అగ్నిపురాణమ్

కోటచక్రమ్ ఈశ్వర ఉవాచ కోటచక్రం ప్రవక్ష్యామి చతురస్రం పురం లిఖేత్ ।౧౨౮.౦౦౧ చతురస్రం పునర్మధ్యే తన్మధ్యే చతురస్రకమ్ ॥౧౨౮.౦౦౧ నాడీత్రితయచిహ్నాఢ్యం మేషాద్యాః పూర్వదిఙ్ముఖాః ।౧౨౮.౦౦౨ కృత్తికా పూర్వభాగే తు అశ్లేషాగ్నేయగోచరే ॥౧౨౮.౦౦౨ భరణీ దక్షిణే దేయా విశాఖాం నైర్ఋతే న్యసేత్ ।౧౨౮.౦౦౩ అనురాధాం పశ్చిమే చ శ్రవణం వాయుగోచరే ॥౧౨౮.౦౦౩ ధన్బిష్ఠాఞ్చోత్తరే న్యస్య ఐశాన్యాం రేవతీం తథా ।౧౨౮.౦౦౪ వాహ్యనాడ్యాం స్థితాన్యేవ అష్టౌ హ్యృక్షాణి యత్నతః ॥౧౨౮.౦౦౪ రోహిణీపుష్యఫల్గుణ్యః స్వాతీ జ్యేష్ఠా క్రమేణ తు ।౧౨౮.౦౦౫ అభిజిచ్ఛతతారా తు అశ్వినీ మధ్యనాడికా ॥౧౨౮.౦౦౫ కోటమధ్యే తు యా నాడీ కథయామి ప్రయత్నతః ।౧౨౮.౦౦౬ మృగశ్చాభ్యన్తరే పూర్వం తస్యాగ్నేయే పునర్వసుః ॥౧౨౮.౦౦౬ ఉత్తరాఫల్గునీ యామ్యే చిత్రా నైర్ఋతసంస్థితా ।౧౨౮.౦౦౭ మూలన్తు పశ్చిమే న్యస్యోత్తరాషాఢాన్తు వాయవే ॥౧౨౮.౦౦౭ పూర్వభాద్రపదా సౌమ్యే రేవతీ ఈశగోచరే ।౧౨౮.౦౦౮ కోటస్యాభ్యన్తరే నాడీ హ్యృక్షాష్టకసమన్వితా ॥౧౨౮.౦౦౮ ఆర్ద్రా హస్తా తథాషాఢా చతుష్కఞ్చోత్తరాత్రికమ్ ।౧౨౮.౦౦౯ మధ్యే స్తమ్భచతుష్కన్తు దద్యాత్కోటస్య కోటరే ॥౧౨౮.౦౦౯ ఏవం దుర్గస్య విన్యాసం వాహ్యే స్థానం దిశాధిపాత్ ।౧౨౮.౦౧౦ ఆగన్తుకో యదా యోద్ధా ఋక్షవాన్ స్యాత్ఫలాన్వితః ॥౧౨౮.౦౧౦ కోటమధ్యే గ్రహాః సౌమ్యా యదా ఋక్షాన్వితాః పునః ।౧౨౮.౦౧౧ జయం మధ్యస్థితానాన్తు భఙ్గమాగామినో విదుః ॥౧౨౮.౦౧౧ ప్రవేశభే ప్రవేష్టవ్యం నిర్గమభే చ నిర్గమేత్ ।౧౨౮.౦౧౨ భృగుః సౌమ్యస్తథా భౌమ ఋక్షాన్తం సకలం యదా ॥౧౨౮.౦౧౨ తదా భఙ్గం విజానీయాజ్జయమాగన్తుకస్య చ ।౧౨౮.౦౧౩ ప్రవేశర్క్షచతుష్కే తు సఙ్గ్రామఞ్చారభేద్యదా ॥౧౨౮.౦౧౩ తదా సిద్ధ్యతి తద్దుర్గం న కుర్యాత్తత్ర విస్మయమ్

ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు: కోటచక్రాన్ని నేను వివరంగా చెబుతాను. ముందుగా నాలుగు మూలలుగా కోటను గీయాలి. ఆ నాలుగు మూలల మధ్యలో మరో నాలుగు మూలల చతురస్రాన్ని గీయాలి. మూడు నాడుల గుర్తులు ఉండాలి. మేష మొదలైన రాశులు పూర్వదిశను చూస్తూ ఉండాలి. కృత్తిక పూర్వ భాగంలో, ఆశ్లేష అగ్నికోణంలో, భరణి దక్షిణంలో, విశాఖ నైరుతి దిశలో ఉంచాలి. అనురాధ పశ్చిమంలో, శ్రవణ వాయు దిశలో, ధనిష్ఠ ఉత్తరంలో, ఐశాన్యంలో రేవతి ఉంచాలి. బయట నాడిలో ఈ ఎనిమిది నక్షత్రాలు స్థిరంగా ఉండాలి. రోహిణి, పుష్య, ఫల్గుని, స్వాతి, జ్యేష్ఠా వరుసగా ఉండాలి. అభిజిత్ నక్షత్రం మధ్యనాడిలో, అశ్విని కూడా మధ్యనాడిలో ఉంటుంది. కోట మధ్యలో ఉన్న నాడిని కూడా వివరంగా చెబుతాను. మృగ నక్షత్రం లోపల, అగ్నికోణంలో పునర్వసు, దక్షిణాయంలో ఉత్తరఫల్గుని, నైరుతిలో చిత్ర, పశ్చిమంలో మూల, వాయు దిశలో ఉత్తరాషాఢ, సౌమ్య దిశలో పూర్వభాద్రపద, ఈశాన్యంలో రేవతి ఉంచాలి. కోట లోపల నాడిలో ఎనిమిది నక్షత్రాలు ఉండాలి. ఆర్ద్ర, హస్త, అషాఢ, ఉత్తర నక్షత్రాలు నాలుగు, మధ్యలో స్థంభాలు నాలుగు ఉండాలి. ఈ విధంగా కోట నిర్మాణాన్ని, బయట దిశాధిపతుల స్థానాలను ఏర్పాటు చేయాలి. యుద్ధానికి వచ్చినవాడు నక్షత్రబలంతో ఉంటే ఫలితాన్ని పొందుతాడు. కోట మధ్యలో గ్రహాలు, సౌమ్య నక్షత్రాలు ఉంటే విజయం; నష్ట నక్షత్రాలు ఉంటే విఘాతం. ప్రవేశ నక్షత్రంలో ప్రవేశించాలి, నిష్క్రమణ నక్షత్రంలో బయటకు రావాలి. భృగు, సౌమ్య, మంగళ నక్షత్రాలు చివర వరకు ఉంటే, విఘాతం కలుగుతుంది. యుద్ధానికి వచ్చినవాడికి జయం లభిస్తుంది. ప్రవేశ నక్షత్రాలలో యుద్ధం ప్రారంభిస్తే, ఆ కోట విజయవంతమవుతుంది. అందులో ఆశ్చర్యపడాల్సిన అవసరం లేదు.

సేవాచక్రమ్ సేవాచక్రం ప్రవక్ష్యామి లాభాలాభానుసూచకం(౨) ।౧౩౨.౦౦౧ పితా మాతా తథా భ్రాతా దమ్పతీ చ విశేషతః ॥౧౩౨.౦౦౧ టిప్పణీ ౨ లాభాలాభార్థసూచకమితి ఝ.. , ఞ.. చ తస్మింశ్చక్రే తు విజ్ఞేయం యో యస్మాల్లభతే ఫలం ।౧౩౨.౦౦౨ షడూర్ధ్వాః స్థాపయేద్రేఖా భిన్నాశ్చాష్తౌ తు తిర్యగాః ॥౧౩౨.౦౦౨ కోష్ఠకాః పఞ్చత్రింశచ్చ తేషు వర్ణాన్ సమాలిఖేత్ ।౧౩౨.౦౦౩ స్వరాన్ పఞ్చ సముద్ధృత్య స్పర్శాన్ పశ్చాత్సమాలిఖేత్ ॥౧౩౨.౦౦౩ కకారాదిహకారాన్తాన్ హీనాఙ్గాంస్త్రీన్వివర్జయేత్ ।౧౩౨.౦౦౪ సిద్ధః సాధ్యః సుసిద్ధశ్చ అరిర్మృత్యుశ్చ నామతః ॥౧౩౨.౦౦౪ అరిర్మృత్యుఅశ్చ ద్వావేతౌ వర్జయేత్సర్వకర్మసు ।౧౩౨.౦౦౫ ఏషాం మధ్యే యదా నామ లక్షయేత్తు ప్రయత్నతః ॥౧౩౨.౦౦౫ ఆత్మపక్షే(౧) స్థితాః సత్త్వాః సర్వే తే శుభదాయకాః ।౧౩౨.౦౦౬ ద్వితీయః పోషకాశ్చైవ తృతీయశ్చార్థదాయకః ॥౧౩౨.౦౦౬ ఆత్మనాశశ్చతుర్థస్తు(౨) పఞ్చమో మృత్యుదాయకః ।౧౩౨.౦౦౭ స్థానమేవార్థలాభాయ మిత్రభృత్యాదివాన్ధవాః ॥౧౩౨.౦౦౭ సిద్ధః సాధ్యః సుసిద్ధశ్చ సర్వే తే ఫలదాయకాః ।౧౩౨.౦౦౮ అరిర్భృత్యశ్చ ద్వావేతౌ వర్జయేత్సర్వకర్మసు(౩) ॥౧౩౨.౦౦౮ అకారాన్తం యథా ప్రోక్తం అ+ఇ+ఉ+ఏ+ఓ విదుస్తథా ।౧౩౨.౦౦౯ పునశ్చైవాంశకాన్ వక్ష్యే వర్గాష్టకసుసంస్కృతాన్ ॥౧౩౨.౦౦౯ దేవా అకారవర్గే దైత్యాః కవర్గమాశ్రితాః ।౧౩౨.౦౧౦ నాగాశ్చైవ చవర్గాః స్యుర్గన్ధవాశ్చ టవర్గజాః ॥౧౩౨.౦౧౦ టిప్పణీ ౧ స్వార్థపక్షే ఇతి ఖ.. , ఘ.. , జ.. , ఞ.. చ । స్వాత్మపక్షే ఇతి ఝ.. ౨ స్వార్థనాశశ్చతుర్థస్తు ఇతి ఖ.. , ఘ.. , ఙ.. , జ.. , ఞ.. చ ౩ అరిర్మృత్యురిత్యాదిః, సర్వకర్మసు ఇత్యన్తః పాఠః ఛ.. పుస్తకే నాస్తి తవర్గే ఋషయః ప్రోక్తాః పవర్గే రాక్షసాః స్మృతాః ।౧౩౨.౦౧౧ పిశాచాశ్చ యవర్గే చ శవర్గే మానుషాః స్మృతాః ॥౧౩౨.౦౧౧ దేవేభ్యో బలినో దైత్యా దైత్యేభ్యః పన్నగాస్తథా(౧) ।౧౩౨.౦౧౨ పన్నగేభ్యశ్చ గన్ధర్వా గన్ధర్వాదృషయో వరాః ॥౧౩౨.౦౧౨ ఋషిభ్యో రాక్షసాః శూరా రాక్షసేభ్యః పిశాచకాః ।౧౩౨.౦౧౩ పిశాచేభ్యో మానుషాః స్యుర్దుర్బలం వర్జయేద్బలీ ॥౧౩౨.౦౧౩ పునర్మిత్రవిభాగన్తు తారాచక్రం క్రమాచ్ఛృణు ।౧౩౨.౦౧౪ నామాద్యక్షరమృక్షన్తు స్ఫుటం కృత్వా తు పర్వతః ॥౧౩౨.౦౧౪ ఋక్షే తు సంస్థితాస్తారా నవత్రికా యథాక్రమాత్ ।౧౩౨.౦౧౫ జన్మ సమ్పద్విపత్క్షేమం నామర్క్షాత్తారకా ఇమాః ॥౧౩౨.౦౧౫ ప్రత్యరా ధనదా షష్ఠీ నైధనామైత్రకే పరే ।౧౩౨.౦౧౬ పరమైత్రాన్తిమా తారా జన్మతారా త్వశోభనా ॥౧౩౨.౦౧౬ సమ్పత్తారా మహాశ్రేష్ఠా విపత్తారా తు నిష్ఫలా ।౧౩౨.౦౧౭ క్షేమతారా సర్వకార్యే ప్రత్పరా అర్థనాశినీ(౨) ॥౧౩౨.౦౧౭ ధనదా రాజ్యలాభాది నైధనా కార్యనాశినీ ।౧౩౨.౦౧౮ మైత్రతారా చ మిత్రాయ పరమిత్రా హితావహా(౩) ॥౧౩౨.౦౧౮ తారాచక్రమ్ । మాత్రా వై స్వరసఞ్జ్ఞా స్యాన్నామమధ్యే క్షిపేత్ప్రియే ।౧౩౨.౦౧౯ వింశత్యా చ హరేద్భాగం యచ్ఛేషం తత్ఫలం భవేత్ ॥౧౩౨.౦౧౯ ఉభయోర్త్రాసమధ్యే తు లక్షయేచ్చ ధనం హ్యృణం ।౧౩౨.౦౨౦ హీనమాత్రా హ్యృణం జ్ఞేయన్ధనం మాత్రాధికం పునః ॥౧౩౨.౦౨౦ టిప్పణీ ౧ పన్నగాస్తత్ర ఇతి క.. , గ.. , ఘ.. , ఙ.. , ఞ.. చ । పన్నగాః స్మృతా ఇతి ఝ.. ౨ ప్రత్యరా చాత్మనాశినీ ఇతి ఛ.. ౩ హితాయ చేతి ఙ.. ధనేన మిత్రతా నౄణాం ఋణేనైవ హ్యుదాసతా ।౧౩౨.౦౨౧ సేవాచక్రమిదం ప్రోక్తం లాభాలాభాదిదర్శకం ॥౧౩౨.౦౨౧ మేషమిథునయోః ప్రీతిర్మైత్రీ మిథునసింహయోః ।౧౩౨.౦౨౨ తులాసింహౌ మహామైత్రీ ఏవం ధనుర్ఘటే పునః ॥౧౩౨.౦౨౨ మిత్రసేవాం న కుర్వీత మిత్రౌ మీనవృషౌ మతౌ ।౧౩౨.౦౨౩ వృషకర్కటయోర్మైత్రీ కులీరఘటయోస్తథా ॥౧౩౨.౦౨౩ కన్యావృశ్చికయోరేవన్తథా మకరకీటయోః ।౧౩౨.౦౨౪ మీనమకరయోర్మైత్రీ తృతీయైకాదశే స్థితా ॥౧౩౨.౦౨౪ తులామేషౌ మహామైత్రీ విద్విష్టో వృషవృశ్చికౌ ।౧౩౨.౦౨౫ మిథునధనుషోః ప్రీతిః కర్కటమకరయోస్తథా ॥౧౩౨.౦౨౫ మృగకుమ్భకయోః ప్రీతిః కనామీనౌ తథైవ చ

ఇప్పుడు నేను సేవాచక్రాన్ని వివరంగా చెబుతాను. ఇది లాభం, నష్టం తెలియజేసే చక్రం. తండ్రి, తల్లి, అన్న, భార్యాభర్తలు ముఖ్యంగా ఇందులో ఉంటారు. ఈ చక్రంలో ఎవరు ఎవరి ద్వారా ఫలం పొందుతారో తెలుసుకోవాలి. ఆరు పైకి, ఎనిమిది అడ్డంగా గీతలు వేయాలి. మొత్తం ముప్పై ఐదు ఖండాలు వస్తాయి. వాటిలో వర్ణాలను వ్రాయాలి. ఐదు స్వరాలను ముందుగా, తరువాత స్పర్శ అక్షరాలను వ్రాయాలి. క నుండి హ వరకు అక్షరాల్లో, మూడు హీనాంగాలను తప్పించాలి. సిద్ధుడు, సాధ్యుడు, సుసిద్ధుడు, శత్రువు, మరణం అనే పేర్లు ఉంటాయి. శత్రువు, మరణం అనే రెండింటిని అన్ని పనులలో తప్పించాలి. వీటిలో మధ్యలో ఎవరి పేరు వస్తే, ఆ వ్యక్తి ఫలదాయకుడు. మొదటి స్థానంలో ఉన్నవారు శుభదాయకులు, రెండవ స్థానంలో పోషకులు, మూడవ స్థానంలో ధనదాయకులు. నాల్గవ స్థానంలో నాశనం, ఐదవ స్థానంలో మరణం కలుగుతుంది. స్థానమే ధనలాభానికి, మిత్రులు, సేవకులు, బంధువులు కూడా ఇక్కడ ఉంటారు. సిద్ధుడు, సాధ్యుడు, సుసిద్ధుడు ఫలదాయకులు. శత్రువు, సేవకుడు రెండింటిని అన్ని పనులలో తప్పించాలి. అక్షరాల చివర అ, ఇ, ఉ, ఎ, ఒ అని చెప్పినట్టు, ఇప్పుడు వర్గాలను కూడా చెబుతాను. దేవతలు అ వర్గంలో, దానవులు క వర్గంలో ఉంటారు. నాగులు చ వర్గంలో, గంధర్వులు ట వర్గంలో ఉంటారు. ట వర్గంలో ఋషులు, ప వర్గంలో రాక్షసులు. పిశాచులు య వర్గంలో, మానవులు శ వర్గంలో ఉంటారు. దేవతలకంటే దానవులు బలవంతులు, దానవులకంటే నాగులు, నాగులకంటే గంధర్వులు, గంధర్వులకంటే ఋషులు, ఋషులకంటే రాక్షసులు, రాక్షసులకంటే పిశాచులు, పిశాచులకంటే మానవులు బలహీనులు. బలవంతుడు బలహీనుడిని సేవించరాదు. ఇప్పుడు మిత్ర విభాగాన్ని, తారాచక్రాన్ని చెబుతాను. పేరులోని మొదటి అక్షరానికి నక్షత్రాన్ని కేటాయించాలి. ఆ నక్షత్రంలో తారలు తొమ్మిది, మూడు మూడు చొప్పున ఉంటాయి. జన్మ, సంపద, విపత్తు, క్షేమం అనే తారలు ఉంటాయి. ప్రత్యర, ధనదా, షష్ఠి, నైధన, మైత్ర తారలు కూడా ఉంటాయి. పరమైత్ర తార చివరిది, జన్మ తార శుభదాయకం, సంపత్తార అత్యుత్తమం, విపత్తార ఫలించదు, క్షేమతార అన్ని పనులకు మంచిది, ప్రత్యర తార ధననాశనం, ధనదా తార రాజ్య లాభానికి, నైధన తార కార్యనాశనం, మైత్రతార మిత్రానికి, పరమైత్ర తార మిత్రహితానికి. తారాచక్రంలో, మాధ్యమంగా పేరును ఉంచాలి. ఇరవైతో భాగించాలి, మిగిలిన భాగం ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. ఇద్దరి మధ్యలో ధనం, ఋణం తెలుసుకోవచ్చు. తక్కువ మాధ్యమం ఉంటే ఋణం, ఎక్కువైతే ధనం. ధనంతో మిత్రత, ఋణంతో ఉదాసీనత కలుగుతుంది. ఈ విధంగా సేవాచక్రాన్ని వివరించాను. ఇది లాభనష్టాలను తెలియజేస్తుంది. మేష, మిథున రాశుల మధ్య ప్రీతి, మిథున, సింహ మధ్య మైత్రీ, తులా, సింహ మధ్య మహామైత్రీ, ధనుస్సు, కుంభ మధ్య మైత్రీ. మిత్ర సేవ చేయరాదు, మిత్ర రాశులు మీన, వృషభ. వృషభ, కర్కాటక మధ్య మైత్రీ, కర్కాటక, కుంభ మధ్య కూడా. కన్య, వృశ్చిక మధ్య, మకర, కీట మధ్య కూడా. మీన, మకర మధ్య మైత్రీ, తృతీయ, ఏకాదశ స్థానాల్లో. తులా, మేష మధ్య మహామైత్రీ, వృషభ, వృశ్చిక మధ్య విరోధం. మిథున, ధనుస్సు మధ్య ప్రీతి, కర్కాటక, మకర మధ్య కూడా. మృగ, కుంభ మధ్య ప్రీతి, కన్య, మీన మధ్య కూడా.

త్రైలోక్యవిజయవిద్యా ఈశ్వర ఉవాచ త్రైలోక్యవిజయాం వక్ష్యే సర్వయన్త్రవిమర్దనీం(౧) ।౧౩౪.౦౦౧ ఓం హూం క్షూం హ్రూం ఓం నమో భగవతి దంష్ట్రిణి భీమవక్త్రే మహోగ్రరూపే హిలి హిలి రక్తనేత్రే కిలి కిలి మహానిస్వనే కులు ఓం విద్యుజ్జిహ్వే కులు ఓం నిర్మాంసే కట కట గోనసాభరణే చిలి చిలి శవమాలాధారిణి ద్రావయ ఓం మహారౌద్రి సార్ద్రచర్మకృతాచ్ఛదే(౨) విజృమ్భ ఓం నృత్య అసిలతాధారిణి భృకుటీకృతాపాఙ్గే విషమనేత్రకృతాననే వసామేదోవిలిప్తగాత్రే కహ ౨ ఓం హస ౨ క్రుద్ధ ౨ ఓం నీలజీమూతవర్ణే ఓం హ్రాం హ్రీం హ్రూం రౌద్రరూపే హూం హ్రీం క్లీం ఓం హ్రీం హూం ఓం ఆకర్ష ఓం ధూన ౨ ఓం హే హః ఖః వజ్రిణి హూం క్షూం క్షాం క్రోధరూపిణి ప్రజ్వల ౨ ఓం భీమభీషణే భిన్ద ఓం మహాకాయే చ్ఛిన్ద ఓం కరాలిని కిటి ౨ మహాభూతమాతః సర్వదుష్టనివారిణి జయే ఓం విజయే ఓం త్రైలోక్యవిజయే హూం ఫట్స్వాహా టిప్పణీ ౧ సర్వమన్త్రవిమర్దనీమితి ఖ.. ౨ సార్ద్రచర్మకృతామ్బరే ఇతి ఝ.. నీలవర్ణాం ప్రేతసంస్థాం వింశహస్తాం యజేజ్జయే ॥౧౩౪.౦౦౧ న్యాసం కృత్వా తు పఞ్చాఙ్గం రక్తపుష్పాణి హోమయేత్ ।౧౩౪.౦౦౨ సఙ్గ్రామే సైన్యభఙ్గః స్యాత్త్రైలోక్యవిజయాపఠాత్ ॥౧౩౪.౦౦౨ ఓం బహురూపాయ స్తమ్భయ స్తమ్భయ ఓం మోహయ ఓం సర్వశత్రూన్ ద్రావయ ఓం బ్రహ్మాణమాకర్షయ విష్ణుమాకర్షయ ఓం మాహేశ్వరమాకర్షయ ఓం ఇన్ద్రం టాలయ ఓం పర్వతాన్ చాలయ ఓం సప్తసాగరాన్ శోషయ ఓం ఛిన్ద ఛిన్ద బహురూపాయ నమః భుజఙ్గం నామ మృన్మూర్తిసంస్థం విద్యాదరిం తతః

ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు — మూడు లోకాలను జయించే విద్యను, అన్ని యంత్రాలను చూర్ణం చేసే శక్తిని నేనిప్పుడు వివరంగా చెబుతాను. నీలవర్ణముతో, ప్రేతాలపై కూర్చున్న, ఇరవై చేతులతో ఉన్న ఆ దేవిని జయించేందుకు ఆరాధించాలి. ఐదు భాగాలుగా న్యాసం చేసి, ఎర్ర పువ్వులతో హోమం చేయాలి. యుద్ధంలో ఈ విద్యను జపిస్తే, శత్రు సైన్యం భంగమవుతుంది. 'ఓం బహురూపిణి, స్థంభించు స్థంభించు; ఓం మోహించు; ఓం శత్రువులను పారద్రోచు; ఓం బ్రహ్మను ఆకర్షించు, విష్ణువును ఆకర్షించు, మహేశ్వరుని ఆకర్షించు; ఓం ఇంద్రుని నిలిపివేయి; ఓం పర్వతాలను కదిలించు; ఓం ఏడు సముద్రాలను ఎండబెట్టు; ఓం చీల్చు చీల్చు; బహురూపిణికి నమస్కారం.' భుజంగమనే మట్టి విగ్రహాన్ని స్థాపించి, విద్యను సాధించాలి.

మహామారీవిద్యా ఈశ్వర ఉవాచ మహామారీం ప్రవక్ష్యామి విద్యాం శత్రువిమర్దినీం ।౧౩౭.౦౦౧ ఓం హ్రీం మహామారి రక్తాక్షి కృష్ణవర్ణే యమస్యాజ్ఞాకరిణి సర్వభూతసంహారకారిణి అముకం హన ౨ ఓం దహ ౨ పచ ౨ ఓం ఛిన్ద ౨ ఓం మారయ ౨ ఓం ఉత్సాదయ ౨ ఓం సర్వసత్త్వవశఙ్కరి సర్వకామికే హుం ఫట్స్వాహేతి ఓం మారి హృదయాయ నమః । ఓం మహామారి శిరసే స్వాహా । ఓం కాలరాత్రి శిఖాయై వౌషట్ । ఓం కృష్ణవర్ణే ఖః కవచాయ హుమ్ । ఓం తారకాక్షి విద్యుజ్జిహ్వే సర్వసత్త్వభయఙ్కరి రక్ష ౨ సర్వకార్యేషు హ్రం త్రినేత్రాయ చషట్ । ఓం మహామారి సర్వభూతదమాని మహాకాలి అస్త్రాయ హుం ఫట్ ఏష న్యాసీ మహాదేవి కర్తవ్యః సాధకేన తు ॥౧౩౭.౦౦౧ శవాదివస్త్రమాదాయ చతురస్రన్త్రిహస్తకం ।౧౩౭.౦౦౨ కృష్ణవర్ణాం త్రివక్త్రాఞ్చ చతుర్బాహుం సమాలిఖేత్ ॥౧౩౭.౦౦౨ పటే విచిత్రవర్ణైశ్చ ధనుః శూలఞ్చ కర్తృకాం ।౧౩౭.౦౦౩ ఖట్వాఙ్గన్ధారయన్తీం చ కృష్ణాభం పూర్వమాననం ॥౧౩౭.౦౦౩ తస్య దృష్టినిపాతేన భక్షయేదగ్రతో నరం ।౧౩౭.౦౦౪ ద్వితీయం యామ్యభాగే తు రక్తజిహ్వం భయానకం ॥౧౩౭.౦౦౪ లేలిహానం కరాలం చ దంష్ట్రోత్కటభయానకం ।౧౩౭.౦౦౫ తస్య దృష్టినిపాతేన భక్ష్యమాణం హయాదికం ॥౧౩౭.౦౦౫ తృతీయం చ సుఖం దేవ్యాః శ్వేతవర్ణం గజాదినుత్ ।౧౩౭.౦౦౬ గన్ధపుష్పాదిమధ్వాజ్యైః పశ్చిమాభిముఖం యజేత్ ॥౧౩౭.౦౦౬ మన్త్రస్మృతేరక్షిరోగశిరోరోగాది నశ్యతి ।౧౩౭.౦౦౭ వశ్యాః స్యుర్యక్షరక్షాశ్చ నాశమాయాన్తి శత్రవః ॥౧౩౭.౦౦౭ సమిధో నిమ్బవృక్షస్య హ్యజారక్తవిమిశ్రితాః ।౧౩౭.౦౦౮ మారయేత్క్రోధసంయుక్తో హోమాదేవ న సంశయః ॥౧౩౭.౦౦౮ పరసైన్యముఖో భూత్వా సప్తాహం జుహుయాద్యది ।౧౩౭.౦౦౯ వ్యాధిభిర్గృహ్యతే సైన్యమ్భఙ్గో భవతి వైరిణః ॥౧౩౭.౦౦౯ సమిధోఽష్టసహస్రన్తు యస్య నామ్నా తు హోమయేత్ ।౧౩౭.౦౧౦ అచిరాన్మ్రియతే సోపి బ్రహ్మణా యది రక్షితః ॥౧౩౭.౦౧౦ ఉన్మత్తసమిధో రక్తవిషయుక్తసహస్రకం ।౧౩౭.౦౧౧ దినత్రయం ససైన్యశ్చ నాశమాయాతి వై రిపుః ॥౧౩౭.౦౧౧ రాజికాలవర్ణైర్హోమాద్భఙ్గోఽరేః స్యాద్దినత్రయాత్ ।౧౩౭.౦౧౨ ఖరరక్తసమాయుక్తహోమాదుచ్చాటయేద్రిపుం ॥౧౩౭.౦౧౨ కాకరక్తసమాయోగాద్ధోమాదుత్సాదనం హ్యరేః ।౧౩౭.౦౧౩ బధాయ కురుతే సర్వం యత్కిఞ్చిన్మనసేప్సితం ॥౧౩౭.౦౧౩ అథ సఙ్గ్రామసమయే గజారూఢస్తు సాధకః ।౧౩౭.౦౧౪ కుమారీద్వయసంయుక్తో మన్త్రసన్నద్ధవిగ్రహః ॥౧౩౭.౦౧౪ దూరశఙ్ఖాదివాద్యని విద్యయా హ్యాభిమన్త్రయేత్ ।౧౩౭.౦౧౫ మహామాయాపటం గృహ్య ఉచ్ఛేత్తవ్యం రణాజిరే ॥౧౩౭.౦౧౫ పరసైన్యముఖో భూత్వా దర్శయేత్తం మహాపటం ।౧౩౭.౦౧౬ కుమారీర్భోజయేత్తత్ర పశ్చాత్పిణ్డీఞ్చ భ్రామయేత్ ॥౧౩౭.౦౧౬ సాధకశ్చిన్తయేత్సైన్యమ్పాషాణమివ నిశ్చలం ।౧౩౭.౦౧౭ నిరుత్సాహం విభగ్నఞ్చ ముహ్యమానఞ్చ భావయేత్ ॥౧౩౭.౦౧౭ ఏష స్తమ్భో మయా ప్రోక్తో న దేయో యస్య కస్య చిత్ ।౧౩౭.౦౧౮ త్రైలోక్యవిజయా మాయా దుర్గైవం భైరవీ తథా ॥౧౩౭.౦౧౮ కుబ్జికా భైరవో రుద్రో నారసింహపటాదినా

ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు — శత్రువులను నాశనం చేసే మహామారి విద్యను నేనిప్పుడు చెబుతాను. 'ఓం హ్రీం మహామారి, ఎర్ర కళ్లతో, నల్ల వర్ణంతో, యమధర్మరాజు ఆజ్ఞను పాటించు, సమస్త భూతాలను సంహరించు, అముకుడిని హతమర్చు, కాల్చు, ఉడికించు, చీల్చు, మాయ చేయి, సమస్త జీవులను వశపరచు, సమస్త కోరికలను నెరవేర్చు.' ఈ విధంగా న్యాసం చేసి, శవ వస్త్రాన్ని తీసుకుని, నాలుగు మూలల్లో మూడు చేతులతో నల్ల వర్ణం, మూడు ముఖాలు, నాలుగు చేతులు కలిగిన దేవిని చిత్రించాలి. ఆ చిత్రాన్ని చూస్తే, ముందు ఉన్న మనిషిని భక్షిస్తుంది. రెండవ ముఖం దక్షిణ భాగంలో, ఎర్ర నాలుకతో, భయంకరంగా ఉంటుంది; దాన్ని చూస్తే, గుర్రం మొదలైనవి భక్షించబడతాయి. మూడవ ముఖం శాంతంగా, తెల్ల వర్ణంతో, ఏనుగులు మొదలైనవి సేవిస్తాయి. పుష్పాలు, గంధం, తేనె, నెయ్యి వంటివాటితో పశ్చిమ దిశగా ఆరాధించాలి. ఈ మంత్రాన్ని జపిస్తే, కంటి వ్యాధి, తలనొప్పి పోతాయి; యక్షులు, రాక్షసులు వశమవుతారు; శత్రువులు నశిస్తారు. నింబ వృక్షపు దండతో, మేక రక్తంతో హోమం చేస్తే, కోపంతో శత్రువులను సంహరించవచ్చు. ఏడు రోజులపాటు హోమం చేస్తే, శత్రు సైన్యం వ్యాధులతో బాధపడుతుంది, భంగమవుతుంది. శత్రువు పేరు చెప్పి, ఎనిమిది వేల దండతో హోమం చేస్తే, బ్రహ్మదేవుడు రక్షించినా కూడా అతడు త్వరగా మరణిస్తాడు. ఉన్మత్త దండతో, రక్తంతో మూడు రోజులు హోమం చేస్తే, శత్రువు సైన్యంతో సహా నశించిపోతాడు. రాయితె రంగు గల దండతో మూడు రోజులు హోమం చేస్తే, శత్రువు భంగమవుతాడు. గాడిద రక్తంతో హోమం చేస్తే, శత్రువు పారిపోతాడు. కాకి రక్తంతో హోమం చేస్తే, శత్రువు పూర్తిగా నాశనం అవుతాడు. యుద్ధ సమయంలో, సాధకుడు ఏనుగు మీద కూర్చొని, ఇద్దరు కుమార్తెలతో, మంత్రబలంతో, దూరంలో శంఖాది వాయిద్యాలను మంత్రబలంతో ఆకర్షించి, మహామాయా పట్టాను తీసుకుని, శత్రు సైన్యానికి చూపిస్తే, వారు భయంతో, ఉత్సాహం లేకుండా, స్థిరంగా, అయోమయంగా మారిపోతారు. ఈ విద్యను ఎవరికైనా చెప్పకూడదు. మూడు లోకాలను జయించే విద్య, దుర్గ, భైరవీ, కుబ్జికా, భైరవుడు, రుద్రుడు, నరసింహ పట్టా మొదలైనవి కూడా ఇలాగే.

షట్కర్మాణి ఈశ్వర ఉవాచ షట్కర్మాణి ప్రవక్ష్యామి సర్వమన్త్రేషు తచ్ఛృణు ।౧౩౮.౦౦౧ ఆదౌ సాధ్యం లిఖేత్పూర్వం చాన్తే మన్త్రసమన్వితం ॥౧౩౮.౦౦౧ పల్లవః స తు విజ్ఞేయో మహోచ్చాటకరః పరః ।౧౩౮.౦౦౨ ఆదౌ మన్త్రః తతః సాధ్యో మధ్యే సాధ్యః పునర్మనుః ॥౧౩౮.౦౦౨ యోగాఖ్యః సమ్ప్రదాయోఽయఙ్కులోత్సాదేషు యోజయేత్ ।౧౩౮.౦౦౩ ఆదౌ మన్త్రపదన్దద్యాన్మధ్యే సాధ్యం నియోజయేత్ ॥౧౩౮.౦౦౩ పునశ్చాన్తే లిఖేన్మన్త్రం సాధ్యం మన్త్రపదం పునః ।౧౩౮.౦౦౪ రోధకః సమ్ప్రదాయస్తు స్తమ్భనాదిషు యోజయేత్ ॥౧౩౮.౦౦౪ అధోర్ధ్వం యామ్యవామే తు(౧) మధ్యే సాధ్యన్తు యోజయేత్ ।౧౩౮.౦౦౫ సమ్పుటః సతు విజ్ఞేయో వశ్యాకర్షేషు యోజయేత్ ॥౧౩౮.౦౦౫ మన్త్రాక్షరం యదా సాధ్యం ప్రథితఞ్చాక్షరాక్షరం ।౧౩౮.౦౦౬ ప్రథమః సమ్ప్రదాయః స్యాదాకృష్టివశకారకః ॥౧౩౮.౦౦౬ మన్త్రాక్షరద్వయం లిఖ్య ఏకం సాధ్యక్షరం పునః ।౧౩౮.౦౦౭ విదర్భః సతు విజ్ఞేయో వశ్యాకాకర్షేషు యోజయేత్ ॥౧౩౮.౦౦౭ ఆకర్షణాద్యత్కర్మ వసన్తే చైవ కారయేత్ ।౧౩౮.౦౦౮ తాపజ్వరే తథా వశ్యే స్వాహా చాకర్షణే శుభం ॥౧౩౮.౦౦౮ నమస్కారపదఞ్చైవ శాన్తివృద్ధౌ ప్రయోజయేత్ ।౧౩౮.౦౦౯ పౌష్టికేషు వషట్కారమాకర్షే వశకర్మణి ॥౧౩౮.౦౦౯ విద్వేషోచ్చాటనే మృత్యౌ ఫట్స్యాత్ఖణ్డీకృతౌ శుభే ।౧౩౮.౦౧౦ లాభాదౌ మన్త్రదీక్షాదౌ వషట్కారస్తు సిద్ధిదః ॥౧౩౮.౦౧౦ యమోఽసి యమారాజోఽసి కాలరూపోఽసి ధర్మరాట్ ।౧౩౮.౦౧౧ మయాదత్తమిమం శత్రుమచిరేణ నిపాతయ ॥౧౩౮.౦౧౧ నిపాతయామి యత్నేన నివృత్తో భవ సాధక ।౧౩౮.౦౧౨ సంహృష్టమనసా(౨) బ్రూయాద్దేశికోఽరిప్రసూదనః ॥౧౩౮.౦౧౨ పద్మే శుక్లే యమం ప్రార్చ్య హోమాదేతత్ప్రసిద్ధ్యతి ।౧౩౮.౦౧౩ ఆత్మానమ్భైరవం ధ్యాత్వా తతో మధ్యే కులేశ్వరీం ॥౧౩౮.౦౧౩ రాత్రౌ వార్తాం విజానాతి ఆత్మనశ్చ పరస్య చ ।౧౩౮.౦౧౪ టిప్పణీ ౧ అధ ఊర్ధ్వం యామ్యవామే ఇతి ఖ.. ౨ సంరమ్భమన్సేతి ఛ.. దుర్గే దుర్గే రక్షణీతి దుర్గాం ప్రార్చ్యారిహా భవేత్ ॥౧౩౮.౦౧౪ జప్త్వా హసక్షమలవరయుమ్భైరవీం ఘాతయేదరిమ్

ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు — అన్ని మంత్రాల్లో ఉపయోగించే ఆరు విధాల క్రియలను నేను వివరంగా చెబుతాను, విను. మొదట సాధ్యాన్ని, ఆపై మంత్రాన్ని, చివర మంత్రంతో పాటు సాధ్యాన్ని రాయాలి. ఈ విధానాన్ని 'పల్లవ' అంటారు; ఇది గొప్ప ఉచ్చాటనకు ఉపయోగపడుతుంది. మొదట మంత్ర పదాన్ని, మధ్యలో సాధ్యాన్ని, మళ్లీ మంత్రాన్ని రాయాలి. దీనిని 'యోగ' అంటారు; ఇది కుల ఉచ్చాటనలో ఉపయోగపడుతుంది. మొదట మంత్రాన్ని, మధ్యలో సాధ్యాన్ని, చివర మంత్రాన్ని రాయాలి. దీనిని 'రోధక' అంటారు; ఇది స్థంభన మొదలైన వాటిలో ఉపయోగపడుతుంది. కింద, పై, దక్షిణ, వామ భాగాల్లో మధ్యలో సాధ్యాన్ని రాయాలి. దీనిని 'సంపుట' అంటారు; ఇది వశీకరణ, ఆకర్షణలో ఉపయోగపడుతుంది. మంత్రాక్షరాన్ని, సాధ్యాన్ని, మళ్లీ మంత్రాక్షరాన్ని రాయాలి. దీనిని 'విదర్భ' అంటారు; ఇది వశీకరణ, ఆకర్షణలో ఉపయోగపడుతుంది. ఆకర్షణ మొదలైన కార్యాలను వసంత కాలంలో చేయాలి. తాప, జ్వరం, వశీకరణలో 'స్వాహా', ఆకర్షణలో 'శుభం', శాంతి, వృద్ధిలో 'నమస్కారం' పదాన్ని ఉపయోగించాలి. పౌష్టిక క్రియలో 'వషట్', ఆకర్షణ, వశీకరణలో 'వషట్', విద్వేష, ఉచ్చాటన, మరణంలో 'ఫట్', ఖండనలో 'శుభం' ఉపయోగించాలి. లాభ, మంత్రదీక్ష మొదలైన వాటిలో 'వషట్' సిద్ధిని ఇస్తుంది. 'యమా! నీవు యమధర్మరాజు, కాలరూపుడవు, ధర్మరాజు, నేను ఇచ్చిన ఈ శత్రువును త్వరగా పడగొట్టు. నేను శ్రమతో పడగొడుతున్నాను, సాధకుడవు, నీవు నిష్క్రియుడవు కావాలి.' గురువు హర్షభరిత మనసుతో చెప్పాలి. పద్మంలో, తెలుపు రంగులో యముని ఆరాధించి, హోమం చేస్తే ఫలితం కలుగుతుంది. మనసులో భైరవుని ధ్యానం చేసి, మధ్యలో కులేశ్వరిని ధ్యానించాలి. రాత్రి సమయంలో, తన విషయాలు, ఇతరుల విషయాలు తెలుసుకోవచ్చు. 'దుర్గే, దుర్గే, రక్షించు' అని జపిస్తూ, దుర్గను ఆరాధించి శత్రువును సంహరించవచ్చు. 'హస', 'క్షమ', 'ల', 'వ', 'ర', 'యు', 'ం', 'భైరవీ' అనే మంత్రాన్ని జపించి, శత్రువును సంహరించాలి.

వశ్యాదియోగాః ఈశ్వర ఉవాచ వశ్యాదియోగాన్ వక్ష్యామి లిఖేద్ద్వ్యష్టపదే త్విమాన్ ।౧౪౦.౦౦౧ భృఙ్గరాజః సహదేవీ(౧) మయూరస్య శిఖా తథా ॥౧౪౦.౦౦౧ పుత్రఞ్జీవకృతఞ్జలీ హ్యధఃపుష్పా రుదన్తికా ।౧౪౦.౦౦౨ కుమారీ రుద్రజటా(౨) స్యాద్విష్ణుక్రాన్తా శితోఽర్కకః ॥౧౪౦.౦౦౨ లజ్జాలుకా మోహలతా కృష్ణధుస్తూరసఞ్జ్ఞితా(౩) ।౧౪౦.౦౦౩ గోరక్షః కర్కటో చైవ మేషశృఙ్గీ స్నుహీ తథా ॥౧౪౦.౦౦౩ ఋత్విజో ౧౬ వహ్నయే ౩ నాగాః ౮ పక్షౌ ౨ ముని ౩ మనూ ౧౪ శివః

ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు — వశీకరణ మొదలైన యోగాలను నేను వివరంగా చెబుతాను. ఇవి ఎనిమిది అక్షరాల జంటలుగా రాయాలి. భృంగరాజం, సహదేవి, మయూరపు శిఖ, పుత్రంజీవి చేతులు జోడించి, అడఃపుష్ప, రుదంతిక, కుమారి, రుద్రజట, విష్ణుక్రాంత, శితార్కక, లజ్జాలుక, మోహలత, కృష్ణధస్తూర, గోరక్ష, కర్కట, మేషశృంగి, స్నుహి — వీటిని జతలుగా వ్రాయాలి. ఋత్వికులు పదహారు, అగ్ని మూడు, నాగులు ఎనిమిది, రెండు రెక్కలు, ముగ్గురు మునులు, పద్నాలుగు మనువులు, శివుడు — ఇవన్నీ కూడా వ్రాయాలి.

ఈశ్వరుడు ఇలా చెప్పారు— నేను అన్ని ఫలితాలను ఇచ్చే మంత్రాలు, ఔషధాలు, యంత్రాలు వివరంగా చెప్పుతాను.

ఈశ్వరుడు ఇలా చెప్పారు— వివిధ మంత్రాలను, ఆరు విధాలుగా స్థాపనతో కూడిన విధానాన్ని నేర్పిస్తాను.

ఈశ్వరుడు ఇలా చెప్పారు— బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరీ దేవతల త్రిఖండాన్ని వివరంగా చెప్పుతాను.

త్వరితాపూజాదిః ఈశ్వర ఉవాచ । ఓం గుహ్యకుబ్జికే హుం ఫట్మమ సర్వోపద్రవాన్ యన్త్రమన్త్రతన్త్రచూర్ణప్రయోగాదికం యేన కృతం కారితం కురుతే కరిష్యతి కారయిష్యతి తాన్ సర్వాన్ హన ౨ దంష్ట్రాకరాలిని హ్రైం హ్రీం హుం గుహ్యకుబ్జికాయై ద్వాహా । హ్రౌం ఓం ఖే(౧) వోం గుహ్యకుబ్జికాయై నమః హ్రీం సర్వజనక్షోభణీ జనానుకర్షిణీ తతః ।౧౪౭.౦౦౧ ఓం ఖేం ఖ్యాం(౨), సర్వజనవశఙ్కరీ తథా స్యాజ్జనమోహినీ ॥౧౪౭.౦౦౧ ఓం ఖ్యౌం(౩) సర్వజనస్తమ్భనీ ఐం ఖం ఖ్రాం క్షోభణీ తథా ।౧౪౭.౦౦౨ టిప్పణీ ౧ క్రీం ఖ ఖ యే ఖ్రౌం ఇతి ఛ.. ౨ ఓం ఖ ఖ్యాం ఇతి ఛ.. । ఓం స్ఫూం ఇతి గ.. ౩ ఓం ఖ ఖ్రౌం ఇతి ఛ.. । ఓం స్ఫైం ఇతి ఝ.. ఐం త్రితత్త్వం వీజం శ్రేష్ఠఙ్కులం పఞ్చాక్షరీ తథా ॥౧౪౭.౦౦౨ ఫం శ్రీం క్షీం శ్రీం హ్రీం క్షేం వచ్ఛే క్షే క్షే హ్రూం ఫఠ్రీం నమః । ఓం హ్రాం క్షే వచ్ఛే క్షే క్షో హ్రీం ఫట్నవేయం త్వరితా పునర్జ్ఞేయార్చితా జయే హ్రీం సింహాయేత్యాసనం స్యాథ్రీం క్షే హృదయమీరితం ।౧౪౭.౦౦౩ వచ్ఛేఽథ శిరసే స్వాహా త్వరితాయాః శివః స్మృతః ॥౧౪౭.౦౦౩ క్షేం హ్రీం శిఖాయై వౌషట్స్యాద్భవేత్క్షేం కవచాయ హుం ।౧౪౭.౦౦౪ హ్రూం నేత్రత్రయాయ వౌషఠ్రీమన్తఞ్చ ఫడన్తకం ॥౧౪౭.౦౦౪ హ్రీం కారీ(౧) ఖేచరీ చణ్డా ఛేదనీ క్షోభణీ క్రియా ।౧౪౭.౦౦౫ క్షేమకారీ చ హ్రీం కారీ ఫట్కారీ నవశక్తయః ॥౧౪౭.౦౦౫ అథ దూరీః ప్రవక్ష్యామి పూజ్యా ఇన్ద్రాదిగాశ్చ తాః ।౧౪౭.౦౦౬ హ్రీం నలే బహుతుణ్డే(౨) చ ఖగే హ్రీం(౩) ఖేచరే జ్వలాని జ్వల ఖ ఖే ఛ ఛే శవవిభీషణే(౪) చ ఛే చణ్డే ఛేదని కరాలి ఖ ఖే ఛే క్షే ఖరహాఙ్గీ హ్రీమ్ । క్షే వక్షే కపిలే హ క్షే హ్రూం క్రూన్తేజోవతి రౌద్రి మాతః హ్రీం ఫే వే ఫే ఫే వక్రే వరీ ఫే । పుటి పుటి ఘోరే హ్రూం ఫట్(౫) బ్రహ్మవేతాలి మధ్యే గుహ్యాఙ్గాని చ తత్త్వాని త్వరితాయాః పునర్వదే ॥౧౪౭.౦౦౬ హ్రౌం హ్రూం హః(౬) హృదయే ప్రోక్తం హోం హశ్చ శిరః స్మృతం ।౧౪౭.౦౦౭ ఫాం జ్వల జ్వలేతి చ శిఖా వర్మ ఇలే హ్రం హుం హుం ॥౧౪౭.౦౦౭ టిప్పణీ ౧ క్రీం కారో ఇతి ఛ.. ౨ హ్రీం నలే వజ్రతుణ్డే ఇతి జ.. ౩ ఖగే క్రీమితి ఛ.. ౪ శరవిభీషణే ఇతి జ.. ౫ క్రూం ఫటితి ఛ.. ౬ క్రీం హ్రూం హ ఇతి ఛ.. క్రోం క్షూం శ్రీం నేత్రమిత్యుక్తం క్షౌం అస్త్రం వై తతశ్చ ఫఠుం ఖే వచ్ఛే క్షేః హ్రీం క్షేం హుం ఫట్వా హుం శిరశ్చైవ మధ్యే స్యాత్పూర్వాదౌ ఖే సదాశివే ।౧౪౭.౦౦౮ వ ఈశః ఛే మనోన్మానీ మక్షే తార్క్షో హ్రీం చ మాధవః ॥౧౪౭.౦౦౮ క్షేం బ్రహ్మా హుం తథాదిత్యో దారుణం ఫట్స్మృతాః సదా

ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు — ఓ గుహ్యకుబ్జికే! నీ మహాశక్తితో, ఎవరు యంత్రాలు, మంత్రాలు, తంత్రాలు, పొడి మందులు వాడి, చెడు పనులు చేసినా, చేయించుకున్నా, చేయబోతున్నా, చేయించబోతున్నా, వారందరినీ నీవు నాశనం చేయాలి. దంతాల్లా భయంకరమైనవాడివి, హ్రైం, హ్రీం, హుం, గుహ్యకుబ్జికాయై, ద్వాహా! హ్రౌం, ఓం, ఖే, వోం, గుహ్యకుబ్జికాయై నమః. హ్రీం, జనులను కదిలించేవాడివి, వారిని ఆకర్షించేవాడివి. ఓం, ఖే, ఖ్యాం, జనులను వశపరిచేవాడివి, మాయలో పడేసేవాడివి. ఓం, ఖ్యౌం, జనులను స్థంభింపజేసేవాడివి, ఐం, ఖం, ఖ్రాం, కదిలించేవాడివి. ఐం అనే త్రితత్త్వం, ఉత్తమమైన వంశవీజం, ఐదు అక్షరాల మంత్రం. ఫం, శ్రీం, క్షీం, శ్రీం, హ్రీం, క్షే, వచ్చే, క్షే, క్షే, హ్రూం, ఫట్, హ్రీం నమః. ఓం, హ్రాం, క్షే, వచ్చే, క్షే, క్షో, హ్రీం, ఫట్, నవేయం, త్వరితా మళ్ళీ జ్ఞాపకం చేసుకొని పూజించాలి. హ్రీం, సింహాయేత్యాసనం, హ్రీం, క్షే, హృదయమని చెప్పాలి. వచ్చే, తలపై స్వాహా, త్వరితాయ శివుడు అని గుర్తించాలి. క్షే, హ్రీం, జటలకు వౌషట్, క్షే, కవచానికి హుం. హ్రూం, మూడు కళ్లకు వౌషట్, హ్రీం మంత్రము, ఫట్ అంతం. హ్రీం, కారి, ఖేచరి, చండా, చేదని, క్షోభని, క్రియ, క్షేమకారి, హ్రీం కారి, ఫట్ కారి — ఇవి తొమ్మిది శక్తులు. ఇప్పుడు దూరి శక్తులను చెబుతాను, ఇంద్రాది దేవతలు పూజించేవి. హ్రీం, నలే, బహు తుండే, ఖగే, హ్రీం, ఖేచరే, జ్వాలలు, జ్వలించు, ఖ, ఖే, చే, శవ భయంకరమైనవారు, చే, చండే, చేదని, కరాళి, ఖ, ఖే, చే, క్షే, ఖరహాంగి, హ్రీం, క్షే, వక్షే, కపిలే, హ, క్షే, హ్రూం, క్రూర తేజోమతి, రౌద్రీ, మాతా, హ్రీం, ఫే, వే, ఫే, ఫే, వక్రే, వరీ, ఫే, పుటి, పుటి, ఘోరే, హ్రూం, ఫట్, బ్రహ్మవేతాళి మధ్యలో. గుహ్యాంగాలు, తత్త్వాలు, త్వరితాయ గురించి మళ్ళీ చెబుతాను. హ్రౌం, హ్రూం, హః, హృదయానికి చెప్పాలి, హోం, హః తలకి గుర్తించాలి. ఫాం, జ్వల జ్వల అని జటలకు, వర్మకు, ఇలే, హ్రం, హుం, హుం. క్రోం, క్షూం, శ్రీం, కళ్లకు, క్షౌం, అస్త్రానికి, ఫట్, హుం, ఖే, వచ్చే, క్షే, హ్రీం, క్షే, హుం, ఫట్. హుం తలలో, మధ్యలో, పూర్వం ఖే, సదాశివుడు. వా, ఈశ, చే, మనోన్మానీ, మక్షే, తార్క్ష, హ్రీం, మాధవుడు. క్షే, బ్రహ్మా, హుం, ఆదిత్యుడు, దారుణం, ఫట్ అని ఎప్పుడూ గుర్తించాలి.

మన్వన్తరాణి అగ్నిరువాచ మన్వన్తరాణి వక్ష్యామి ఆద్యాః స్వాయమ్భువో మనుః ।౧౫౦.౦౦౧ అగ్నీధ్రాద్యాస్తస్య సుతా యమో నామ తదా సురాః ॥౧౫౦.౦౦౧ ఔర్వాద్యాశ్చ సప్తర్షయ ఇన్ద్రశ్చైవ శతక్రతుః ।౧౫౦.౦౦౨ పారావతాః సతుషితా దేవాః స్వారోచిషేఽన్తరే ॥౧౫౦.౦౦౨ విపశ్చిత్తత్ర దేవేన్ద్ర ఊర్జస్తమ్భాదయో ద్విజాః ।౧౫౦.౦౦౩ చైత్రకిమ్పురుషాః పుత్రాస్తృతీయశ్చోత్తోతమో మనుః ॥౧౫౦.౦౦౩ సుశాన్తిరిన్ద్రో దేవాశ్చ సుధామాద్యా వశిష్ఠజాః ।౧౫౦.౦౦౪ సప్తర్షయోఽజాద్యాః పుత్రాశ్చతుర్థస్తామసీ మనుః ॥౧౫౦.౦౦౪ స్వరూపాద్యాః సురగణాః శిఖిరిన్ద్రః సురేశ్వరః ।౧౫౦.౦౦౫ జ్యోతిర్ధామాదయో విప్రా నవ ఖ్యాతిముఖాః సుతాః ॥౧౫౦.౦౦౫ రైవతే వితథశ్చేన్ద్రో అమితాభాస్తథా సురాః ।౧౫౦.౦౦౬ హిరణ్యరోమాద్యా మునయో(౧) బలబన్ధాదయః సుతాః ॥౧౫౦.౦౦౬ మనోజవశ్చాక్షుషేఽథ ఇన్ద్రః స్వాత్యాదయః సురాః ।౧౫౦.౦౦౭ సుమేధాద్యా మహర్షయః పురుప్రభృతయః సుతాః ॥౧౫౦.౦౦౭ వివస్వతః సుతో విప్రః శ్రాద్ధదేవో మనుస్తతః ।౧౫౦.౦౦౮ ఆదిత్యవసురుద్రాద్యా దేవా ఇన్ద్రః పురన్దరః ॥౧౫౦.౦౦౮ వశిష్ఠః కాశ్యపోఽథాత్రిర్జమదగ్నిః సగోతమః ।౧౫౦.౦౦౯ విశ్వామిత్రభరద్వాజౌ మునయః సప్త సామ్ప్రతం ॥౧౫౦.౦౦౯ ఇక్ష్వాకుప్రముఖాః పుత్రా అంశేన హరిరాభవత్ ।౧౫౦.౦౧౦ స్వాయమ్భువే మానసోఽభూదజితస్తదనన్తరే ॥౧౫౦.౦౧౦ సత్యో హరిర్దేవదరో వైకుణ్ఠో వామనః క్రమాత్ ।౧౫౦.౦౧౧ ఛాయాజః సూర్యపుత్రస్తు భవితా చాష్టమో మనుః ॥౧౫౦.౦౧౧ పూర్వస్య చ సవర్ణోఽసౌ సావర్ణిర్భవితాష్టమః ।౧౫౦.౦౧౨ సుతపాద్యా దేవగణా దీప్తిమద్ద్రౌణికాదయః ॥౧౫౦.౦౧౨ మునయో బలిరిన్ద్రశ్చ విరజప్రముఖాః సుతాః ।౧౫౦.౦౧౩ నవమో దక్షసావర్ణిః పారాద్యాశ్చ తదా సురాః(౨) ॥౧౫౦.౦౧౩ ఇన్ద్రశ్చైవాద్భుతస్తేషాం సవనాద్యా ద్విజోత్తమాః ।౧౫౦.౦౧౪ ధృతకేత్వాదయః పుత్రా బ్రహ్మసావర్ణిరిత్యతః ॥౧౫౦.౦౧౪ సుఖాదయో దేవగణాస్తేషాం శాన్తిః శతక్రతుః ।౧౫౦.౦౧౫ టిప్పణీ ౧ హిరణ్యరోమాద్యా ఋషయ ఇతి ఞ.. ౨ తథా సురా ఇతి ఛ.. హవిష్యాద్యాశ్చ మునయః సుక్షేత్రాద్యాశ్చ తత్సుతాః ॥౧౫౦.౦౧౫ ధర్మసావర్ణికశ్చాథ విహఙ్గాద్యాస్తదా సురాః ।౧౫౦.౦౧౬ గణేశశ్చేన్ద్రో నశ్చరాద్యా మునయః పుత్రకామయోః ॥౧౫౦.౦౧౬ సర్వత్రగాద్యా రుద్రాఖ్యః సావర్ణిభవితా మనుః ।౧౫౦.౦౧౭ ఋతధామా సురేన్ద్రశ్చ హరితాద్యాశ్చ దేవతాః ॥౧౫౦.౦౧౭ తపస్యాద్యాః సప్తర్షయః సుతా వై దేవవన్ముఖాః ।౧౫౦.౦౧౮ మనుస్త్రయోదశో రౌచ్యః సుత్రామాణాదయః సురాః ॥౧౫౦.౦౧౮ ఇన్ద్రో దివస్పతిస్తేషాం దానవాదివిమర్దనః ।౧౫౦.౦౧౯ నిర్మోహాద్యాః సప్తర్షయశ్చిత్రసేనాదయః సుతాః ॥౧౫౦.౦౧౯ మనుశ్చతుర్దశో భౌత్యః శుచిరిన్ద్రో భవిష్యతి ।౧౫౦.౦౨౦ చాక్షుషాద్యాః సురగణా అగ్నిబాహ్ణాదయో ద్విజాః ॥౧౫౦.౦౨౦ చతుర్దశస్య భౌత్యస్య పుత్రా ఊరుముఖా మనోః ।౧౫౦.౦౨౧ ప్రవర్తయన్తి వేదాంశ్చ భువి సప్తర్షయో దివః ॥౧౫౦.౦౨౧ దేవా యజ్ఞభుజస్తే తు భూః పుత్రైః పరిపాల్యతే ।౧౫౦.౦౨౨ బ్రహ్మణో దివసే బ్రహ్మన్మనవస్తు చతుర్దశ ॥౧౫౦.౦౨౨ మన్వాద్యాశ్చ హరిర్వేదం ద్వాపరాన్తే విభేద సః ।౧౫౦.౦౨౩ ఆద్యో వేదశ్చతుష్పాదః శతసాహస్రసమ్మితః ॥౧౫౦.౦౨౩ ఏకశ్చాసీద్యజుర్వేదస్తం చతుర్ధా వ్యకల్పయత్ ।౧౫౦.౦౨౪ ఆధ్వర్యవం యజుర్భిస్తు ఋగ్భిర్హోత్రం తథా మునిః ॥౧౫౦.౦౨౪ ఔద్గాత్రం సామభిఓశ్చక్రే బ్రహ్మత్వఞ్చాప్యథర్వభిః ।౧౫౦.౦౨౫ ప్రథమం వ్యాసశిష్యస్తు పైలో హ్యృగ్వేదపారగః ॥౧౫౦.౦౨౫ ఇన్ద్రః ప్రమతయే ప్రాదాద్వాస్కలాయ చ సంహితాం ।౧౫౦.౦౨౬ బౌధ్యాదిభ్యో దదౌ సోపి చతుర్ధా నిజసంహితాం ॥౧౫౦.౦౨౬ యజుర్వేదతరోః శాఖాః సప్తవింశన్మహామతిః ।౧౫౦.౦౨౭ వైశమ్పాయననామాసౌ వ్యాసశిష్యశ్చకార వై ॥౧౫౦.౦౨౭ కాణ్వా వాజసనేయాద్యా యాజ్ఞవల్క్యాదిభిః స్మృతాః ।౧౫౦.౦౨౮ సామవేదతరోః శాఖా వ్యాసశిష్యః సజైమినిః ॥౧౫౦.౦౨౮ సుమన్తుశ్చ సుకర్మా చ ఏకైకాం సంహితాం తతః ।౧౫౦.౦౨౯ గృహ్ణతే చ సుకర్మాఖ్యః సహస్రం సంహితాం గురుః ॥౧౫౦.౦౨౯ సుమన్తుశ్చాథర్వతరుం వ్యాసశిష్యో విభేద తం ।౧౫౦.౦౩౦ శిష్యానధ్యాపయామాస పైప్యలాదాన్ సహస్రశః ॥౧౫౦.౦౩౦ పురాణసంహితాం చక్రే సుతో వ్యాసప్రసాదతః

అగ్ని ఇలా అన్నాడు — మన్వంతరాలను వివరంగా చెబుతాను. మొదటి మనువు స్వాయంభువుడు. అతనికి అగ్నీధ్రుడు మొదలైన కుమారులు, యముడు అనే దేవతలు, ఔర్వాది సప్తర్షులు, శతక్రతువు అయిన ఇంద్రుడు. స్వారోచిషమన్వంతరంలో పారా, తుషిత దేవతలు, విపశ్చిత్ అనే దేవేంద్రుడు, ఊర్జస్తంభుడు మొదలైన బ్రాహ్మణులు, చైత్ర, కింపురుషులు కుమారులు, ఉత్తముడు మూడవ మనువు. సుషాంతి ఇంద్రుడు, సుధామ మొదలైన వశిష్ఠుని సంతానం దేవతలు, అజాది సప్తర్షులు, తామసమన్వంతరంలో స్వరూపాది దేవతలు, శిఖి ఇంద్రుడు, జ్యోతిర్ధామాది బ్రాహ్మణులు, నవమంది ప్రసిద్ధ కుమారులు. రైవతమన్వంతరంలో వితథుడు ఇంద్రుడు, అమితాభ దేవతలు, హిరణ్యరోమాది ఋషులు, బలబంధుడు మొదలైన కుమారులు. మనోజవుడు చాక్షుషమన్వంతరంలో ఇంద్రుడు, స్వాతి మొదలైన దేవతలు, సుమేధాది మహర్షులు, పురు మొదలైన కుమారులు. వివస్వంతుని కుమారుడు శ్రాద్ధదేవుడు మనువు, ఆదిత్య, వసు, రుద్రాది దేవతలు, ఇంద్రుడు పురందరుడు. వశిష్ఠుడు, కాశ్యపుడు, అత్రి, జమదగ్ని, గౌతముడు, విశ్వామిత్రుడు, భరద్వాజుడు — ఇవే ఇప్పటి సప్తర్షులు. ఇక్ష్వాకుడు మొదలైన కుమారులు, హరి భాగంగా అవతరించాడు. స్వాయంభువమన్వంతరంలో మానసుడు జితుడు, తర్వాత సత్యుడు, హరి, దేవదరుడు, వైకుంఠుడు, వామనుడు. ఛాయాజుడు సూర్యుని కుమారుడు, అతడు ఎనిమిదవ మనువు అవుతాడు. పూర్వం సావర్ణుడు, తరువాత సావర్ణి ఎనిమిదవ మనువు. సుతపుడు మొదలైన దేవతలు, దీప్తిమాన్, ద్రౌణికుడు మొదలైన ఋషులు, బలి ఇంద్రుడు, విరజుడు మొదలైన కుమారులు. తొమ్మిదవ మనువు దక్షసావర్ణి, పారా మొదలైన దేవతలు, అద్భుతుడు ఇంద్రుడు, సవనాది బ్రాహ్మణులు, ధృతకేతు మొదలైన కుమారులు, బ్రహ్మసావర్ణి మనువు. సుఖాది దేవతలు, శాంతి ఇంద్రుడు. హవిష్యాది ఋషులు, సుక్షేత్రాది కుమారులు. ధర్మసావర్ణి మనువు, విహంగాది దేవతలు, గణేశుడు ఇంద్రుడు, నశ్చరాది ఋషులు, సర్వత్రగుడు మొదలైన కుమారులు. రుద్రుడు సావర్ణి మనువు అవుతాడు. ఋతధాముడు ఇంద్రుడు, హరితాది దేవతలు, తపస్యాది సప్తర్షులు, దేవవన్ మొదలైన కుమారులు. పదమూడవ మనువు రౌచ్యుడు, సుత్రామణుడు మొదలైన దేవతలు, ఇంద్రుడు దివస్పతి, దానవాది శత్రువులను నాశనం చేసే వాడు. నిర్మోహాది సప్తర్షులు, చిత్రసేనాది కుమారులు. పద్నాలుగవ మనువు భౌత్యుడు, శుచి ఇంద్రుడు. చాక్షుషాది దేవతలు, అగ్నిబాహుడు మొదలైన ఋషులు. భౌత్యమన్వంతరంలో ఊరు మొదలైన కుమారులు. వీరు భూమిపై వేదాలను ప్రచారం చేస్తారు, సప్తర్షులు స్వర్గంలో ఉంటారు. దేవతలు యజ్ఞఫలాన్ని పొందుతారు, భూమిని కుమారులు పాలిస్తారు. బ్రహ్మదినంలో పద్నాలుగు మనువులు ఉంటారు. ప్రతి మన్వంతరాంతంలో హరి వేదాన్ని విడగొడతాడు. మొదటి వేదం నాలుగు భాగాలుగా, లక్ష శ్లోకాలుగా ఉండేది. ఒకే యజుర్వేదాన్ని నాలుగు భాగాలుగా విభజించాడు. యజుర్వేదాన్ని యజుర్మంత్రాలతో, ఋగ్వేదాన్ని హోత్రముతో, సామవేదాన్ని సామములతో, అథర్వవేదాన్ని బ్రహ్మతో ఏర్పరిచాడు. మొదటి వ్యాసశిష్యుడు పైలు ఋగ్వేదాన్ని నేర్చుకున్నాడు. ఇంద్రుడు ప్రమతయకు, వాస్కలుడు సంహితను అందుకున్నాడు. బౌధ్యాది వారికి కూడా సంహితను ఇచ్చాడు. యజుర్వేదానికి ఇరవైఏడు శాఖలు, వైశంపాయనుడు వ్యాసశిష్యుడు చేశాడు. కాణ్వ, వాజసనేయాది శాఖలు యాజ్ఞవల్క్యాది వారు చెప్పినవి. సామవేదానికి వ్యాసశిష్యుడు జైమినీ శాఖను చేశాడు. సుమంతుడు, సుకర్ముడు ఒక్కొక్క సంహితను తీసుకున్నారు. సుకర్ముడు వెయ్యి సంహితలు నేర్చుకున్నాడు. సుమంతుడు అథర్వవేదాన్ని వ్యాసశిష్యుడిగా విభజించాడు. పైప్యలాది వేలాది శిష్యులకు బోధించాడు. వ్యాసుని అనుగ్రహంతో పురాణ సంహితను తయారు చేశాడు.

అథ సప్తపఞ్చాశదధికశతతమోఽధ్యాయః శావాశౌచాదిః పుష్కర ఉవాచ ప్రేతశుద్ధిం ప్రవక్ష్యామి సూతికాశుధ్హిమేవ చ ।౧౫౭.౦౦౧ దశాహం శావమాశౌచం సపిణ్దేషు విధీయతే ॥౧౫౭.౦౦౧ జననే చ తథా శుద్ధిర్బ్రాహ్మణానాం భృగూత్తమ ।౧౫౭.౦౦౨ ద్వాదశాహేన రాజన్యః పక్షాద్వైశ్యోఽథ మాసతః ॥౧౫౭.౦౦౨ శూద్రోఽనులోమతో దాసే స్వామితుల్యన్త్వశౌచకం ।౧౫౭.౦౦౩ షట్భిస్త్రిభిరథైకేన క్షత్రవిట్శూద్రయోనిషు ॥౧౫౭.౦౦౩ బ్రాహ్మణః శుద్ధిమాప్నోతి క్షత్రియస్తు తథైవ చ ।౧౫౭.౦౦౪ విట్శూద్రయోనేః శుద్ధిః స్యాత్క్రమాత్పరశురామక ॥౧౫౭.౦౦౪ షడ్రాత్రేణ త్రిరాత్రేణ షడ్భిః శూద్రే తథా విశః ।౧౫౭.౦౦౫ ఆదన్తజననాత్సద్య ఆచూడాన్నైశికీ శ్రుతిః(౧) ॥౧౫౭.౦౦౫ త్రిరాత్రమావ్రతాదేశాద్దశరాత్రమతః పరం ।౧౫౭.౦౦౬ ఊనత్రైవార్షికే శూద్రే పఞ్చాహాచ్ఛుద్ధిరిష్యతే ॥౧౫౭.౦౦౬ ద్వాదశాహేనే శుద్ధిః స్యాదతీతే వత్సరత్రయే ।౧౫౭.౦౦౭ గతైః సంవత్సరైః షడ్భిః శుద్ధిర్మాసేన కీర్తితా ॥౧౫౭.౦౦౭ స్త్రీణామకృతచూడానాం విశుద్ధిర్నైశికీ స్మృతా ।౧౫౭.౦౦౮ తథా చ కృతచుడానాం త్ర్యహాచ్ఛుద్ధ్యన్తి బాన్ధవాః ॥౧౫౭.౦౦౮ వివాహితాసు నాశౌచం పితృపక్షే విధీయతే ।౧౫౭.౦౦౯ పితుర్గృహే ప్రసూతానాం విశుద్ధిర్నైశికీ స్మృతా ॥౧౫౭.౦౦౯ సూతికా దశరాత్రేణ శుద్ధిమాప్నోతి నాన్యథా ।౧౫౭.౦౧౦ వివాహితా హి చేత్కన్యా మ్రియతే పితృవేశ్మని ॥౧౫౭.౦౧౦ తస్యాస్త్రిరాత్రాచ్ఛుద్ధ్యన్తి బాన్ధవా నాత్ర సంశయః ।౧౫౭.౦౧౧ సమానం లబ్ధశౌచన్తు ప్రథమేన సమాపయేత్ ॥౧౫౭.౦౧౧ అసమానం ద్వితీయేన ధర్మరాజవచో యథా ।౧౫౭.౦౧౨ దేశాన్తరస్థః శ్రుత్వా తు కుల్యాణాం మరణోద్భవౌ ॥౧౫౭.౦౧౨ యచ్ఛేషం దశరాత్రస్య తావదేవశుచిర్భవేత్ ।౧౫౭.౦౧౩ అతీతే దశరాత్రే తు త్రిరాత్రమశుచిర్భవేత్ ॥౧౫౭.౦౧౩ తథా సంవత్సరేఽతీతే స్నాత ఏవ విశుద్ధ్యతి ।౧౫౭.౦౧౪ మాతామహే తథాతీతే ఆచార్యే చ తథా మృతే ॥౧౫౭.౦౧౪ రాత్రిభిర్మాసతుల్యాభిర్గర్భస్రావే విశోధనం ।౧౫౭.౦౧౫ సపిణ్డే బ్రాహ్మణే వర్ణాః సర్వ ఏవావిశేషతః ॥౧౫౭.౦౧౫ టిప్పణీ ౧ ఆచడాన్నైశికీ తథేతి ట.. దశరాత్రేణ శుద్ధ్యన్తి ద్వాదశాహేన భూమిపః ।౧౫౭.౦౧౬ వైశ్యాః పఞ్చదశాహేన శూద్రా మాసేన భార్గవ ॥౧౫౭.౦౧౬ ఉచ్ఛిష్టసన్నిధావేకం తథా పిణ్డం నివేదయేత్ ।౧౫౭.౦౧౭ కీర్తయేచ్చ తథా తస్య నమగోత్రే సమాహితః ॥౧౫౭.౦౧౭ భుక్తవత్సు ద్విజేన్ద్రేషు పూజితేషు ధనేన చ(౧) ।౧౫౭.౦౧౮ విసృష్టాక్షతతోయేషు గోత్రనామానుకీర్తనైః ॥౧౫౭.౦౧౮ చతురఙ్గులవిస్తారం తత్ఖాతన్తావదన్తరం ।౧౫౭.౦౧౯ వితస్తిదీర్ఘం కర్తవ్యం వికర్షూణాం తథా త్రయం ॥౧౫౭.౦౧౯ వికర్షూణాం సమీపే చ జ్వాలయేజ్జ్వలనత్రయం ।౧౫౭.౦౨౦ సోమాయ వహ్నయే రామ యమాయ చ సమాసతః ॥౧౫౭.౦౨౦ జుహుయాదాహుతీః సమ్యక్సర్వత్రైవ చతుస్త్రయః ।౧౫౭.౦౨౧ పిణ్డనిర్వపణం కుర్యాత్ప్రాగ్వదేవ పృథక్పృథక్ ॥౧౫౭.౦౨౧ అన్నేన దధ్నా మధునా తథా మాంసేన పూరయేత్ ।౧౫౭.౦౨౨ మధ్యే చేదధిమాసః స్యాత్కుర్యాదభ్యధికన్తు తత్ ॥౧౫౭.౦౨౨ అథవా ద్వాదశాహేన సర్వమేతత్సమాపయేత్ ।౧౫౭.౦౨౩ సంవత్సరస్య మధ్యే చ యది స్యాదధిమాసకః ॥౧౫౭.౦౨౩ తదా ద్వాదశకే శ్రాద్ధే కార్యం తదధికం భవేత్ ।౧౫౭.౦౨౪ సంవత్సరే సమాప్తే తు శ్రాద్ధం శ్రాద్ధవదాచరేత్ ॥౧౫౭.౦౨౪ ప్రేతాయ తత ఊర్ధవం చ తస్యైవ పురుషత్రయే ।౧౫౭.౦౨౫ పిణ్డాన్ వినిర్వపేత్తద్వచ్చతురస్తు సమాహితః ॥౧౫౭.౦౨౫ సమ్పూజ్య దత్వా పృథివీ సమానా ఇతి చాప్యథ ।౧౫౭.౦౨౬ టిప్పణీ ౧ ధనేషు చేతి క.. , ఖ.. , ఘ.. , ఙ.. , ఛ.. , జ.. , ఞ.. చ యోజయేత్ప్రేతపిణ్డం తు పిణ్డేష్వన్యేషు భార్గవ ॥౧౫౭.౦౨౬ ప్రేతపాత్రం చ పాత్రేషు తథైవ వినియోజయేత్ ।౧౫౭.౦౨౭ పృథక్పృథక్ప్రకర్తవ్యం కర్మైతత్కర్మపాత్రకే ॥౧౫౭.౦౨౭ మన్త్రవర్జమిదం కర్మ శూద్రస్య తు విధీయతే ।౧౫౭.౦౨౮ సపిణ్డీకరణం స్త్రీణాం కార్యమేవం తదా భవేత్(౧) ॥౧౫౭.౦౨౮ శ్రాద్ధం కుర్యాచ్చ ప్రత్యబ్దం ప్రేతే కుమ్భాన్నమబ్దకం ।౧౫౭.౦౨౯ గఙ్గాయాః సికతా ధారా యథా వర్షతి వాసవే ॥౧౫౭.౦౨౯ శక్యా గణయితుం లోకే నత్వతీతాః పితామహాః ।౧౫౭.౦౩౦ కాలే సతతగే స్థైర్యం నాస్తి తస్మాత్క్రియాం చరేత్ ॥౧౫౭.౦౩౦ దేవత్వే యాతనాస్థానే ప్రేతః శ్రాద్ధం కృతం లభేత్ ।౧౫౭.౦౩౧ నోపకుర్యాన్నరః శోచన్ ప్రేతస్యాత్మన ఏవ వా ॥౧౫౭.౦౩౧ భృగ్వగ్నిపాశకామ్భోభిర్మృతానామాత్మఘాతినాం ।౧౫౭.౦౩౨ పతితానాం చ నాశౌచం విద్యుచ్ఛస్త్రహతాశ్చ యే ॥౧౫౭.౦౩౨ యతిబ్రతిబ్రహ్మచారినృపకారుకదీక్షితాః ।౧౫౭.౦౩౩ రాజాజ్ఞాకారిణో(౨) యే చ స్నాయాద్వై ప్రేతగామ్యపి ॥౧౫౭.౦౩౩ మైథునే కటధూమే చ సద్యః స్నానం విధీయతే ।౧౫౭.౦౩౪ ద్విజం న నిర్హరేత్(౩) ప్రేతం శూద్రేణ తు కథఞ్చన ॥౧౫౭.౦౩౪ న చ శూద్రం ద్విజేనాపి తయోర్దోషో హి జాయతే(౪) ।౧౫౭.౦౩౫ అనాథవిప్రప్రేతస్య వహనాత్స్వరగలోకభాక్ ॥౧౫౭.౦౩౫ టిప్పణీ ౧ కార్యమేవ తథా భవేదితి ఛ.. , ఙ.. , ఞ.. చ । కార్యమేతత్తథా భవేదితి ఝ.. ౨ రాజాజ్ఞాకారకా ఇతి ట.. ౩ న నిర్దహేదితి ఖ.. ౪ తయోర్దోషోఽభిజాయతే ఇతి ఙ.. సఙ్గ్రామే జయమాప్నోతి ప్రేతేఽనాథే చ కాష్ఠదః ।౧౫౭.౦౩౬ సఙ్కల్ప్య బాన్ధవం ప్రేతమపసవ్యేన తాం చితిం ॥౧౫౭.౦౩౬ పరిక్రమ్య తతః స్నానం కుర్యుః సర్వే సవాససః ।౧౫౭.౦౩౭ ప్రేతాయ చ తథా దద్యుస్త్రీంస్త్రీంశ్చైవోదకాఞ్జలీన్ ॥౧౫౭.౦౩౭ ద్వార్యశ్మని పదం దత్వా ప్రవిశేయుస్తథా గృహం ।౧౫౭.౦౩౮ అక్షతాన్నిక్షిపేద్వహ్నౌ నిమ్బపత్రం విదశ్య చ ॥౧౫౭.౦౩౮ పృథక్శయీరన్ భూమౌ చ క్రీతలబ్ధాశనో భవేత్ ।౧౫౭.౦౩౯ ఏకః పిణ్దో దశాహే తు శ్మశ్రుకర్మకరః శుచిః ॥౧౫౭.౦౩౯ సిద్ధార్థకైస్తిలైర్విద్వాన్మజ్జేద్వాసోపరం దధత్(౧) ।౧౫౭.౦౪౦ అజాతదన్తే తనయే శిశౌ గర్భస్రుతే తథా ॥౧౫౭.౦౪౦ కార్యో నైవాగ్నిసంస్కారో నైవ చాస్యోదకక్రియా ।౧౫౭.౦౪౧ చతుర్థే చ దినేకార్యస్తథాస్థ్నాం చైవ సఞ్చయః ॥౧౫౭.౦౪౧ అస్థిసఞ్చయనాదూర్ధ్వమఙ్గస్పర్శో విధీయతే

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు — మరణానంతరం, ప్రసవానంతరం శుద్ధిని వివరంగా చెబుతాను. సపిండులకు పది రోజులు శవాశౌచం పాటించాలి. జననానంతరం బ్రాహ్మణులకు శుద్ధి, రాజన్యులకు పన్నెండు రోజులు, వైశ్యులకు పక్షం, శూద్రులకు నెల రోజుల పాటు. అనులోమంగా దాసులకు యజమాని సమానంగా అశౌచం. క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర యోనిలో జన్మించినవారికి బ్రాహ్మణుడు ఆరు, మూడు, ఒక రాత్రి శుద్ధి పాటిస్తాడు. క్షత్రియుడూ అలాగే. వైశ్య, శూద్ర యోనికి క్రమంగా శుద్ధి. శడ్రాత్రులు, త్రిరాత్రులు, ఆరు రాత్రులు శూద్ర, వైశ్యులకు. పండంటి పిల్లలు పుట్టిన వెంటనే, ముండనం అయిన వెంటనే శుద్ధి. త్రిరాత్రులు ఆచరణ, పది రోజులు తర్వాత. ఏడాది లోపల పుట్టిన శూద్రునికి ఐదు రోజుల్లో శుద్ధి. పన్నెండు రోజుల్లో శుద్ధి, మూడు సంవత్సరాలు గడిచినవారికి. ఆరు సంవత్సరాలు గడిచితే నెలలో శుద్ధి. ముండనం చేయని స్త్రీలకు నైశికీ శుద్ధి, ముండనం చేసినవారికి మూడు రోజుల్లో బంధువులు శుద్ధి. పెళ్లైన స్త్రీ మరణిస్తే పితృవంశంలో అశౌచం ఉండదు. తండ్రి ఇంట్లో పుట్టినవారికి నైశికీ శుద్ధి. ప్రసవించిన స్త్రీకి పది రోజుల్లో శుద్ధి. పెళ్లైన కూతురు తండ్రి ఇంట్లో మరణిస్తే బంధువులు మూడు రోజుల్లో శుద్ధి. సమానమైన శౌచాన్ని మొదటితో ముగించాలి. అసమానమైతే రెండవదాని ప్రకారం, ధర్మరాజు చెప్పినట్టు. ఇతర ప్రాంతంలో ఉన్నవారు బంధువుల మరణం విన్నప్పుడు మిగిలిన పది రోజులు మాత్రమే అశౌచంగా ఉండాలి. పది రోజులు దాటి ఉంటే మూడు రోజులు అశౌచంగా ఉండాలి. సంవత్సరం దాటి ఉంటే స్నానం చేస్తే శుద్ధి. మామ, గురువు మరణించినప్పుడు కూడా. గర్భస్రావంలో నెల రోజుల రాత్రులు శుద్ధి. సపిండ బ్రాహ్మణులకు అన్ని వర్ణాలకు ఒకే విధంగా. పది రోజుల్లో శుద్ధి, భూమిపులకు పన్నెండు రోజులు, వైశ్యులకు పదిహేను రోజులు, శూద్రులకు నెల రోజుల పాటు. భోజనం చేసినవారి సమక్షంలో ఒక పిండం సమర్పించాలి. అతని గోత్రనామాన్ని చెప్పాలి. ద్విజులు భోజనం చేసిన తర్వాత, ధనం సమర్పించిన తర్వాత, అక్షతాలు, నీరు సమర్పించి, గోత్రనామాన్ని చెప్పాలి. నాలుగు అంగుళాల వెడల్పు, అంతదూరం, విటస్తి పొడవుగా చేయాలి. పక్కన మూడు అగ్నులు వెలిగించాలి. సోమ, అగ్ని, యమునకు సమర్పించాలి. ప్రతి చోట మూడు అహుతులు సమర్పించాలి. పిండప్రదానం వేర్వేరుగా చేయాలి. అన్నం, పెరుగు, తేనె, మాంసంతో పిండాలు చేయాలి. మధ్యలో అధిక మాసం ఉంటే అదనంగా చేయాలి. లేకపోతే పన్నెండు రోజుల్లో ముగించాలి. సంవత్సరం మధ్యలో అధిక మాసం ఉంటే పన్నెండు శ్రాద్ధాల్లో అదనంగా చేయాలి. సంవత్సరం పూర్తయిన తర్వాత శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి. తరువాత మూడు తరాలకు పిండాలు సమర్పించాలి. పిండాలను వేర్వేరుగా సమర్పించాలి. భూమిని సమర్పించి సమానంగా అని చెప్పాలి. ప్రేతపిండాన్ని ఇతర పిండాల్లో కలపాలి. ప్రేతపాత్రాన్ని ఇతర పాత్రల్లో కలపాలి. ప్రతి పాత్రలో వేర్వేరుగా చేయాలి. మంత్రం లేకుండా శూద్రులకు ఈ విధంగా చేయాలి. స్త్రీలకు సపిండీకరణం కూడా ఇలానే చేయాలి. ప్రతి సంవత్సరం శ్రాద్ధం చేయాలి, ప్రేతకు కుంభంలో అన్నం సమర్పించాలి. గంగానదిలోని ఇసుక ధారలు ఎంత వర్షం పడినా లెక్కించగలిగినా, గత పితామహులను లెక్కించలేరు. కాలం ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండదు, అందుకే కర్మ చేయాలి. దేవతల స్థితిలో, యాతనాస్థానంలో ఉన్న ప్రేతకు శ్రాద్ధం చేసిన ఫలం లభిస్తుంది. బాధతో, దుఃఖంతో శ్రాద్ధం చేయకూడదు. భృగు, అగ్ని, పాశ, నీటిలో మృతులైనవారికి, ఆత్మహత్య చేసుకున్నవారికి, పతితులకూ అశౌచం ఉండదు. విద్యుద్గాతులైనవారికి, యతులు, వ్రతులు, బ్రహ్మచారులు, రాజాజ్ఞను పాటించినవారు, స్నానం చేసినవారు, ప్రేతగామి అయినా కూడా. మైథునంలో, పొగలో స్నానం వెంటనే చేయాలి. ద్విజుడు శూద్రుడి మృతదేహాన్ని తాకకూడదు. శూద్రుడు ద్విజుని మృతదేహాన్ని తాకకూడదు. ఇద్దరూ తాకితే దోషం కలుగుతుంది. అనాథ ద్విజుని మృతదేహాన్ని మోయడానికైతే స్వర్గం లభిస్తుంది. యుద్ధంలో గెలుపు కూడా లభిస్తుంది. అనాథ ప్రేతను కాష్టంతో మోయడానికీ ఫలం. బంధువును ప్రేతంగా భావించి అపసవ్యంగా చితిని ప్రదక్షిణ చేసి, అందరూ స్నానం చేయాలి. ప్రేతకు మూడు నీళ్ళు సమర్పించాలి. ఇంటి గుమ్మంలో కాళ్లు పెట్టి, ఇంట్లోకి ప్రవేశించాలి. అక్షతలు అగ్నిలో వేసి, నింబాకును నమిలి, భూమిపై వేరుగా పడుకోవాలి, కొనుగోలు చేసిన భోజనం చేయాలి. పది రోజుల్లో ఒక పిండం, శ్మశ్రుకర్మ చేసినవాడు శుద్ధి. సిద్ధార్థకాలు, తిలాలతో, ముంచి, వస్ర్త్రం పై వేసి. పుట్టకపోయిన పిల్లలకు, గర్భస్రావంలో అగ్ని సంస్కారం, నీళ్ళు సమర్పించకూడదు. నాలుగవ రోజున ఎముకలు సేకరించాలి. ఎముకలు సేకరించిన తర్వాత శరీరాన్ని తాకవచ్చు.

అధ్యాయ {౧౫౯} అథైకోనషష్ట్యధికశతతమోఽధ్యాయః అసంస్కృతాదిశౌచం పుష్కర ఉవాచ సంస్కృతస్యాసంస్కృతస్య స్వర్గో మోక్షో హరిమ్మృతేః ।౧౫౯.౦౦౧ అస్థ్నాఙ్గఙ్గామ్భసి క్షేపాత్ప్రేతస్యాభ్యుదయో భవేత్ ॥౧౫౯.౦౦౧ గఙ్గాతోయే నరస్యాస్థి యావత్తావద్దివి స్థితిః ।౧౫౯.౦౦౨ ఆత్మనస్త్యాగినాం నాస్తి పతితానాం తథా క్రియా ॥౧౫౯.౦౦౨ తేషామపి తథా గాఙ్గే తోయేఽస్థ్నాం పతనం హితం ।౧౫౯.౦౦౩ తేషాం దత్తం జలం చాన్నం గగనే తత్ప్రలీయతే ॥౧౫౯.౦౦౩ అనుగ్రహేణ మహతా ప్రేతస్య పతితస్య చ ।౧౫౯.౦౦౪ నారాయణబలిః కార్యస్తేనానుగ్రహమశ్నుతే ॥౧౫౯.౦౦౪ అక్షయః పుణ్డరీకాక్షస్తత్ర దత్తం న నశ్యతి ।౧౫౯.౦౦౫ పతనాత్త్రాయతే యస్మాత్తస్మాత్పాత్రం జనార్దనః ॥౧౫౯.౦౦౫ పతతాం భుక్తిముక్త్యాదిప్రద ఏకో హరిర్ధ్రువం ।౧౫౯.౦౦౬ దృష్ట్వా లోకాన్మ్రియమాణాన్ సహాయం ధర్మమాచరేత్ ॥౧౫౯.౦౦౬ మృతోఽపి బాన్ధవః శక్తో నానుగన్తుం నరం మృతం ।౧౫౯.౦౦౭ జాయావర్జం హి సర్వస్య యామ్యః పన్థా విభిద్యతే(౧) ॥౧౫౯.౦౦౭ ధర్మ ఏకో(౨) వ్రజత్యేనం యత్ర క్వచన గామినం ।౧౫౯.౦౦౮ శ్వః కార్యమద్య కుర్వీత పూర్వాహ్ణే చాపరాహ్ణికం ॥౧౫౯.౦౦౮ న హి ప్రతీక్షతే మృత్యుః కృతః వాస్య న వా కృతం ।౧౫౯.౦౦౯ క్షేత్రాపణగృహాసక్తమన్యత్రగతమానసం ॥౧౫౯.౦౦౯ వృకీవీరణమాసాద్య మృత్యురాదాయ గచ్ఛతి ।౧౫౯.౦౧౦ న కాలస్య ప్రియః కశ్చిద్ద్వేష్యశ్చాస్య న విద్యతే ॥౧౫౯.౦౧౦ ఆయుష్యే కర్మణి క్షీణే ప్రసహ్య హరితే జనం ।౧౫౯.౦౧౧ నాప్రాప్తకాలో మ్రియతే విద్ధః శరశతైరపి ॥౧౫౯.౦౧౧ కుశాగ్రేణాపి సంస్పృష్టః ప్రాప్తకాలో న జీవతి ।౧౫౯.౦౧౨ - - - - - -- - -- - -- - -- - -- -- - -- ౧ పన్థా విభజ్యతే ఇతి గ.. ౨ ధర్మ ఏవేతి జ.. - - - -- - - -- - -- - -- - -- - - --- ఔషధాని(౧) న మన్త్రాద్యాస్త్రాయన్తే మృత్యునాన్వితం ॥౧౫౯.౦౧౨ వత్సవత్ప్రాకృతం కర్మ కర్తారం విన్దతి ధ్రువం ।౧౫౯.౦౧౩ అవ్యక్తాది వ్యక్తమధ్యమవ్యక్తనిధనం జగత్ ॥౧౫౯.౦౧౩ కౌమారాది యథా దేహే తథా దేహాన్తరాగమః ।౧౫౯.౦౧౪ నవమన్యద్యథా వస్త్రం గృహ్ణాత్యేవం శరీరికం ॥౧౫౯.౦౧౪ దేహీ నిత్యమవధ్యోఽయం యతః శోకం తతస్త్యజేత్

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు — సంస్కారం చేసినవారికైనా, చేయనివారికైనా మరణించినప్పుడు స్వర్గం లేదా మోక్షం లభిస్తుంది. ఎముకలు, అవయవాలు, నీటిలో వేసినప్పుడు ప్రేతునికి ఉత్తమ స్థానం లభిస్తుంది. గంగాజలంలో మానవుని ఎముకలు ఉన్నంతకాలం ఆత్మ స్వర్గంలో ఉంటుంది. త్యాగశీలులకు మాత్రమే ఫలం, పతితులకు కర్మ ఉండదు. అయినా, వారి ఎముకలు గంగాజలంలో పడితే మేలు జరుగుతుంది. వారికి సమర్పించిన నీరు, అన్నం ఆకాశంలో కలిసిపోతుంది. ప్రేతునికి, పతితునికీ దయవల్ల అనుగ్రహం లభిస్తుంది. నారాయణబలి చేయాలి, అప్పుడు అనుగ్రహం లభిస్తుంది. పుండరీకాక్షునికి సమర్పించినది ఎప్పటికీ నశించదు. పతితులను రక్షించే వాడు జనార్దనుడు. పతితులకు భోగం, మోక్షం ఇచ్చే వాడు హరిదేవుడు. మరణిస్తున్నవారిని చూసి, ధర్మాన్ని సహాయంగా చేయాలి. మరణించిన బంధువు కూడా మరణించిన వాడిని వెంటాడలేడు. భార్య తప్ప అందరికీ యమపథం వేరుగా ఉంటుంది. ధర్మమే ఒక్కటే మనిషిని ఎక్కడికైనా వెంటాడుతుంది. రేపు చేయాల్సింది ఈరోజే చేయాలి, ఉదయం చేయాల్సింది మధ్యాహ్నానికే చేయాలి. మరణం ఎదురు చూడదు, పని అయినా కాని అయినా. పొలం, మార్కెట్, ఇల్లు, ఎక్కడైనా మనసు ఉన్నా, మరణం వచ్చి తీసుకెళ్తుంది. కాలానికి ఎవ్వరూ ప్రీతిపాత్రులు కాదు, ద్వేషపాత్రులు కాదు. ఆయుష్షు, కర్మ ముగిసినప్పుడు బలవంతంగా ప్రాణాన్ని తీసుకెళ్తుంది. సమయం రాకుండా వంద బాణాలు తగిలినా మరణించరు. కుశాగ్రంతో తాకినా సమయం వచ్చినవాడు బ్రతకడు. ఔషధాలు, మంత్రాలు మరణాన్ని నివారించలేవు. దూడకు తగిన పని దూడను చేరినట్టే, కర్మ ఫలితం తప్పక దక్కుతుంది. ఈ లోకం అవ్యక్తంగా మొదలై, మధ్యలో వ్యక్తమై, చివరికి మళ్లీ అవ్యక్తమవుతుంది. బాల్యం మొదలుకొని, వయస్సు మారినట్టు, శరీరం మారుతుంది. కొత్త వస్త్రాన్ని ధరించినట్టు, ఆత్మ కొత్త శరీరాన్ని తీసుకుంటుంది. ఆత్మ శాశ్వతం, ఎవ్వరూ దాన్ని హానిచేయలేరు, అందుకే శోకం వదిలేయాలి.

అథ ద్విషష్ట్యధికశతతమోఽధ్యాయః ధర్మశాస్త్రకథనం పుష్కర ఉవాచ మనుర్విష్ణుర్యాజ్ఞవల్కో హారీతోఽత్రిర్యమోఽఙిగిరాః ।౧౬౨.౦౦౧ వసిష్ఠదక్షసంవర్తశాతాతపపరాశరాః ॥౧౬౨.౦౦౧ ఆపస్తమ్బోశనోవ్యాసాః కాత్యయనబృహస్పతీ ।౧౬౨.౦౦౨ గోతమః శఙ్ఖలిఖితౌ ధర్మమేతే యథాబ్రువన్ ॥౧౬౨.౦౦౨ తథా వక్ష్యే సమాసేన భుక్తిముక్తిప్రదం శృణు ।౧౬౨.౦౦౩ ప్రవృత్తఞ్చ నివృత్తఞ్చ ద్వివిధఙ్కర్మ వైదికం ॥౧౬౨.౦౦౩ కామ్యం కర్మ ప్రవృత్తం స్యాన్నివృత్తం జ్ఞానపూర్వకం ।౧౬౨.౦౦౪ వేదాభ్యాసస్తపో జ్ఞానమిన్దియాణాఞ్చ సంయమః ॥౧౬౨.౦౦౪ అహింసా గురుసేవా చ నిఃశ్రేయసకరం పరం ।౧౬౨.౦౦౫ సర్వేషామపి చైతేషామత్మజ్ఞానం పరం స్మృతం ॥౧౬౨.౦౦౫ తచ్చగ్ర్యం సర్వవిద్యానాం ప్రాప్యతే హ్యమృతం తతః ।౧౬౨.౦౦౬ సర్వభూతేషు చాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని ॥౧౬౨.౦౦౬ సమమ్పశ్యన్నాత్మయాజీ స్వారాజ్యమధిగచ్ఛతి ।౧౬౨.౦౦౭ ఆత్మజ్ఞానే సమే చ స్యాద్వేదాభ్యాసే చ యత్నవాన్ ॥౧౬౨.౦౦౭ ఏతద్ద్విజన్మసామర్థ్యం(౧) బ్రాహ్మణస్య విశేషతః ।౧౬౨.౦౦౮ టిప్పణీ ౧ ఏతద్ద్విజన్మసాగ్ర్యమితి ఖ.. , ఙ.. , ఝ.. , ఞ.. , ట.. చ । ఏతద్ద్విజన్మసామగ్రీతి ఘ. వేదశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞో యత్ర తత్రాశ్రమే వసన్ ॥౧౬౨.౦౦౮ ఇహైవ లోకే తిష్ఠన్ హి బ్రహ్మభూయాయ కల్ప్యతే(౧) ।౧౬౨.౦౦౯ స్వాధ్యాయానాముపాకర్మ శ్రావణ్యాం శ్రావణేన తు ॥౧౬౨.౦౦౯ హస్తే చౌషధివారే చ పఞ్చమ్యాం శ్రావణస్య వా ।౧౬౨.౦౧౦ పౌషమాసస్య రోహిణ్యామష్టకాయామథాపి వా ॥౧౬౨.౦౧౦ జలాన్తే ఛన్దసాఙ్కుర్యాదుత్సర్గం విధివద్వహిః ।౧౬౨.౦౧౧ త్ర్యహం ప్రేతేష్వనధ్యాయః శిష్యర్త్విగ్గురుబన్ధుషు ॥౧౬౨.౦౧౧ ఉపాకర్మణి చోత్సర్గం స్వశాఖాశ్రోత్రియే తథా(౨) ।౧౬౨.౦౧౨ సన్ధ్యాగర్జితనిర్ఘాతే భూకమ్పోల్కానిపాతనే ॥౧౬౨.౦౧౨ సమాప్య వేదం హ్యనిశమారణ్యకమధీత్య చ ।౧౬౨.౦౧౩ పఞ్చదశ్యాం చతుర్దశ్యామష్టమ్యాం రాహుసూతకే ॥౧౬౨.౦౧౩ ఋతుసన్ధిషు భుక్త్వా వా శ్రాద్వికం ప్రతిగృహ్య చ ।౧౬౨.౦౧౪ పశుమణ్డూకనకులశ్వాహిమార్జారశూకరైః(౩) ॥౧౬౨.౦౧౪ కృతేన్తరే త్వహోరాత్రం శక్రపాతే తథోచ్ఛ్రియే ।౧౬౨.౦౧౫ శ్వక్రోష్టుగర్ధభోలూకమాసవాణర్తునిస్వనే ॥౧౬౨.౦౧౫ అమేధ్యశవశూద్రాన్త్యశ్మశానపతితాన్తికే ।౧౬౨.౦౧౬ అశుభాసు చ తారాసు విద్యుత్స్తనితసమ్ప్లవే ॥౧౬౨.౦౧౬ భుత్క్వార్ద్రపాణిరమ్భోన్తరర్ధరాత్రేఽతిమారుతే ।౧౬౨.౦౧౭ పాంశువర్షే దిశాన్దాహే సన్ధ్యానీహారభీతిషు ॥౧౬౨.౦౧౭ ధావతః ప్రాణిబాధే చ విశిష్టే గృహమాగతే ।౧౬౨.౦౧౮ టిప్పణీ ౧ బ్రహ్మచర్యాయ కల్ప్యతే ఇతి ఙ.. ౨ స్వశాఖాశ్రోత్రియే మృతే ఇతి ఘ.. , ఝ.. , ఞ.. , ట చ ౩ శశమార్జారశూకరైరితి ఙ.. ఖరోష్ట్రయానహస్త్యశ్వనౌకావృక్షాదిరోహణే ॥౧౬౨.౦౧౮ సప్తత్రింశదనధ్యాయానేతాంస్తాత్కాలికాన్విదుః

పుష్కరుడు ఇలా చెప్పాడు: మనువు, విష్ణువు, యాజ్ఞవల్క్యుడు, హారీతుడు, అత్రి, యముడు, అంగిరసుడు, వసిష్ఠుడు, దక్షుడు, సంవర్తుడు, శాతాతపుడు, పరాశరుడు, ఆపస్తంబుడు, ఉశనుడు, వ్యాసుడు, కాత్యాయనుడు, బృహస్పతి, గౌతముడు, శంఖుడు, లిఖితుడు — వీరందరూ ధర్మాన్ని గురించి వివరిస్తూ చెప్పారు. ఇప్పుడు నేను కూడా సంక్షిప్తంగా భోగముక్తిని ప్రసాదించే ధర్మాన్ని వివరించబోతున్నాను, విను. వేదంలో చెప్పిన కర్మలు రెండు విధాలుగా ఉంటాయి — ఒకటి భోగానికి, మరొకటి ముక్తికి దారి చూపే విధంగా. కోరికతో చేసే కర్మలు భోగానికి, జ్ఞానంతో చేసే కర్మలు ముక్తికి దారి చూపుతాయి. వేదాభ్యాసం, తపస్సు, జ్ఞానం, ఇంద్రియ నియమం, అహింస, గురుసేవ — ఇవన్నీ పరమ శ్రేయస్సును ఇస్తాయి. వీటన్నింటిలోను ఆత్మజ్ఞానమే అత్యుత్తమమని చెప్పారు. ఆత్మజ్ఞానం ద్వారా అమృతత్వాన్ని పొందుతారు. అన్ని జీవుల్లో ఆత్మను, ఆత్మలో అన్ని జీవులను సమంగా చూస్తూ, ఆత్మను యజ్ఞంగా భావించే వాడు స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని పొందుతాడు. ఆత్మజ్ఞానంలో, వేదాభ్యాసంలో శ్రద్ధగా ఉండడమే ద్విజులకు, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులకు గొప్పతనమని చెప్పబడింది. వేదశాస్త్రార్థాన్ని బాగా తెలిసినవాడు ఎక్కడైనా, ఏ ఆశ్రమంలోనైనా నివసించినా, ఇహలోకంలో బ్రహ్మభావాన్ని పొందగలడు. వేదపఠనం ప్రారంభించడానికి శ్రావణమాసంలో, శ్రావణ పౌర్ణమి లేదా ఇతర అనుకూలమైన తిథుల్లో ప్రారంభించాలి. కొన్ని సందర్భాల్లో మూడు రోజుల పాటు వేదపఠనాన్ని మానవలసి ఉంటుంది — శిష్యుడు, ఆచార్యుడు, బంధువులు మరణించినప్పుడు, వేదపఠనం ప్రారంభించేటప్పుడు, శ్రోత్రియుడు మరణించినప్పుడు, సంధ్యాకాలంలో మేఘగర్జన, భూకంపం, ఉల్కాపాతం, అశుభమైన నక్షత్రాలు, వజ్రపాతం, పశువుల అరుపు, శునకాలు, గాడిదలు, గద్దెలు, ఉల్లుకలు అరవడం, అపవిత్ర స్థలాలు, శ్మశానం దగ్గర, అశుభమైన రాత్రి సమయంలో, వడగండ్ల వాన, దిక్కులు మండిపోవడం, సంధ్యాకాలంలో పొగమంచు, భయంకరమైన పరిస్థితుల్లో, ఇంట్లోకి ముఖ్యమైన అతిథి వచ్చినప్పుడు, పర్వతాలెక్కినప్పుడు, ఇంకా ఇలాంటి సుమారు ముప్పైఏడు సందర్భాల్లో వేదపఠనం చేయరాదు అని చెప్పారు.

thumb|పార్వణ శ్రాద్ధ అథ త్రిషష్ట్యధికశతతమోఽధ్యాయః శ్రాద్ధకల్పకథనం పుష్కర ఉవాచ శ్రాద్ధకల్పం ప్రవక్ష్యామి భుక్తిముక్తిప్రదం శృణు ।౧౬౩.౦౦౧ నిమన్త్ర్య విప్రాన్ పూర్వేద్యుః స్వాగతేనాపరాహ్ణతః ॥౧౬౩.౦౦౧ ప్రాచ్యోపవేశయేత్పీఠే యుగ్మాన్దైవేఽథ పిత్రకే ।౧౬౩.౦౦౨ అయుగ్మాన్ ప్రాఙ్ముఖాన్దైవే త్రీన్ పైత్రే చైకమేవ వా ॥౧౬౩.౦౦౨ మాతామహానామప్యేవన్తన్త్రం వా వైశ్యదేవికం ।౧౬౩.౦౦౩ పాణిప్రక్షాలనం దత్త్వా విష్టరార్థం కుశానపి ॥౧౬౩.౦౦౩ ఆవాహయేదనుజ్ఞాతో విశ్వే దేవాస ఇత్యృచా ।౧౬౩.౦౦౪ యవైరన్వవకీర్యాథ(?) భాజనే సపవిత్రకే ॥౧౬౩.౦౦౪ శన్నోదేవ్యా పయః క్షిప్త్వా యవోసీతి యవాంస్తథా ।౧౬౩.౦౦౫ యాదివ్యా ఇతిమన్త్రేణ హస్తే హ్యర్ఘం వినిక్షిపేత్ ॥౧౬౩.౦౦౫ దత్వోదకం గన్ధమాల్యం ధూపదానం ప్రదీపకం ।౧౬౩.౦౦౬ అపసవ్యం తతః కృత్వా పితౄణామప్రదక్షిణం ॥౧౬౩.౦౦౬ ద్విగుణాంస్తు కుశాన్ కృత్వా హ్యుశన్తస్త్వేత్యృచా పితౄన్ ।౧౬౩.౦౦౭ ఆవాహ్య తదనుజ్ఞాతో జపేదాయాన్తు నః తతః ॥౧౬౩.౦౦౭ యవార్థాస్తు తిలైః కార్యాః కుర్యాదర్ఘ్యాది పూర్వవత్ ।౧౬౩.౦౦౮ దత్త్వార్ఘ్యం సంశ్రవాన్ శేషాన్ పాత్రే కృత్వా విధానతః ॥౧౬౩.౦౦౮ పితృభ్యః స్థానమసీతి న్యుబ్జం పాత్రం కరోత్యధః ।౧౬౩.౦౦౯ అగ్నౌ కరిష్య ఆదాయ పృచ్ఛత్యన్నం ఘృతప్లుతం ॥౧౬౩.౦౦౯ కురుష్వేతి హ్యనుజ్ఞాతో హుత్వాగ్నౌ పితృయజ్ఞవత్ ।౧౬౩.౦౧౦ హుతశేషం ప్రదద్యాత్తు భాజనేషు సమాహితః ॥౧౬౩.౦౧౦ యథాలాభోపపన్నేషు రౌప్యేషు తు విశేషతః ।౧౬౩.౦౧౧ దత్వాన్నం పృథివీపాత్రమితి పాత్రాభిమన్త్రణం ॥౧౬౩.౦౧౧ కృత్వేదం విష్ణురిత్యన్నే ద్విజాఙ్గుష్ఠం నివేశయేత్ ।౧౬౩.౦౧౨ సవ్యాహృతికాం గాయత్రీం మధువాతా ఇతి త్యచం ॥౧౬౩.౦౧౨ జప్త్వా యథాసుఖం వాచ్యం భుఞ్జీరంస్తేఽపి వాగ్యతాః ।౧౬౩.౦౧౩ అన్నమిష్టం హవిష్యఞ్చ దద్యాజ్జప్త్వా పవిత్రకం ॥౧౬౩.౦౧౩ అన్నమాదాయ తృప్తాః స్థ శేషం చైవాన్నమస్య చ ।౧౬౩.౦౧౪ తదన్నం వికిరేద్భూమౌ దద్యాచ్చాపః సకృత్సకృత్ ॥౧౬౩.౦౧౪ సర్వమన్నముపాదాయ సతిలం దక్షిణాముఖః ।౧౬౩.౦౧౫ ఉచ్ఛిష్టసన్నిధౌ పిణ్డాన్ ప్రదద్యాత్పితృయజ్ఞవత్ ॥౧౬౩.౦౧౫ మాతామహానామప్యేవం దద్యాదాచమనం తతః ।౧౬౩.౦౧౬ స్వస్తి వాచ్యం తతః కుర్యాదక్షయ్యోదకమేవ చ ॥౧౬౩.౦౧౬ దత్వా తు దక్షిణాం శక్త్యా స్వధాకారముదాహరేత్ ।౧౬౩.౦౧౭ వాచ్యతామిత్యనుజ్ఞాతః స్వపితృభ్యః స్వధోచ్యతాం(౧) ॥౧౬౩.౦౧౭ టిప్పణీ ౧ మాతామహానామిత్యాదిః, స్వపితృభ్యః స్వధోచ్యతామిత్యన్తః పాఠః ఝ.. పుస్తకే నాస్తి కుర్యురస్తు స్వధేత్యుక్తే భూమౌ సిఞ్చేత్తతో జలం ।౧౬౩.౦౧౮ ప్రీయన్తామితి వా దైవం విశ్వే దేవా జలం దదేత్ ॥౧౬౩.౦౧౮ దాతారో నోఽభివర్ధన్తాం వేదాః సన్తతిరేవ చ ।౧౬౩.౦౧౯ శ్రద్ధా చ నో మావ్యగమద్బహుదేయం చ నో .స్త్వితి ॥౧౬౩.౦౧౯ ఇత్యుక్త్వా తు ప్రియా వాచః ప్రణిపత్య విసర్జయేత్ ।౧౬౩.౦౨౦ వాజే వాజ ఇతి ప్రీతపితృపూర్వం విసర్జనం(౧) ॥౧౬౩.౦౨౦ యస్మింస్తు సంశ్రవాః పూర్వమర్ఘపాత్రే నిపాతితాః ।౧౬౩.౦౨౧ పితృపాత్రం తదుత్తానం కృత్వా విప్రాన్ విసర్జయేత్ ॥౧౬౩.౦౨౧ ప్రదక్షిణమనువ్రజ్య భక్త్వా తు పితృసేవితం ।౧౬౩.౦౨౨ బ్రహ్మచారీ భవేత్తాన్తు రజనీం బ్రాహ్మణైః సహ ॥౧౬౩.౦౨౨ ఏవం ప్రదక్షిణం కృత్వా వృద్ధౌ నాన్దీముఖాన్ పితౄన్ ।౧౬౩.౦౨౩ యజేత దధికర్కన్ధుమిశ్రాన్ పిణ్డాన్ యవైః క్రియా ॥౧౬౩.౦౨౩ ఏకోద్దిష్టం దైవహీనమేకార్ఘైకపవిత్రకం ।౧౬౩.౦౨౪ ఆవాహనాగ్నౌకరణరహితం హ్యపసవ్యవత్ ॥౧౬౩.౦౨౪ ఉపతిష్ఠతామిత్యక్షయ్యస్థానే పితృవిసర్జనే ।౧౬౩.౦౨౫ అభిరమ్యతామితి వదేద్బ్రూయుస్తేఽభిరతాః స్మ హ ॥౧౬౩.౦౨౫ గన్ధోదకతిలైర్యుక్తం కుర్యాత్పాత్రచతుష్టయం ।౧౬౩.౦౨౬ అర్ఘార్థపితృపాత్రేషు ప్రేతపాత్రం ప్రసేచయేత్ ॥౧౬౩.౦౨౬ యే సమానా ఇతి ద్వాభ్యాం శేషం పూర్వవదాచరేత్ ।౧౬౩.౦౨౭ ఏతత్సపిణ్డీకరణమేకోద్దిష్టం స్తియా సహ(౨) ॥౧౬౩.౦౨౭ అర్వాక్సపిణ్డీకరణం యస్య సంవత్సరాద్భవేత్ ।౧౬౩.౦౨౮ టిప్పణీ ౧ పితృపూర్వం విసర్జయేదితి ఖ.. , ఛ.. , ఝ.. చ ౨ స్త్ర్యా అపీతి ఖ.. , ఛ.. చ తస్యాప్యన్నం సోదకుమ్భం దద్యాత్సంవత్సరం ద్విజే ॥౧౬౩.౦౨౮ మృతాహని చ కర్తవ్యం ప్రతిమాసన్తు వత్సరం ।౧౬౩.౦౨౯ ప్రతిసంవత్సరం కార్యం శ్రాద్ధం వై మాసికాన్నవత్ ॥౧౬౩.౦౨౯ హవిష్యాన్నేన వై మాసం పాయసేన తు వత్సరం ।౧౬౩.౦౩౦ మాత్స్యహారిణకౌరభ్రశాకునచ్ఛాగపార్షతైః(౧) ॥౧౬౩.౦౩౦ ఐణరౌరవవారాహశాశైర్మాంసైర్యథాక్రమం ।౧౬౩.౦౩౧ మాసవృద్ధ్యాభితృప్యన్తి దత్తైరేవ(౨) పితామహాః ॥౧౬౩.౦౩౧ ఖడ్గామిషం మహాశల్కం మధుయుక్తాన్నమేవ చ(౩) ।౧౬౩.౦౩౨ లోహామిషం కాలశాకం మాంసం వార్ధీనసస్య చ ॥౧౬౩.౦౩౨ యద్దదాతి గయాస్థఞ్చ సర్వమానన్త్యముచ్యతే(౪) ।౧౬౩.౦౩౩ తథా వర్షాత్రయోదశ్యాం మఘాసు చ న సంశయః ॥౧౬౩.౦౩౩ కన్యాం ప్రజాం వన్దినశ్చ పశూన్ముఖ్యాన్ సుతానపి ।౧౬౩.౦౩౪ ఘృతం కృషిం చ వాణిజ్యం ద్విశఫైకశఫం తథా ॥౧౬౩.౦౩౪ బ్రహ్మవర్చస్వినః పుత్రాన్ స్వర్ణరూప్యే సకుప్యకే ।౧౬౩.౦౩౫ జ్ఞాతిశ్రైష్ఠ్యం సర్వకామానాప్నోతి శ్రాద్ధదః సదా ॥౧౬౩.౦౩౫ ప్రతిపత్ప్రభృతిష్వేతాన్వర్జయిత్వా చతుర్దశీం ।౧౬౩.౦౩౬ శస్త్రేణ తు హతా యే వై తేషాం తత్ర ప్రదీయతే ॥౧౬౩.౦౩౬ స్వర్గం(౫) హ్యపత్యమోజశ్చ శౌర్యం క్షేత్రం బలం తథా ।౧౬౩.౦౩౭ పుత్రశ్రైష్ఠ్యం ససౌభాగ్యమపత్యం ముఖ్యతాం సుతాన్ ॥౧౬౩.౦౩౭ టిప్పణీ ౧ మాత్స్యావిహారిణౌరభ్రశాకునచ్ఛాగపార్షతైరితి ఛ.. ౨ దత్తైరిహేతి ఘ.. , ఙ.. , ఞ.. చ ౩ మధుముద్గాన్నమేవ వేతి ఙ.. ౪ సర్వమానన్త్యమశ్నుతే ఇతి ఘ.. , ఙ.. చ ౫ స్వర్ణమితి ఖ.. , ఛ.. చ ప్రవృత్తచక్రతాం పుత్రాన్ వాణిజ్యం ప్రసుతాం తథా ।౧౬౩.౦౩౮ అరోగిత్వం యశో వీతశోకతాం పరమాఙ్గతిం ॥౧౬౩.౦౩౮ ధనం విద్యాం భిషకసిద్ధిం రూప్యం గాశ్చాప్యజావికం ।౧౬౩.౦౩౯ అశ్వానాయుశ్చ విధివత్యః శ్రాద్ధం సమ్ప్రయచ్ఛతి ॥౧౬౩.౦౩౯ కృత్తికాదిభరణ్యన్తే స కామానాప్నుయాదిమాన్ ।౧౬౩.౦౪౦ వసురుద్రాదితిసుతాః పితరః శ్రాద్ధదేవతాః ॥౧౬౩.౦౪౦ ప్రీణయన్తి మనుష్యాణాం(౧) పితౄన్ శ్రాద్ధేన తర్పితాః ।౧౬౩.౦౪౧ ఆయుః ప్రజాం ధనం(౨) విద్యాం స్వర్గం మోక్షం సుఖాని చ ॥౧౬౩.౦౪౧ ప్రయచ్ఛన్తి తథా రాజ్యం ప్రీతా నౄణాం పితామహాః(౩)

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు: భోగముక్తిని ప్రసాదించే శ్రాద్ధవిధానాన్ని ఇప్పుడు వివరించబోతున్నాను, విను. ముందుగా బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించి, మధ్యాహ్నం తర్వాత వారికి స్వాగతం పలకాలి. శ్రాద్ధానికి ముందు దేవతలకు, పితృదేవతలకు కూర్చోబెట్టాలి. దేవతలకు కూర్చోబెట్టే వారు తూర్పు ముఖంగా, పితృదేవతలకు ఉత్తర ముఖంగా కూర్చోబెట్టాలి. మామగార్లకు కూడా ఇలానే చేయాలి. చేతులు కడగటానికి నీరు, కుర్చీలు, దర్భలు ఇవ్వాలి. 'విశ్వే దేవాసః' మంత్రంతో ఆహ్వానం చేసి, యవాలను పాత్రలో వేసి, 'శన్నో దేవీ' మంత్రంతో పాలు పోసి, 'యావోస్య' మంత్రంతో అరఘ్యం ఇవ్వాలి. నీళ్లు, గంధం, పుష్పాలు, ధూపం, దీపం సమర్పించాలి. పితృదేవతలకు అపసవ్యంగా, ప్రదక్షిణం చేయకుండా, రెండు రెట్లు దర్భలు ఉంచి, 'ఉశంతస్తు' మంత్రంతో పితృదేవతలను ఆహ్వానించాలి. 'ఆయాంతు నః' అని అనుమతి తీసుకుని, తిలాలతో యవాలను కలిపి అరఘ్యం ఇవ్వాలి. అన్నాన్ని, హవిస్సును, నిబంధన ప్రకారం పాత్రల్లో పెట్టాలి. పితృదేవతలకు పాత్రాన్ని నేలపై ఉంచాలి. అగ్నిలో హోమం చేసి, మిగిలిన అన్నాన్ని పాత్రల్లో సమర్పించాలి. వీలైనంత మంచి పాత్రల్లో, వెండి పాత్రల్లో అయితే మరింత మంచిది. 'పృథివీ పాత్రం' అని మంత్రించి, 'విష్ణు' అని అన్నంలో బ్రాహ్మణుని బొటనవేలు పెట్టాలి. 'గాయత్రీ' మంత్రం జపించి, అన్నాన్ని తినమని అనుమతించాలి. అన్నం తిన్న తర్వాత, మిగిలిన అన్నాన్ని భూమిపై చల్లాలి. నీళ్లు రెండు మూడు సార్లు పోయాలి. మిగిలిన అన్నాన్ని తిలాలతో కలిపి, దక్షిణదిశగా ముఖం పెట్టి, పితృయజ్ఞంలా పిండాలను సమర్పించాలి. మామగార్లకూ ఇలానే చేయాలి. ఆచమనము చేయించాలి. 'స్వస్తి' అని పలికి, 'అక్షయోదకం' ఇవ్వాలి. శక్తికి తగినంత దక్షిణా ఇవ్వాలి. 'స్వధా' అని పలకాలి. 'పితృదేవతలు తృప్తిపొందాలి' అని అనుమతి తీసుకుని, భూమిపై నీళ్లు పోయాలి. 'ప్రియమైన మాటలు' పలికి, నమస్కరించి, బ్రాహ్మణులను పంపించాలి. 'వాజే వాజే' అని పలకాలి. ముందుగా అరఘ్యం వేసిన పాత్రను తలకిందా చేసి, పితృపాత్రాన్ని కూడా తలకిందా చేసి, బ్రాహ్మణులను పంపించాలి. ప్రదక్షిణంగా వెళ్ళి, పితృదేవతలకు సమర్పించిన అన్నాన్ని తినాలి. బ్రహ్మచారి ఆ రాత్రి బ్రాహ్మణులతో కలిసి ఉండాలి. ఇలా ప్రదక్షిణ చేసి, వృద్ధులకు, నాందీముఖ పితృదేవతలకు, దధికర్కంధు, యవాలతో పిండాలను సమర్పించాలి. ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధంలో దేవతలకు అర్పణ ఉండదు; ఒక అరఘ్యం, ఒక పవిత్రం మాత్రమే. అగ్నిహోమం లేకుండా, అపసవ్యంగా చేయాలి. 'ఉపతిష్ఠతాం' అని, 'అక్షయస్థానం'లో పితృదేవతలను పంపించాలి. 'అభిరమ్యతాం' అని పలకాలి. వారు 'అభిరతాః స్మ' అని సమాధానం ఇస్తారు. గంధం, నీళ్లు, తిలాలతో నాలుగు పాత్రలు సిద్ధం చేయాలి. పితృపాత్రల్లో ప్రేతపాత్రాన్ని కలిపి పోయాలి. 'యే సమానాః' మంత్రంతో రెండు సార్లు, మిగతా క్రియలు మునుపటి విధంగా చేయాలి. ఇదే సపిండీకరణం, ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధం. సపిండీకరణం సంవత్సరం తర్వాత చేయాలి. ఆవిడికి కూడా అన్నం, నీళ్లు, సంవత్సరం పాటు బ్రాహ్మణునికి ఇవ్వాలి. మరణించిన రోజున, ప్రతి నెల కూడా శ్రాద్ధం చేయాలి. ప్రతి సంవత్సరం కూడా శ్రాద్ధం చేయాలి. నెలవారీ శ్రాద్ధానికి హవిస్సన్నం, సంవత్సరానికి పాయసం ఇవ్వాలి. చేపలు, మేకలు, కోడి, పిట్ట, కుందేలు, పంది, ఏనుగు, పంది మాంసం, వరుసగా నెలవారీగా పెరుగుతూ ఇవ్వాలి. గయలో ఇచ్చిన దానం అన్నీ అనంత ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. మాఘ మాసంలో, మాఘ నక్షత్రంలో, కన్య, వృద్ధి, పశువులు, సంతానం, నాణ్యమైన సంతానం, ధనం, విద్య, వైద్య విజయం, వెండి, ఆవులు, గొర్రెలు, గుర్రాలు, ఆయుర్దాయం — ఇవన్నీ శ్రాద్ధం వల్ల లభిస్తాయి. కృతికా మొదలుకొని భరణి వరకు శ్రాద్ధం చేసినవాడు కోరిన ఫలితాన్ని పొందుతాడు. వసు, రుద్ర, ఆదిత్యులు పితృదేవతలు. శ్రాద్ధంతో తృప్తిపడిన పితృదేవతలు మనుష్యులకు ఆయుర్దాయం, సంతానం, ధనం, విద్య, స్వర్గం, మోక్షం, సుఖాలు, రాజ్యాన్ని ప్రసాదిస్తారు.

అథ పఞ్చషష్ట్యధికశతతమోఽధ్యాయః నానాధర్మాః అగ్నిరువాచ ధ్యేయ ఆత్మా స్థితో యోఽసౌ హృదయే దీపవత్ప్రభుః ।౧౬౫.౦౦౧ అనన్యవిషయం కృత్వా మనో బుద్ధిస్మృతీన్ద్రియం ॥౧౬౫.౦౦౧ శ్రాద్ధన్తు ధ్యాయినే దేయం(౩) గవ్యం దధి ఘృతం పయః ।౧౬౫.౦౦౨ ప్రియఙ్గవో మసూరాశ్చ వార్తాకుః కోద్రవో న హి ॥౧౬౫.౦౦౨ సైంహికయో యదా సూర్యం గ్రసతే పర్వసన్ధిషు ।౧౬౫.౦౦౩ హస్తిచ్ఛాయా తు సా జ్ఞేయా శ్రాద్ధదానాదికేఽక్ష్యా ॥౧౬౫.౦౦౩ పిత్రే చైవ యదా సోమో హంసే చైవ కరే స్థితే ।౧౬౫.౦౦౪ తిథిర్వైవస్వతో నామ సా ఛాయా కుఞ్జరస్య తు ॥౧౬౫.౦౦౪ అగ్నౌకరణశేషన్తు న దద్యాద్వైశ్వదేవికే ।౧౬౫.౦౦౫ అగ్న్యభావే తు విప్రస్య హస్తే దద్యాత్తు దక్షిణే ॥౧౬౫.౦౦౫ న స్త్రీ దుష్యతి జారేణ న విప్రో వేదకర్మణా ।౧౬౫.౦౦౬ బలాత్కారోపభుక్తా చేద్వైరిహస్తగతాపి వా(౧) ॥౧౬౫.౦౦౬ సన్త్యజేద్దూషితాన్నారీమృతుకాలే న శుద్ధ్యతి ।౧౬౫.౦౦౭ య ఆత్మవ్యతిరేకేణ ద్వితీయం నాత్ర పశ్యతి(౨) ॥౧౬౫.౦౦౭ బ్రహ్మభూతః స ఏవేహ యోగీ చాత్మరతోఽమలః ।౧౬౫.౦౦౮ విషయేన్ద్రియసంయోగాత్కేచిద్యోగం వదన్తి వై ॥౧౬౫.౦౦౮ అధర్మో ధర్మబుద్ధ్యా తు గృహీతస్తైరపణ్డితైః ।౧౬౫.౦౦౯ ఆత్మనో మనసశ్చైవ సంయోగఞ్చ తథా పరే ॥౧౬౫.౦౦౯ వృత్తిహీనం మనః కృత్వా క్షేత్రజ్ఞం పరమాత్మని ।౧౬౫.౦౧౦ ఏకీకృత్య విముచ్యేత బన్ధాద్యోగోఽయముత్తమః ॥౧౬౫.౦౧౦ కుటుమ్బైః పఞ్చభిర్యామః షష్ఠస్తత్ర మహత్తరః ।౧౬౫.౦౧౧ దేవాసురమనుష్యైర్వా స జేతుం నైవ శక్యతే(౩) ॥౧౬౫.౦౧౧ బహిర్ముఖాని సర్వాణి కృత్వా చాభిముఖాని వై ।౧౬౫.౦౧౨ మనస్యేవేన్ద్రియగ్రామం మనశ్చాత్మని యోజయేత్ ॥౧౬౫.౦౧౨ సర్వభావవినిర్ముక్తం క్షేత్రజ్ఞం బ్రహ్మణి న్యసేత్ ।౧౬౫.౦౧౩ ఏతజ్జ్ఞానఞ్చ ధ్యానఞ్చ శేషోఽన్యో గ్రన్థవిస్తరః(౪) ॥౧౬౫.౦౧౩ యన్నాస్తి సర్వలోకస్య తదస్తీతి విరుధ్యతే ।౧౬౫.౦౧౪ కథ్యమానం తథాన్యస్య హృదయే నావతిష్ఠతే ॥౧౬౫.౦౧౪ అసంవేద్యం హి తద్బ్రహ్మ(౧) కుమారీ స్త్రీముఖం యథా ।౧౬౫.౦౧౫ అయోగీ నైవ జానాతి జాత్యన్ధో హి ఘటం యథా ॥౧౬౫.౦౧౫ సన్న్యసన్తం ద్విజం దృష్ట్వా స్థానాచ్చలతి భాస్కరః ।౧౬౫.౦౧౬ ఏష మే మణ్డలం భిత్త్వా పరం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి ॥౧౬౫.౦౧౬ ఉపవాసవ్రతఞ్చైవ స్నానన్తీర్థం ఫలన్తపః ।౧౬౫.౦౧౭ ద్విజసమ్పాదనఞ్చైవ సమ్పన్నన్తస్య తత్ఫలం ॥౧౬౫.౦౧౭ ఏకాక్షరం పరం బ్రహ్మ ప్రాణాయామః పరన్తపః ।౧౬౫.౦౧౮ సావిత్ర్యాస్తు పరం నాస్తి పావనం పరమం స్మృతః ॥౧౬౫.౦౧౮ పూర్వం స్త్రియః సురైర్భుక్తాః సోమగన్ధర్వవహ్నిభిః ।౧౬౫.౦౧౯ భుఞ్జతే మానుషాః పశ్చాన్నైతా దుష్యన్తి కేనచిత్ ॥౧౬౫.౦౧౯ అసవర్ణేన యో గర్భః స్త్రీణాం యోనౌ నిషిచ్యతే ।౧౬౫.౦౨౦ అశుద్ధా తు భవేన్నారీ యావత్ఛల్యం న ముఞ్చతి ॥౧౬౫.౦౨౦ నిఃసృతే తు తతః శల్యే రజసా శుద్ధ్యతే తతః ।౧౬౫.౦౨౧ ధ్యానేన సదృశన్నాస్తి శోధనం పాపకర్మణాం ॥౧౬౫.౦౨౧ శ్వపాకేష్వపి భుఞ్జానో ధ్యానేన హి విశుద్ధ్యతి ।౧౬౫.౦౨౨ ఆత్మా ధ్యాతా మనో ధ్యానం ధ్యేయో విష్ణుః ఫలం హరిః ॥౧౬౫.౦౨౨ అక్షయాయ యతిః శ్రాద్ధే పఙ్క్తిపావనపావనః ।౧౬౫.౦౨౩ ఆరూఢో నైష్ఠికన్ధర్మం యస్తు ప్రచ్యవతే ద్విజః ॥౧౬౫.౦౨౩ ప్రాయశ్చిత్తం న పశ్యామి యేన శుద్ధ్యేత్స ఆత్మహా ।౧౬౫.౦౨౪ యే చ ప్రవ్రజితాః పత్న్యాం యా చైషాం వీజసన్తతిః ॥౧౬౫.౦౨౪ విదురా నామ చణ్డాలా జాయన్తే నాత్ర సంశయః ।౧౬౫.౦౨౫ శతికో మ్రియతే గృధ్రః శ్వాసౌ ద్వాదశికస్తథా ॥౧౬౫.౦౨౫ భాసో వింశతివర్షాణి సూకరో దశభిస్తథా ।౧౬౫.౦౨౬ అపుష్పో విఫలో వృక్షో జాయతే కణ్టకావృతః ॥౧౬౫.౦౨౬ తతో దావాగ్నిదగ్ధస్తు స్థాణుర్భవతి సానుగః ।౧౬౫.౦౨౭ తతో వర్షశతాన్యష్టౌ ద్వే తిష్ఠత్యచేతనః ॥౧౬౫.౦౨౭ పూర్ణే వర్షసహస్రే తు జాయతే బ్రహ్మరాక్షసః ।౧౬౫.౦౨౮ ప్లవేన లభతే మోక్షం కులస్యోత్సాదనేన వా ॥౧౬౫.౦౨౮ యోగమేవ నిషేవేతేత నాన్యం మన్త్రమఘాపహమ్

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: మనసును, బుద్ధిని, స్మృతిని, ఇంద్రియాలను ఏకాగ్రతతో చేసి, హృదయంలో దీపంలా వెలిగే ఆత్మను ధ్యానించాలి. ధ్యానంలో ఉన్నవారికి శ్రాద్ధంలో పాలు, పెరుగు, నెయ్యి ఇవ్వాలి. ప్రియంగవులు, మసూర్, వంకాయ, కొద్రవం ఇవి శ్రాద్ధానికి పనికిరావు. గ్రహణ సమయంలో, సూర్యుని మీద హస్తిచ్ఛాయ కనిపించినప్పుడు శ్రాద్ధం చేయరాదు. పితృదేవతలకు చంద్రుడు, హంస నక్షత్రంలో ఉన్నప్పుడు కూడా చేయరాదు. అగ్నిలో హోమం చేసిన మిగతా అన్నాన్ని వైశ్వదేవికానికి ఇవ్వరాదు. అగ్ని లేకపోతే బ్రాహ్మణుని కుడిచేతిలో ఇవ్వాలి. స్త్రీ జారుడితో కలిసినా, బ్రాహ్మణుడు వేదకర్మ చేయకపోయినా పాపం కలుగదు; కానీ బలవంతంగా కలిసిన స్త్రీని వదిలేయాలి, రుతుకాలంలో కలిసినా శుద్ధి కలుగదు. ఆత్మతో వేరుగా రెండవదాన్ని చూడని వాడు బ్రహ్మభావాన్ని పొందుతాడు. కొందరు ఇంద్రియాల కలయికను యోగంగా అంటారు, కానీ అది యోగం కాదు. మనస్సును నియంత్రించి, క్షేత్రజ్ఞుడిని పరమాత్మలో నిలిపితే, అది యోగం. కుటుంబంలో ఐదుగురు యములు ఉంటారు, ఆరోదాని అధిక శక్తి ఉంటుంది; దేవతలు, అసురులు, మనుషులు కూడా అతడిని జయించలేరు. అన్ని ఇంద్రియాలను లోపలికి మళ్లించి, మనస్సును ఆత్మలో నిలిపితే, క్షేత్రజ్ఞుడిని బ్రహ్మలో నిలిపితే, అదే జ్ఞానం, అదే ధ్యానం. మిగతా విషయాలు గ్రంథ విస్తారమే. అందరికీ తెలియని దాన్ని చెప్పడం వ్యర్థం. బ్రహ్మ తత్వం అనుభవించని వారికి అర్థం కాదు, యోగి కానివాడు గ్రహించలేడు. సన్యాసి ద్విజుడిని చూసి సూర్యుడు కూడా తన స్థానాన్ని విడిచిపెడతాడు. అతడు సూర్య మండలాన్ని దాటి పరబ్రహ్మను పొందుతాడు. ఉపవాసం, వ్రతం, స్నానం, తీర్థయాత్ర, తపస్సు, ద్విజుల సేవ — ఇవన్నీ ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. ఓంకారాన్ని ధ్యానించడం, ప్రాణాయామం, గాయత్రీ మంత్రం — ఇవన్నీ పవిత్రతను ఇస్తాయి. పుర్వం స్త్రీలు దేవతలకు, గంధర్వులకు, అగ్నికి భోజనం అయ్యారు; తరువాత మానవులు భుజించేవారు. అందువల్ల వారు పాపం చెందరు. వివిధ వర్ణాలలో కలిసిన గర్భం బయటపడకపోతే, స్త్రీ అపవిత్రురాలే. బయటపడిన తర్వాత, రుతుకాలంలో శుద్ధి కలుగుతుంది. ధ్యానం కన్నా పాపాలను శుద్ధి చేసే మార్గం లేదు. శునకాహారులు అయినా ధ్యానంతో పవిత్రులవుతారు. ఆత్మ ధ్యానం, మనస్సు ధ్యానం, ధ్యేయుడు విష్ణువు, ఫలం హరిదేవుడు. శ్రాద్ధంలో యతి పాల్గొంటే, పంక్తిని పవిత్రం చేస్తాడు. నిష్ఠగా ఉన్న యతి తప్పిపోతే, అతనికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు. భార్యతో విడిపోయిన వారు, వారి సంతానం చండాలులు అవుతారు. శతికో, గద్ద, పక్షులు, పంది — వీటి ఆయుష్షు తక్కువ. పుష్పం లేని, ఫలం లేని చెట్టు కంటకాలతో కప్పబడుతుంది; అటవీ అగ్నిలో కాలిపోతుంది. ఎనిమిది వందల ఏళ్ళు చెట్టు స్థితిలో ఉంటుంది. వెయ్యేళ్లు పూర్తయిన తర్వాత బ్రహ్మరాక్షసుడిగా జన్మిస్తాడు. తపస్సు లేదా వంశాన్ని నశింపజేసిన ఫలితంగా మోక్షం పొందుతాడు. యోగమే పాపాలను పోగొట్టే మార్గం, వేరే మంత్రం లేదు.

అథ షట్షష్ట్యధికశతతమోఽధ్యాయః వర్ణధర్మాదికథనం పుష్కర ఉవాచ వేదస్మార్తం ప్రవక్ష్యామి ధర్మం వై పఞ్చధా స్మృతం(౧) ।౧౬౬.౦౦౧ వర్ణత్వమేకమాశ్రిత్య యోఽధికారః ప్రవర్తతే ॥౧౬౬.౦౦౧ వర్ణధర్మః స విజ్ఞేయో యథోపనయనన్త్రిషు ।౧౬౬.౦౦౨ యస్త్వాశ్రమం సమాశ్రిత్య పదార్థః సంవిధీయతే ॥౧౬౬.౦౦౨ ఉక్త ఆశ్రమధర్మస్తు భిన్నపిణ్డాదికో యథా ।౧౬౬.౦౦౩ ఉభయేన నిమిత్తేన యో విధిః సమ్ప్రవర్తతే ॥౧౬౬.౦౦౩ నైమిత్తికః స విజ్ఞేయః ప్రాయశ్చిత్తవిధిర్యథా ।౧౬౬.౦౦౪ బ్రహ్మచారీ గృహీ చాపి వానప్రస్థో యతిర్నృప ॥౧౬౬.౦౦౪ ఉక్త ఆశ్రమధర్మస్తు ధర్మః స్యాత్పఞ్చధా పరః(౧) ।౧౬౬.౦౦౫ షాడ్గుణ్యస్యాభిధానే యో దృష్టార్థః స ఉదాహృతః ॥౧౬౬.౦౦౫ స త్రేధా మన్త్రయాగాద్యదృష్టార్థ ఇతి మానవాః ।౧౬౬.౦౦౬ ఉభయార్థో వ్యవహారస్తు దణ్డధారణమేవ చ ॥౧౬౬.౦౦౬ తుల్యార్థానాం వికల్పః స్యాద్యాగమూలః ప్రకీర్తితః ।౧౬౬.౦౦౭ వేదే తు విహితో ధర్మః స్మృతౌ తాదృశ ఏవ చ ॥౧౬౬.౦౦౭ అనువాదం స్మృతిః సూతే(౨) కార్యార్థమితి మానవాః ।౧౬౬.౦౦౮ గుణార్థః పరిసఙ్ఖ్యార్థో వానువాదో విశేషతః(౩) ॥౧౬౬.౦౦౮ విశేషదృష్ట ఏవాసౌ ఫలార్థ ఇతి మానవాః ।౧౬౬.౦౦౯ స్యాదష్టచత్వారింశద్భిః సంస్కారైర్బ్రహ్మలోకగః ॥౧౬౬.౦౦౯ గర్భాధానం పుంసవనం సీమన్తోన్నయనః తతః ।౧౬౬.౦౧౦ జాతకర్మ నామకృతిరన్నప్రాశనచూడకం ॥౧౬౬.౦౧౦ సంస్కారశ్చోపనయనం వేదవ్రతచతుష్టయం ।౧౬౬.౦౧౧ స్నానం స్వధర్మచారిణ్యా యోగః స్యాద్యజ్ఞపఞ్చకం ॥౧౬౬.౦౧౧ దేవయజ్ఞః పితృయజ్ఞో మనుష్యభూతయజ్ఞకౌ ।౧౬౬.౦౧౨ బ్రహ్మయజ్ఞః సప్తపాకయజ్ఞసంస్థాః పురోఽష్టకాః ॥౧౬౬.౦౧౨ పార్వణశ్రాద్ధం శ్రావణ్యాగ్రహాయణీ చ చైత్ర్యపి ।౧౬౬.౦౧౩ ఆశ్వయుజీ సప్తహవిర్యజ్ఞసంస్థాస్తతః స్మృతాః ॥౧౬౬.౦౧౩ అగ్న్యాధేయమగ్నిహోత్రం(౧) దర్శః స్యాత్పశుబన్ధకః ।౧౬౬.౦౧౪ చాతుర్మాస్యాగ్రహాయేష్టిర్నిరూఢః పశుబన్ధకః ॥౧౬౬.౦౧౪ సౌత్రామణిసప్తసోమసంస్థాగ్నిష్టోమ ఆదితః ।౧౬౬.౦౧౫ అత్యగ్నిష్టోమ ఉక్థశ్చ షోడశీ వాజపేయకః ॥౧౬౬.౦౧౫ అతిరాత్రాస్తథా స్తోమ అష్టౌ చాత్మగుణాస్తతః ।౧౬౬.౦౧౬ దయా క్షమానసూయా చ అనాయాసోఽథ మఙ్గలం ॥౧౬౬.౦౧౬ అకార్పణ్యాస్పృహాశౌచం యస్యైతే స పరం వ్రజేత్ ।౧౬౬.౦౧౭ ప్రచారే మైథునే చైవ ప్రస్రావే దన్తధావనే ॥౧౬౬.౦౧౭ స్నానభోజనకాలే చ షట్సు మౌనం సమాచరేత్ ।౧౬౬.౦౧౮ పునర్దానం పృథక్పానమాజ్యేన పయసా నిశి ॥౧౬౬.౦౧౮ దన్తచ్ఛేదనముష్ణం చ సప్త సక్తుషు వర్జయేత్ ।౧౬౬.౦౧౯ స్నాత్వా పుష్పం న గృహ్ణీయాద్దేవాయోగ్యన్తదీరితం ॥౧౬౬.౦౧౯ అన్యగోత్రోప్యసమ్బద్ధః(౨) ప్రేతస్యాగ్నిన్దదాతి యః ।౧౬౬.౦౨౦ పిణ్డఞ్చోదకదానఞ్చ స దశాహం సమాపయేత్ ॥౧౬౬.౦౨౦ ఉదకఞ్చ తృణం భస్మ ద్వారం పన్థాస్తథైవ చ ।౧౬౬.౦౨౧ ఏభిరన్తరితం కృత్వా పఙ్క్తిదోషో న విద్యతే ॥౧౬౬.౦౨౧ పఞ్చ ప్రాణాహుతీర్దద్యాదనామాఙ్గుష్ఠయోగతః

పుష్కరుడు ఇలా అన్నాడు: వేదస్మార్త ధర్మాన్ని ఐదు విధాలుగా వివరించబోతున్నాను. వర్ణాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని కలిగే హక్కును వర్ణధర్మం అంటారు. ఉపనయనాది సంస్కారాల ప్రకారం వర్ణధర్మం ఏర్పడుతుంది. ఆశ్రమాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని కలిగే విధిని ఆశ్రమధర్మం అంటారు. రెండు కారణాలతో కలిగే విధిని నైమిత్తిక విధి అంటారు; ఇది ప్రాయశ్చిత్తానికి ఉదాహరణ. బ్రహ్మచారి, గృహస్థుడు, వానప్రస్థుడు, యతి — వీరికి వేర్వేరు ఆశ్రమధర్మాలు ఉన్నాయి. ఐదు విధాలుగా ధర్మాన్ని చెప్పారు. షడ్గుణ్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, ప్రత్యక్ష ఫలితాన్ని దృష్టార్ధం అంటారు. మంత్ర, యాగాది ద్వారా లభించే అదృష్ట ఫలితాన్ని అదృష్టార్థం అంటారు. రెండు విధాల ప్రయోజనాన్ని ఉభయార్థం అంటారు; దండధారణం కూడా ఇందులో వస్తుంది. ఒకే విధమైన విషయాల్లో వేరొక విధంగా ఆచరించడాన్ని యాగ మూలంగా పేర్కొన్నారు. వేదంలో చెప్పిన ధర్మం, స్మృతిలో చెప్పిన ధర్మం రెండూ ఒకే విధంగా ఉంటాయి. స్మృతి అనేది వేదాన్ని అనుసరించి చెప్పబడింది. గుణార్థం, పరిమితార్థం, అనువాదం, విశేషంగా చెప్పిన ఫలార్థం — ఇవన్నీ మానవులు వివరించారు. నలభై ఎనిమిది సంస్కారాలతో బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతారు. గర్భాధానం, పుంసవనం, సీమంతం, జాతకర్మ, నామకరణం, అన్నప్రాశనం, చూడాకర్మ, ఉపనయనం, వేదవ్రతాలు, స్నానం, స్వధర్మాచరణ, యోగం, ఐదు యజ్ఞాలు — ఇవన్నీ చెప్పబడ్డాయి. దేవయజ్ఞం, పితృయజ్ఞం, మనుష్యయజ్ఞం, భూతయజ్ఞం, బ్రహ్మయజ్ఞం, ఏడుసార్లు పాకయజ్ఞాలు, పరోష్ఠకాలు, పార్థివ శ్రాద్ధం, శ్రావణి, ఆగ్రహాయణి, చైత్రి, ఆశ్వయుజి, ఏడుసార్లు హవిర్యజ్ఞాలు, అగ్న్యాధేయం, అగ్నిహోత్రం, దర్శ, పశుబంధం, చాతుర్మాస్య, ఆగ్రహాయణ ఇష్టులు, సౌత్రామణి, సప్తసోమయజ్ఞాలు, అగ్నిష్టోమ మొదలైన యాగాలు, అతి అగ్నిష్టోమ, ఉక్త, షోడశి, వాజపేయ, అతిరాత్ర, అష్టౌ స్తోమ యాగాలు, దయ, క్షమ, అసూయ, అలసత్వం లేకపోవడం, మంగళం, దానంలో దారిద్ర్యం లేకపోవడం, ఆశ లేకపోవడం, శౌచం — ఇవి ఉన్నవాడు పరమగతిని పొందుతాడు. ప్రయాణంలో, మైతునంలో, రజస్రావంలో, పళ్ళు తోమడంలో, స్నానం, భోజనం సమయంలో ఆరు సందర్భాల్లో మౌనం పాటించాలి. మళ్లీ దానం చేయడం, రాత్రి పాలు, నెయ్యి తాగడం, దంత క్షయం, వేడి తినడం, ఏడుసార్లు సక్తు తినడం వర్జ్యం. స్నానం చేసిన తర్వాత దేవతలకు పుష్పం ఇవ్వరాదు. ఇతర గోత్రానికి చెందినవాడు, సంబంధం లేని వాడు మృతునికి అగ్నిని ఇస్తే, పిండప్రదానం, జలదానం పది రోజులు చేయాలి. నీరు, దర్భ, బాస్మం, ద్వారం, మార్గం — వీటిని మధ్యలో పెట్టితే పంక్తిదోషం ఉండదు. ఐదు ప్రాణాహుతులను నామం, బొటనవేలు కలిపి సమర్పించాలి.

ఇప్పుడు, ఒక వంద ముప్పై ఎనిమిది వంతులు: మహా పాపాల వివరణపై.

ఇప్పుడు, ఒక వంద ముప్పై తొమ్మిది వంతులు: పరిహారాలపై.

ఇప్పుడు, ఒక వంద ముప్పై రెండవ వంతులు: అన్ని పాపాలకు పరిహారాలు.

ఇప్పుడు, ఒక వంద ముప్పై ఎనిమిదవ వంతులు: మూడవ చంద్రదినపు నిష్ఠలు.

అథాశీత్యధికశతతమోఽధ్యాయః పఞ్చమీవ్రతాని అగ్నిరువాచ పఞ్చమీవ్రతకం వక్ష్యే ఆరోగ్యస్వర్గమోక్షదం(౧) ।౧౮౦.౦౦౧ నభోనభస్యాశ్వినే చ కార్త్తికే శుక్లపక్షకే ॥౧౮౦.౦౦౧ వాసుకిస్తక్షకః పూజ్యః కాలీయో మణిభద్రకః ।౧౮౦.౦౦౨ ఐరావతో ధృతరాష్ట్రః కర్కోటకధనఞ్జయౌ ॥౧౮౦.౦౦౨ ఏతే ప్రయచ్ఛన్త్యభయమాయుర్విద్యాయశః శ్రియమ్

ఇప్పుడు ఎనభై మూడు అధ్యాయానికి ప్రవేశించాము — ఇది ఐదవ తిథి వ్రతాల గురించి. అగ్ని దేవుడు ఇలా చెప్పారు: ఐదవ తిథి వ్రతాన్ని వివరించబోతున్నాను. ఇది ఆరోగ్యాన్ని, స్వర్గాన్ని, మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఆశ్వయుజం, కార్తీక మాసాల్లో శుక్లపక్షంలో, వాసుకి, తక్షకుడు, కాలియుడు, మణిభద్రుడు, ఐరావతుడు, ధృతరాష్ట్రుడు, కర్కోటకుడు, ధనంజయుడు — వీరిని పూజిస్తే భయం లేకుండా, దీర్ఘాయువు, విద్య, యశస్సు, ఐశ్వర్యం లభిస్తాయి.

; చతుర్దశీవ్రతాని అగ్నిరువాచ వ్రతం వక్ష్యే చతుర్దశ్యాం భుక్తిముక్తిప్రదాయకం(౧) ।౧౯౨.౦౦౧ కార్త్తికే తు చతుర్దశ్యాం నిరాహారో యజేచ్ఛివమ్ ॥౧౯౨.౦౦౧ వర్షభోగధనాయుష్మాన్(౨) కుర్వన్ శివచతుర్దశీమ్ ।౧౯౨.౦౦౨ మార్గశీర్షే సితేఽష్టాభ్యాం తృతీయాయాం మునివ్రతః ॥౧౯౨.౦౦౨ టిప్పణీ ౧ భుక్తిముక్తిప్రదం శృణు ఇతి ఖ.. , ఘ.. , జ.. , ఝ.. , ఞ.. , ట.. చ । భుక్తిముక్తిసుఖప్రదమితి ఙ.. ౨ భోగబలాయుష్మానితి ఙ.. ద్వాదశ్యాం వా చతుర్దశ్యాం ఫలాహారో యజేత్సురం(౧) ।౧౯౨.౦౦౩ త్యక్త్వా ఫలాని దద్యాత్తు కుర్వన్ ఫలచతుర్దశీం ॥౧౯౨.౦౦౩ చతుర్దశ్యాం మథాష్టమ్యాం పక్షయోః శుక్లకృష్ణయోః ।౧౯౨.౦౦౪ అనశ్నన్ పూజయేచ్ఛమ్భుం స్వర్గ్యుభయచతుర్దశీం ॥౧౯౨.౦౦౪ కృష్ణాష్టమ్యాన్తు నక్తేన తథా కృష్ణచతుర్దశీం ।౧౯౨.౦౦౫ ఇహ భోగానవాప్నోతి పరత్ర చ శుభాఙ్గతిం ॥౧౯౨.౦౦౫ కార్తికే చ చతుర్దశ్యాం కృష్ణాయాం స్నానకృత్సుఖీ ।౧౯౨.౦౦౬ ఆరాధితే మహేన్ద్రే తు ధ్వజాకారాసు యష్టిషు(౨) ॥౧౯౨.౦౦౬ తతః శుక్లచతుర్దశ్యామనన్తం పూజయేద్ధరిం ।౧౯౨.౦౦౭ కృత్వాదర్భమయం చైవ వారిధానీ సమన్వితం ॥౧౯౨.౦౦౭ శాలిప్రస్థస్య పిష్టస్య పూపనామ్నః కృతస్య చ ।౧౯౨.౦౦౮ అర్ధం విప్రాయ దాతవ్యమర్ధమాత్మని యోజయేత్(౩) ॥౧౯౨.౦౦౮ కర్తవ్యం సరితాం చాన్తే కథాం కృత్వా(౪) హరేరితి ।౧౯౨.౦౦౯ అనన్తసంసారమహాసముద్రే మగ్నాన్ సమభ్యుద్ధర వాసుదేవ ॥౧౯౨.౦౦౯ అనన్తరూపే వినియోజయస్వ అనన్తరూపాయ నమో నమస్తే ।౧౯౨.౦౧౦ అనేన పూజయిత్వాథ సూత్రం బద్ధా తు మన్త్రితం ॥౧౯౨.౦౧౦ స్వకే కరే వా కణ్ఠే వా త్వనన్తవ్రతకృత్సుఖీ

ఇప్పుడు నలభై రెండవ అధ్యాయానికి ప్రవేశించాము — ఇది చతుర్దశి వ్రతాల గురించి. అగ్ని దేవుడు ఇలా చెప్పారు: చతుర్దశి రోజున చేయవలసిన వ్రతాన్ని చెబుతాను. ఇది భోగాన్ని, మోక్షాన్ని ఇస్తుంది. కార్తీక మాసంలో చతుర్దశి రోజున ఉపవాసంగా ఉండి శివుడిని పూజించాలి. ఇలా శివచతుర్దశి వ్రతం చేసినవారు సంవత్సరమంతా సుఖంగా, ఆయుష్షుతో, ధనంతో ఉంటారు. మార్గశిర మాసంలో శుక్లపక్ష తృతీయ రోజున మునివ్రతం చేయాలి. ద్వాదశి లేదా చతుర్దశి రోజున పండ్లను మాత్రమే తీసుకుంటూ దేవతను పూజించాలి. పండ్లను త్యజించి, వాటిని దానం చేయాలి. ఇలా ఫలచతుర్దశి వ్రతం చేయాలి. చతుర్దశి లేదా అష్టమి రోజున, శుక్లపక్షం లేదా కృష్ణపక్షంలో, ఉపవాసంగా శంభువును పూజిస్తే స్వర్గప్రాప్తి కలుగుతుంది. కృష్ణాష్టమి రోజున రాత్రిపూట, అలాగే కృష్ణచతుర్దశి రోజున కూడా ఉపవాసంగా ఉండి పూజిస్తే ఈ లోకంలో సుఖాలు, పరలోకంలో మోక్షం లభిస్తుంది. కార్తీక మాసంలో కృష్ణచతుర్దశి రోజున స్నానం చేసి సంతోషంగా ఉండాలి. మహేంద్రుని ధ్వజాల దగ్గర పూజిస్తే, తర్వాత శుక్లచతుర్దశి రోజున అనంతుడిని పూజించాలి. దర్బ గడ్డి, నీళ్లతో కూడిన పాత్ర, అన్నపిండి తో చేసిన అప్పం తీసుకుని, దాని అర్ధాన్ని బ్రాహ్మణుడికి ఇవ్వాలి, మిగతా భాగాన్ని తానే తినాలి. నదీ తీరంలో హరి కథ చెబుతూ, అనంతుడు సముద్రంలో మునిగినవారిని రక్షించు అని ప్రార్థించాలి. అనంతుని రూపంలో పూజించి, అనంతునికి నమస్కరిస్తూ, మంత్రంతో సూత్రాన్ని చేతికి లేదా మెడకు కట్టుకుంటే అనంత వ్రత ఫలితం లభిస్తుంది.

అథ చతుర్నవత్యధికశతతమోఽధ్యాయః అశోకపూర్ణిమాదివ్రతం అగ్నిరువాచ అశోకపూర్ణిమాం వక్ష్యే భూధరం చ భువం యజేత్ । ఫాల్గున్యాం సితపక్షాయాం వర్షం స్యాద్భుక్తిముక్తిభాక్ ॥౧ కార్త్తిక్యాన్తు వృషోత్సర్గం కృత్వా నక్తం సమాచరేత్ । శైవం పదమవాప్నోతి వృషవ్రతమిదం పరం ॥౨ పిత్ర్యా యామావసీ తస్యాం పితౄణాం దత్తమక్షయం । ఉపోష్యాబ్దం పితౄనిష్ట్వా నిష్పాపః స్వర్గమాప్నుయాత్ ॥౩ పఞ్చదశ్యాం చ మాఘస్య పూజ్యాజం సర్వమాప్నుయాత్ । వక్ష్యే సావిత్ర్యమావాస్యామ్భుక్తిముక్తికరీం శుభాం ॥౪ పఞ్చదశ్యాం వ్రతీ జ్యైష్ఠే వటమూలే మహాసతీం । త్రిరాత్రోపోషితా నారీ సప్తధాన్యైః ప్రపూజయేత్ ॥౫ ప్రరూఢైః కణ్ఠసూత్రైశ్చ రజన్యాం కుఙ్కుమాదిభిః । వటావలమ్బనం కృత్వా నృత్యగీతైః ప్రభాతకే ॥౬ నమః సావిత్ర్యై సత్యవతే నైవేద్యం చార్పయేద్ద్విజే । వేశ్మ గత్వా ద్విజాన్ భోజ్య స్వయం భుక్త్వా విసర్జయేత్ ॥౭ సావిత్రీ ప్రీయతాం దేవీ సౌభాగ్యాదికమాప్నుయాత్

ఇప్పుడు తొంభై నాలుగు అధ్యాయానికి ప్రవేశించాము — ఇది అశోకపూర్ణిమ వ్రతం మొదలైన వాటి గురించి. అగ్ని దేవుడు ఇలా చెప్పారు: అశోకపూర్ణిమ వ్రతాన్ని వివరించబోతున్నాను. భూమిని, పర్వతాన్ని పూజించాలి. ఫాల్గుణ మాసంలో శుక్లపక్షంలో ఈ వ్రతాన్ని చేస్తే సంవత్సరమంతా భోగం, మోక్షం లభిస్తాయి. కార్తీక మాసంలో వృషభాన్ని విడిచిపెట్టి, రాత్రిపూట ఉపవాసంగా ఉండాలి. ఇలా చేస్తే శైవపదవిని పొందుతారు. ఇది గొప్ప వృషభ వ్రతం. పితృపక్షంలో యామవసి రోజున పితృదేవతలకు ఇచ్చిన దానం అక్షయంగా ఉంటుంది. ఏడాది పాటు ఉపవాసంగా ఉండి పితృదేవతలను పూజిస్తే పాపాలు తొలగి స్వర్గప్రాప్తి కలుగుతుంది. మాఘ మాసంలో పౌర్ణమి రోజున అజాన్ని పూజిస్తే అన్నీ ఫలితాలు లభిస్తాయి. ఇప్పుడు సావిత్రి అమావాస్య వ్రతాన్ని చెబుతాను — ఇది భోగం, మోక్షాన్ని ఇస్తుంది. జ్యేష్ఠ మాసంలో పౌర్ణమి రోజున వటవృక్షం కింద స్త్రీ మూడు రోజులు ఉపవాసంగా ఉండి, ఏడురకాల ధాన్యాలతో వటవృక్షాన్ని పూజించాలి. పెరిగిన దారాలతో, రాత్రిపూట కుంకుమాది వస్తువులతో వటవృక్షాన్ని అలంకరించాలి. ఉదయాన్నే నృత్యం, పాటలతో పూజ చేయాలి. సత్యవతి, సావిత్రి దేవికి నమస్కరిస్తూ, నైవేద్యం సమర్పించాలి. ఇంటికి వెళ్లి బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టి, తాను భోజనం చేసి వారిని వదిలించాలి. ఇలా చేస్తే సావిత్రి దేవి ప్రసన్నమై, సౌభాగ్యం మొదలైన శుభాలు ప్రసాదిస్తుంది.

అథ పఞ్చనవత్యధికశతతమోఽధ్యాయః వారవ్రతాని అగ్నిరువాచ వారవ్రతాని వక్ష్యామి భుక్తిముక్తిప్రదాని హి ।౧౯౫.౦౦౧ కరం పునర్వసుః సూర్యే స్నానే సర్వౌషధీ శుభా ॥౧౯౫.౦౦౧ శ్రాధ్హౌ చాదిత్యవారే తు సప్తజన్మస్వరోగభాక్ ।౧౯౫.౦౦౨ సఙ్క్రాన్తౌ సూర్యవారో యః సోఽర్కస్య హృదయః శుభః ॥౧౯౫.౦౦౨ కృత్వా హస్తే సూర్యవారం నక్తేనాబ్దం స సర్వభాక్ ।౧౯౫.౦౦౩ చిత్రాభసోమవారాణి సప్త కృత్వా సుఖీ భవేత్ ॥౧౯౫.౦౦౩ స్వాత్యాం గృహీత్వా చాఙ్గారం సప్తనక్త్యార్తివర్జితః ।౧౯౫.౦౦౪ విశాఖాయాం బుధం గృహ్య సప్తనక్తీ గ్రహార్తినుత్ ॥౧౯౫.౦౦౪ అనురాధే దేవగురుం సప్తనక్తీ గ్రహార్తినుత్(౧) ।౧౯౫.౦౦౫ శుక్రం జ్యేష్ఠాసు సఙ్గృహ్య సప్తనక్తీ గ్రహార్తినుత్ ॥౧౯౫.౦౦౫ మూలే శనైశ్చరం గృహ్య సప్తనక్తీ గ్రహార్తినుత్

ఇప్పుడు తొంభై ఐదు అధ్యాయానికి ప్రవేశించాము — ఇది వార వ్రతాల గురించి. అగ్ని దేవుడు ఇలా చెప్పారు: వార వ్రతాలను వివరించబోతున్నాను. ఇవి భోగం, మోక్షాన్ని ఇస్తాయి. పునర్వసు నక్షత్రంలో సూర్యోదయానికి స్నానం చేస్తే అన్ని ఔషధ గుణాలు కలుగుతాయి. ఆదివారం శ్రాద్ధం చేస్తే ఏడు జన్మల వ్యాధులు పోతాయి. సంక్రాంతి రోజున ఆదివారం వస్తే అది సూర్యుని హృదయాన్ని ప్రసన్నం చేస్తుంది. ఆదివారం రోజున చేతిలో తీసుకుని, ఏడాది పాటు రాత్రిపూట ఉపవాసంగా ఉంటే అన్ని ఫలితాలు లభిస్తాయి. చిత్రా నక్షత్రంలో సోమవారం ఏడుసార్లు వ్రతం చేస్తే సుఖంగా ఉంటారు. స్వాతి నక్షత్రంలో అంగారాన్ని తీసుకుని, ఏడుసార్లు రాత్రిపూట ఉపవాసంగా ఉంటే గ్రహబాధలు పోతాయి. విశాఖ నక్షత్రంలో బుధవారం, అనూరాధ నక్షత్రంలో గురువారం, జ్యేష్ఠ నక్షత్రంలో శుక్రవారం, మూల నక్షత్రంలో శనివారం — వీటిలో కూడా ఏడుసార్లు రాత్రిపూట ఉపవాసంగా ఉంటే గ్రహబాధలు తొలగిపోతాయి.

అథ షణ్ణవత్యధికశతతమోఽధ్యాయః నక్షత్రవ్రతాని అగ్నిరువాచ నక్షత్రవ్రతకం వక్ష్యే భే హరిః పూజితోఽర్థదః ।౦౧ నక్షత్రపురుషం చాదౌ చైత్రమాసే హరిం యజేత్ ॥౦౧ మూలే పాదౌ యజేజ్జఙ్ఘే రోహిణీస్వర్చయేద్ధరిం ।౦౨ జానునీ చాశ్వినీయోగే ఆషాఢాసూరుసఞ్జ్ఞకే ॥౦౨ మేఢ్రం పూర్వోత్తరాస్వేవ కటిం వై కృత్తికాసు చ ।౦౩ పార్శ్వే భాద్రపదాభ్యాన్తు కుక్షిం వై రేవతీషు చ ॥౦౩ స్తనౌ చైవానురాధాసు ధనిష్ఠాసు చ పృష్ఠకం ।౦౪ భుజౌ పూజ్యౌ విశాఖాసు పునర్వస్వఙ్గులీర్యజేత్ ॥౦౪ అశ్లేషాసు నఖాన్ పూజ్య కణ్ఠం జ్యేష్ఠాసు పూజయేత్ ।౦౫ శ్రోత్రే విష్ణోశ్చ శ్రవణే ముఖం పుష్యే హరేర్యజేత్ ॥౦౫ యజేత్స్వాతిషు దన్తాగ్రమాస్యం వారుణతోఽర్చయేత్ ।౦౬ మఘాసు నసాం నయనే మృగశీర్షే లలాటకం ॥౦౬ చిత్రాసు చార్ద్రాసు కచానబ్దాన్తే స్వర్ణకం హరిం ।౦౭ గుడపూర్ణే ఘటేఽభ్యర్చ్య శయ్యాగోర్థాది దక్షిణా ॥౦౭ నక్షత్రపురుషో విష్ణుః పూజనీయః శివాత్మకః ।౦౮ శామ్భవాయనీయవ్రతకృన్మాసభే పూజయేద్ధరిం ॥౦౮ కార్త్తికే కృత్తికాయాం చ మృగశీర్షే మృగాస్యకే ।౦౯ నామభిః కేశవాద్యైస్తు అచ్యుతాయ నమోఽపి వా ॥౦౯ కార్త్తికే కృత్తికాభేఽహ్ని మాసనక్షత్రగం హరిం ।౧౦ శామ్భవాయనీయవ్రతకం కరిష్యే భుక్తిముక్తిదం ॥౧౦ కేశవాది మహామూర్తిమచ్యుతం సర్వదాయకం ।౧౧ ఆవాహయామ్యహన్దేవమాయురారోగ్యవృద్ధిదం ॥౧౧ కార్త్తికాదౌ సకాసారమన్నంమాసచతుష్టయం ।౧౨ ఫాల్గునాదౌ చ కుశరమాషాఢాదౌ చ పాయసం ॥౧౨ దేవాయ బ్రాహ్మణేభ్యశ్చ నక్తన్నైవేద్యమాశయేత్ ।౧౩ పఞ్చగవ్యజలేస్నాతస్తస్యైవ ప్రాశనాచ్ఛుచిః ॥౧౩ అర్వాగ్విసర్జనాద్ద్రవ్యం నైవేద్యం సర్వముచ్యతే ।౧౪ విసర్జితే జగన్నాథే నిర్మాల్యన్భవతి క్షణాత్ ॥౧౪ నమో నమస్తేఽచ్యుత మే క్షయోస్తు పాపస్య వృద్ధిం సముపైతు పుణ్యం ।౧౫ ఐశ్వర్యవిత్తాది సదాక్షయం మేక్షయఞ్చ మా సన్తతిరభ్యపైతు ॥౧౫ యథాచ్యుతస్త్వమ్పరతః పరస్తాత్స బ్రహ్మభూతః పరతః పరాత్మన్ ।౧౬ తథాచ్యుతం త్వం కురు వాఞ్ఛితం మే మయా కృతమ్పాపహరాప్రమేయ ॥౧౬ అచ్యుతానన్ద గోవిన్ద ప్రసీద యదభీప్సితం ।౧౭ అక్షయం మామమేయాత్మన్ కురుష్వ పురుషోత్తమ ॥౧౭ సప్త వర్షాణి సమ్పూజ్య భుక్తిముక్తిమవాపునుయాత్ ।౧౮ అనన్తవ్రతమాఖ్యాస్యే నక్షత్రవ్రతకేర్థదం॥౧౮ మార్గశీర్షే మృగశిరే గోమూత్రాశో యజేద్ధరిం ।౧౯ అనన్తం సర్వకామానామనన్తో భగవాన్ ఫలం ॥౧౯ దదాత్యనన్తఞ్చ పునస్తదేవాన్యత్ర జన్మని ।౨౦ అనన్తపుణ్యోపచయఙ్కరోత్యేతన్మహావ్రతం ॥౨౦ యథాభిలషితప్రాప్తిం కరోత్యక్షయమేవ చ ।౨౧ పాదాది పూజ్య నక్తే తు భుఞ్జీయాత్తైలవర్జితం ॥౨౧ ఘృతేనానన్తముద్దిశ్య హోమో మాసచతుష్టయం ।౨౨ చైత్రాదౌ శాలినా హోమః పయసా శ్రావణాదిషు ॥౨౨ మాన్ధాతాభూద్యువనాశ్వాదనన్తవ్రతకాత్సుతః

ఇప్పుడు నక్షత్ర వ్రతాల గురించి చెబుతాను. అగ్ని ఇలా అన్నాడు: నక్షత్ర వ్రతాన్ని నేను వివరంగా చెప్పుతాను. హరిదేవుడిని భక్తితో పూజిస్తే, అన్ని కోరికలు తీరతాయి. చైత్రమాసంలో మొదట నక్షత్రపురుషుని పూజించి, హరిని ఆరాధించాలి. మూల నక్షత్రంలో పాదాలను, రోహిణి నక్షత్రంలో జఙ్ఘలను, అశ్విని యోగంలో మోకాళ్లను, ఆశాఢ నక్షత్రంలో ఊరుసులను పూజించాలి. పూర్వోత్తర నక్షత్రాల్లో మేడ్రాన్ని, కృత్తికల్లో నడుమును, భాద్రపదాల్లో పక్కలను, రేవతిలో పొట్టను పూజించాలి. అనురాధ నక్షత్రంలో వక్షోజాలను, ధనిష్ఠలో వెన్నును, విశాఖ నక్షత్రంలో భుజాలను, పునర్వసు నక్షత్రంలో వేళ్లను పూజించాలి. ఆశ్లేష నక్షత్రంలో నఖాలను, జ్యేష్ఠ నక్షత్రంలో మెడను, శ్రవణ నక్షత్రంలో చెవులను, పుష్య నక్షత్రంలో ముఖాన్ని పూజించాలి. స్వాతి నక్షత్రంలో పళ్లను, వరుణ నక్షత్రంలో నోరును పూజించాలి. మఘ నక్షత్రంలో ముక్కును, మృగశిర నక్షత్రంలో కళ్లను, లలాటాన్ని పూజించాలి. చిత్ర, ఆర్ద్ర నక్షత్రాల్లో జుట్టును, అభిజిత్ నక్షత్రంలో స్వర్ణాన్ని, హరిని పూజించాలి. బెల్లంతో నిండిన గడపను, మంచాన్ని, ఇతర దక్షిణలను సమర్పించాలి. నక్షత్రపురుషుడు విష్ణువు, ఆయనను శివాత్మకుడిగా భావించి పూజించాలి. శాంభవాయనీ వ్రతాన్ని చేసే వారు, ప్రతి మాసంలో హరిని పూజించాలి. కార్తీక మాసంలో కృత్తిక నక్షత్రంలో, మృగశిర నక్షత్రంలో మృగాస్యుడిని, కేశవాది పేర్లతో, అచ్యుతాయ నమః అని పూజించాలి. కార్తీక మాసంలో కృత్తిక నక్షత్రంలో, మాసనక్షత్రాన్ని కలిగి ఉన్న హరిని, శాంభవాయనీ వ్రతంగా, భోగముక్తిని ప్రసాదించే వ్రతంగా చేయాలి. కేశవాది మహామూర్తిని, అచ్యుతుడిని, అన్ని కోరికలు నెరవేర్చేవాడిని, ఆహ్వానించి, ఆయురారోగ్యాన్ని, వృద్ధిని కోరాలి. కార్తీక మొదటి నాలుగు నెలల్లో సాకారం అన్నాన్ని సమర్పించాలి. ఫాల్గుణ మొదట, కుశర మాషాదిలో పాయసం సమర్పించాలి. దేవునికీ, బ్రాహ్మణులకు రాత్రిపూట నైవేద్యం సమర్పించాలి. పంచగవ్య జలంతో స్నానం చేసి, ఆ నీరు తాగితే పవిత్రత కలుగుతుంది. నైవేద్యాన్ని సమర్పించిన తరువాతే అన్నీ వస్తువులు ప్రసాదంగా భావించాలి. జగన్నాథుడిని విడిచిన తరువాత నైవేద్యం నిమిషంలోనే నర్మాల్యమవుతుంది. 'నమో నమస్తే అచ్యుతా, నా పాపాలు నశించాలి, పుణ్యములు పెరగాలి. ఐశ్వర్యం, ధనం ఎప్పటికీ తగ్గకుండా ఉండాలి, నా సంతానం పెరగాలి.' అచ్యుతుడా! నువ్వు పరమాత్మ, బ్రహ్మభూతుడవు, నా కోరిక నెరవేర్చు. నేను చేసిన పాపాలను తొలగించు. అచ్యుతా, ఆనందా, గోవిందా! దయచూపు, నేను కోరినది నెరవేర్చు. నిత్యంగా నాశ్వరత లేని దీవెన ఇవ్వు. ఏడేళ్లు ఈ వ్రతాన్ని చేయగలిగితే భోగముక్తి లభిస్తుంది. అనంత వ్రతాన్ని కూడా చెబుతాను, ఇది నక్షత్ర వ్రతానికి ఫలదాయకం. మార్గశిర మాసంలో మృగశిర నక్షత్రంలో, ఆవుపాలు తాగుతూ హరిని పూజించాలి. అనంతుడు అన్ని కోరికలకు ఫలితాన్ని ఇస్తాడు. అనంతుడు ఇచ్చిన ఫలితాన్ని మరొక జన్మలో కూడా పొందుతారు. అనంత పుణ్యాలు పెరుగుతాయి, ఇది మహావ్రతం. కోరినది నెరవేరుతుంది, నిత్య ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. పాదాలనుండి పూజ ప్రారంభించి, నక్షత్రంలో నూనె లేకుండా భోజనం చేయాలి. నాలుగు నెలలు నెయ్యితో హోమం చేయాలి. చైత్ర మొదట శాలిధాన్యంతో, శ్రావణ మొదట పాయసం సమర్పించాలి. దేవునికీ, బ్రాహ్మణులకు రాత్రిపూట నైవేద్యం సమర్పించాలి. పంచగవ్య జలంతో స్నానం చేసి, ఆ నీరు తాగితే పవిత్రత కలుగుతుంది. నైవేద్యం సమర్పించిన తరువాతే అన్నీ వస్తువులు ప్రసాదంగా భావించాలి. జగన్నాథుడిని విడిచిన తరువాత నైవేద్యం నిమిషంలోనే నర్మాల్యమవుతుంది. మాంధాత అనే రాజు యవనాశ్వుడిని అనంత వ్రతం వల్ల తన కుమారుడిగా పొందాడు.

అగ్నిరువాచ దీపదానవ్రతం వక్ష్యే భుక్తిముక్తిప్రదాయకం ।౨౦౦.౦౦౧ దేవద్విజాతికగృహే దీపదోఽబ్దం స సర్వభాక్ ॥౨౦౦.౦౦౧ చతుర్మాసం విష్ణులోకీ కార్త్తికే స్వర్గలోక్యపి ।౨౦౦.౦౦౨ దీపదానాత్పరం నాస్తి న భూతం న భవిష్యతి ॥౨౦౦.౦౦౨ దీపేనాయుష్యచక్షుష్మాన్దీపాల్లక్ష్మీసుతాదికం ।౨౦౦.౦౦౩ సౌభాగ్యం దీపదః ప్రాప్య స్వర్గలోకే మహీయతే ॥౨౦౦.౦౦౩ విదర్భరాజదుహితా లలితా దీపదాత్మభాక్ ।౨౦౦.౦౦౪ చారుధర్మక్ష్మాపపత్నీ శతభార్యాధికాభవత్ ॥౨౦౦.౦౦౪ దదౌ దీపసహస్రం సా విష్ణోరాయతనే సతీ ।౨౦౦.౦౦౫ పృష్టా సా దీపమాహాత్మ్యం సపత్నీభ్య ఉవాచ హ ॥౨౦౦.౦౦౫ లలితోవాచ సౌవీరరాజస్య పురా మైత్రేయోఽభూత్పురోహితః ।౨౦౦.౦౦౬ తేన చాయతనం విష్ణోః కారితం దేవికాతటే ॥౨౦౦.౦౦౬ కార్త్తికే దీపకస్తేన దత్తః సమ్ప్రేరితో మయా ।౨౦౦.౦౦౭ వక్త్రప్రాన్తేన నశ్యన్త్యా మార్జారస్య తదా భయాత్ ॥౨౦౦.౦౦౭ నిర్వాణవాన్ ప్రదీప్తోఽభూద్వర్త్యా మూషికయా తదా ।౨౦౦.౦౦౮ మృతా రాజాత్మజా జాతా రాజపత్నీ శతాధికా ॥౨౦౦.౦౦౮ అసఙ్కల్పితమప్యస్య ప్రేరణం యత్కృతం మయా ।౨౦౦.౦౦౯ విష్ణ్వాయతనదీపస్య తస్యేదం భుజ్యతే ఫలం ॥౨౦౦.౦౦౯ జాతిస్మరా హ్యతో దీపాన్ ప్రయచ్ఛామి త్వహర్నిశం ।౨౦౦.౦౧౦ ఏకదశ్యాం దీపదో వై విమానే దివి మోదతే ॥౨౦౦.౦౧౦ జాయతే దీపహర్తా తు మూకో వా జడ ఏవ చ ।౨౦౦.౦౧౧ అన్ధే తమసి దుష్పారే నరకే పతతే కిల ॥౨౦౦.౦౧౧ విక్రోశమానాంశ్చ నరాన్ యమకిఙ్కరాహతాన్ ।౨౦౦.౦౧౨ విలాపైరలమత్రాపి కిం వో విలపితే ఫలం ॥౨౦౦.౦౧౨ యదా ప్రమాదిభిః పూర్వమత్యన్తసముపేక్షితః ।౨౦౦.౦౧౩ జన్తుర్జన్మసహస్రేభ్యో హ్యేకస్మిన్మానుషో యది ॥౨౦౦.౦౧౩ తత్రాప్యతివిమూఢాత్మా కిం భోగానభిధావతి ।౨౦౦.౦౧౪ స్వహితం(౧) విషయాస్వాదైః క్రన్దనం తదిహాగతం ॥౨౦౦.

ఇప్పుడు దీపదాన వ్రతాన్ని చెబుతాను. ఇది భోగముక్తి ప్రసాదించే వ్రతం. దేవతలు, బ్రాహ్మణులు ఉన్న ఇల్లులో ఏవైనా దీపాలు సంవత్సరమంతా వెలిగిస్తే, అన్ని ఫలితాలు లభిస్తాయి. నాలుగు నెలలు విష్ణు లోకంలో, కార్తీక మాసంలో స్వర్గంలో నివసించవచ్చు. దీపదానానికి మించిన దానం లేదు, గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో ఉండదు. దీపంతో ఆయుష్షు, కళ్ళు, లక్ష్మీ కుమారుడి వంటి భాగ్యం లభిస్తుంది. దీపదానం వల్ల సౌభాగ్యం లభించి, స్వర్గంలో ఘనత పొందుతారు. విదర్భ రాజు కుమార్తె లలితా దీపదాన ఫలాన్ని అనుభవించింది. చారుధర్మ అనే రాజు భార్యగా, వంద మందికి పైగా భార్యలుగా జన్మించింది. ఆమె విష్ణు ఆలయంలో వెయ్యి దీపాలు దానం చేసింది. ఇతర భార్యలు దీపదాన మహిమను అడిగితే, ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'సౌవీర రాజు వద్ద మైత్రేయుడు పురోహితుడిగా ఉండేవాడు. అతని ద్వారా దేవికా తీరంలో విష్ణు ఆలయం నిర్మించబడింది. కార్తీక మాసంలో నేను ప్రేరణతో దీపం వెలిగించాను. ఆ సమయంలో పక్కన ఉన్న పిల్లి భయంతో నా ముఖం దగ్గర దీపం ఆరిపోయింది. ఆ సమయంలో ఎలుక వత్తిని తినడంతో దీపం మళ్లీ వెలిగింది. ఆ రాజ కుమార్తె మరణించి, వంద మందికి పైగా రాజు భార్యగా జన్మించింది. నేను అనుకోకుండా చేసిన దీపదానానికి ఇది ఫలం. విష్ణు ఆలయంలో దీపం వెలిగించడానికే ఈ ఫలితం లభించింది. అందుకే నేను ప్రతిరోజూ దీపాలు వెలిగిస్తాను.' ఏకాదశి రోజున దీపదానం చేసినవాడు స్వర్గంలో విమానంలో ఆనందంగా ఉంటాడు. దీపాన్ని ఆర్పినవాడు మూగవాడుగా, మూర్ఖుడిగా జన్మిస్తాడు. అతడు అంధకారంలో, దుర్గమయమైన నరకంలో పడిపోతాడు. యమదూతలు కొట్టే నరకవాసులను ఏడుస్తూ చూస్తారు. ఇక్కడ ఏడ్చినా ప్రయోజనం లేదు. గత జన్మల్లో నిర్లక్ష్యంగా దీపాన్ని వెలిగించని వారు, వేల జన్మల్లో ఒకసారి మానవ జన్మ పొందినా, అక్కడ కూడా మూర్ఖుడిగా, అనుభవాలను వదిలేసి, స్వహితాన్ని విస్మరించి, ఇక్కడ ఏడుస్తారు.

నరకస్వరూపమ్ అగ్నిరువాచ పుష్పాద్యైః పూజనాద్విష్ణోర్న యాతి నరకాన్దవే ।౨౦౩.౦౦౧ ఆయుషోఽన్తే నరః ప్రాణైరనిచ్ఛన్నపి ముచ్యతే ॥౨౦౩.౦౦౧ జలమగ్నిర్విషం శస్త్రం క్షుద్వ్యాధిః పతనం గిరేః ।౨౦౩.౦౦౨ నిమిత్తం కిఞ్చిదాసాద్య దేహీ ప్రాణైర్విముచ్యతే ॥౨౦౩.౦౦౨ అన్యచ్ఛరీరమాదత్తే యాతనీయం స్వకర్మభిః ।౨౦౩.౦౦౩ భుఙ్క్తేఽథ పాపకృత్దుఃఖం సుఖం ధర్మాయ సఙ్గతః ॥౨౦౩.౦౦౩ నీయతే యమదూతైస్తు యమం ప్రాణిభయఙ్కరైః ।౨౦౩.౦౦౪ కుపథే దక్షిణద్వారి ధర్మికః పశ్చిమాదిభిః ॥౨౦౩.౦౦౪ యమాజ్ఞప్తైః కిఙ్కరైస్తు పాత్యతే నరకేషు చ(౨) ।౨౦౩.౦౦౫ టిప్పణీ ౧ ఆసనం మూర్తిషోఢాఙ్గమితి ఖ.. ౨ పాత్యతే నరకేష్వపి ఇతి ఖ.. । పాత్యతే నరకే సదా ఇతి ఙ.. ।పీడ్యతే నరకేఽధునేతి ఘ.. , ఛ.. చ స్వర్గే తు నీయతే ధర్మాద్వసిష్ఠాద్యుక్తిసంశ్రయాత్ ॥౨౦౩.౦౦౫ గోఘాతీ తు మహావీచ్యాం వర్షలక్షన్తు పీడ్యతే ।౨౦౩.౦౦౬ ఆమకుమ్భే మహాదీప్తే బ్రహ్మహా భూమిహారకః ॥౨౦౩.౦౦౬ మహాప్రలయకం యావద్రౌరవే పీడ్యతే శనైః ।౨౦౩.౦౦౭ స్త్రీబాలవృద్ధహన్తా తు యావదిన్ద్రాశ్చతుర్దశ ॥౨౦౩.౦౦౭ మహారౌరవకే రౌద్రే గృహక్షేత్రాదిదీపకః ।౨౦౩.౦౦౮ దహ్యతే కల్పమేకం స చౌరస్తామిస్రకే పతేత్ ॥౨౦౩.౦౦౮ నైకకల్పన్తు శూలాద్యైర్భిద్యతే యమకిఙ్కరైః ।౨౦౩.౦౦౯ మహాతామిస్రకే సర్పజలౌకాద్యైశ్చ పీడ్యతే ॥౨౦౩.౦౦౯ యావద్భూమిర్మాతృహాద్యా అసిపత్రవనేఽసిభిః(౧) ।౨౦౩.౦౧౦ నైకకల్పన్తు నరకే కరమ్భవాలుకాసు చ ॥౨౦౩.౦౧౦ యేన దగ్ధో జనస్తత్ర దహ్యతే వాలుకాదిభిః ।౨౦౩.౦౧౧ కాకోలే కృమివిష్ఠాశీ ఏకాకీ మిష్టభోజనః ॥౨౦౩.౦౧౧ కుట్టలే మూత్రరక్తాశీ పఞ్చయజ్ఞక్రియోజ్ఝితః ।౨౦౩.౦౧౨ సుదుర్గన్ధే రక్తభోజీ భవేచ్చాభక్ష్యభక్ష్యకః ॥౨౦౩.౦౧౨ తైలపాకే తు తిలవత్పీడ్యతే పరపీడకః ।౨౦౩.౦౧౩ తైలపాకే తు పచ్యేత శరణాగతఘాతకః ॥౨౦౩.౦౧౩ నిరుచ్ఛాసే దాననాశీ రసవిక్రయకోఽధ్వరే ।౨౦౩.౦౧౪ నామ్నా వజ్రకవాటేన మహాపాతే తదానృతీ ॥౨౦౩.౦౧౪ మహాజ్వాలే పాపబుద్ధిః క్రకచేఽగమ్యగామినః ।౨౦౩.౦౧౫ సఙ్కరీ గుడపాకే చ(౨) ప్రతుదేత్పరమర్మనుత్ ॥౨౦౩.౦౧౫ టిప్పణీ ౧ అసిపత్రవనేఽగ్నిభిరితి ఙ.. ౨ గురుపాకే చేతి ఖ.. , జ.. చ క్షారహ్రదే(౧) ప్రాణిహన్తా క్షురధారే చ భూమిహృత్ ।౨౦౩.౦౧౬ అమ్బరీషే గోస్వర్ణహృద్ద్రుమచ్ఛిద్వజ్రశస్త్రకే ॥౨౦౩.౦౧౬ మధుహర్తా పరీతాపే కాలసూత్రే పరార్థహృత్ ।౨౦౩.౦౧౭ కశ్మలేఽత్యన్తమాంసాశీ ఉగ్రగన్ధే హ్యపిణ్డదః ॥౨౦౩.౦౧౭ దుర్ధరే తు కాచభక్షీ వన్దిగ్రాహరతాశ్చ యే ।౨౦౩.౦౧౮ మఞ్జుషే నరకే లోహేఽప్రతిష్ఠే శ్రుతినిన్దకః ॥౨౦౩.౦౧౮ పూతివక్త్రే కూటసాక్షీ పరిలుణ్ఠే ధనాపహా ।౨౦౩.౦౧౯ బాలస్త్రీవృద్ధఘాతీ చ కరాలే బ్రాహ్మణార్తికృత్ ॥౨౦౩.౦౧౯ విలేపే మద్యపో విప్రో మహాతామ్రే తు మేదినః(౨)

ఇప్పుడు నరక స్వరూపాన్ని చెబుతాను. అగ్ని ఇలా అన్నాడు: పుష్పాది పూజలతో విష్ణువును ఆరాధిస్తే, నరకానికి పోవాల్సిన అవసరం ఉండదు. జీవితాంతంలో, మనిషి చావడానికి ఇష్టపడకపోయినా, ఏదైనా కారణంతో ప్రాణాలు విడిచిపెడతాడు. నీరు, అగ్ని, విషం, ఆయుధం, ఆకలి, వ్యాధి, పర్వతం నుండి పడిపోవడం — ఏదైనా కారణంగా శరీరం విడిచిపోతుంది. తన పాపపుణ్యాల ప్రకారం, ఇంకొక శరీరం పొందుతాడు. పాపాలు చేసినవాడు బాధను అనుభవిస్తాడు; ధర్మబద్ధంగా జీవించినవాడు సుఖాన్ని పొందుతాడు. యమదూతలు, భయంకరమైన ప్రాణులను, దక్షిణ ద్వారం ద్వారా పాపులను, పశ్చిమ ద్వారం ద్వారా ధర్మికులను తీసుకెళ్తారు. యముని ఆజ్ఞతో, కింకరులు పాపులను నరకాల్లో పడేస్తారు. ధర్మాన్ని ఆశ్రయించినవారు స్వర్గానికి తీసుకెళ్లబడతారు. పశువును హత్య చేసినవాడు మహావీచి నరకంలో లక్ష సంవత్సరాలు బాధపడతాడు. బ్రహ్మహత్య, భూమిని దోచినవాడు, ఆమకుంభ నరకంలో, మహాదీప్త నరకంలో, మహాప్రళయకాలం వరకు రౌరవ నరకంలో నెమ్మదిగా శిక్ష అనుభవిస్తాడు. మహిళ, పిల్లలు, వృద్ధులను హత్య చేసినవాడు, ఇంద్రుడు పద్నాలుగు సార్లు మారేంతవరకు, మహారౌరవ నరకంలో, రౌద్ర నరకంలో, ఇంటి భూమిని దోచినవాడు కాలం పాటు కాలిపోతాడు. దొంగలు తామిస్ర నరకంలో పడిపోతారు. అనేక జన్మలు, యముని కింకరులు శూలాది ఆయుధాలతో చీల్చుతారు. మహాతామిస్ర నరకంలో పాములు, జలౌకలు వంటి క్రూరజంతువులతో బాధపడతారు. భూమిని దోచినవారు, తల్లిని హత్య చేసినవారు అసిపత్రవనంలో కత్తులతో శిక్ష అనుభవిస్తారు. అనేక జన్మలు నరకంలో, కరంబవాలుకల్లో శిక్ష అనుభవిస్తారు. ఎవరి వల్ల నాశనం జరిగిందో, వారు అక్కడ వాలుకలతో కాలిపోతారు. కాకోల నరకంలో పురుగులు, మలాన్ని తినేవాడు ఒంటరిగా, తీపి తిండి తినేవాడు. కుట్టల నరకంలో మూత్రం, రక్తాన్ని తినేవాడు, పంచయజ్ఞాలను చేయని వాడు. దుర్గంధ నరకంలో రక్తాన్ని తినేవాడు, నిషిద్ధమైనది తినేవాడు. తైలపాక నరకంలో నూనెలో వేశి బాధిస్తారు, ఇతరులను బాధించినవాడు. తైలపాక నరకంలో శరణాగతులను హత్య చేసినవాడు ఉడికిపోతాడు. దానం చేయకుండా, రసాలను అమ్మినవాడు, యజ్ఞంలో అబద్ధం చెప్పినవాడు, వజ్రకవాట నరకంలో పడతాడు. మహాజ్వాల నరకంలో పాపబుద్ధి ఉన్నవారు, కత్తితో నిషిద్ధ సంబంధాలు కలిగినవారు శిక్ష అనుభవిస్తారు. సంకరీ, గుడపాక నరకాల్లో ప్రాణహంతకులు, భూమిని దోచినవారు క్షారహ్రద నరకంలో పడతారు. అంబరీష నరకంలో, పశువులను, బంగారాన్ని, చెట్లను దోచినవారు, వజ్రాయుధంతో శిక్ష అనుభవిస్తారు. తేనె దోచినవాడు, కాలసూత్ర నరకంలో పరద్రవ్యాలను దోచినవాడు, మాంసాన్ని తినేవాడు, దుర్గంధంలో ఉండేవాడు, మద్యం తాగిన బ్రాహ్మణుడు మద్యప నరకంలో పడతాడు. భూమిని దోచినవారు, వందిగ్రాహకులు కాచభక్షక నరకంలో పడతారు. మంజుష నరకంలో, ఇనుపంలో స్థిరంగా లేని వారు, వేదాలను నిందించినవారు పడతారు. పూతివక్త్ర నరకంలో అబద్ధ సాక్ష్యమిచ్చేవారు, ధనాన్ని దోచినవారు పడతారు. బాల, స్త్రీ, వృద్ధులను హత్య చేసినవారు, బ్రాహ్మణులను బాధించినవారు కరాళ నరకంలో పడతారు.