అగ్నిపురాణమ్

క్వాపి కస్యాపి౩ విశ్వాసో బవతీహసదా నృణాం । నిశ్చయశ్చ తథా మన్త్రే కార్య్య ఏకేన సూరిణా ।। ౨౨౫.

మనుషుల్లో ఎక్కడైనా ఎవరిలోనైనా విశ్వాసం ఉంటుంది. కానీ మంత్ర విషయాల్లో నిర్ణయం ఒక తెలివైనవాడు తీసుకోవాలి.

నశ్యేదవినయాద్రాజారాజ్యఞ్చ వినయాల్లభేత్ । త్రైవిద్యేభ్యస్త్రయీం విద్యాం దణ్డనీతిఞ్చ శాశ్వతీం ।। ౨౨౫.

వినయం లేకపోతే రాజు నాశనం అవుతాడు, వినయంతో రాజ్యం పొందుతాడు. మూడు వేదాల నుంచి త్రయీ విద్యను, శాశ్వతమైన శిక్ష విధానాన్ని నేర్చుకోవాలి.

ఆన్వీక్షికీఞ్చార్థవిద్యాం వార్త్తారమ్భాంశ్చ లోకతః । జితేన్ద్రియో హిశక్రోతి వశే స్థాపయితుం ప్రజాః ।। ౨౨౫.

విచారణ విద్య, ధన సంపాదన విద్య, జీవనోపాధి మార్గాలను కూడా లోకంలో నుంచి నేర్చుకోవాలి. ఇంద్రియాలను జయించినవాడు ప్రజలను తన ఆధీనంలో ఉంచగలడు.

పూజ్యా దేవా ద్విజాః సర్వే దద్యాద్దానాని తేషు చ । ద్విజే దానఞ్చక్షయోఽయం నిధిః కైశ్చిన్ని నాశ్యతే ।। ౨౨౫.

దేవతలను, ద్విజులను గౌరవించాలి, వారికి దానాలు ఇవ్వాలి. ద్విజులకు ఇచ్చే దానం ఎప్పటికీ నశించని ధనంగా చెప్పబడింది, కొందరి అభిప్రాయంలో అది ఎప్పటికీ పోదు.

సఙ్‌గ్రామేష్వనివర్త్తిత్వం ప్రజానాం పరిపాలనం । దానాని బ్రాహ్మణానాఞ్చ రాజ్ఞో నిః శ్రేయసమ్పరం ।। ౨౨౫.

యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గకపోవడం, ప్రజలను రక్షించడం, బ్రాహ్మణులకు దానం చేయడం—ఇవి రాజుకు అత్యున్నత మంగళకరమైనవి.

కృపణానాథవృద్ధానాం విధవానాఞ్చ యోషితాం । యోగక్షేమఞ్చ వృత్తిఞ్చ తథైవ పరికల్పయేత్ ।। ౨౨౫.

బాధపడే వారికి, దిక్కులేని వారికి, వృద్ధులకు, విధవ అయిన మహిళలకు అవసరమైన సంరక్షణను, జీవనోపాధిని సమకూర్చాలి.

వర్ణాశ్రమవ్యవస్థానాం కార్యన్తాపసపూజనం । న విశ్వసేచ్చ సర్వత్ర తాపసేషు చ విశ్వసేత్ ।। ౨౨౫.

వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని కాపాడుతూ, తపస్సు చేసే వారిని గౌరవించాలి. అందరినీ నమ్మకూడదు, కానీ తపస్వులను మాత్రం నమ్మవచ్చు.

విశ్వాసయేచ్చాపి పరన్తత్త్వభూతేన హేతునా । వకకవచ్చిన్తయేదర్థం సింహవచ్చ పరాక్రమేత్ ।। ౨౨౫.

పరమార్థంతో కూడిన కారణంతోనే నమ్మకం కలిగించాలి. విషయాలను కొంగ వలె ఆలోచించి, సింహంలా ధైర్యంగా ముందుకు వెళ్లాలి.

వృకవచ్చావలుమ్పేత్ శశవచ్చ వినిష్పతేత్ । దృఢప్రహారీ చ భవేత్ తథా శూకరవన్నృపః ।। ౨౨౫.

గుర్రపెట్టే విషయంలో నక్కలా, తప్పించుకోవడంలో ముషికంలా, దెబ్బ తీయడంలో పంది వలె దృఢంగా ఉండాలి, ఓ రాజా.

చిత్రాకారశ్చ శిఖివద్‌ దృఢభక్తిస్తథా శ్వవత్ । భవేచ్చ మధురాభాషీ తథా కోకిలవన్నృపః ।। ౨౨౬.

రూపంలో నెమలి లాగా చాతుర్యంగా, భక్తిలో కుక్క వలె స్థిరంగా, మాటల్లో కోయిల వలె మధురంగా ఉండాలి, ఓ రాజా.

కాకశఙ్కీ భవేన్నిత్యమజ్ఞాతాం వసతిం వసేత్। నాపరీక్షితపూర్వఞ్చ భోజనం శయనం స్పృశేత్ ।। ౨౨౫.

కాకి లాగా ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండాలి. తెలియని చోట నివసించాలి. ముందుగా పరిశీలించని భోజనం, మంచాన్ని తాకకూడదు.

నావిజ్ఞాతాం స్త్రియం గచ్ఛేన్నాజ్ఞాతాం నావమారుహేత్ । రాష్ట్రకర్షీ భ్రస్యతే చరాజ్యార్థాచ్చైవ జీవితాత్ ।। ౨౨౫.

తెలియని మహిళను దగ్గర చేయకూడదు. తెలియని పడవ ఎక్కకూడదు. రాజు జాగ్రత్తగా లేకపోతే, తన రాజ్యాన్నీ, ప్రాణాన్నీ కోల్పోతాడు.

భృతో వత్సో జాతబలః కర్మయోగ్యో యథా భవేత్ । తథా రాష్ట్రం మహాభాగ భృతం కర్మసహం భవేత్ ।। ౨౨౫.

పిల్ల దూడ పెరిగి పని చేయగలిగినట్టు, ఓ మహాత్మా, బాగా పోషించబడిన రాజ్యం కూడా పనులకు సిద్ధంగా ఉంటుంది.

సర్వం కర్మేదమాయత్తం విధానే దైవపౌరుషే । తయోర్దైవచచిన్త్యం హి పౌరుషే విద్యతే క్రియా ।। ౨౨౫.

ప్రతి పని దైవం, మనుష్య ప్రయత్నం రెండింటిపైనా ఆధారపడి ఉంటుంది. వాటిలో దైవాన్ని మనసులో ఉంచాలి, కానీ కార్యం మాత్రం మనుష్య ప్రయత్నంలోనే ఉంటుంది.

పుష్కర ఉవాచ స్వమేవ కర్మ దైవాఖ్యం విద్ధి దేహాన్తరాజితం । తస్మాత్ పౌరుషమేవేహ శ్రేష్ఠమాహుర్మనీషిణః ।। ౨౨౬.

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు: దైవం అనేది మన గత జన్మలో చేసిన కర్మమే అని తెలుసుకో. అందుకే, ఈ లోకంలో మనుష్య ప్రయత్నమే శ్రేష్ఠమని జ్ఞానులు చెబుతారు.

ప్రతికూలం తథా దైవం పౌరుషేణ విహన్యతే । సాత్త్వికాత్ కర్మ్మణః పూర్వాత్ సిద్ధిః స్యాత్పౌరుషం వినా ।। ౨౨౬.

విపరీతమైన దైవాన్ని కూడా మనుష్య ప్రయత్నంతో జయించవచ్చు. కానీ, గత జన్మలో చేసిన సత్కర్మ ఫలితంగా, ప్రస్తుత ప్రయత్నం లేకుండానే విజయాన్ని పొందవచ్చు.

పౌరుషం దైవసమ్పత్త్యా కాలే ఫలతి భార్గవ । దైవం పురుషకారశ్చ ద్వయం పుంసః ఫలావహం ।। ౨౨౬.

మనుష్య ప్రయత్నం దైవసంపదతో కలిసినప్పుడు ఫలిస్తుంది, ఓ భార్గవా. దైవం, మనుష్య ప్రయత్నం రెండూ కలిసి ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.

కృషేర్వృష్టిసమాయోగాత్ కాలే స్యుః ఫలసిద్ధయః । సధర్మ్మం పౌరుషం కుర్యాన్నాలసో న చ దైవవాన్ ।। ౨౨౬.

వర్షం సమయానికి పడితే పంటలు ఫలించునట్లు, ధర్మాన్ని అనుసరించి ప్రయత్నించాలి. అలసత్వం లేకుండా, కేవలం దైవంపై ఆధారపడకూడదు.

సామాదిభిరుపాయైస్తు సర్వే సిద్ధ్యన్త్యుపక్రమాః । సామ చోపప్రదానఞ్చ చభేదదణ్డౌ తథాపరౌ ।। ౨౨౬.

సామాదిక మార్గాలతో అన్ని కార్యాలు సఫలమవుతాయి. సామం, బహుమతి ఇవ్వడం, చిచ్చు పెట్టడం, శిక్షించడమనే నాలుగు ప్రధాన మార్గాలు ఉన్నాయి.

మాయోపేక్షేన్ద్రజాలఞ్చ ఉపాయాః సప్త తాఞ్చ్ఛృణు । ద్వివిధం కాథితం సామ తథ్యఞ్చాతత్యమేవ చ ।। ౨౨౬.

వంచన, నిర్లక్ష్యం, మాయ కూడా కలిపి ఏడు మార్గాలు ఉన్నాయి. సామం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది: నిజమైనదీ, ఎప్పటికీ ఆగని దీయూ.

తత్రాప్యతథ్యం సాధూనామాక్రోశాయైవ జాయతే । మహాకులీనా హ్యృజవో ధర్మనిత్యా జితేన్ద్రియాః ।। ౨౨౬.

అందులోనూ, అసత్యమైన సామం దుష్టులను మందలించడానికి మాత్రమే ఉపయోగపడుతుంది. పెద్ద కుటుంబానికి చెందినవారు, నిత్యం ధర్మంలో నిలిచేవారు, ఇంద్రియాలను జయించినవారు—

సామసాధ్యా అతథ్యైశ్చ గృహ్యన్తే రాక్షసా అపి । తథా తదుపకారాణాం కృతానాఞ్చైవ వర్ణనం ।। ౨౨౬.

నిజమైన సామంతో రాక్షసులను కూడా జయించవచ్చు. ఇలాంటి కార్యాల వల్ల కలిగే లాభాన్ని కూడా వివరించారు.

ఆత్మీయాన్ దర్శయేదాశాం యేన దోషేణ బిభ్యతి । పరాస్తేనైవ తే భేద్యా రక్ష్యో వై జ్ఞాతిభేదకః ।। ౨౨౬.

తనవారికి భయపడే లోపాన్ని చూపించి ఆశ కలిగించాలి. అదే లోపంతో పరులను విడదీయాలి. బంధువుల మధ్య చిచ్చు పెట్టేవారిని మాత్రం జాగ్రత్తగా దూరంగా ఉంచాలి.

అన్తఃకోషఞ్చోపశామ్యం కుర్వన్ శత్రోశ్చ తం జయేత్ ।। ౨౨౬.

అంతఃపురాన్ని శాంతిపరిచినవాడు, శత్రువును సులభంగా జయించగలడు.

ఉపాయశ్రేష్ఠం దానం స్యాద్దానాదుభయలోకభాక్ । న సోఽస్తి నామ దానేన వశగో యో న జాయతే ।। ౨౨౬.

ఉత్తమమైన మార్గం దానం. దానంతో ఇహపరలోక సుఖాలు లభిస్తాయి. దానంతో వశమవని వాడెవ్వరూ ఉండరు.

దానవానేవ శక్నోతి సంహతాన్ భేదితుం పరాన్ । త్రయాసాధ్యం సాధయేత్తం దణ్డేన చ కృతేన చ ।। ౨౨౬.

దానం చేసే వాడే కలిసికట్టుగా ఉన్న శత్రువులను విడదీయగలడు. ముగ్గురి వశం కానిది, శిక్షతో, కార్యంతో సాధించగలడు.

దణ్డే సర్వం స్థితం దణ్డో నాశయేద్ దుష్ప్రణీకృతః । అదణ్డ్యాన్ దణ్డయన్నస్యేద్దణ్డ్యాన్ రాజాప్యదణ్డయన్ ।। ౨౨౬.

ప్రపంచమంతా శిక్షపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. తప్పుగా శిక్షించితే అన్నీ నాశనం అవుతాయి. దోషుల్ని శిక్షించక, నిర్దోషులను శిక్షించే రాజు నాశనం అవుతాడు.

దేవదైత్యోరగనరాః సిద్ధా భూతాః పతత్రిణః । ఉత్క్రమేయుః స్వమర్యాదాం యది దణ్డాన్ న పాలయేత్ ।। ౨౨౬.

దేవతలు, దానవులు, పాములు, మనుషులు, సిద్ధులు, భూతాలు, పక్షులు — వీరందరూ శిక్ష లేకపోతే తమ హద్దులు దాటి పోతారు.

యస్మాదదాన్తాన్ దమయత్యదణ్డ్యాన్దణ్డయత్యపి । దమనాద్దమ్డనాచ్చైవ తస్మాద్దణ్డం విదుర్బుధాః ।। ౨౨౬.

అడుపు లేని వారిని అదుపు చేస్తాడు, శిక్షించరాని వారినీ శిక్షిస్తాడు. అందుకే, అదుపు, శిక్షల వల్ల తెలివైనవారు అతడిని శిక్షగా గుర్తిస్తారు.