అగ్నిపురాణమ్

మణ్డనం వర్జయేన్నారీ తథా ప్రోషితభర్తృకా । దేవతారాధనపరా తిష్ఠేద్భర్త్తృహితే రతా ।। ౨౨౨.

భర్త దూరంగా ఉన్నప్పుడు స్త్రీ అలంకరణలు వాడకూడదు. ఆమె దేవతల ఆరాధనలో నిమగ్నంగా, భర్త హితంలో తలమునకగా ఉండాలి.

ధారయేన్మఙ్గలార్థాయ కిఞ్చిదాభరణన్తథా । భర్త్రాగ్ని యా విశేన్నారీ సాపి స్వర్గమవాప్నుయాత్ ।। ౨౨౨.

మంగళార్థంగా కొంత ఆభరణం ధరించాలి. భర్తతో పాటు అగ్నిలో ప్రవేశించిన స్త్రీ కూడా స్వర్గాన్ని పొందుతుంది.

శ్రియః సమ్పూజనఙ్కార్య్యం గృహసమ్మార్జనాదికం । ద్వాదశ్యాంకాత్తికే విష్ణుం గాం సవత్సాం దదేత్తథా ।। ౨౨౨.

శ్రీదేవిని పూజించాలి, ఇంటిని శుభ్రపరచడం వంటి పనులు చేయాలి. కార్తీక మాసంలో ద్వాదశి రోజున విష్ణువుకు కూనతో కూడిన ఆవును దానం చేయాలి.

సప్తమ్యాం మార్గశీర్షే తు సితేఽభ్యర్చ్య దివాకరం ।। ౨౨౨.

మార్గశీర్ష మాసంలో శుక్లపక్ష సప్తమి రోజున సూర్యునిని పూజించాలి.

పుష్కర ఉవాచ గ్రామస్యాధిపతి కుర్య్యాద్దశగ్రామాధిపం నృపః । శతగ్రామాధిపఞ్చాన్యం తథైవ విషయేస్వరం ।। ౨౨౩.

పుష్కరుడు చెప్పాడు: రాజు ప్రతి గ్రామానికి ఒక అధిపతిని, పది గ్రామాలకు ఒక అధిపతిని, వంద గ్రామాలకు మరో అధిపతిని, అలాగే ఒక ప్రాంతాధిపతిని నియమించాలి.

తేషాం భోగవిభాగశ్చ భవేత్ కర్మ్మానురూపతః । నిత్యమేవ తథా కార్య్యం తేతషాఞ్చారైః పరీక్షణం ।। ౨౨౩.

వారికి అనుభవాలు, సంపద పంపకం వాళ్ల కర్మను బట్టి జరుగుతుంది. వాళ్ల ప్రవర్తనను ఎప్పుడూ పరిశీలించాలి.

గ్రామే దోషాన్ సముత్పన్నాన్ గ్రామేశః ప్రశమం నయేత్ । అశక్తో దశపాలస్య స తు గత్వా నివేదయేత్ ।। ౨౨౩.

గ్రామంలో తప్పులు పుట్టుకొస్తే, గ్రామాధిపతి వాటిని పరిష్కరించాలి. అతను చేయలేకపోతే, దశపాలుని దగ్గరికి వెళ్లి తెలియజేయాలి.

శ్రుత్వాపి దశపాలోఽపి తత్ర యుక్తిముపాచరేత్ । విత్తాద్యాప్నోతి రాజా వై విష్యాత్తు సురక్షఇతాత్ ।। ౨౨౩.

దశపాలు విని, అక్కడ తగిన విధంగా చర్య తీసుకోవాలి. రాజు ప్రాంతం నుంచి ధనం మొదలైన వాటిని పొందుతాడు, అందువల్ల రక్షణను కల్పిస్తాడు.

ధనవాన్ధర్మ్మమాప్నోతి ధనవాన్ కామమశ్నుతే । ఉచ్ఛిద్యన్తే వినా హ్యర్థై౧ క్రియా గ్రీష్మే సరిద్యథా ।। ౨౨౩.

ధనవంతుడు ధర్మాన్ని పొందుతాడు, ధనవంతుడే కోరికలను అనుభవిస్తాడు. ధనం లేకపోతే పనులు ఆగిపోతాయి, వేసవిలో నదులు ఎండిపోవడంలా.

విశేషో నాస్తి లోకేషు పతితస్యాధనస్య చ । పతితాన్న తు గృహ్ణన్తి దరిద్రో న ప్రయచ్ఛతి ।। ౨౨౩.

ఈ లోకంలో పతితుడికీ, ధనం లేనివాడికీ తేడా లేదు. పతితుల నుండి ఎవ్వరూ స్వీకరించరు, పేదవాడు ఇవ్వడంలేదు.

రాష్ట్రపీడాకరో రాజా నరకే వసతే చిరం ।। ౨౨౩.

రాజ్యం మీద భారంగా ఉండే రాజు, నరకంలో చాలా కాలం ఉంటాడు.

కిం యజ్ఞైస్తపసా తస్య ప్రజా యస్య న రక్షితాః । సురక్షితాః ప్రచజా యస్య స్వర్గస్తస్య గృహోపమః ।। ౨౨౩.

ప్రజలను రక్షించని వాడికి యజ్ఞాలు, తపస్సు ఏమి ఉపయోగం? ప్రజలు సురక్షితంగా ఉన్న రాజుకు స్వర్గం తన ఇల్లు లాంటిది.

అరక్షితాః ప్ర్జా యస్య నరకం తస్య మన్దిరం । రాజా షడ్‌బాగమాదత్తే సుకృతాద్‌దుష్కృతాదపి ।। ౨౨౨.

ప్రజలు రక్షించబడని వాడికి, అతని రాజప్రాసాదమే నరకం లాంటిది. రాజు మంచి, చెడు పనుల నుంచి ఆరో భాగాన్ని తీసుకుంటాడు.

ధర్మ్మాగమో రక్షణాచ్చ పాపాప్నోత్యరక్షణాత్ । సుభగా విటభీతేవ రాజవల్లభతస్కరైః ।। ౨౨౨.

రక్షణ వల్ల ధర్మం లభిస్తుంది; రక్షణ లేకపోతే పాపం కలుగుతుంది. అదృష్టవంతురాలు, వేశ్య లాగా, రాజు, అతని మనుషులు, దొంగల చేతిలో ఉంటుంది.

నిధింద్విజాత్తమః ప్రాప్య గృహ్ణీయాత్సకలం తథా ।। ౨౨౨.

నిధిని కనుగొన్న ఉత్తమ ద్విజుడు, దాన్ని పూర్తిగా స్వీకరించాలి.

చతుర్థమష్టమం భాగం తథా షోడశమం ద్విజః । వర్ణకమేణ దద్యాచ్చ నిధిం పాత్రే తు ధర్మ్మతః ।। ౨౨౨.

ద్విజుడు, వర్ణాన్ని బట్టి నాలుగవ భాగం, ఎనిమిదవ భాగం, లేదా పదహారవ భాగాన్ని ఇచ్చి, ఆ నిధిని యోగ్యుడైనవాడికి ధర్మబద్ధంగా ఇవ్వాలి.

అనృతన్తు వదన్ దణ్డ్యః౭ సువిత్తస్యాంశమష్టమం । ప్రణష్టస్వామికమృక్‌థం రాజా త్ర్యవ్దం నిధాపయేత్ ।। ౨౨౨.

అబద్ధం చెప్పినవాడిని, సంపదలో ఎనిమిదవ భాగంతో దండించాలి. పోయిన వస్తువు యజమాని దొరకకపోతే, రాజు దాన్ని మూడేళ్లు కాపాడాలి.

అర్వాక్‌ త్ర్యబ్దాద్ధరేత్‌స్వామీ పరేణ నృపతిర్హరేత్ । మమేదమితియా బ్రూయాత్ సోఽర్థయుక్తో యథావిధి ।। ౨౨౨.

మూడు సంవత్సరాల లోపు యజమాని వస్తువును అడిగితే, అతనికి ఇవ్వాలి. ఆ తర్వాత రాజు తీసుకోవాలి. 'ఇది నాదే' అని సరైన కారణంతో చెప్పాలి.

సమ్పాద్య రూపసఙ్ఖ్యాదోన్ స్వామీ తద్‌ ద్రవ్యమర్హతి । బాలదాయాదికమృక్థం౮ తావద్రాజానుపాలపేత్ ।। ౨౨౨.

రూపం, సంఖ్యను చూపించి యజమాని వస్తువును పొందాలి. పిల్లలు, వారసుల వస్తువును అప్పటివరకు రాజు కాపాడాలి.

యావత్స్యాత్స సమావృత్తో యావద్వాతీతశైశవః । బాలపుత్రాసు చైవం స్యాద్రక్షణం నిష్కులాసు చ ।। ౨౨౨.

పిల్లవాడు పెద్దవాడయ్యే వరకు, బాల్యం దాటి పోయే వరకు, చిన్న పిల్లలు, కుటుంబం లేని వారి వస్తువును కూడా రాజు కాపాడాలి.

పతివ్రతాసు చ స్త్రీషు విధబాస్వతురాసు చ । జీవన్తీనాన్తు తాసాం యే సంహరేయుః స్వవాన్ధవాః ।। ౨౨౨.

పతివ్రతలు, విధవలు, రక్షణ లేని స్త్రీలు—వాళ్లు బ్రతికుండగానే వారి బంధువులు వారి వస్తువును తీసుకుంటే,

తాఞ్‌ఛిష్యాచ్చౌరదణ్డేన ధార్మ్మికః కృథివీపతిః । సామాన్యతో హృతఞ్చౌరైస్తద్వై దద్యాత్ స్వయం నృపః ।। ౨౨౨.

ధర్మపరుడు అయిన రాజు వారిని దొంగలకు విధించే శిక్షతో శిక్షించాలి. దొంగలు తీసిన వస్తువును రాజు స్వయంగా తిరిగి ఇవ్వాలి.

చౌరరక్షాధికారిబ్యో రాజాపి హృతమాప్నుయాత్ । అహృతే యో హృతం బ్రూయాన్నిః సార్యో దణ్డ్య ఏవ సః ।। ౨౨౨.

దొంగతనం ఆపే బాధ్యత ఉన్నవారి నుంచి కూడా రాజు వస్తువును తిరిగి పొందవచ్చు. దొంగతనమైనదని అబద్ధంగా చెప్పేవాడు, బయటకు పంపించబడి, శిక్షించబడాలి.

న తద్రాజ్ఞా ప్రదాతవ్యం గృహే యద్‌ గృహగైర్హృతం । స్రాష్ట్రపణ్యాదాదద్యాద్రాజా వింశతిమం ద్విజ ।। ౨౨౨.

ఇంటి దొంగలు దోచిన దానిని రాజు తన ఇంట్లో తీసుకోవద్దు. దేశ సంపదలోని వస్తువులపై, ద్విజులకు రాజు ఇరవయ్యవ భాగాన్ని మాత్రమే తీసుకోవాలి.

శుల్కాంశం పరదేశాచ్చ క్షయవ్యయప్రకాశకం । జ్ఞాత్వా సఙ్కల్పయేచ్ఛుల్కం లాభం వణిగ్యథాప్నుయాత్ ।। ౨౨౨.

విదేశాల నుండి వచ్చే పన్ను వాటాను, నష్ట లాభాలను తెలుసుకుని, వ్యాపారులకు లాభం కలిగేలా పన్ను నిర్ణయించాలి.

వింశాంశం లాభమాదద్యాద్దణ్డనీయస్తతోఽన్యయా । స్త్రీణాం ప్రవ్రజితానాఞ్చ౯ తరశుల్కం వివర్జయేత్ ।। ౨౨౨.

లాభంలో రాజు ఇరవయ్యవ భాగాన్ని మాత్రమే తీసుకోవాలి. శిక్ష పడినవారిలో మరింత ఎక్కువ తీసుకోవచ్చు. కానీ స్త్రీలు, వ్రతులు దాటి వెళ్లేటప్పుడు ఏ పన్ను కూడా వసూలు చేయరాదు.

తరేషు దాసదోషేణ నష్టం దాసాస్తు దాపయేత్ । శూకధాన్యేషు షడ్‌భాగం శిమ్బిధాన్యే తథాష్టమం ।। ౨౨౨.

దారిలో పనివాళ్ల తప్పుతో ఏది పోయినా, ఆ పనివాళ్లే తిరిగి చెల్లించాలి. పొత్తి ధాన్యాలపై ఆరో భాగాన్ని, పప్పులపై ఎనిమిదో భాగాన్ని రాజు తీసుకోవాలి.

రాజా వన్యార్థమాదద్యాద్దేశకాలానురూపకం । పఞ్చషఙ్భాగమాదద్యాద్ రాజా పశుహిరణ్యయోః ।। ౨౨౨.

అడవి ఫలితాలపై రాజు, ప్రాంతానికీ కాలానికీ తగినట్టుగా వాటాను తీసుకోవాలి. పశువులు, బంగారం మీద ఐదో భాగం లేదా ఆరో భాగాన్ని వసూలు చేయాలి.

గన్ధౌషధిరసానాఞ్చ భాణ్డానాం సర్వస్యాస్మమయస్య చ । పత్రశాకతృణానాఞ్చ వంశవైణవచర్మ్మణం ।। ౨౨౨.

సుగంధ ద్రవ్యాలు, ఔషధాలు, రసాలు, రకరకాల పాత్రలు, రాళ్లతో చేసిన వస్తువులు, ఆకులు, కూరగాయలు, గడ్డి, వెంబడి, వంశీ, తోలు — వీటన్నింటి మీద కూడా పన్ను వసూలు చేయాలి.