అగ్నిపురాణమ్

ఏవం కుర్య్యాత్ సదా స్త్రీణం రక్షణం పృథివీపతిః । న చాసాం విశ్వసేజ్జాతు పుత్రమాతుర్విశేషతః ।। ౨౨౪.

ఇలా రాజు స్త్రీలను ఎప్పుడూ రక్షించాలి. ముఖ్యంగా వారి కుమారులు, తల్లుల విషయంలో పూర్తిగా నమ్మకపోవాలి.

పుష్కర ఉవాచ రాజపుత్రస్య రక్షా చ కర్త్తవ్యా పృథివీక్షితా । ధర్మార్థ్కామశాస్త్రాణి ధనుర్వేదఞ్చ శిక్షయేత్ ।। ౨౨౫.

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు: రాజు తన కుమారుని రక్షణను చూసుకోవాలి. ధర్మం, అర్ధం, కామ శాస్త్రాలు, ధనుర్వేదాన్ని కూడా నేర్పించాలి.

శిల్పాని శిక్షయేచ్చైవమాప్తైర్మిథ్యాప్రియంవదైః । శరీరరక్షావ్యాజేన రక్షిణోఽస్య నియోజయేత్ ।। ౨౨౫.

అలాగే, నమ్మకమైన గురువుల ద్వారా కళలు నేర్పించాలి. అబద్ధంగా మాట్లాడేవారు, మోసపూరితంగా ప్రవర్తించేవారు వద్దు. శరీర రక్షణ పేరుతో రక్షకులను నియమించాలి.

న చాస్య సఙ్గో దాతవ్యః క్రుద్ధలుబ్ధవిమానితైః । అశక్యన్తు గుణాధానం కర్త్తు తం బన్ధయేత్ సుఖైః ।। ౨౨౫.

కోపం, లోభం, గర్వం ఉన్నవారితో అతనికి స్నేహం కలిగించకూడదు. మంచి లక్షణాలు ఉన్నవాడు నియంత్రించలేనివాడైతే, సుఖాలు ఇచ్చి అతన్ని కట్టడి చేయాలి.

అధికారేషు సర్వేషు వినీతం వినియోజయేత్ । మృగయాం పానమక్షాంశ్చ రాజ్యనాశం స్త్యజేన్నృపః ।। ౨౨౫.

అన్ని పదవుల్లో వినయంగా ఉన్న కుమారుని నియమించాలి. రాజు వేట, మద్యం, జూదం, రాజ్య నాశనకరమైన పనులను దూరంగా ఉంచాలి.

దివాస్వప్నం వృథాట్యాఞ్చ వాక్పారుష్యం వివర్జయేత్ । నిన్దాఞ్చ దణ్డపారుష్యమర్థదూషణముత్సృజేత్ ।। ౨౨౫.

పగటి నిద్ర, వ్యర్థంగా తిరగడం, కఠినంగా మాట్లాడడం, నింద, కఠిన శిక్షలు, ధనాన్ని దుర్వినియోగం చేయడం వీటిని వదలాలి.

ఆకారాణాం సముచ్ఛేదో దుర్గాదీనామసత్క్రియా । అర్థానాం దూషణం ప్రోక్తం విప్రకీర్ణత్వమేవ చ ।। ౨౨౫.

కోటలు, దుర్గాలు నాశనం చేయడం, వాటిని నిర్లక్ష్యం చేయడం, ధనాన్ని దుర్వినియోగం చేయడం, వ్యవస్థ లేకపోవడం ఇవన్నీ ఐశ్వర్యానికి నాశనంగా చెప్పబడినవి.

అదేశకాలే యద్దానమపాత్రే దానమేవ చ । అర్థేషు దూషణం ప్రోక్తమసత్కర్మప్రవర్త్తనం ।। ౨౨౫.

సరైన స్థలం, సరైన సమయం కాకుండా, అర్హత లేని వారికి దానం చేయడం, స్వార్థం కోసం దానం చేయడం—all ఇవన్నీ చెడు పనులుగా చెప్పబడ్డాయి, ఇవి ధర్మానికి విరుద్ధంగా మారుస్తాయి.

కామం క్రోధం మదం మానం లోభం దర్పఞ్చ వర్జయేత్ । తతో భృత్యజయఙ్‌కృత్వా పౌరజానపదం జయేత్ ।। ౨౨౫.

కామం, కోపం, మదం, గర్వం, లోభం, అహంకారం—ఇవి అన్నింటినీ వదిలేయాలి. ముందుగా తన సేవకులను జయించి, ఆ తరువాత పట్టణ ప్రజలను, గ్రామ ప్రజలను కూడా జయించాలి.

జయేద్‌బాహ్యానరీన్ పశ్చాద్వాహ్యాశ్చ త్రివిధారయః । గురవస్తే యథా పూర్వం కుల్యానన్తరకృత్రిమాః ।। ౨౨౬.

ముందుగా బయట ఉన్న శత్రువులను, తరువాత లోపల ఉన్న శత్రువులను, మూడు విధాలైన వ్యతిరేకులను జయించాలి. పెద్దవారిని, బంధువులను, కల్పిత బంధువులను ఎప్పటిలానే గౌరవించాలి.

పితృపైతామద్దం మిత్రం సామన్తఞ్చ తథా రిపోః । కృత్రిమఞ్చ మహాభాగా మిత్రన్త్రివిధముచ్యతే ।। ౨౨౬.

తండ్రి లేదా తాత మిత్రుడు, సరిసమానుడు, సరిహద్దు అధికారి, శత్రువు అయినా, కల్పిత మిత్రుడు—ఇవన్నీ మూడు రకాల మిత్రులుగా చెప్పబడ్డాయి, ఓ మహానుభావా!

స్వామ్యమాత్యఞ్జనపదా దుర్గం దణ్డస్తథైవ చ। కోపో మిత్రఞ్చ ధర్మజ్ఞ సప్తాఙ్గం రాజ్యముచ్యతే ।। ౨౨౫.

రాజు, మంత్రి, ప్రజలు, కోట, ధనభాండారం, సైన్యం, మిత్రుడు—ఈ ఏడింటిని రాజ్యానికి ముఖ్య భాగాలుగా అంటారు, ఓ ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా!

మూలం స్వామీ స వై రక్ష్యస్తస్మాద్రాజ్యం౧ బిశేషతః । రాజ్యాఙ్గద్రోహిణం హన్యాత్కాలే తీక్ష్ణో మృదుర్భవేత్ ।। ౨౨౫.

రాజు రాజ్యానికి మూలం, అతడిని తప్పనిసరిగా రక్షించాలి. అందుకే రాజ్యం ముఖ్యంగా రాజుపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. రాజ్య భాగాలను ద్రోహించేవారిని సమయానికి తగిన విధంగా కఠినంగా గానీ, మృదువుగా గానీ శిక్షించాలి.

ఏవం లోకద్వయం రాజ్ఞో భృత్యైర్హాసం వివర్జయేత్ । భృత్యాః పరిభవన్తీహ నృపం హర్షణసత్కథం ।। ౨౨౫.

ఇలా రాజు ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను తన సేవకుల చేత హాస్యం చేయించుకోకుండా జాగ్రత్తపడాలి. ఎందుకంటే, రాజును అవమానించే సేవకులు అతని ఆనందాన్ని, మంచి పేరును నాశనం చేస్తారు.

లోకసఙ్‌గ్రహణార్థాయ కృతకవ్యసనో భవేత్ । స్మితపూర్వాభిభాషీ స్యాత్ లోకానాం రఞ్జనం చరేత్ ।। ౨౨౫.

ప్రజలను ఆకర్షించేందుకు రాజు దానం చేయడం అలవాటు చేసుకోవాలి. చిరునవ్వుతో మృదువుగా మాట్లాడాలి, ప్రజలకు ఆనందాన్ని కలిగించేలా ప్రవర్తించాలి.

దీర్ఘసూత్రస్య నృపతేః కర్మహానిర్ధ్రువం భవేత్ । రాగే దర్పే చ మానే చ ద్రోహే పాపే చ కర్మణి ।। ౨౨౫.

చెప్పిన పని ఆలస్యంగా చేసే రాజుకు పనులు నాశనం అవుతాయి. కామం, గర్వం, అహంకారం, ద్వేషం, పాపకార్యాలు—ఇవన్నీ రాజు పనులను నాశనం చేస్తాయి.

అప్రియే చైవ బక్తవ్యే దీర్ఘ్సూత్రః ప్రశస్యతే। గుప్తమన్త్రో భవేద్రాజా నాపదో గుప్తమన్త్రతః ।। ౨౨౫.

వ్యతిరేకమైన మాటలు చెప్పాల్సినప్పుడు ఆలస్యంగా మాట్లాడటం మంచిదిగా చెప్పబడింది. రాజు తన రహస్యాన్ని రహస్యంగా ఉంచాలి. రహస్యాన్ని దాచిన రాజుకు ఎలాంటి అపాయం కలగదు.

ఆకారైరిఙ్గితైర్గత్యా చైష్టయా భాషితేన చ ।। ౨౨౫.

రూపం, సంకేతాలు, నడక, చేతల ద్వారా, మాటల ద్వారా—

నేత్రవక్త్రవికారాభ్యాం గృహ్యతేఽన్తర్గతం పునః । నైకస్తు మన్త్రయేనుమన్త్రం న రాజా బహుభిః సహ ।। ౨౨౫.

కళ్ల ముఖంలో మార్పుల ద్వారా కూడా మనసులో ఉన్నది గ్రహించవచ్చు. ఒక్కరితో మాత్రమే రాజ్యం విషయాలు చర్చించకూడదు, అనేక మందితో కూడ రాజు చర్చించకూడదు.

బహుభిర్మన్త్రయేత్ కామం రాజా మన్త్రాన్ పృథక్ పృథక్। మన్త్రిణామపినో కుర్యాన్మన్త్రీ మన్త్రప్రకాశనం ।। ౨౨౫.

రాజు అనుకుంటే అనేక మందితో చర్చించవచ్చు, కానీ ప్రతి సలహాను వేరుగా పరిగణించాలి. మంత్రుల మధ్యలో కూడా, ఒక్క మంత్రే మంత్రాన్ని బయటపెట్టకూడదు.

క్వాపి కస్యాపి౩ విశ్వాసో బవతీహసదా నృణాం । నిశ్చయశ్చ తథా మన్త్రే కార్య్య ఏకేన సూరిణా ।। ౨౨౫.

మనుషుల్లో ఎక్కడైనా ఎవరిలోనైనా విశ్వాసం ఉంటుంది. కానీ మంత్ర విషయాల్లో నిర్ణయం ఒక తెలివైనవాడు తీసుకోవాలి.

నశ్యేదవినయాద్రాజారాజ్యఞ్చ వినయాల్లభేత్ । త్రైవిద్యేభ్యస్త్రయీం విద్యాం దణ్డనీతిఞ్చ శాశ్వతీం ।। ౨౨౫.

వినయం లేకపోతే రాజు నాశనం అవుతాడు, వినయంతో రాజ్యం పొందుతాడు. మూడు వేదాల నుంచి త్రయీ విద్యను, శాశ్వతమైన శిక్ష విధానాన్ని నేర్చుకోవాలి.

ఆన్వీక్షికీఞ్చార్థవిద్యాం వార్త్తారమ్భాంశ్చ లోకతః । జితేన్ద్రియో హిశక్రోతి వశే స్థాపయితుం ప్రజాః ।। ౨౨౫.

విచారణ విద్య, ధన సంపాదన విద్య, జీవనోపాధి మార్గాలను కూడా లోకంలో నుంచి నేర్చుకోవాలి. ఇంద్రియాలను జయించినవాడు ప్రజలను తన ఆధీనంలో ఉంచగలడు.

పూజ్యా దేవా ద్విజాః సర్వే దద్యాద్దానాని తేషు చ । ద్విజే దానఞ్చక్షయోఽయం నిధిః కైశ్చిన్ని నాశ్యతే ।। ౨౨౫.

దేవతలను, ద్విజులను గౌరవించాలి, వారికి దానాలు ఇవ్వాలి. ద్విజులకు ఇచ్చే దానం ఎప్పటికీ నశించని ధనంగా చెప్పబడింది, కొందరి అభిప్రాయంలో అది ఎప్పటికీ పోదు.

సఙ్‌గ్రామేష్వనివర్త్తిత్వం ప్రజానాం పరిపాలనం । దానాని బ్రాహ్మణానాఞ్చ రాజ్ఞో నిః శ్రేయసమ్పరం ।। ౨౨౫.

యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గకపోవడం, ప్రజలను రక్షించడం, బ్రాహ్మణులకు దానం చేయడం—ఇవి రాజుకు అత్యున్నత మంగళకరమైనవి.

కృపణానాథవృద్ధానాం విధవానాఞ్చ యోషితాం । యోగక్షేమఞ్చ వృత్తిఞ్చ తథైవ పరికల్పయేత్ ।। ౨౨౫.

బాధపడే వారికి, దిక్కులేని వారికి, వృద్ధులకు, విధవ అయిన మహిళలకు అవసరమైన సంరక్షణను, జీవనోపాధిని సమకూర్చాలి.

వర్ణాశ్రమవ్యవస్థానాం కార్యన్తాపసపూజనం । న విశ్వసేచ్చ సర్వత్ర తాపసేషు చ విశ్వసేత్ ।। ౨౨౫.

వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని కాపాడుతూ, తపస్సు చేసే వారిని గౌరవించాలి. అందరినీ నమ్మకూడదు, కానీ తపస్వులను మాత్రం నమ్మవచ్చు.

విశ్వాసయేచ్చాపి పరన్తత్త్వభూతేన హేతునా । వకకవచ్చిన్తయేదర్థం సింహవచ్చ పరాక్రమేత్ ।। ౨౨౫.

పరమార్థంతో కూడిన కారణంతోనే నమ్మకం కలిగించాలి. విషయాలను కొంగ వలె ఆలోచించి, సింహంలా ధైర్యంగా ముందుకు వెళ్లాలి.

వృకవచ్చావలుమ్పేత్ శశవచ్చ వినిష్పతేత్ । దృఢప్రహారీ చ భవేత్ తథా శూకరవన్నృపః ।। ౨౨౫.

గుర్రపెట్టే విషయంలో నక్కలా, తప్పించుకోవడంలో ముషికంలా, దెబ్బ తీయడంలో పంది వలె దృఢంగా ఉండాలి, ఓ రాజా.