అగ్నిపురాణమ్

కాకశఙ్కీ భవేన్నిత్యమజ్ఞాతాం వసతిం వసేత్। నాపరీక్షితపూర్వఞ్చ భోజనం శయనం స్పృశేత్ ।। ౨౨౫.

కాకి లాగా ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండాలి. తెలియని చోట నివసించాలి. ముందుగా పరిశీలించని భోజనం, మంచాన్ని తాకకూడదు.

నావిజ్ఞాతాం స్త్రియం గచ్ఛేన్నాజ్ఞాతాం నావమారుహేత్ । రాష్ట్రకర్షీ భ్రస్యతే చరాజ్యార్థాచ్చైవ జీవితాత్ ।। ౨౨౫.

తెలియని మహిళను దగ్గర చేయకూడదు. తెలియని పడవ ఎక్కకూడదు. రాజు జాగ్రత్తగా లేకపోతే, తన రాజ్యాన్నీ, ప్రాణాన్నీ కోల్పోతాడు.

భృతో వత్సో జాతబలః కర్మయోగ్యో యథా భవేత్ । తథా రాష్ట్రం మహాభాగ భృతం కర్మసహం భవేత్ ।। ౨౨౫.

పిల్ల దూడ పెరిగి పని చేయగలిగినట్టు, ఓ మహాత్మా, బాగా పోషించబడిన రాజ్యం కూడా పనులకు సిద్ధంగా ఉంటుంది.

సర్వం కర్మేదమాయత్తం విధానే దైవపౌరుషే । తయోర్దైవచచిన్త్యం హి పౌరుషే విద్యతే క్రియా ।। ౨౨౫.

ప్రతి పని దైవం, మనుష్య ప్రయత్నం రెండింటిపైనా ఆధారపడి ఉంటుంది. వాటిలో దైవాన్ని మనసులో ఉంచాలి, కానీ కార్యం మాత్రం మనుష్య ప్రయత్నంలోనే ఉంటుంది.

పుష్కర ఉవాచ స్వమేవ కర్మ దైవాఖ్యం విద్ధి దేహాన్తరాజితం । తస్మాత్ పౌరుషమేవేహ శ్రేష్ఠమాహుర్మనీషిణః ।। ౨౨౬.

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు: దైవం అనేది మన గత జన్మలో చేసిన కర్మమే అని తెలుసుకో. అందుకే, ఈ లోకంలో మనుష్య ప్రయత్నమే శ్రేష్ఠమని జ్ఞానులు చెబుతారు.

ప్రతికూలం తథా దైవం పౌరుషేణ విహన్యతే । సాత్త్వికాత్ కర్మ్మణః పూర్వాత్ సిద్ధిః స్యాత్పౌరుషం వినా ।। ౨౨౬.

విపరీతమైన దైవాన్ని కూడా మనుష్య ప్రయత్నంతో జయించవచ్చు. కానీ, గత జన్మలో చేసిన సత్కర్మ ఫలితంగా, ప్రస్తుత ప్రయత్నం లేకుండానే విజయాన్ని పొందవచ్చు.

పౌరుషం దైవసమ్పత్త్యా కాలే ఫలతి భార్గవ । దైవం పురుషకారశ్చ ద్వయం పుంసః ఫలావహం ।। ౨౨౬.

మనుష్య ప్రయత్నం దైవసంపదతో కలిసినప్పుడు ఫలిస్తుంది, ఓ భార్గవా. దైవం, మనుష్య ప్రయత్నం రెండూ కలిసి ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.

కృషేర్వృష్టిసమాయోగాత్ కాలే స్యుః ఫలసిద్ధయః । సధర్మ్మం పౌరుషం కుర్యాన్నాలసో న చ దైవవాన్ ।। ౨౨౬.

వర్షం సమయానికి పడితే పంటలు ఫలించునట్లు, ధర్మాన్ని అనుసరించి ప్రయత్నించాలి. అలసత్వం లేకుండా, కేవలం దైవంపై ఆధారపడకూడదు.

సామాదిభిరుపాయైస్తు సర్వే సిద్ధ్యన్త్యుపక్రమాః । సామ చోపప్రదానఞ్చ చభేదదణ్డౌ తథాపరౌ ।। ౨౨౬.

సామాదిక మార్గాలతో అన్ని కార్యాలు సఫలమవుతాయి. సామం, బహుమతి ఇవ్వడం, చిచ్చు పెట్టడం, శిక్షించడమనే నాలుగు ప్రధాన మార్గాలు ఉన్నాయి.

మాయోపేక్షేన్ద్రజాలఞ్చ ఉపాయాః సప్త తాఞ్చ్ఛృణు । ద్వివిధం కాథితం సామ తథ్యఞ్చాతత్యమేవ చ ।। ౨౨౬.

వంచన, నిర్లక్ష్యం, మాయ కూడా కలిపి ఏడు మార్గాలు ఉన్నాయి. సామం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది: నిజమైనదీ, ఎప్పటికీ ఆగని దీయూ.

తత్రాప్యతథ్యం సాధూనామాక్రోశాయైవ జాయతే । మహాకులీనా హ్యృజవో ధర్మనిత్యా జితేన్ద్రియాః ।। ౨౨౬.

అందులోనూ, అసత్యమైన సామం దుష్టులను మందలించడానికి మాత్రమే ఉపయోగపడుతుంది. పెద్ద కుటుంబానికి చెందినవారు, నిత్యం ధర్మంలో నిలిచేవారు, ఇంద్రియాలను జయించినవారు—

సామసాధ్యా అతథ్యైశ్చ గృహ్యన్తే రాక్షసా అపి । తథా తదుపకారాణాం కృతానాఞ్చైవ వర్ణనం ।। ౨౨౬.

నిజమైన సామంతో రాక్షసులను కూడా జయించవచ్చు. ఇలాంటి కార్యాల వల్ల కలిగే లాభాన్ని కూడా వివరించారు.

ఆత్మీయాన్ దర్శయేదాశాం యేన దోషేణ బిభ్యతి । పరాస్తేనైవ తే భేద్యా రక్ష్యో వై జ్ఞాతిభేదకః ।। ౨౨౬.

తనవారికి భయపడే లోపాన్ని చూపించి ఆశ కలిగించాలి. అదే లోపంతో పరులను విడదీయాలి. బంధువుల మధ్య చిచ్చు పెట్టేవారిని మాత్రం జాగ్రత్తగా దూరంగా ఉంచాలి.

అన్తఃకోషఞ్చోపశామ్యం కుర్వన్ శత్రోశ్చ తం జయేత్ ।। ౨౨౬.

అంతఃపురాన్ని శాంతిపరిచినవాడు, శత్రువును సులభంగా జయించగలడు.

ఉపాయశ్రేష్ఠం దానం స్యాద్దానాదుభయలోకభాక్ । న సోఽస్తి నామ దానేన వశగో యో న జాయతే ।। ౨౨౬.

ఉత్తమమైన మార్గం దానం. దానంతో ఇహపరలోక సుఖాలు లభిస్తాయి. దానంతో వశమవని వాడెవ్వరూ ఉండరు.

దానవానేవ శక్నోతి సంహతాన్ భేదితుం పరాన్ । త్రయాసాధ్యం సాధయేత్తం దణ్డేన చ కృతేన చ ।। ౨౨౬.

దానం చేసే వాడే కలిసికట్టుగా ఉన్న శత్రువులను విడదీయగలడు. ముగ్గురి వశం కానిది, శిక్షతో, కార్యంతో సాధించగలడు.

దణ్డే సర్వం స్థితం దణ్డో నాశయేద్ దుష్ప్రణీకృతః । అదణ్డ్యాన్ దణ్డయన్నస్యేద్దణ్డ్యాన్ రాజాప్యదణ్డయన్ ।। ౨౨౬.

ప్రపంచమంతా శిక్షపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. తప్పుగా శిక్షించితే అన్నీ నాశనం అవుతాయి. దోషుల్ని శిక్షించక, నిర్దోషులను శిక్షించే రాజు నాశనం అవుతాడు.

దేవదైత్యోరగనరాః సిద్ధా భూతాః పతత్రిణః । ఉత్క్రమేయుః స్వమర్యాదాం యది దణ్డాన్ న పాలయేత్ ।। ౨౨౬.

దేవతలు, దానవులు, పాములు, మనుషులు, సిద్ధులు, భూతాలు, పక్షులు — వీరందరూ శిక్ష లేకపోతే తమ హద్దులు దాటి పోతారు.

యస్మాదదాన్తాన్ దమయత్యదణ్డ్యాన్దణ్డయత్యపి । దమనాద్దమ్డనాచ్చైవ తస్మాద్దణ్డం విదుర్బుధాః ।। ౨౨౬.

అడుపు లేని వారిని అదుపు చేస్తాడు, శిక్షించరాని వారినీ శిక్షిస్తాడు. అందుకే, అదుపు, శిక్షల వల్ల తెలివైనవారు అతడిని శిక్షగా గుర్తిస్తారు.

తేజసా దుర్న్నిరీక్ష్యో హి రాజా భాస్కరవత్తతః। లోకప్రసాదం గచ్ఛేత దర్శనాచ్చన్ద్రవత్తతః ।। ౨౨౬.

తేజస్సుతో రాజును సూర్యునిలా చూడడం కష్టమే. అతని దర్శనంతో లోకానికి చంద్రునిలా ఆనందం కలుగుతుంది.

జగద్వ్యాప్నోతి వై చారైరతో రాజా సమీరణః । దోషనిగ్రహకారిత్వాద్రాజా వైవస్వతః ప్రభుః ।। ౨౨౬.

రాజు తన గూఢచారులతో ప్రపంచమంతా వ్యాపిస్తాడు, అందుకే అతడు గాలిలా ఉంటాడు. దోషాలను నశింపజేసే రాజు వైవస్వతుడిలా ప్రభువవుతాడు.

యదా దహతి దుర్బుద్ధిం తదా భవతి పావకః । యదా దానం ద్విజాతిభ్యా దద్యాత్ తస్మాద్ధనేశ్వరః ।। ౨౨౬.

దుష్టులను కాల్చినప్పుడు అతడు అగ్నిలా ఉంటాడు. ద్విజులకు దానం చేసినప్పుడు ధనాధిపతిగా మారతాడు.

ధనధారాప్రవర్షిత్వాద్దేవాదౌ వరుణః స్మృతః । క్షమయా ధారయంల్లోకాన్ పార్యివః పార్థివో భవేత్ ।। ౨౨౬.

ధనాన్ని వర్షించినందున దేవతల్లో వరుణుడని పిలుస్తారు. సహనంతో లోకాలను పోషిస్తూ, భూమిపుత్రుడు వానదేవుడిలా ఉంటాడు.

పుష్కర ఉవాచ దణ్డప్రణయనం వక్ష్యే యేన రాజ్ఞః పరా గతిః । త్రియవం కృష్ణలం విద్ధి మాషస్తత్‌పఞ్చకం భవేత్ ।। ౨౨౭.

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు — రాజు పరమగతిని పొందే విధంగా శిక్షను విధించే విధానాన్ని చెప్పుతాను. మూడు యవాలు ఒక కృష్ణళం, ఐదు కృష్ణళాలు ఒక మాషం అవుతాయని తెలుసుకో.

కృష్ణలానాం తథా షష్ట్యా౧ కర్షార్ద్ధం రామ కీర్త్తితం । సువర్ణశ్చ వినిర్ద్దిష్టో రామ షోడశమాషకః ।। ౨౨౭.

అరవై కృష్ణళాలు అర కర్షం అవుతాయని, పదహారు మాషాలు ఒక సువర్ణమని, ఓ రామా, గుర్తుంచుకో.

నిష్కః సువర్ణాశ్చత్వారో ధరణం దశభిస్తు తైః । తామ్రరూప్యసువర్ణానాం మానమేతత్ ప్రకీర్త్తింతం ।। ౨౨౭.

నాలుగు సువర్ణాలు ఒక నిష్కం, వాటిలో పది కలిస్తే ఒక ధరణం అవుతుంది. ఇంతే తామ్రం, రజతం, సువర్ణానికి కొలతగా నిర్ణయించబడింది.

మధ్యమః పఞ్చ విజ్ఞేయః సహస్రమపి చోత్తమ । చౌరైరమూషితో యస్తు మూషితోఽస్మీతి భాషతే ।। ౨౨౭.

మధ్యమ శిక్ష అయిదు, ఉత్తమ శిక్ష వెయ్యి. దొంగలు దోచినప్పుడు 'నన్ను దోచారు' అని చెప్పినవాడు —

తత్‌ప్రదాతరి భూపాలే స దణ్డ్యస్తావదేవ తు । యో యావద్విపరీతార్థం మిథ్యా వా యో వదేత్తు తం ।। ౨౨౭.

రాజు ఆ వస్తువును తిరిగి ఇచ్చినట్లయితే, అతడికి తగినంత శిక్ష విధించాలి. కాని ఎవడు అబద్ధంగా, లేదా వ్యతిరేక ఉద్దేశంతో మాట్లాడితే —

కూటసాక్ష్యన్తు కుర్వాణాంస్త్రీన్ వర్ణాంశ్చ ప్రదాపయేత్ ।। ౨౨౭.

అటువంటి వారికి, అబద్ధ సాక్ష్యమిచ్చినవారికి మూడు రెట్లు ముడుపు చెల్లించాలి.