అగ్నిపురాణమ్

ప్రదక్షిణావర్త్తశిఖస్తప్తజామ్బూనదప్రభః । రథౌఘమేఘనిర్ఘోషో విధూమశ్చ హుతాశనః ।। ౨౧౮.

అగ్ని జ్వాలలు ఎడమవైపు తిరుగుతూ, వేడి బంగారు వలె మెరుస్తూ, రథం లేదా మేఘం మాదిరిగా గర్జిస్తూ, పొగ లేకుండా ఉండాలి.

అనులోమః సుగన్ధశ్చ స్వస్తికాకారసన్నిభః । ప్రసన్నాచిర్మ్మహాజ్వాలః స్ఫులిఙ్గరహితో హితః ।। ౨౧౮.

అగ్ని నేరుగా, సువాసనతో, స్వస్తిక ఆకారాన్ని పోలి, స్పష్టమైన, స్థిరమైన జ్వాలతో, పెద్దదిగా, మంటగా, మిణుగురులు లేకుండా, శుభంగా ఉండాలి.

న వ్రజేయుశ్చ మధ్యేన మార్జారమృగపక్షిణః । పర్వతాగ్రమృదా తావన్మూర్ద్ధానం శోధయేన్నృపః ।। ౨౧౮.

మధ్యలో పిల్లులు, జింకలు, పక్షులు పోవద్దు. ఆ తరువాత, కొండ శిఖరపు మట్టితో రాజు తల శుభ్రం చేసుకోవాలి.

వల్మీకాగ్రమృదా కర్ణౌ వదనం కేశవాలయాత్ । ఇన్ద్రాలయమృదా౪ గ్రీవాం హృదయన్తు నృపాజిరాత్ ।। ౨౧౯.

వామ్మికం పైభాగం మట్టితో చెవులు, నోరు శుభ్రం చేసుకోవాలి. ఇంద్రాలయం మట్టితో మెడను, రాజభవనం మట్టితో హృదయాన్ని శుద్ధి చేయాలి.

కరిదన్తోద్‌ధృతమృదా దక్షిణన్తు తథా భుజం । వృషశ్రృఙ్గోద్‌ధృతమృదా వామశ్చైవ తథా భుజం ।। ౨౨౦.

ఏనుగు దంతం మీద తీసిన మట్టితో కుడి చేయి శుభ్రం చేసుకోవాలి. ఎద్దు కొమ్ము మీద తీసిన మట్టితో ఎడమ చేయి శుద్ధి చేయాలి.

వేశ్యాద్వారమృదా రాజ్ఞః కటిశౌచం విధీయతే । యజ్ఞస్థానాథైవోరూ గోస్థానాజ్జానునీ తథా ।। ౨౧౮.

వేశ్య గృహ ద్వారం మట్టితో రాజు నడుము శుభ్రం చేయాలి. యజ్ఞ స్థలం మట్టితో తొడలు, గోవుల గుడిసె మట్టితో మోకాళ్లు శుద్ధి చేయాలి.

అశ్వస్థానాత్తథా జఙ్ఘే రథచక్రమృదాఙ్‌ఘ్రికే । మూర్ద్ధానం పఞ్చగవ్యేన భద్రాసనగతం నృపం ।। ౨౧౮.

గుర్రాల స్థలం మట్టితో కాళ్లు, రథచక్రం మట్టితో పాదాలు శుభ్రం చేయాలి. రాజు శుభాసనంపై కూర్చుని తలపై పంచగవ్యంతో అభిషేకం చేయించాలి.

అభిషిఞ్చేదమాత్యానాం చతుష్టయమథో ఘటైః । పూర్వతో హేమకుమ్భేన ఘృతపూర్ణేన బ్రహ్మణః ।। ౨౧౮.

నాలుగు మంత్రులను కుంభాలతో అభిషేకించాలి. తూర్పు వైపున బ్రాహ్మణుడికి బంగారు కుండలో నెయ్యితో అభిషేకం చేయాలి.

రూప్యకుమ్భేన యామ్యే చ క్షీరపూర్ణేన క్షత్రియః । దధ్నా చ తామ్రకుమ్భేన వైశ్యః పశ్చిమగేన చ ।। ౨౧౯.

దక్షిణ దిశలో క్షత్రియుడికి వెండి కుండలో పాలతో అభిషేకం చేయాలి. పడమర వైపున వైశ్యుడికి రాగి కుండలో పెరుగు తో అభిషేకం చేయాలి.

మృణ్మయేన జలేనోదక్ శూద్రామాత్యోఽభిషేచయేత్ । తతోఽభిషేకం నృపతేర్బహ్వృ చప్రవరో ద్విజః ।। ౨౧౮.

మట్టి కుండలో నీటితో శూద్ర మంత్రిని అభిషేకించాలి. తరువాత, ఉత్తమమైన బహ్వృచ వేదపండితుడు రాజుకు అభిషేకం చేయాలి.

కుర్వీత మధునా విప్రశ్ఛన్దోగద్య కుశోదకైః । సమ్పాతవన్తం కలశం తథా గత్వా పురోహితః ।। ౨౧౮.

విప్రుడు తేనెతో, ఛాందోగుడు దర్భాజలంతో అభిషేకం చేయాలి. పూజారి నిబంధనల ప్రకారం నింపిన పాత్రను తీసుకురావాలి.

విధాయ వహ్నిరక్షాన్తు సదస్యేషు యథావిధి । రాజశ్రియాభిషేకే చ యే మన్త్రాః పరికీర్త్తితాః ।। ౨౧౮.

సభ్యులకు అగ్ని రక్షణ విధిగా నిర్వహించాలి. రాజు అభిషేక సమయంలో చెప్పిన మంత్రాలను ప్రకటించాలి.

శతచ్ఛిద్రేణ పాత్రేణ సౌవర్ణేనాభిషేచయేత్। యా ఓషధీత్యోషధీభీరథేత్యుక్తేతి గన్ధకైః ।। ౨౧౮.

నూరుఛిద్రాలున్న బంగారు పాత్రతో అభిషేకం చేయాలి. 'యా ఔషధీ', 'ఔషధీభ్యః', 'రథేత్యుక్త' అనే మంత్రాలు పలుకుతూ, సుగంధ ద్రవ్యాలతో కలిపి అభిషేకించాలి.

పుష్పైః పుష్పవతీత్యేవ బ్రాహ్మణేతి చ వీజకైః

పూలతో పుష్పవంతమైనవాటికి, విత్తనాలతో బ్రాహ్మణునికి అర్పించినట్లు సమర్పించాలి.

రత్నైరాశః శిశానశ్చ యే దేవాశ్చ కుశోదకైః ।। ౨౧౮.

రత్నాలతో, ఆశతో, వెండితో, దేవతలకు పవిత్ర కుశజలంతో పూజ చేయాలి.

యజుర్వేద్యయర్వ్వవేదీ౮ గన్ధద్వారేతి సంస్పృశేత్ । శిరః కణ్ఠం రోచనయా సర్వతీర్థోదకైర్ద్విజాః ।। ౨౧౮.

యజుర్వేదం, అథర్వవేదం, సుగంధ ద్రవ్యాలతో స్పర్శించాలి; తల, మెడను పసుపుతో, అన్ని పవిత్ర తీర్థజలాలతో ద్విజులకు అభిషేకం చేయాలి.

గీతవాద్యాదినీర్ఘోషైశ్చామరవ్యజనాదిభిః । సర్వౌషధిమయం కుమ్భం ధారయేయుర్నృపాగ్రతః ।। ౨౧౮.

పాటలు, వాద్యాల శబ్దాలతో, చామరాలు, వీజనాలతో, అన్ని ఔషధాలతో తయారైన కుంభాన్ని రాజు ముందు తీసుకెళ్లాలి.

వ్యాఘ్రచర్మ్మోత్తరాం శయ్యాముపవిష్ఠః పురోహితః । మధుపర్క్కాదికం దత్త్వా పట్టబన్ధం ప్రకారయేత్ ।। ౨౧౮.

వ్యాఘ్ర చర్మంతో ముంచిన మంచంపై కూర్చున్న పురోహితుడు, మధుపర్కాది సమర్పించి, పట్టును కట్టే కర్మ చేయాలి.

రాజ్ఞోముకుటబన్ధఞ్చ పఞ్చక్షన్మాత్తరం దదేత్ । ధ్రువాద్యైరితి చ విశేద వృషజం వృషదంశజం ।। ౨౧౮.

రాజు కిరీటాన్ని ఐదు లేదా ఆరు మడతలతో బిగించాలి; తరువాత స్థిరమైన వాటితో, ఎద్దు లేదా వృషదంశ చర్మంతో ప్రవేశించాలి.

ద్వీపిజం సింహజం వ్యాఘ్రజాతఞ్చర్మ్మ తదాసనే । అమాత్యసచివాదీంశ్చ ప్రతీహారః ప్రదర్శయేత్ ।। ౨౧౮.

ద్వీపజంతువు, సింహం, వ్యాఘ్ర చర్మంతో ఆసనం ముంచాలి; అమాత్యులు, సచివులు మొదలైనవారిని ప్రతీహారి పరిచయం చేయాలి.

గోజాచవిగృహదానాద్యైః సాంవత్సరపురోహితౌ । పూజయిత్వా ద్విజాన్ ప్రార్చ్య హ్యన్యభూగోన్నముఖ్యకైః ।। ౨౧౮.

ఒక సంవత్సరానికి గోవులు, మేకలు, ఇళ్ళు వంటి దానాలతో పురోహితులను సత్కరించి, ఇతర ఉత్తమ భూమి, అన్నపదార్థాల దానాలతో ద్విజులను పూజించాలి.

వహ్నిం ప్రదక్షిణీకృత్య గురుం నత్వాథ పృష్ఠతః । వృషమాలభ్య గాం వత్సాం పూజయిత్వాశ్చ మన్త్రితం ।। ౨౧౮.

అగ్నిని ప్రదక్షిణగా చేసి, గురువుకు నమస్కరించి, తరువాత ఎద్దు, దూడతో కూడిన ఆవును తాకి, మంత్రోచ్ఛారకుడిని పూజించాలి.

అశ్వమారుహ్య నాగశ్చ పూజయేత్తం సమారుహేత్ । పరిభ్రమేద్రాజమార్గే బలయుక్తః ప్రదక్షిణం ।। ౨౧౮.

అశ్వంపై, నాగంపై ఎక్కి, అతనిని సత్కరించి, సైన్యంతో కూడి రాజమార్గంలో ప్రదక్షిణగా తిరగాలి.

సహాయసమ్పత్తిః । పుష్కర ఉవాచ సోఽభిషిక్తః సహామాత్యో జయేచ్ఛత్రూన్నృపోత్తమః । రాజ్ఞా సేనాపతిః కార్యో బ్రాహ్మణః క్షత్రియోఽథ వా ।। ౨౨౦.

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు: అభిషేకం చేసిన రాజు, అమాత్యులతో కలిసి శత్రువులను జయించాలి; రాజు బ్రాహ్మణుడు లేదా క్షత్రియుడిని సేనాధిపతిగా నియమించాలి.

కులీనో నీతిశాస్త్రజ్ఞః ప్రతీహారశ్చ నీతివిత్ । దూతశ్చ ప్రియవాదీ స్యాదక్షీణోఽతింబలాన్వితః ।। ౨౨౦.

ఉత్తమ వంశస్థుడు, రాజనీతి పరిజ్ఞుడు, ప్రతీహారి రాజనీతి నైపుణ్యంతో ఉండాలి; దూత మృదువుగా మాట్లాడేవాడు, లోపంలేని, గొప్ప బలంతో ఉండాలి.

తామ్బూలధారీ నా స్త్రీ వా భక్తః క్లేశసహప్రియః । సాన్ధివిగ్రహికః కార్య్యః షాడ్‌గుణ్యాదివిశారదః ।। ౨౨౦.

తాంబూలాన్ని ధరించే వాడు, స్త్రీ కాకూడదు, భక్తితో ఉండాలి, కష్టాలను భరించడంలో ఆనందించే వాడు కావాలి; సంధి-విగ్రహాలకు మంత్రి ఆరు విధాల రాజనీతి నైపుణ్యంతో ఉండాలి.

ఖడ్‌గధారీ రక్షకః స్యాత్సారథిః స్యాద్‌బలాదివిత్ । సూదాధ్యక్షో హితో విజ్ఞో మహానసగదతో హి సః ।। ౨౨౦.

ఖడ్గాన్ని ధరించే వాడు రక్షకుడు కావాలి, సారథి సైన్య విషయాల్లో నైపుణ్యంతో ఉండాలి; వంటగది అధికారి మేలైనవాడు, జ్ఞానంతో, పెద్ద వంటగదిలో నైపుణ్యంతో ఉండాలి.

సభాసదస్తు ధర్మజ్ఞాః లేఖకోఽక్షరవిద్ధితః । ఆహ్వానకాలవిజ్ఞాః స్యుర్హితా దౌవారికా జనాః ।। ౨౨౦.

సభ్యులు ధర్మజ్ఞులు కావాలి, లేఖకుడు అక్షర పరిజ్ఞానం కలవాడు కావాలి; పిలుపు సమయం తెలిసినవారు మేలైనవారు, ద్వారపాలకులు విశ్వసనీయులు కావాలి.

రత్నాదిజ్ఞో ధనాధ్యజ్ఞః అనుద్వారే హితో నరః । స్యాదాయుర్వేదవిద్వైద్యో గజాధ్యక్షోఽథ హస్తివిత్ ।। ౨౨౦.

రత్నాలు, ధనం తెలిసినవాడు, అంతర్గత ద్వారంలో మేలైనవాడు ఉండాలి; ఆయుర్వేదాన్ని తెలిసిన వైద్యుడు, గజాధికారి, ఏనుగులపై నైపుణ్యం కలవాడు ఉండాలి.