అగ్నిపురాణమ్

శకునాదౌ శుభే యాయాజ్జయాయ హరిమాస్మరన్ । వక్ష్యే మణ్డలచిన్తాన్తే కర్త్తవ్యం రాజరక్షణం ।। ౨౩౩.

శుభశకునాలు కనిపించే మొదట్లో విజయానికి హరిను స్మరిస్తూ ప్రయాణం ప్రారంభించాలి. వృత్తాల చర్చ చివరలో రాజును ఎలా రక్షించాలో నేను వివరించబోతున్నాను.

స్వామ్యమాత్యం తథా దుర్గం కోషో దణ్డస్తథైవ చ । మిత్రఞ్జనపదశ్చైవ రాజ్యం సప్తాఙ్గముచ్యతే ।। ౨౩౩.

రాజు, మంత్రి, కోట, ధనం, శిక్ష, మిత్రుడు, ప్రజలు — ఇవే రాజ్యానికి ఏడు భాగాలుగా చెప్పబడతాయి.

సప్తాఙ్గస్య తు రాజ్యస్య విఘ్నకర్తౄన్ వినాశయేత్। ౩మణ్డలేషు చ సర్వేషు వృద్ధిః కార్య్యా మహీక్షితా ।। ౨౩౩.

ఈ ఏడు భాగాల రాజ్యానికి అడ్డంకులను తొలగించాలి. అన్ని వృత్తాలలో రాజు అభివృద్ధిని సాధించాలి.

ఆత్మమణ్డలమేవాత్ర ప్రథమం మణ్డలం భవేత్ । సామన్తాస్తస్య విజ్ఞేయా రిపవో మణ్డలస్య తు ।। ౨౩౩.

ఇక్కడ మొదటి వృత్తంగా స్వంత వృత్తమే గుర్తించాలి. దాని పొరుగున ఉన్నవారు శత్రువులుగా, అలాగే వృత్తానికి శత్రువులుగా తెలుసుకోవాలి.

ఉపేతస్తు సుహృజ్‌ జ్ఞేయః శత్రుమిత్రమతః పరం । మిత్రమిత్రం తతో జ్ఞేయం మిత్రమిత్రరిపుస్తతః ।। ౨౩౩.

సహాయంగా చేరినవాడు మిత్రుడిగా గుర్తించాలి. తరువాత శత్రువు యొక్క మిత్రుడు, ఆ తరువాత మిత్రుని మిత్రుడు, ఆ తరువాత మిత్రుని మిత్రుని శత్రువు అని తెలుసుకోవాలి.

ఏతత్పురస్తాత్ కథితం పశ్చాదపి నిబోధ మే । పార్ష్ణిగ్రాహస్తతః పశ్చాత్తతస్త్వాక్రన్ద ఉచ్యతే ।। ౨౩౩.

ఇదంతా ముందుగా చెప్పాను. ఇప్పుడు మరింత విను: తరువాత పార్థిగ్రాహుడు, ఆ తరువాత ఆర్తనాదుడు అని పిలవబడే వాడు వస్తాడు.

ఆసారస్తు తతోఽన్యః స్యాదా క్రన్దాసార ఉచ్యతే । జిగీషోః శత్రుయుక్తస్య విముక్తస్య తథా ద్విజ ।। ౨౩౩.

ఆ తరువాత ఇంకొకరు, ఆర్తనాదసారం అని పిలవబడతాడు. జయించదలచినవాడికి, శత్రువుతో కలిసినవాడికైనా, విడిపోయినవాడికైనా ఇవి వర్తిస్తాయి.

నాత్రాపి నిశ్చయః శక్యో వక్తుం మనుజపుఙ్గవ । నిగ్రహానుగ్రహే శక్తో మధ్యస్థః పరికీర్త్త్తిః ।। ౨౩౩.

ఇక్కడ కూడా స్పష్టమైన నిర్ణయం చెప్పడం సాధ్యం కాదు, మానవశ్రేష్ఠా. అడ్డుకోవడంలో లేదా అనుగ్రహించడంలో సమర్థుడైనవాడిని మధ్యస్థుడు అంటారు.

నిగ్రహానుగ్రహే శక్తః సర్వేషామపి యో భవేత్ । ఉదాసీనః స కథితో బలవాన్ పృథివీపతిః ।। ౨౩౩.

అన్ని విషయాల్లో అడ్డుకోవడం లేదా అనుగ్రహించడంలో శక్తివంతుడైనవాడు ఉదాసీనుడు అని చెప్పబడతాడు. అతడే భూమిపై ప్రభావశాలి రాజు.

న కస్యచిద్రిపుర్మ్మిత్రఙ్కారణాచ్ఛత్రుమిత్రకే । మణ్డలం తవ సమ్ప్రోక్తమేతద్ ద్వాదశరాజకం ।। ౨౩౩.

ఎవరూ శాశ్వతంగా శత్రువులు లేదా మిత్రులు కాలేరు. నీ వృత్తంలో ఉన్న పన్నెండు రాజుల గురించి ఇదే వివరించబడింది.

త్రివిధా రిపవో జ్ఞేయాః కుల్యానన్తరకృత్రిమాః । పూర్వపూర్వో గురుస్తేషాం దుశ్చికిత్స్యతమో మతః ।। ౨౩౩.

మూడు రకాల శత్రువులను గుర్తించాలి: వంశపారంపర్యంగా, సమీపంగా, కల్పితంగా. వీరిలో పురాతన శత్రువు చికిత్స చేయడం చాలా కష్టం.

అనన్తరోఽపి యః శత్రుః సోఽపి మే కృత్రిమో మతః । పార్ష్ణిగ్రాహో భవేచ్ఛత్రోమిత్రాణి రిపవస్తథా ।। ౨౩౩.

సమీప శత్రువును కూడా నేను కల్పిత శత్రువుగానే భావిస్తున్నాను. పార్థిగ్రాహుడు శత్రువు, అలాగే శత్రువు యొక్క మిత్రులు కూడా శత్రువులే.

పార్ష్ణిగ్రాహముపాయైశ్చ శామయేచ్చ తథా స్వకం । మిత్రేణ శత్రోరుచ్ఛేదం ప్రశంసన్తి పురాతనాః ।। ౨౩౩.

పార్థిగ్రాహుడిని వివిధ మార్గాల్లో శాంతింపజేయాలి, అలాగే తనవారినీ. శత్రువును మిత్రుడి ద్వారా నశింపజేయడాన్ని పురాతనులు ప్రశంసించారు.

మిత్రఞ్చ శత్రుతామేతి సామన్తత్వాదనన్తరం । శత్రుం జిగీషురుచ్ఛిన్ద్యాత్౪ స్వయం శక్నోతి చేద్యది ।। ౨౩౩.

స్నేహితుడు దగ్గరగా ఉంటే శత్రువుగా మారతాడు. అందుకే, శత్రువును జయించాలనుకునే వాడు, తన శక్తితో సాధ్యమైతే, అతనితో సంబంధాన్ని తెంచుకోవాలి.

ప్రతాపవృద్ధౌ తేనాపి నామిత్రాజ్జాయతే భయం । యథాస్య నోద్విజేల్లోకో విశ్వాసశ్చ యథా భవేత్ ।। ౨౩౩.

తన శక్తి పెరిగినప్పుడు కూడా, శత్రువుల వల్ల భయం అవసరం లేదు. ప్రజలు తనను చూసి భయపడకుండా, విశ్వాసం కలిగేలా చూడాలి.

పుష్కర ఉవాచ సామభేదౌ మయా ప్రోక్తౌ దానదణ్డౌ తథైవ చ । దణ్డః స్వదేశే కథితః పరదేశే వ్రవీమి తే ।। ౨౩౪.

పుష్కరుడు చెప్పాడు: నేను సానురాగం, చీలిక, దానం, శిక్ష గురించి వివరించాను. స్వదేశంలో శిక్ష ఎలా వాడాలో చెప్పాను, ఇప్పుడు పరదేశంలో శిక్ష ఎలా వాడాలో చెబుతాను.

ప్రకాశశ్చాప్రకాశశ్చ ద్వివిధో దణ్డ ఉచ్యతే । లుణ్ఠనం గ్రామఘాతశ్చ శస్యఘాతోఽగ్నిదీపనం ।। ౨౩౪.

శిక్ష రెండు విధాలుగా ఉంటుంది: బహిరంగంగా, రహస్యంగా. ఉదాహరణకు, దోపిడీ, గ్రామాల నాశనం, పంటలు పాడుచేయడం, అగ్ని పెట్టడం.

ప్రకాశోఽథ విషం వహ్నిర్వివిధైః పురుషైర్వధః । దూషణఞ్చైవ సాధూనాముదకానాఞ్చ చ దూషణం ।। ౨౩౪.

బహిరంగ శిక్షలో విషం పెట్టడం, అగ్ని పెట్టడం, వివిధ రకాల మనుషుల చేత హత్య చేయించడం, మంచివాళ్లను, నీటి వనరులను కలుషితం చేయడం ఉంటాయి.

దణ్డప్రణయణం ప్రోక్తముపేక్షాం శ్రృణు భార్గవ । యదా మన్యేత నృపతీ రణే న మమ విగ్రహః ।। ౨౩౪.

శిక్ష విధానం వివరించాను. ఇప్పుడు, భార్గవా, నిర్లక్ష్యం గురించి విను: యుద్ధంలో రాజు 'నాకు పోరాటం లేదు' అని భావించినప్పుడు.

అనర్థాయానుబన్ధః స్యాత్ సన్ధినా చ తథా భవేత్ । సామలబ్ధాస్పదఞ్చాత్ర దానఞ్చార్థక్షయఙ్కరం ।। ౨౩౪.

దోషం లేదా నష్టం కలిగితే, అది ఒడంబడిక వల్ల కూడా కలగొచ్చు. సానురాగంతో వచ్చిన స్థానం, దానం వల్ల సంపద నష్టం కలగడం ఇక్కడ జరుగుతుంది.

భేదదణ్డానుబన్ధః స్యాత్తదోపేక్షాం సమాశ్రయేత్ । న చాయం మమ శక్నోతి కిఞ్చిత్ కర్త్తుముపద్రవం ।। ౨౩౪.

చీలిక లేదా శిక్ష వల్ల హాని కలిగితే, అప్పుడా నిర్లక్ష్యాన్ని ఆశ్రయించాలి. 'ఇతడు నాకు ఎలాంటి హాని చేయలేడు' అని భావించాలి.

న చాహమస్య శక్నోమి తత్రోపేక్షాం సమాశ్రయేత్ । అవజ్ఞోపహతస్తత్ర రాజ్ఞా కార్య్యో రిపుర్భువేత్ ।। ౨౩౪.

నేను అతనికి హాని చేయలేను అనిపిస్తే కూడా, నిర్లక్ష్యాన్ని ఆశ్రయించాలి. శత్రువు అవమానానికి గురై, హానిపొందితే, రాజు చర్య తీసుకోవాలి.

మాయోపాయం ప్రవక్ష్యామి ఉత్పాతైరనృతైశ్చరత్ । శత్రోరుద్వేజనం శత్రోః శివిరస్థస్య పక్షిణః ।। ౨౩౪.

మాయా మార్గాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను: అపశకునాలు, అబద్ధాలతో శత్రువును కలవరపెట్టడం, ముఖ్యంగా శిబిరంలో ఉన్నవాడిని.

స్థూలస్య తస్య పుచ్ఛస్థాం కృత్వోల్కాం విపులాం ద్విజ । విసృజేచ్చ తతశ్చైవముల్కాపాతం ప్రదర్శయేత్ ।। ౨౩౪.

పెద్ద పక్షికి, దాని తోకకు పెద్ద అగ్గిపుల్లను కట్టాలి, ద్విజుడా. తరువాత దాన్ని వదిలి, అగ్గిపుల్ల పడిపోతున్నట్టు చూపించాలి.

ఏవమన్యే దర్శనీయా ఉత్పాతా బహవోఽపి చ । ఉద్వేజనం తథా కుర్య్యాత్ కుహకైర్వివిధైర్ద్విషాం ।। ౨౩౪.

ఇలా, మరెన్నో కనిపించే అపశకునాలు చూపించవచ్చు. శత్రువులను రకరకాల మాయాచాటులతో కలవరపెట్టవచ్చు.

సాంవత్సరాస్తాపసాశ్చ నాశం బ్రూయుః పరస్య చ । జిగీషుః పృథివీం రాజా తేన చోద్వేజయేత్ పరాన్ ।। ౨౩౪.

ఒక సంవత్సరం తపస్సు చేసిన ascetics శత్రువు నాశనం అవుతాడని ప్రకటించాలి. భూమిని జయించాలనుకునే రాజు, ఇలా శత్రువులను కలవరపెట్టాలి.

దేవతానాం ప్రసాదశ్చ కీర్త్తనీయః పరస్య తు । ఆగతన్నోఽమిత్రబలం ప్రహరధ్వమభీతవత్ ।। ౨౩౪.

దేవతల అనుగ్రహం తనవైపు ఉందని ప్రకటించాలి. శత్రువుకు మాత్రం, 'వారి సైన్యం వచ్చేసింది, భయపడకుండా వారిపై దాడి చేయండి!' అని చెప్పాలి.

ఏవం బ్రూయాద్రణే ప్రాప్తే భగ్నాః సర్వే పరే ఇతి । క్ష్వేడాః కిలకిలాః కార్య్యా వాచ్యః శత్రుర్హతస్తథా ।। ౨౩౪.

యుద్ధం వచ్చినప్పుడు, 'ఇతరులందరూ ఓడిపోయారు' అని చెప్పాలి. అరుపులు, హర్షధ్వానాలు చేయాలి. శత్రువు చనిపోయాడని ప్రకటించాలి.

దేవాజ్ఞావృంహితో రాజా సన్నద్ధః సమరం ప్రతి । ఇన్ద్రజాలం ప్రవక్ష్యామి ఇన్ద్రం కాలేన దర్శయేత్ ।। ౨౩౪.

దేవతల ఆజ్ఞతో ప్రేరితుడై, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న రాజు, మాయాజాలాన్ని వినిపించబోతున్నాను. సరైన సమయంలో ఇంద్రుడిని చూపించాలి.