అగ్నిపురాణమ్

దేశాన్తరాగతాన్ పార్శ్వే చారైర్జ్ఞాత్వా హి పూజయేత్ । శత్రవోఽగ్నిర్విషం సర్పో నిస్త్రింశమపి చైకతః ।। ౨౨౦.

ఇతర దేశాల నుంచి వచ్చినవారిని గూఢచారులతో పరిశీలించి, ఆతిథ్యం ఇవ్వాలి. శత్రువులు, అగ్ని, విషం, పాము, కత్తి — ఇవన్నీ ఒక్కొక్కటి ప్రమాదకరమే.

భృత్యావశిష్టం విజ్ఞేయాః కుభృత్యాశ్చ తథైకతః। చారచక్షుర్భవేద్రాజా నియుఞ్జీత సదాచరాన్ ।। ౨౨౦.

విశ్వాసం లేని సేవకులను, చెడు సేవకులను కూడా గుర్తించాలి. రాజు ఎప్పుడూ గూఢచారులను తన కళ్లలా ఉపయోగించాలి.

జనస్యావిహితాన్ సోమ్యాంస్తథాజ్ఞాతాన్ పరస్పరం । వణిజో మన్త్రకుశలాన్ సాంవత్సరచికిత్సకాన్ ।। ౨౨౦.

ప్రజల్లో అనుచితంగా ప్రవర్తించేవారు, ఒకరినొకరు తెలియని వారు, మంత్ర నైపుణ్యం ఉన్న వ్యాపారులు, సంవత్సర కాలం వైద్యం చేసే వైద్యులు —

తథా ప్రవ్రజితాకారాన్ బలాబలవివేకినః । నైకస్య రాజా శ్రద్దధ్యాచ్ఛ్రద్దధ్యాద్ బహువాక్యతః ।। ౨౨౦.

వ్రతధారి వేషంలో ఉండేవారు, బలహీనతను గమనించేవారు — వీరిని రాజు ఒక్కరిపై నమ్మకం పెట్టకూడదు; ఎక్కువగా మాట్లాడేవారిని మాత్రమే విశ్వసించాలి.

రాగాపరాగౌ భృత్యానాం జనస్య చ గుణాగుణాన్ । శుభానామశుభానాఞ్చ జ్ఞానఙ్కుర్య్యాద్వసాయ చ ।। ౨౨౦.

సేవకుల ప్రేమ, ద్వేషాలను, ప్రజల గుణదోషాలను, మంచివారు, చెడ్డవారు ఎవరో తెలుసుకుని, వారికి తగిన స్థానం ఇవ్వాలి.

అనురాగకరం కర్మ చరేజ్జహ్యాద్విరాగజం । జనానురాగయా లక్ష్మ్యాం రాజా స్యాజ్జనరఞ్జనాత్ ।। ౨౨౦.

ప్రేమ కలిగించే పనులు చేయాలి; ద్వేషం కలిగించే పనులను వదిలేయాలి. ప్రజల ప్రేమను పొందితే, రాజు వారికి ఆనందం కలిగించడంతో ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాడు.

ఏకవింశత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః పుష్కర ఉవాచ భృత్యః కుర్యాత్తు రాజాజ్ఞాం శిష్యవత్సచ్ఛ్రియః పతేః । న క్షిపేద్వచనం రాజ్ఞో అనుకూలం ప్రియం వదేత్ ।। ౨౨౧.

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు: సేవకుడు రాజు ఆజ్ఞను శిష్యుడు గురువు మాట వినినట్టు గౌరవంగా పాటించాలి. రాజు మాటను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు; ఆయనకు అనుకూలంగా, ఇష్టంగా మాట్లాడాలి.

రహోగతస్య వక్తవ్యమప్రియం యద్ధితం భవేత్ । న నియుక్తో హరేద్విత్తం నోపేక్షేత్తస్య మానకం ।। ౨౨౧.

రాజుకు హితమైనా, ఇష్టంగా లేనివాటిని ఒంటరిగా చెప్పాలి. ఆజ్ఞ లేకుండా రాజు ధనాన్ని తీసుకోకూడదు; ఆయన గౌరవాన్ని తక్కువ చేయకూడదు.

రాజ్ఞశ్చ న తథాకార్య్యం వేశభాషావిచేష్టితం । అన్తఃపురచరాధ్యక్షో వైరభూతైర్న్నిరాకృతైః ।। ౨౨౧.

రాజుకు తగని పనులు చేయకూడదు; అసభ్యమైన మాటలు, చేతలు ఉపయోగించకూడదు. అంతఃపురాధికారి శత్రుత్వం ఉన్నవారితో కలవకూడదు.

సంసర్గ న వ్రజేద్‌భృత్యో రాజ్ఞో గుహ్యఞ్చ గోపయేత్ । ప్రదర్శ్య కౌశలం కిఞ్చిద్రాజానన్తు విశేషయేత్ ।। ౨౨౧.

ఒక సేవకుడు రాజుతో అత్యంత సన్నిహితంగా కలవకూడదు. రాజు చెప్పిన రహస్యాలను గోప్యంగా ఉంచాలి. కొంత నైపుణ్యాన్ని చూపించి, రాజు ముందు తనను తాను ప్రత్యేకంగా నిలిపించుకోవాలి.

రాజ్ఞా యచ్ఛ్రావితం గుహ్యం న తల్లోకే ప్రకాశయేత్ । ఆజ్ఞాప్యమానే బాన్యస్మిన్ కిఙ్కరోమీతి వా వదేత్ ।। ౨౨౧.

రాజు చెప్పిన రహస్యాన్ని బయట revealed చేయకూడదు. మరొక విషయంపై ఆజ్ఞ ఇచ్చినప్పుడు, 'ఏం చేయాలి?' అని వినయంగా అడగాలి.

నానిర్ద్దిష్టే౨ ద్వారి విశేన్నాయోగ్యే భువి రాజదృక ।। ౨౨౧.

ఆహ్వానం లేకుండా తలుపు లోపలికి ప్రవేశించకూడదు. రాజు చూడదగిన స్థలానికి అనర్హమైన చోటికి పోకూడదు.

శాఠ్యం లౌల్యం సపైశూన్యం నాస్తిక్యం క్షుద్రతాతథా ।। ౨౨౧.

మోసం, లోభం, అపవాదం, నాస్తికత్వం, నీచత్వం — ఇవన్నీ దూరంగా ఉంచాలి.

చాపల్యఞ్చ పరిత్యాజ్యం నిత్యం రాకజానుజీవినా । శ్రుతేన విద్యాశిల్పైశ్చ సంయోజ్యాత్మానమాత్మనా ।। ౨౨౧.

రాజుని సేవచేసేవాడు ఎప్పుడూ అజాగ్రత్తను విడిచిపెట్టాలి. విద్య, జ్ఞానం, నైపుణ్యాలతో తనను తాను మిళితం చేసుకోవాలి.

నమస్కార్యాః సదా చాస్య పుత్రవల్లభమన్త్రిణః ।। ౨౨౧.

రాజుకు ప్రియమైన మంత్రులను ఎప్పుడూ తన కుమారుల్లా గౌరవించాలి.

సచివైర్న్నాస్య విశ్వాసో రాజచిత్తప్రియఞ్చరేత్ । త్యజేద్విరక్తం రక్తాత్తు వృత్తిమీహేత రాజవిత్ ।। ౨౨౧.

రాజు మంత్రులపై పూర్తిగా నమ్మకం పెట్టుకోకూడదు. రాజుకు ఇష్టంగా ఉండే విధంగా ప్రవర్తించాలి. రాజు ఇష్టపడని వారిని దూరంగా ఉంచి, రాజు ప్రీతిపాత్రుల ద్వారా జీవనం సాగించాలి.

అపృష్టశ్చాస్య న బ్రూయాత్ కామం కుర్య్యాత్తథాపది । ప్రసన్నో వాక్యసఙ్‌గ్రాహీ రహస్యే న చ శఙ్కతే ।। ౨౨౧.

రాజు అడగకపోతే మాట్లాడకూడదు. అత్యవసర సమయంలో కావాలనుకుంటే చేయవచ్చు. రాజు సంతోషంగా ఉన్నప్పుడు మాటలను సేకరించాలి. రహస్యంగా ఉండే విషయాల్లో అనుమానం పెట్టుకోకూడదు.

కుశలాదిపరిప్రశ్నం సమ్ప్రయచ్ఛతి చాసనం । తత్కథాశ్రవణాద్‌ధృష్టో అప్రియాణ్యపి నన్దతే ।। ౨౨౧.

రాజు క్షేమాన్ని అడిగి, ఆసనం ఇవ్వగానే, రాజు మాటలు విని ధైర్యంగా మారి, ఇష్టమైనవి కాకపోయినా కూడా ఆనందిస్తాడు.

అల్పం దత్తం ప్రగృహ్ణాతి స్మరేత్ కథాన్తరేష్వపి । ఇతి రక్తస్య కర్త్తవ్యం సేవామన్యస్య వర్జయేత్ ।। ౨౨౧.

చిన్నదైనా ఇచ్చిన దానిని స్వీకరించి, తరువాతి సంభాషణల్లో గుర్తుంచుకుంటాడు. ఇది రాజు ప్రీతిపాత్రుడైనవాడి ప్రవర్తన. ఇతరులకు సేవ చేయడం మానాలి.

పుష్కర ఉవాచ దుర్గసమ్పత్తిమాఖ్యాస్యే దుర్గదేశే వసేన్నృపః । వైశ్యశూద్రజనప్రాయోఽహ్యనాహార్య్యస్తథాపరైః ।। ౨౨౨.

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు: దుర్గాల సంపాదనను వివరించబోతున్నాను. రాజు దుర్గప్రాంతంలో నివసించాలి. అక్కడ ఎక్కువగా వైశ్యులు, శూద్రులు ఉండాలి. బాహ్యులకు సులభంగా చేరుకోలేని ప్రాంతంగా ఉండాలి.

కిఞ్చిద్‌బ్రాహ్మణసంయుక్తో బహుకర్మ్మకరస్తథా । అదేవమాతృకో భక్తజలో దేశః ప్రశస్యనే ।। ౨౨౨.

కొంతమంది బ్రాహ్మణులు, ఎక్కువ మంది పనివారు ఉండే, మిశ్రమ వంశం లేని, సేవకు నిబద్ధమైనవారు ఉండే, నీరు సమృద్ధిగా ఉండే ప్రాంతం ప్రశంసనీయమైనది.

అగమ్యః పరచక్రాణాం వ్యాలతస్కరవర్జితః ।। ౨౨౨.

శత్రు సైన్యాలు చేరుకోలేని, అడవి జంతువులు, దొంగలు లేని ప్రాంతంగా ఉండాలి.

షణ్ణామేకతమం దుర్గం తచ్చ కృత్వా వసేద్‌ బలీ । ధనుర్దుంర్గం మహీదుర్గం నరదుర్గం తథైవ చ ।। ౨౨౨.

ఆరు రకాల దుర్గాలలో, శక్తివంతుడైన రాజు ఒకదాన్ని నిర్మించి అక్కడ నివసించాలి. అవి విల్లు దుర్గం, భూమి దుర్గం, మనుషుల దుర్గం, వృక్ష దుర్గం, నీటి దుర్గం, పర్వత దుర్గం.

వార్క్షఞ్చైవామ్బుదుర్గఞ్చ గిరిదుర్గఞ్చ భార్గవ । సర్వోత్తమం శైలదుర్గమభేద్యం చాన్యభేదనం ।। ౨౨౨.

భార్గవా! వీటిలో పర్వత దుర్గమే అత్యుత్తమం. అది ఎవరూ దెబ్బతీయలేని, ఇతర దుర్గాలను కూడా జయించగలదు.

పూరన్తత్ర చ హట్టాద్యదేవతాయతనాదికం । అనుయన్త్రాయుధోపేతం సోదకం దుర్గముత్తమం ।। ౨౨౨.

అక్కడ పట్టణం, మార్కెట్, దేవాలయాలు, ఇతర ప్రదేశాలు ఉండాలి. యంత్రాలు, ఆయుధాలు, నీరు సమృద్ధిగా ఉండే దుర్గమే ఉత్తమమైనది.

రాజరక్షాం ప్రవక్ష్యామి రక్ష్యో భూపో విషాదితః । పఞ్చాఙ్గస్తు శిరీషః స్యాన్మూత్రపిష్టో విపార్ద్దనః ।। ౨౨౨.

రాజును ఎలా రక్షించాలో చెప్పబోతున్నాను. రాజు విషం నుండి జాగ్రత్తగా ఉండాలి. ఐదు రకాల ప్రతివిషాలు — శిరీష, మూత్రపిష్ట, విపార్దన.

శతావరీ ఛిన్నరుహా విషఘ్నీ తణ్డులీయకం । కోషాతకీ చ కల్హారీ బ్రాహ్మీ చిత్రపటోలికా ।। ౨౨౨.

శతావరి, చిన్నరుహా, విషఘ్ని, తండులీయక, కోషాతకి, కల్హారి, బ్రాహ్మీ, చిత్రపటోలికా ఇవి.

మణ్డూకపర్ణీ వారాహీ ధాత్ర్యానన్దకమేవ చ । ఉన్మాదినీ సోమరాజీ విషఘ్నం రత్నమేవ చ ।। ౨౨౨.

మండూకపర్ణి, వారాహి, ధాత్రి, ఆనంద, ఉన్మాదిని, సోమరాజి, విషఘ్న, అలాగే రత్నం — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

వాస్తులక్షణసంయుక్తే వసన్ దుర్గే సురాన్యజేత్ । ప్రజాశ్చ పాలయేద్‌దుష్టాఞ్జయేద్దానాని దాపయేత్ ।। ౨౨౨.

శుభలక్షణాలతో కూడిన కోటలో నివసిస్తూ, దేవతలను పూజించాలి; ప్రజలను రక్షించాలి, దుష్టులను శాంతింపజేయాలి, దానం చేయించాలి.