అగ్నిపురాణమ్

జాతీపుష్పసుగన్ధి స్యాత్ తగరార్ద్ధేన యోజితం । సద్ధ్యామకం స్యాద్వకులైస్తుల్యగన్ధి మనోహరం ।। ౨౨౪.

జాతిపుష్పాల సువాసన, టగరా అర భాగం కలిపితే వస్తుంది. వకులపువ్వులతో కలిపితే, ఆహ్లాదకరమైన, తీయని పరిమళం కలుగుతుంది.

మఞ్జిష్ఠాన్తగరం చోలం త్వచం చవ్యాఘ్రనఖం నఖం । గనధపత్రఞ్చ విన్యస్య గన్ధతైలం భవేచ్ఛుభం ।। ౨౨౪.

మంజిష్ఠ, టగరా, చోళ, దాల్చిన చెక్క, వ్యాఘ్రనఖ, నఖం, గంధపత్రం ఇవన్నీ కలిపితే, ఆ నూనె శుభప్రదమైన పరిమళ నూనెగా మారుతుంది.

తైలం నిపీడితం రామ తిలైః పుష్పాధివాసితైః । వాసనాత్ పుష్పసట్టశం గన్ధేన తు భవేద్ ధ్రువం ।। ౨౨౪.

పువ్వులతో నానబెట్టిన నువ్వులనూనెను, పుష్పాల పరిమళంతో కలిపితే, అది నిస్సందేహంగా పరిమళభరితంగా మారుతుంది.

ఏలాలవఙ్గకక్కోలజాతీఫలనిశాకరాః । జాతీపత్రికయా సార్ద్ధం స్వతన్త్రా ముఖవాసకాః ।। ౨౨౪.

ఏలకులు, లవంగాలు, కాక్కోళ, జాతిపత్రి, జాతిపళ్లు, ఇవన్నీ ఒక్కొక్కటి స్వతంత్రంగా నోటి పరిమళంగా ఉపయోగించవచ్చు.

కర్పూరం కుఙ్కుమం కాన్తా మృగదర్పం హరేణుకం । కక్కోలైలాలవఙ్గఞ్చ జాతీ కోశకమేవ చ ।। ౨౨౪.

కర్పూరం, కుంకుమ, మృగమదం, హరేణుక, కాక్కోళ, ఏలకులు, లవంగాలు, జాతిపత్రి, జాతిపండు ఇవన్నీ కలిపి ఉపయోగిస్తారు.

త్వక్‌పత్రం త్రుటిముస్తౌ చ లతాం కస్తూరికం తథా । కణ్టకాని లవఙ్గస్య ఫలపత్రే చ జాతితః ।। ౨౨౪.

దాల్చిన చెట్టు ఆకులు, ముస్తా వేర్లు, లత, కస్తూరిక, లవంగపు ముల్లు, జాతిపత్రి ఆకులు, జాతిపండు ఇవన్నీ కలిపి వాడతారు.

ముఖే న్యస్తాః సుగన్ధాస్తా ముఖరోగవినాశనాః ।। ౨౨౪.

ఈ పరిమళ ద్రవ్యాలను నోటిలో పెట్టుకుంటే, నోటి వ్యాధులు నశిస్తాయి.

పూగం ప్రక్షాలితం సమ్యక్ పఞ్చపల్లవవారిణా । శక్త్యా తు గుటికాద్రవ్యైర్వాసితం ముఖవాసకం ।। ౨౨౪.

పానసపండు, ఐదు రకాల ఆకుల నీటితో బాగా కడిగి, నోటి పరిమళ ద్రవ్యాలతో కలిపితే, అది మంచి నోటి పరిమళంగా మారుతుంది.

కటుకం దన్తకాష్ఠఞ్చ గోమూత్రే వాసితం త్ర్యహం । కృతఞ్చ పూగవద్రామ ముఖసౌగన్ధికారకం ।। ౨౨౪.

తిత్తిగా ఉండే దంత కట్టెలను, మూడు రోజులు ఆవుపిసినిలో నానబెట్టి, పానసపండు లాగ తయారు చేస్తే, నోటికి పరిమళాన్ని ఇస్తుంది.

త్వక్‌పథ్యయోః సమావంశౌ శశిభాగార్ద్ధసంయుతౌ । నాగవల్లీసమో భాతి ముఖవాసో మనోహరః ।। ౨౨౪.

దాల్చిన చెక్క, హరిద్రా సమాన భాగాలు, వాటి అర భాగం శశిభాగంతో, పానసాకు సమానంగా కలిపితే, అది ఆకర్షణీయమైన నోటి పరిమళంగా మారుతుంది.

ఏవం కుర్య్యాత్ సదా స్త్రీణం రక్షణం పృథివీపతిః । న చాసాం విశ్వసేజ్జాతు పుత్రమాతుర్విశేషతః ।। ౨౨౪.

ఇలా రాజు స్త్రీలను ఎప్పుడూ రక్షించాలి. ముఖ్యంగా వారి కుమారులు, తల్లుల విషయంలో పూర్తిగా నమ్మకపోవాలి.

పుష్కర ఉవాచ రాజపుత్రస్య రక్షా చ కర్త్తవ్యా పృథివీక్షితా । ధర్మార్థ్కామశాస్త్రాణి ధనుర్వేదఞ్చ శిక్షయేత్ ।। ౨౨౫.

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు: రాజు తన కుమారుని రక్షణను చూసుకోవాలి. ధర్మం, అర్ధం, కామ శాస్త్రాలు, ధనుర్వేదాన్ని కూడా నేర్పించాలి.

శిల్పాని శిక్షయేచ్చైవమాప్తైర్మిథ్యాప్రియంవదైః । శరీరరక్షావ్యాజేన రక్షిణోఽస్య నియోజయేత్ ।। ౨౨౫.

అలాగే, నమ్మకమైన గురువుల ద్వారా కళలు నేర్పించాలి. అబద్ధంగా మాట్లాడేవారు, మోసపూరితంగా ప్రవర్తించేవారు వద్దు. శరీర రక్షణ పేరుతో రక్షకులను నియమించాలి.

న చాస్య సఙ్గో దాతవ్యః క్రుద్ధలుబ్ధవిమానితైః । అశక్యన్తు గుణాధానం కర్త్తు తం బన్ధయేత్ సుఖైః ।। ౨౨౫.

కోపం, లోభం, గర్వం ఉన్నవారితో అతనికి స్నేహం కలిగించకూడదు. మంచి లక్షణాలు ఉన్నవాడు నియంత్రించలేనివాడైతే, సుఖాలు ఇచ్చి అతన్ని కట్టడి చేయాలి.

అధికారేషు సర్వేషు వినీతం వినియోజయేత్ । మృగయాం పానమక్షాంశ్చ రాజ్యనాశం స్త్యజేన్నృపః ।। ౨౨౫.

అన్ని పదవుల్లో వినయంగా ఉన్న కుమారుని నియమించాలి. రాజు వేట, మద్యం, జూదం, రాజ్య నాశనకరమైన పనులను దూరంగా ఉంచాలి.

దివాస్వప్నం వృథాట్యాఞ్చ వాక్పారుష్యం వివర్జయేత్ । నిన్దాఞ్చ దణ్డపారుష్యమర్థదూషణముత్సృజేత్ ।। ౨౨౫.

పగటి నిద్ర, వ్యర్థంగా తిరగడం, కఠినంగా మాట్లాడడం, నింద, కఠిన శిక్షలు, ధనాన్ని దుర్వినియోగం చేయడం వీటిని వదలాలి.

ఆకారాణాం సముచ్ఛేదో దుర్గాదీనామసత్క్రియా । అర్థానాం దూషణం ప్రోక్తం విప్రకీర్ణత్వమేవ చ ।। ౨౨౫.

కోటలు, దుర్గాలు నాశనం చేయడం, వాటిని నిర్లక్ష్యం చేయడం, ధనాన్ని దుర్వినియోగం చేయడం, వ్యవస్థ లేకపోవడం ఇవన్నీ ఐశ్వర్యానికి నాశనంగా చెప్పబడినవి.

అదేశకాలే యద్దానమపాత్రే దానమేవ చ । అర్థేషు దూషణం ప్రోక్తమసత్కర్మప్రవర్త్తనం ।। ౨౨౫.

సరైన స్థలం, సరైన సమయం కాకుండా, అర్హత లేని వారికి దానం చేయడం, స్వార్థం కోసం దానం చేయడం—all ఇవన్నీ చెడు పనులుగా చెప్పబడ్డాయి, ఇవి ధర్మానికి విరుద్ధంగా మారుస్తాయి.

కామం క్రోధం మదం మానం లోభం దర్పఞ్చ వర్జయేత్ । తతో భృత్యజయఙ్‌కృత్వా పౌరజానపదం జయేత్ ।। ౨౨౫.

కామం, కోపం, మదం, గర్వం, లోభం, అహంకారం—ఇవి అన్నింటినీ వదిలేయాలి. ముందుగా తన సేవకులను జయించి, ఆ తరువాత పట్టణ ప్రజలను, గ్రామ ప్రజలను కూడా జయించాలి.

జయేద్‌బాహ్యానరీన్ పశ్చాద్వాహ్యాశ్చ త్రివిధారయః । గురవస్తే యథా పూర్వం కుల్యానన్తరకృత్రిమాః ।। ౨౨౬.

ముందుగా బయట ఉన్న శత్రువులను, తరువాత లోపల ఉన్న శత్రువులను, మూడు విధాలైన వ్యతిరేకులను జయించాలి. పెద్దవారిని, బంధువులను, కల్పిత బంధువులను ఎప్పటిలానే గౌరవించాలి.

పితృపైతామద్దం మిత్రం సామన్తఞ్చ తథా రిపోః । కృత్రిమఞ్చ మహాభాగా మిత్రన్త్రివిధముచ్యతే ।। ౨౨౬.

తండ్రి లేదా తాత మిత్రుడు, సరిసమానుడు, సరిహద్దు అధికారి, శత్రువు అయినా, కల్పిత మిత్రుడు—ఇవన్నీ మూడు రకాల మిత్రులుగా చెప్పబడ్డాయి, ఓ మహానుభావా!

స్వామ్యమాత్యఞ్జనపదా దుర్గం దణ్డస్తథైవ చ। కోపో మిత్రఞ్చ ధర్మజ్ఞ సప్తాఙ్గం రాజ్యముచ్యతే ।। ౨౨౫.

రాజు, మంత్రి, ప్రజలు, కోట, ధనభాండారం, సైన్యం, మిత్రుడు—ఈ ఏడింటిని రాజ్యానికి ముఖ్య భాగాలుగా అంటారు, ఓ ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా!

మూలం స్వామీ స వై రక్ష్యస్తస్మాద్రాజ్యం౧ బిశేషతః । రాజ్యాఙ్గద్రోహిణం హన్యాత్కాలే తీక్ష్ణో మృదుర్భవేత్ ।। ౨౨౫.

రాజు రాజ్యానికి మూలం, అతడిని తప్పనిసరిగా రక్షించాలి. అందుకే రాజ్యం ముఖ్యంగా రాజుపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. రాజ్య భాగాలను ద్రోహించేవారిని సమయానికి తగిన విధంగా కఠినంగా గానీ, మృదువుగా గానీ శిక్షించాలి.

ఏవం లోకద్వయం రాజ్ఞో భృత్యైర్హాసం వివర్జయేత్ । భృత్యాః పరిభవన్తీహ నృపం హర్షణసత్కథం ।। ౨౨౫.

ఇలా రాజు ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను తన సేవకుల చేత హాస్యం చేయించుకోకుండా జాగ్రత్తపడాలి. ఎందుకంటే, రాజును అవమానించే సేవకులు అతని ఆనందాన్ని, మంచి పేరును నాశనం చేస్తారు.

లోకసఙ్‌గ్రహణార్థాయ కృతకవ్యసనో భవేత్ । స్మితపూర్వాభిభాషీ స్యాత్ లోకానాం రఞ్జనం చరేత్ ।। ౨౨౫.

ప్రజలను ఆకర్షించేందుకు రాజు దానం చేయడం అలవాటు చేసుకోవాలి. చిరునవ్వుతో మృదువుగా మాట్లాడాలి, ప్రజలకు ఆనందాన్ని కలిగించేలా ప్రవర్తించాలి.

దీర్ఘసూత్రస్య నృపతేః కర్మహానిర్ధ్రువం భవేత్ । రాగే దర్పే చ మానే చ ద్రోహే పాపే చ కర్మణి ।। ౨౨౫.

చెప్పిన పని ఆలస్యంగా చేసే రాజుకు పనులు నాశనం అవుతాయి. కామం, గర్వం, అహంకారం, ద్వేషం, పాపకార్యాలు—ఇవన్నీ రాజు పనులను నాశనం చేస్తాయి.

అప్రియే చైవ బక్తవ్యే దీర్ఘ్సూత్రః ప్రశస్యతే। గుప్తమన్త్రో భవేద్రాజా నాపదో గుప్తమన్త్రతః ।। ౨౨౫.

వ్యతిరేకమైన మాటలు చెప్పాల్సినప్పుడు ఆలస్యంగా మాట్లాడటం మంచిదిగా చెప్పబడింది. రాజు తన రహస్యాన్ని రహస్యంగా ఉంచాలి. రహస్యాన్ని దాచిన రాజుకు ఎలాంటి అపాయం కలగదు.

ఆకారైరిఙ్గితైర్గత్యా చైష్టయా భాషితేన చ ।। ౨౨౫.

రూపం, సంకేతాలు, నడక, చేతల ద్వారా, మాటల ద్వారా—

నేత్రవక్త్రవికారాభ్యాం గృహ్యతేఽన్తర్గతం పునః । నైకస్తు మన్త్రయేనుమన్త్రం న రాజా బహుభిః సహ ।। ౨౨౫.

కళ్ల ముఖంలో మార్పుల ద్వారా కూడా మనసులో ఉన్నది గ్రహించవచ్చు. ఒక్కరితో మాత్రమే రాజ్యం విషయాలు చర్చించకూడదు, అనేక మందితో కూడ రాజు చర్చించకూడదు.