్ధపార్ష్ణిశ్చాసీత విగృహ్య వసుధాధిపః ।। ౨౩౪.

రాజు శత్రువు పనులను నిలిపివేయగలిగితే, ఆసనంలో ఉండగానే ఆ పని చేయాలి; చెడు మిత్రుడు ఉన్నప్పుడు విగ్రహం చేయాలి.

అశుద్ధపార్ష్ణిర్బలవాన్ ద్వైధీభావం సమాశ్రయేత్ । వలినా విగృహీతస్తు౨ యోఽసన్దేహేన పార్థివః ।। ౨౩౪.

చెడు మిత్రుడు ఉన్న బలవంతుడు ద్వైధీభావాన్ని ఆశ్రయించాలి; బలవంతుడు దాడి చేసినప్పుడు రాజు సంశయం లేకుండా ఉండాలి.

సంశ్రయస్తేన వక్తవ్యో గుణానామఘమో గుణః । బహుక్షయవ్యయాయాసం౩ తేషాం యానం ప్రకీర్త్తితం ।। ౨౩౪.

అప్పుడు సంశ్రయం చేయడం మంచిది; అన్ని యుక్తుల్లో ఇది ఉత్తమం. యానం వల్ల ఎక్కువ నష్టం, ఖర్చు, శ్రమ కలుగుతాయి.

బహులాభకరం పశ్చాత్తదా రాజా సమాశ్రయేత్ । సర్వశక్తివిహీనస్తు తదా కుర్య్యాత్తు సంశ్రయం ।। ౨౩౪.

ఎక్కువ లాభం ఉన్నప్పుడు రాజు దానిని ఆశ్రయించాలి; అన్ని శక్తులు పోయినప్పుడు మాత్రం సంశ్రయం చేయాలి.

పుష్కర ఉవాచ అజస్రం కర్మ వక్ష్యామి దినం ప్రతి యదాచరేత్ । ద్విముహూర్త్తావశేషాయాం రాత్రౌ నిద్రాన్త్యజేన్నృపః ।। ౨౩౫.

పుష్కరుడు చెప్పాడు: ప్రతిరోజూ చేయవలసిన పనులను నేను వివరంగా చెబుతాను. రాత్రి చివర రెండు ముహూర్తాలు మిగిలినప్పుడు రాజు నిద్రను వదిలేయాలి.

వాద్యవన్దిస్వనైర్గీతైః పశ్యేద్ గూఢాస్తతో నరాన్ । విజ్ఞాయతే న యే లోకాస్తదీయా ఇతి కేనచిత్ ।। ౨౩౫.

వాద్యాల, వందీగాయకుల స్వరాలతో పాటలు వినిపించేటప్పుడు, ఎవరికీ తెలియని, ఎవరి వారో కాని రహస్య వ్యక్తులను రాజు గమనించాలి.

ఆయవ్యయస్య శ్రవణం తతః కార్య్యం యథావిధి । వేగోత్సర్గం తతః కృత్వా రాజా స్నానగృహం వ్రజేత్ ।। ౨౩౫.

ఆ తర్వాత ఆదాయ, వ్యయాల వివరాలు వినాలి, అవసరమైన పనులు చేయాలి, శరీరాన్ని శుద్ధి చేసుకుని స్నానగృహానికి వెళ్లాలి.

స్నానం కుర్య్యాన్నృపః శ్చాద్దన్తధావనపూర్వకం । కృత్వా సన్ధ్యాన్తతో జప్యం వాసుదేవం ప్రపూజయేత్ ।। ౨౩౫.

రాజు ముందుగా పళ్ళు తోముకుని, స్నానం చేయాలి; తరువాత సంధ్యావందనం చేసి, వాసుదేవునికి జపంతో పూజ చేయాలి.

వహ్నౌ పవిత్రాన్ జుహుయాత్ తర్పయేదు దకైః పితృన్ । దద్యాత్సకాఞ్చనీం ధేనుం ద్విజాశీర్వాదసంయుతః ।। ౨౩౫.

వెదురుతో పవిత్రమైన హోమాలు చేయాలి, పితృదేవతలకు నీటితో తృప్తి కలిగించాలి, ద్విజుల ఆశీస్సులతో బంగారు ఆవును దానం చేయాలి.

అనులిప్తోఽలఙ్కృతశ్చ ముఖం పశ్యేచ్చ దర్పణే । ససువర్ణే ధృతే రాజా శ్రృణుయాద్దివసాదికం ।। ౨౩౫.

తైలాభిషేకం చేసి, అలంకరించుకుని, బంగారు అద్దంలో తన ముఖాన్ని చూడాలి; ఆ తరువాత రోజు శుభసూచకాలను వినాలి.

ఔషధం భిషజోక్తం చ మఙ్గలాలమ్భనఞ్చరేత్ । పశ్యేద్ గురుం తేన దత్తాశీర్వాదోఽథ వ్రజేత్సభాం ।। ౨౩౬.

వైద్యుడు చెప్పిన ఔషధాన్ని తీసుకుని, శుభకార్యాలు చేయాలి; గురువును దర్శించి, ఆయన ఆశీస్సులు పొంది సభకు వెళ్లాలి.

తత్రస్థో బ్రాహ్మణాన్ పశ్యేదమాత్యాన్మన్త్రిణస్తథా । ప్రకృతీశ్చ మహాభాగ ప్రతీహారనివేదితాః ।। ౨౩౫.

అక్కడ బ్రాహ్మణులను, అమాత్యులను, మంత్రులను, ద్వారపాలుడు పరిచయం చేసిన ముఖ్యులను రాజు దర్శించాలి.

శ్రుత్వేతిహాసం కార్య్యాణి కార్యాణాం కార్య్యనిర్ణయమ్ । వ్యవహారన్తతః పశ్యేన్మన్త్రం కుర్య్యాత్తు మన్త్రిభిః ।। ౨౩౫.

ఇతిహాసాలు, పనుల వివరాలు, వాటి నిర్ణయాలు విని, తరువాత రాజు వ్యావహారిక విషయాలు చూసి, మంత్రులతో ఆలోచించాలి.