అత్రాపి పిణ్డికా బ్రహ్మశిలాదిషు యథావిధి। గోర్య్యాదిసంవరైరైవ పూర్వవత్ సర్వమాచరేత్
ఇక్కడ కూడా, బ్రహ్మశిల మొదలైన వాటిపై ముద్దను నియమించిన విధంగా ఉంచాలి. గోముద్ర మొదలైన బంధనాలతో, ముందుగా చెప్పినట్టు అన్నీ చేయాలి.
ఏవం విధాయ విన్యాసం గత్వా కుణ్డాన్తికం తతః। కుణ్డమధ్యే మహేశానం మేఖలాసు మహేశ్వరం
ఇలా ప్రతిష్టలు పూర్తయ్యాక, కుండ దగ్గరకు వెళ్లాలి. కుండ మధ్యలో మహేశానుడిని, మెఖలల్లో మహేశ్వరునిని ప్రతిష్టించాలి.
క్రియాశక్తిం తథాన్యాసు నాదమోష్ఠే చ విన్యాసేత్। ఘటం స్థణ్డిలవహ్నీశైః నీడీసన్ధానకన్తత
క్రియాశక్తిని మిగతా మెఖలల్లో, నాదమూలంలో కూడా ప్రతిష్టించాలి. ఘటాన్ని, అగ్నిదేవునితో పాటు, స్థండిలంపై, గూడు సంధానంలో ఉంచాలి.
పద్మతన్తుసమాం శక్తిముద్ఘాతేనాం సముద్యతాం । విశన్తీ సూర్యమార్గేణ నిః సరన్తీం సముద్గతాం
పద్మతంతువులా సన్నగా ఉన్న శక్తిని, బలంగా పైకి ఎగబాకుతూ, సూర్యనాడిలో ప్రవేశించి, బయటకు ప్రవహిస్తూ వస్తున్నట్టు ధ్యానించాలి.
పునశ్చ శూన్యమార్గేణ విశతీం స్వస్య చిన్తయేత్। ఏవం సర్వత్ర సన్ధేయం మూర్త్తిపైశ్చ పరస్పరం
మళ్లీ, ఆ శక్తి శూన్యమార్గంలోకి ప్రవేశిస్తున్నట్టు ధ్యానించాలి. ఇలా అన్ని చోట్ల, ఆ రూపాలను పరస్పరం కలిపి ప్రతిష్టించాలి.
సమ్పూజ్య ఘారికాం శక్తిం కుణ్డే సన్తర్ప్య చ క్రమాత్। తత్త్వతత్త్వేశ్వరా మూర్త్తీర్మూర్త్తీశాంశ్చ ఘృతాదిభిః
ధారికా శక్తిని పూజించి, క్రమంగా కుండలో నివేదించాలి. ఆ తరువాత తత్త్వాధిపతుల రూపాలను, వారి భాగాలను, నెయ్యి మొదలైన పదార్థాలతో నివేదించాలి.
సమ్పూజ్య తర్ప్పయిత్వా తు సన్నిధౌ సంహితాణుభిః । శతం సహస్రమర్ద్ధం వా పూర్ణయా సహ హోమయేత్
పూజ చేసి, తర్పణం చేసి, సమీపంలో ఉన్న కణాలతో కలిసి, వంద, వెయ్యి లేదా అర్ధహోమాలను, సంపూర్ణ నివేదనతో చేయాలి.
తత్త్వతత్త్వేశ్వరా మూర్త్తిర్మూర్త్తీశాంశ్చ కరేణుకాన్ । తథా సన్తర్ప్య సాన్నిధ్యే జుహుయుర్మూర్త్తిపా అపి
తత్త్వాధిపతుల రూపాలను, వారి భాగాలను, అలాగే సహాయశక్తులను నివేదించి, సమక్షంలో మూర్తిపాళకులు కూడా హోమం చేయాలి.
తతో బ్రహ్మభిరఙ్గైశ్చ ద్రవ్యకాలానురోధతః। సన్తర్ప్య శక్తిం కుమ్భామ్భః ప్రోక్షితే కుశమూలతః
తరువాత, బ్రాహ్మణులు మరియు అవయవాలతో, ద్రవ్యకాలానికి అనుగుణంగా శక్తిని తృప్తిపరిచి, కుంభంలోని నీటిని దర్భమూలానికి ప్రోక్షణ చేయాలి.
లిఙ్గములం చ సంస్పృశ్య విష్ణ్వన్తాది విశుద్ధయే। విధాయ పూర్వవత్సర్వం హోమసఙ్శ్యాజపాదికమ్
లింగమూలాన్ని, విష్ణువు మొదలైనవారితో కలిపి శుద్ధికై తాకాలి. హోమసంఖ్య, జపాది అన్నీ ముందుగా చెప్పినట్టు చేయాలి.
ఏవం సంశోధ్య బ్రహ్మాది విష్ణ్వన్తాది విశుద్ధయే। విధాయ పూర్వవత్సర్వం హోమసఙ్ఖ్యాజపాదికమ్
ఇలా బ్రహ్మ మొదలైనవారిని శుద్ధి చేసి, విష్ణువు మొదలైనవారికి శుద్ధికై, హోమసంఖ్య, జపాది అన్నీ ముందుగా చెప్పినట్టు చేయాలి.
కుశమధ్యాగ్రయోగేన లిఙ్గమధ్యాగ్రకం స్పృశేత్। యథా యథా చ సన్ధానం తదిదానీమిహోచ్యతే
దర్భమధ్య అగ్రభాగాన్ని, లింగమధ్య అగ్రభాగంతో కలిపి తాకాలి. ఇప్పుడు ఆ కలయిక విధానాన్ని వివరించబడుతుంది.
ఓఁ హాఁ హఁ ఓఁ ఓఁ ఓఁ ఏఁ ఓఁ భూఁ భూఁ వాహ్యమూర్త్తయే నమః । ఓఁ హాఁ వాఁ ఆఁ ఓం ఆఁ షాఁ ఓఁ భూఁ భూఁ వాఁ వహ్నిమూర్త్తయే నమః। ఏవఞ్చ యజమానాదిమూర్త్తిభిరభిసన్ధేయం । పఞ్చమూర్చ్యాంత్మకేప్యేవం సన్ధానం హృదయాదిభిః
ఓ హా హ ఓ ఓ ఓ ఎ ఓ భూ భూ, బయటి రూపానికి నమస్సు. ఓ హా వా ఆ ఓం ఆ షా ఓ భూ భూ వా, అగ్ని రూపానికి నమస్సు. ఇలాగే, యజమానుడు మొదలైన రూపాలతో ఈ క్రతువును చేయాలి. ఐదు రూపాలయందు కూడా, హృదయం మొదలైన వాటితో కలిపి చేయాలి.
మూలేన స్వీయవీజైర్వా జ్ఞేయన్తత్త్వాత్రయాత్మకే । శిలాపిణ్డీ వృషేష్వేవం పూర్ణాఛిన్నం సుసంవరైః
మూలంతో లేదా తన వర్ణాక్షరాలతో, లేదా తెలిసిన తత్త్వత్రయంతో చేయాలి. ఎద్దులపై ఉన్న రాయి ముద్దు పూర్ణంగా లేదా చెదలకుండా, బాగా కట్టాలి.
భాగాభాగవిశుద్ధ్యర్థం హోమం। కుర్య్యాచ్ఛతాదికం । న్యూనాదిదోషమోషాయ శివేనాష్టాధికం శతం
భాగం, అభాగం శుద్ధికై, హోమాన్ని వందసార్లు లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ చేయాలి. తక్కువ లేదా ఎక్కువ దోషాన్ని పోగొట్టేందుకు, శివుని మంత్రంతో నూరెనిమిది సార్లు చేయాలి.
హుత్వాథ యత్ కృతం కర్మ్మ శివశ్రోత్రే నివేదయేత్। ఏతత్సమన్వితం కర్మ త్వచ్ఛక్తౌ చ మయా ప్రభో
హోమం చేసి, ఆ చేసిన కార్యాన్ని శివుని చెవిలో తెలియజేయాలి. 'ప్రభూ! ఈ కార్యం, ఈ లక్షణాలతో, నా శక్తికి తగినట్లు నేను చేసాను' అని చెప్పాలి.
ఓం నమో భగవతే రుద్రాయ రుద్ర నమోస్తుతే । విధిపూర్ణమపూర్ణం వా స్వశక్త్యాపూర్య్య గృహ్యతాం
ఓం భగవంతుడైన రుద్రుడికి నమస్కారం. రుద్రా! నీకు వందనం. ఈ పూజా విధి పూర్తిగా అయినా, పూర్తికాకపోయినా, నీ శక్తితో ఇది నిండిపోయి, దయచేసి స్వీకరించు.
ఓం హ్రీం శాఙ్కరి పూరయ స్వాహా ఇతి పిణ్డికాయాం। అథ లిఙ్గే న్యసేజ్ జ్ఞానీ క్రియాఖ్యం పీఠవిగ్రహే
ఓం హ్రీం, శాంకరీ! దయచేసి దీనిని నింపుము — స్వాహా అని పిండికలో ఉచ్చరించాలి. తరువాత, లింగంపై జ్ఞాని, క్రియ అనే పీఠాన్ని స్థాపించాలి.
ఆధారరూపిణీం శక్తిం న్యసేద్ బ్రహ్మశిలోపరి। నిబధ్య సప్తరాత్రం వా పఞ్చరాత్రం త్రిరాత్రకం
ఆధారరూపమైన శక్తిని బ్రహ్మశిలపై స్థాపించాలి. ఆ శక్తిని ఏడు రాత్రులు, లేదా ఐదు రాత్రులు, లేక మూడు రాత్రులు బంధించాలి.
కరాత్రమథో వాపి యద్వా సద్యోధివాసనం । వినాధివాసనం యాగః కృతోఽపి న ఫలప్రదః
ఒక రాత్రి అయినా, లేక వెంటనే అభిషేకించినా, అభిషేకం లేకుండా యాగం చేసినా ఫలం కలగదు.
స్వమన్త్రైః ప్రత్యాహం దేయమాహుతీనాం శతం శతం। శివకుమ్భాదిపూజాఞ్చ దిగ్బలిఞ్చ నివేదయేత్
ప్రతి రోజు, తన మంత్రాలతో వంద అఘ్నిహోత్రాలు సమర్పించాలి. అలాగే శివకుంభం మొదలైన పాత్రలను పూజించి, దిక్కులకు బలిని నివేదించాలి.
గుర్వాదిసహితో వాసో రాత్రౌ నియమపూర్వకమ్। అదివాసః స వసతేవధేర్భావః సమీరితః
గురువు మరియు ఇతరులతో కలిసి, నియమంగా రాత్రి అక్కడే ఉండాలి. దీనిని 'అదివాసం' అంటారు — అది వృక్షమూలంలో నివసించడంలా భావించాలి అని చెప్పబడింది.
యుద్ధజయార్ణవీయనానాయోగాః వక్ష్యే జయశుభాద్యర్థం సారం యుద్ధజయార్ణవే ।౧౨౩.౦౦౧ అ+ఇ+ఉ+ఏ+ఓ స్వరాః స్యుః క్రమాన్నన్దాదికా తిథిః ॥౧౨౩.౦౦౧ కాదిహాన్తా భౌమరవీ జ్ఞసోమౌ గురుభార్గవౌ ।౧౨౩.౦౦౨ {| class="wikitable" | స్వరాః || అ || ఇ || ఉ || ఏ || ఓ |- | తిథయః|| నన్దా || భద్రా || జయా || రిక్తా || పూర్ణా |- | ||
విజయశుభార్థంగా, యుద్ధవిజయార్ణవంలో ఉన్న సారాన్ని నేను చెబుతాను. అ, ఇ, ఉ, ఎ, ఓ అనే స్వరాలు వరుసగా నందా మొదలైన తిథులకు అనుగుణంగా ఉంటాయి.
గయాయాత్రావిధిః అగ్నిరువాచ గాయత్ర్యైవ మహానద్యాం స్నాతః(౧) సన్ధ్యాం సమాచరేత్ ।౧౧౬.౦౦౧ గాయత్ర్యా అగ్రతః ప్రాతః శ్రాద్ధం పిణ్డమథాక్షయం ॥౧౧౬.౦౦౧ మధ్యాహ్నే చోద్యతి(౨) స్నాత్వా గీతవాద్యైర్హ్యుపాస్య చ ।౧౧౬.౦౦౨ సావిత్రీపురతః సన్ధ్యాం పిణ్డదానఞ్చ తత్పదే ॥౧౧౬.౦౦౨ అగస్త్యస్య పదే కుర్యాద్యోనిద్వారం ప్రవిశ్య చ ।౧౧౬.౦౦౩ నిర్గతో న పునర్యోనిం ప్రవిశేన్ముచ్యతే భవాత్(౩) ॥౧౧౬.౦౦౩ టిప్పణీ ౧ ప్రాత ఇతి క.. ౨ మధ్యాహ్నే సరసీతి గ.. ౩ ముచ్యతే భయాదితి ఛ.. , ఝ.. చ బలిం కాకశిలాయాఞ్చ కుమారఞ్చ నమేత్తతః(౧) ।౧౧౬.౦౦౪ స్వర్గద్వార్యాం సోమకుణ్డే వాయుతీర్థేఽథ పిణ్డదః ॥౧౧౬.౦౦౪ భవేదాకశగఙ్గాయాం కపిలాయాఞ్చ పిణ్డదః ।౧౧౬.౦౦౫ కపిలేశం శివం నత్వా రుక్మికుణ్డే చ పిణ్డదః ॥౧౧౬.౦౦౫ కోటీతీర్థే చ కోటీశం నత్వామోఘపదే నరః(౨) ।౧౧౬.౦౦౬ గదాలోలే వానరకే గోప్రచారే చ పిణ్డదః(౩) ॥౧౧౬.౦౦౬ నత్వా గావం వైతరణ్యామేకవింశకులోద్ధృతిః ।౧౧౬.౦౦౭ శ్రాద్ధపిణ్డప్రదాతా(౪) స్యాత్క్రౌఞ్చపదే చ పిణ్డదః(౫) ॥౧౧౬.౦౦౭ తృతీయాయాం విశాలాయాం నిశ్చిరాయాఞ్చ పిణ్డదః ।౧౧౬.౦౦౮ ఋణమోక్షే పాపమోక్షే భస్మకుణ్డేఽథ భస్మనా ॥౧౧౬.౦౦౮ స్నానకృన్ముచ్యతే పాపాన్నమేద్దేవం జనార్దనమ్ ।౧౧౬.౦౦౯ ఏష పిణ్డో మయా దత్తస్తవ హస్తే జనార్దన ॥౧౧౬.౦౦౯ పరలోకగతే మహ్యమక్ష్యయ్యముపతిష్ఠతాం ।౧౧౬.౦౧౦ గయాయాం పితృరూపేణ స్వయమేవ జనార్దనః ॥౧౧౬.౦౧౦ తం దృష్ట్వా పుణ్డరీకాక్షం ముచ్యతే వై ఋణత్రయాత్ ।౧౧౬.౦౧౧ మార్కణ్డేయేశ్వరం నత్వా నమేద్గృధ్రేశ్వరం నరః(౬) ॥౧౧౬.౦౧౧ మూలక్షేత్రే మహేశస్య ధారాయాం పిణ్డదో భవేత్ ।౧౧౬.౦౧౨ టిప్పణీ ౧ నమేన్నర ఇతి ఖ.. , గ.. , ఘ.. , ఙ.. , ఛ.. చ ౨ మాసపదేఽన్నద ఇతి ఖ.. , ఘ.. చ ౩ కపిలేశమిత్యాదిః, గోప్రచారే చ పిణ్డద ఇత్యన్తః పాఠో గ.. పుస్తకే నాస్తి ౪ శ్రాద్ధే పిణ్డప్రదతేతి ఖ.. ౫ భవేదాకాశగఙ్గాయామైత్యాదిః, క్రౌఞ్చపాదే చ పిణ్డద ఇత్యన్తః పాఠః ఛ.. పుస్తకే నాస్తి ౬ నమేద్భూతేశ్వరం నర ఇతి ఘ.. (౧)గృధ్రకూటే గృధ్రవటే ధౌతపాదే చ పిణ్డదః ॥౧౧౬.౦౧౨ పుష్కరిణ్యాం కర్దమాలే రామతీర్థే చ పిణ్డదః ।౧౧౬.౦౧౩ ప్రభాసేశన్నమేత్ప్రేతశిలాయాం పిణ్డదో భవేత్ ॥౧౧౬.౦౧౩ దివ్యాన్తరీక్షభూమిష్ఠాః పితరో బాన్ధవాదయః ।౧౧౬.౦౧౪ ప్రేతాదిరూపా ముక్తాః(౨) స్యుః పిణ్డైర్దత్తైర్మయాఖిలాః ॥౧౧౬.౦౧౪ స్థానత్రయే ప్రేతశిలా గయాశిరసి పావనీ ।౧౧౬.౦౧౫ ప్రభాసే ప్రేతకుణ్డే చ పిణ్డదస్తారయేత్కులమ్ ॥౧౧౬.౦౧౫ వసిష్ఠేశన్నమస్కృత్య తదగ్రే పిణ్డదో భవేత్ ।౧౧౬.౦౧౬ గయానాభౌ సుషుమ్ణాయాం మహాకోష్ట్యాఞ్చ పిణ్డదః ॥౧౧౬.౦౧౬ గదాధరాగ్రతో ముణ్డపృష్ఠే దేవ్యాశ్చ సన్నిధౌ ।౧౧౬.౦౧౭ ముణ్దపృష్ఠం నమేదాదౌ క్షేత్రపాలాదిసంయుతమ్ ॥౧౧౬.౦౧౭ పూజయిత్వా భయం న స్యాద్విషరోగాదినాశనమ్ ।౧౧౬.౦౧౮ బ్రహ్మాణఞ్చ నమస్కృత్య బ్రహ్మలోకం నయేత్కులమ్ ॥౧౧౬.౦౧౮ సుభద్రాం బలభద్రఞ్చ ప్రపూజ్య పురుషోత్తమమ్ ।౧౧౬.౦౧౯ సర్వకామసమాయుక్తః కులముద్ధృత్య నాకభాక్(౩) ॥౧౧౬.౦౧౯ హృషీకేశం నమస్కృత్య తదగ్రే పిణ్డదో భవేత్ ।౧౧౬.౦౨౦ మాధవం పూజయిత్వా చ దేవో వైమానికో(౪) భవేత్ ॥౧౧౬.౦౨౦ మహాలక్ష్మీం ప్రార్చ్య గౌరీం మఙ్గలాఞ్చ సరస్వతీమ్ ।౧౧౬.౦౨౧ పితౄనుద్ధృత్య స్వర్గస్థో భుక్తభోగోఽత్ర శాస్త్రధీః ॥౧౧౬.౦౨౧ టిప్పణీ ౧ సర్వకామసమాయుక్తః కులముద్ధృత్య లోకభాగితి పాఠోత్ర ఝ.. పుస్తకేఽధికోఽస్తి ౨ ప్రేతాదిరూపముక్తా ఇతి ఖ.. , గ.. , ఘ.. , ఙ.. , జ.. చ ౩ కులముద్ధృత్య లోకభాగితి గ.. , జ.. చ । వశిష్ఠేశమిత్యాదిః, కులముద్ధృత్య నాకభాగిత్యన్తః పాఠో ఝ.. పుస్తకే నాస్తి ౪ దేవైర్వైమానిక ఇతి ఛ.. ద్వాదశాదిత్యమభ్యర్య వహ్నిం రేవన్తమిన్ద్రకమ్ ।౧౧౬.౦౨౨ రోగాదిముక్తః స్వర్గీ స్యాచ్ఛ్రీకపర్దివినాయకమ్ ॥౧౧౬.౦౨౨ ప్రపూజ్య కార్త్తికేయఞ్చ నిర్విఘ్నః సిద్ధిమాప్నుయాత్ ।౧౧౬.౦౨౩ సోమనాథఞ్చ కాలేశఙ్కేదారం ప్రపితామహమ్ ॥౧౧౬.౦౨౩ సిద్ధేశ్వరఞ్చ రుద్రేశం రామేశం బ్రహ్మకేశ్వరమ్ ।౧౧౬.౦౨౪ అష్టలిఙ్గాని గుహ్యాని పూజయిత్వా తు(౧) సర్వభాక్ ॥౧౧౬.౦౨౪ నారాయణం వరాహఞ్చ నారసింహం నమేచ్ఛ్రియే ।౧౧౬.౦౨౫ బ్రహ్మవిష్ణుమహేశాఖ్యం త్రిపురఘ్నమశేషదమ్ ॥౧౧౬.౦౨౫ సీతాం రామఞ్చ గరుడం వామనం సమ్ప్రపూజ్య చ ।౧౧౬.౦౨౬ సర్వకామానవాప్నోతి బ్రహ్మలోకం నయేత్పితౄన్ ॥౧౧౬.౦౨౬ దేవైః సార్ధం సమ్ప్రపూజ్య దేవమాదిగదాధరమ్ ।౧౧౬.౦౨౭ ఋణత్రయవినిర్ముక్తస్తారయేత్సకలం కులమ్ ॥౧౧౬.౦౨౭ దేవరూపా శిలా పుణ్యా తస్మాద్దేవమయీ శిలా ।౧౧౬.౦౨౮ గయాయాం నహి తత్స్థానం యత్ర తీర్థం న విద్యతే ॥౧౧౬.౦౨౮ యన్నామ్నా పాతయేత్పిణ్డం తన్నయేద్బ్రహ్మ శాశ్వతమ్ ।౧౧౬.౦౨౯ ఫల్గ్వీశం ఫల్గుచణ్డీం చ ప్రణమ్యాఙ్గారకేశ్వరమ్ ॥౧౧౬.౦౨౯ మతఙ్గస్య పదే శ్రాద్ధీ భరతాశ్రమకే భవేత్ ।౧౧౬.౦౩౦ హంసతీర్థే కోటితీర్థే యత్ర పాణ్డుశిలాన్నదః ॥౧౧౬.౦౩౦ తత్ర స్యాదగ్నిధారాయాం మధుస్రవసి పిణ్డదః ।౧౧౬.౦౩౧ రుద్రేశం కిలికిలేశం నమేద్వృద్ధివినాయకమ్(౨) ॥౧౧౬.౦౩౧ పిణ్డదో ధేనుకారణ్యే పదే ధేనోర్నమేచ్చ గామ్ ।౧౧౬.౦౩౨ టిప్పణీ ౧ పూజయిత్వాథేతి క.. , ఘ.. , ఙ.. , జ.. చ ౨ నమేద్బుద్ధివినాయకమితి ఖ.. , గ.. , ఛ.. చ । నమేద్వృద్ధవినాయకమితి ఘ.. సర్వాన్ పితౄంస్తారయేచ్చ సరస్వత్యాఞ్చ పిణ్డదః ॥౧౧౬.౦౩౨ సన్ధ్యాముపాస్య సాయాహ్నే నమేద్దేవీం సరస్వతీమ్ ।౧౧౬.౦౩౩ త్రిసన్ధ్యాకృద్భవేద్విప్రో వేదవేదాఙ్గపారగః ॥౧౧౬.౦౩౩ గయాం ప్రదక్షిణీకృత్య గయావిప్రాన్ ప్రపూజ్య చ ।౧౧౬.౦౩౪ అన్నదానాదికం సర్వం కృతన్తత్రాక్షయం భవేత్ ॥౧౧౬.౦౩౪ స్తుత్వా సమ్ప్రార్థయేదేవమాదిదేవం గదాధరమ్ ।౧౧౬.౦౩౫ గదాధరం గయావాసం పిత్రాదీనాం గతిప్రదమ్ ॥౧౧౬.౦౩౫ ధర్మార్థకామమోక్షార్థం యోగదం ప్రణమామ్యహమ్ ।౧౧౬.౦౩౬ దేహేన్ద్రియమనోబుద్ధిప్రాణాహఙ్కారవర్జితమ్ ॥౧౧౬.౦౩౬ నిత్యశుద్ధం బుద్ధియుక్తం(౧) సత్యం బ్రహ్మ నమామ్యహమ్ ।౧౧౬.౦౩౭ ఆనన్దమద్వయం దేవం దేవదానవవన్దితమ్ ॥౧౧౬.౦౩౭ దేవదేవీవృన్దయుక్తం సర్వదా ప్రణమామ్యహమ్ ।౧౧౬.౦౩౮ కలికల్మషకాలార్తిదమనం(౨) వనమాలినమ్ ॥౧౧౬.౦౩౮ పాలితాఖిలలోకేశం(౩) కులోద్ధరణమానసమ్ ।౧౧౬.౦౩౯ వ్యక్తావ్యక్తవిభక్తాత్మావిభక్తాత్మానమాత్మని ॥౧౧౬.౦౩౯ స్థితం స్థిరతరం(౪) సారం వన్దే ఘోరాఘమర్దనమ్(౫) ।౧౧౬.౦౪౦ ఆగతోఽస్మి గయాం దేవ పితృకార్యే గదాధరః ॥౧౧౬.౦౪౦ త్వం మే సాక్షీ భవాద్యేహ అనృణోఽహమృణత్రయాత్ ।౧౧౬.౦౪౧ టిప్పణీ ౧ నిత్యశుద్ధబుద్ధియుక్తమితి ఘ.. , ఛ.. చ ౨ కాలార్తినాశనమితి ఘ.. । కాలార్తిదలనమితి గ.. , ఙ.. , ఘ.. , జ.. చ ౩ పాలితాఖిలదేవేశమితి ఘ.. ౪ స్థితతరమితి గ.. , ఘ.. , ఙ.. చ ౫ వన్దేహమరిమర్దనమితి ఙ.. । వన్దే సంసారమర్దనమితి జ.. సాక్షిణః సన్తు మే దేవా బ్రహ్మేశానాదయస్తథా ॥౧౧౬.౦౪౧ మయా గయాం సమాసాద్య పితౄణాం నిష్కృతిః కృతా ।౧౧౬.౦౪౨ గయామాహాత్మ్యపఠనాచ్ఛ్రాద్ధాదౌ బ్రహ్మలోకభాక్ ॥౧౧౬.౦౪౨ పితౄణామక్షయం శ్రాద్ధమక్షయం బ్రహ్మలోకదమ్
గయా యాత్ర విధానం: అగ్ని దేవుడు ఇలా చెప్పారు — మహానదిలో గాయత్రి మంత్రంతో స్నానం చేసి, ఉదయం సంధ్యావందనం చేయాలి. ఆ తరువాత గాయత్రి దేవిని ముందుంచుకుని శ్రాద్ధంలో పిండప్రదానం చేయాలి. మధ్యాహ్నం మళ్లీ స్నానం చేసి, సంగీత వాయిద్యాలతో ఉపాసన చేసి, సావిత్రి దేవిని ముందుంచుకుని సంధ్యావందనం చేసి, అక్కడే పిండప్రదానం చేయాలి. అగస్త్యుని స్థలంలో, యోని ద్వారం ద్వారా ప్రవేశించి పిండప్రదానం చేస్తే, బయటకు వచ్చినవాడు మళ్లీ జన్మలోకి రాడు, భవబంధనాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు. కాకశిల వద్ద బలిని సమర్పించి, కుమారునికి నమస్కరించాలి. స్వర్గద్వారంలో, సోమకుండంలో, వాయుతీర్థంలో పిండప్రదానం చేయాలి. ఆకాశగంగ, కపిల నదిలో కూడా పిండప్రదానం చేయాలి. కపిలేశ్వరునికి, శివునికి నమస్కరించి, రుక్మికుండంలో పిండప్రదానం చేయాలి. కోటితీర్థంలో కోటీశ్వరునికి నమస్కరించి, అమోఘపదంలో పిండప్రదానం చేయాలి. గదాలోల, వానరక, గోప్రచార ప్రాంతాల్లో కూడా పిండప్రదానం చేయాలి. వైతరణి నదిలో గోవులను నమస్కరించి, పిండప్రదానం చేస్తే ఇరవై ఒక వంశీయులు విముక్తి పొందుతారు. శ్రాద్ధ పిండప్రదాత కౌంచపదంలో పిండప్రదానం చేయాలి. విశాల నదిలో, నిశ్చిరా నదిలో కూడా పిండప్రదానం చేయాలి. ఋణమోక్షం, పాపమోక్షం కోసం భస్మకుండంలో భస్మంతో స్నానం చేసి, జనార్దనుని నమస్కరించాలి. 'ఈ పిండాన్ని నేను నీ చేతిలో సమర్పించాను, జనార్దనా! పరలోకానికి వెళ్లినవారికి ఇది అక్షయంగా నిలవాలి.' గయలో పితృరూపంగా స్వయంగా జనార్దనుడు ఉంటాడు. పుండరీకాక్షుని దర్శించినవాడు మూడు ఋణాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు. మార్కండేయేశ్వరునికి, గృధ్రేశ్వరునికి నమస్కరించాలి. ములక్షేత్రంలో మహేశ్వరుని, ధారానదిలో పిండప్రదానం చేయాలి. గృధ్రకూట, గృధ్రవట, ధౌతపాద ప్రాంతాల్లో పిండప్రదానం చేయాలి. పుష్కరిణి, కర్దమాల, రామతీర్థాల్లో కూడా పిండప్రదానం చేయాలి. ప్రభాసేశ్వరునికి నమస్కరించి, ప్రేతశిలలో పిండప్రదానం చేయాలి. దివ్య, అంతరిక్ష, భూమిలో ఉన్న పితృదేవతలు, బంధువులు, ప్రేతరూపంగా ఉన్నవారు నా చేత పిండప్రదానం వల్ల విముక్తి పొందుతారు. మూడు ప్రదేశాల్లో — ప్రేతశిల, గయాశిరస్సు, పవనీ ప్రాంతాల్లో, ప్రభాస ప్రేతకుండంలో పిండప్రదానం చేస్తే వంశాన్ని తారించగలడు. వశిష్ఠేశ్వరునికి నమస్కరించి, అక్కడ పిండప్రదానం చేయాలి. గయానాభి, సుషుమ్ణా నదిలో, మహాకోష్ఠిలో పిండప్రదానం చేయాలి. గదాధరుని ముందుగా, ముండపృష్టంలో, దేవీ సమీపంలో పిండప్రదానం చేయాలి. మొదట ముండపృష్టానికి, క్షేత్రపాలుడు మొదలైన దేవతలకు పూజ చేసి, భయాన్ని తొలగించాలి. విషం, వ్యాధి, ఇతర కష్టాలు తొలగిపోతాయి. బ్రహ్మదేవునికి నమస్కరించి, బ్రహ్మలోకానికి వంశాన్ని తీసుకెళ్లగలడు. సుభద్ర, బలభద్రుని పూజించి, పురుషోత్తముని పూజిస్తే, అన్ని కోరికలు నెరవేరి, వంశాన్ని స్వర్గానికి చేర్చగలడు. హృషీకేశునికి నమస్కరించి, అక్కడ పిండప్రదానం చేయాలి. మాధవుని పూజించి, దేవతలతో కలిసి విమానంలో తిరిగే స్థితిని పొందుతాడు. మహాలక్ష్మిని, గౌరీ దేవిని, మంగళ, సరస్వతిని పూజించి, పితృదేవతలను తారించి, స్వర్గంలో సుఖంగా జీవించగలడు. ద్వాదశ ఆదిత్యులను, అగ్ని, రేవంత, ఇంద్రుని పూజించి, వ్యాధుల నుంచి విముక్తి పొంది, స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. శ్రీకపర్దిని, వినాయకుని, కార్తికేయుని పూజించి, నిర్విఘ్నంగా సిద్ధిని పొందుతాడు. సోమనాథ, కాలేశ్వర, కేదార, ప్రపితామహుడు, సిద్ధేశ్వర, రుద్రేశ్వర, రామేశ్వర, బ్రహ్మకేశ్వరుని, ఎనిమిది గుప్త లింగాలను పూజించి, అన్నింటినీ పొందుతాడు. నారాయణుడు, వరాహుడు, నరసింహుడు, బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరుడు, త్రిపురాంతకుడు, సీత, రాముడు, గరుడుడు, వామనుడు — వీరిని పూజించి, అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి. బ్రహ్మలోకానికి పితృదేవతలను తీసుకెళ్లగలడు. దేవతలతో కలిసి ఆదిదేవుడు గదాధరుని పూజించి, మూడు ఋణాల నుంచి విముక్తి పొంది, వంశాన్ని తారించగలడు. గయలో ఉన్న ప్రతి శిలా పవిత్రమైనదే, అందుకే అక్కడ ఉన్న ప్రతి శిలా దేవమయమే. గయలో తీర్తం లేని స్థలం లేదు. ఏ పేరుతో పిండాన్ని సమర్పించినా, అది శాశ్వత బ్రహ్మలోకానికి తీసుకెళ్తుంది. ఫల్గునాథుని, ఫల్గుచండిని నమస్కరించి, అంగారకేశ్వరుని పూజించాలి. మతంగుని స్థలంలో, భరతాశ్రమంలో శ్రాద్ధం చేయాలి. హంసతీర్థం, కోటితీర్థంలో, పాండుశిల వద్ద పిండప్రదానం చేయాలి. అక్కడ అగ్నిధారలో, మధుస్రవ ప్రాంతంలో పిండప్రదానం చేయాలి. రుద్రేశ్వరుని, కిలికిలేశ్వరుని, వృద్ధివినాయకుని నమస్కరించాలి. ధేనుకారణ్యంలో, ధేనువు పాదంలో పిండప్రదానం చేయాలి. అన్ని పితృదేవతలను తారించి, సరస్వతి నదిలో పిండప్రదానం చేయాలి. సాయంత్రం సంధ్యావందనం చేసి, సరస్వతి దేవిని నమస్కరించాలి. మూడు సంధ్యలు ఆచరించే బ్రాహ్మణుడు వేదవేదాంగాలు పూర్తిగా నేర్చుకున్నవాడవుతాడు. గయను ప్రదక్షిణగా చేసి, గయవిప్రులను పూజించి, అన్నదానం మొదలైన దానాలు చేయాలి. అక్కడ చేసిన అన్నదానం అక్షయంగా నిలుస్తుంది. ఆదిదేవుడు గదాధరుని స్తుతించి, ప్రార్థించాలి — 'గదాధరా! గయలో నివసించే పితృదేవతలకు మార్గాన్ని చూపే వాడవు. ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాల కోసం, యోగాన్ని ప్రసాదించేవాడవు. శరీరం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి, ప్రాణం, అహంకారం లేని, నిత్యశుద్ధమైన, బుద్ధితో కూడిన, సత్యమైన బ్రహ్మను నేను నమస్కరిస్తున్నాను. ఆనందమయమైన, ద్వంద్వరహితమైన, దేవతలు, దానవులు పూజించే దేవుని, దేవదేవతల సమూహంతో కూడినవాడిని నేను ఎప్పుడూ నమస్కరిస్తున్నాను. కలియుగంలో కల్మషాన్ని, కష్టాలను తొలగించేవాడవు, వనమాలిని, అన్ని లోకాలను పాలించే వాడవు, వంశాన్ని తారించే మనస్సు కలవాడవు. వ్యక్త, అవ్యక్త రూపాలతో కూడిన ఆత్మను, భయంకరమైన పాపాలను నాశనం చేసే వాడిని నేను వందనం చేస్తున్నాను.' 'దేవా! నేను గయకు వచ్చాను, పితృకార్యానికి గదాధరుడిని. నీవు నాకు ప్రత్యక్షంగా సాక్షిగా ఉండాలి. ఈ రోజు నేను మూడు ఋణాల నుంచి విముక్తుడిని.' 'బ్రహ్మ, ఈశానాది దేవతలు నాకు సాక్షులుగా ఉండాలి. నేను గయకు వచ్చి, పితృదేవతలకు విమోచనం చేశాను. గయా మహాత్మ్యాన్ని చదివి, శ్రాద్ధం మొదలైన కార్యాలు చేస్తే బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతారు. పితృదేవతలకు చేసిన శ్రాద్ధం అక్షయంగా, బ్రహ్మలోకాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.'
శ్రాద్ధకల్పః thumb|పార్వణశ్రాద్ధ. [https://www.youtube.com/watch?v=Vmk_20EaOS8 పార్వణ శ్రాద్ధ విధి] అగ్నిరువాచ కాత్యాయనో మునీనాహ యథా శ్రాద్ధం తథా వదే ।౧౧౭.౦౦౧ గయాదౌ శ్రాద్ధం కుర్వీత సఙ్క్రాన్త్యాదౌ విశేషతః ॥౧౧౭.౦౦౧ కాలే వాపరపక్షే చ చతుర్థ్యా ఊర్ధ్వమేవ వ ।౧౧౭.౦౦౨ సమ్యాద్య చ పదర్క్షే చ(౧) పూర్వేద్యుశ్చ నిమన్త్రయేత్ ॥౧౧౭.౦౦౨ యతీన్ గృహస్థసాధూన్ వా స్నాతకాఞ్ఛ్రోత్రియాన్ ద్విజాన్ ।౧౧౭.౦౦౩ అనవద్యాన్ కర్మనిష్ఠాన్ శిష్టానాచారసంయుతాన్(౨) ॥౧౧౭.౦౦౩ టిప్పణీ ౧ సమ్పాద్య పరమర్క్షే చేతి ఛ.. ౨ ఆచారసంస్కృతానితి గ.. , జ.. చ వర్జయేచ్ఛిత్రికుష్ఠ్యాదీన్న గృహ్ణీయాన్నిమన్త్రితాన్ ।౧౧౭.౦౦౪ స్నాతాఞ్ఛుచీంస్తథా దాన్తాన్ ప్రాఙ్ముఖాన్ దేవకర్మణి ॥౧౧౭.౦౦౪ ఉపవేశయేత్త్రీన్ పిత్ర్యాదీనేకైకముభయత్ర వా ।౧౧౭.౦౦౫ ఏవం మాతామహాదేశ్చ శాకైరపి చ కారయేత్ ॥౧౧౭.౦౦౫ తదహ్ని బ్రహ్మచారీ స్యాదకోపోఽత్వరితో మృదుః(౧) ।౧౧౭.౦౦౬ సత్యోఽప్రమత్తోఽనధ్వన్యో అస్వాధ్యాయశ్చ(౨) వాగ్యతః ॥౧౧౭.౦౦౬ సర్వాంశ్చ పఙ్క్తిమూర్ధన్యాన్ పృచ్ఛేత్ప్రశ్నే తథాసనే ।౧౧౭.౦౦౭ దర్భానాస్తీర్య ద్విగుణాన్ పిత్రే దేవాదికఞ్చరేత్ ॥౧౧౭.౦౦౭ విశ్వాన్దేవానావాహయిష్యే పృచ్ఛేదావాహయేతి చ ।౧౧౭.౦౦౮ విశ్వేదేవాస ఆవాహ్య వికీర్యాథ యవాన్ జపేత్ ॥౧౧౭.౦౦౮ విశ్వే దేవాః శృణుతేమం పితౄనావాహయిష్యే చ ।౧౧౭.౦౦౯ పృచ్ఛేదావాహయేత్యుక్తే ఉశన్తస్త్వా సమాహ్వయేత్ ॥౧౧౭.౦౦౯ తిలాన్ వికీర్యాథ జపేదాయాన్త్విత్యాది పిత్రకే ।౧౧౭.౦౧౦ సపిత్రిత్రే నిషిఞ్చేద్వా శన్నో దేవీరభి తృచా ॥౧౧౭.౦౧౦ యవోఽసీతి యవాన్ దత్వా పిత్రే సర్వత్ర వై తిలాన్ ।౧౧౭.౦౧౧ తిలోఽసి సోమదేవత్యో గోసవో దేవనిర్మితః ।౧౧౭.౦౧౧ ప్రత్నమద్భిః పృక్తః స్వధయా పితౄన్ లోకాన్ ప్రీణాహి నః స్వధా । ఇతి శ్రీశ్చ తేతి దదేత్పుష్పం పాత్రే హైమేఽథ రాజతే ॥౧౧౭.౦౧౧ ఔదుమ్వరే వా ఖడ్గే వా పర్ణపాత్రే ప్రదక్షిణమ్ ।౧౧౭.౦౧౨ దేవానామపసవ్యం తు పితౄణాం సవ్యమాచరేత్ ॥౧౧౭.౦౧౨ టిప్పణీ ౧ అత్వరితోఽత్యృజురితి ఙ.. ౨ సత్యే ప్రపన్నోఽనధ్వన్యో హ్యస్వాధ్యాయశ్చేతి ఖ.. , ఘ.. చ ఏకైకస్య ఏకైకేన సపవిత్రకరేషు చ ।౧౧౭.౦౧౩ యా దివ్యా ఆపః పయసా సమ్బభూవుర్యా అన్తరిక్షా ఉతపార్థివీర్యాః హిరణ్యవర్ణా యజ్ఞియాస్తా న ఆపః శివాః సంశ్యోనాః సుహవా భవన్తు ౧౧౭.౦౧౩ అవధైవం పితామహదేః సంస్రవాత్ప్రథమే చరేత్(౧) ।౧౧౭.౦౧౪ పితృభ్యః స్థానమసీతి న్యుబ్జం పాత్రం కరోత్యధః ॥౧౧౭.౦౧౪ అత్ర గన్ధపుష్పధూపదీపాచ్ఛాదనదానకం ।౧౧౭.౦౧౫ ఘృతాక్తమన్నముద్ధృత్య పృచ్ఛత్యగ్నౌ కరిష్యే చ ॥౧౧౭.౦౧౫ కురుష్వేత్యభ్యనుజ్ఞాతో జుహుయాత్సాగ్నికోఽనలే ।౧౧౭.౦౧౬ అనగ్నికః పితృహస్తే(౨) సపవిత్రే తు మన్త్రతః ॥౧౧౭.౦౧౬ అగ్నయే కవ్యవాహనాయ స్వాహేతి(౩) ప్రథమాహుతిః ।౧౧౭.౦౧౭ సోమాయ పితృమతేఽథ యమాయాఙ్గిరసే పరే ॥౧౧౭.౦౧౭ హుతశేషం చాన్నపాత్రే దత్వా పాత్రం సమాలభేత్ ।౧౧౭.౦౧౮ పృథివీ తే పాత్రన్ద్యౌః పిధానం బ్రాహ్మణస్య ముఖే అమృతే అమృతం జుహోమి స్వాహేతి జప్త్వేదం విష్ణురిత్యన్నే ద్విజాఙ్గుష్ఠన్నివేశయేత్ ॥౧౧౭.౦౧౮ అపహతేతి చ తిలాన్ వికీర్యాన్నం ప్రదాయయేత్ ।౧౧౭.౦౧౯ జుషధ్వమితి చోక్త్వాథ గాయత్ర్యాది తతో జపేత్ ॥౧౧౭.౦౧౯ టిప్పణీ ౧ ఏకైకస్యేత్యాదిః, ప్రథమే చరేదిత్యన్తః పాఠో ఝ.. పుస్తకే నాస్తి ౨ అనగ్నికో జలే చైవేతి ఙ.. ౩ స్వధేతి క.. దేవతాభ్యః పితృభ్యశ్చ మహాయోగిభ్య ఏవ చ ।౧౧౭.౦౨౦ నమః స్వధాయై స్వాహయై నిత్యమేవ నమో నమః(౧) ॥౧౧౭.౦౨౦ తృప్తాన్ జ్ఞాత్వాన్నం వికిరేదపో దద్యాత్సకృత్సకృత్ ।౧౧౭.౦౨౧ గాయత్రీం పూర్వవజ్జప్త్వా మధు మధ్వితి వై జపేత్ ॥౧౧౭.౦౨౧ తృప్తాః స్థ ఇతి సమ్పృచ్ఛేత్తృప్తాః స్మ ఇతి వై వదేత్ ।౧౧౭.౦౨౨ శేషమన్నమనుజ్ఞాప్య సర్వమన్నమథైకతః ॥౧౧౭.౦౨౨ ఉద్ధృత్యోచ్ఛిష్టపార్శ్వే తు కృత్వా చైవావనేజనం ।౧౧౭.౦౨౩ దద్యాత్కుశేషు త్రీన్ పిణ్డానాచాన్తేషు పరే జగుః ॥౧౧౭.౦౨౩ ఆచాన్తేషూదకం పుష్పాణ్యక్షతాని ప్రదాపయేత్ ।౧౧౭.౦౨౪ అక్షయ్యోదకమేవాథ ఆశిషః ప్రార్థయేన్నరః(౨) ॥౧౧౭.౦౨౪ అఘోరాః పితరః సన్తు గోత్రన్నో వర్ధతాం సదా ।౧౧౭.౦౨౫ దాతారో నోఽభివర్ధన్తాం వేదాః సన్తతిరేవ చ ॥౧౧౭.౦౨౫ శ్రద్ధా చ నో మావ్యగమద్బహుదేయం చ నోఽస్త్వితి ।౧౧౭.౦౨౬ అన్నఞ్చ నో బహు భవేదతిథీంశ్చ లభేమహి ॥౧౧౭.౦౨౬ యాచితారశ్చ నః సన్తు మా చ యాచిస్మ కఞ్చన ।౧౧౭.౦౨౭ స్వధావాచనీయాన్ కుశానాస్తీర్య సపవిత్రకాన్(౩) ॥౧౧౭.౦౨౭ స్వధాం వాచయిష్యే పృచ్ఛేదనుజ్ఞాతశ్చ వాచ్యతాం ।౧౧౭.౦౨౮ పితృభ్యః పితామహేభ్యః ప్రపితామహముఖ్యకే ॥౧౧౭.౦౨౮ స్వధోచ్యతామస్తు స్వధా ఉచ్యమానస్తథైవ చ ।౧౧౭.౦౨౯ అపో నిషిఞ్చేదుత్తానం పాత్రం కృత్వాథ దక్షిణాం ॥౧౧౭.౦౨౯ టిప్పణీ ౧ స్వాహాయై నిత్యమేవ భవన్త్వితి ఇతి ఖ.. , ఛ.. చ ౨ ప్రార్థయేత్తత ఇతి ఘ.. , జ.. , ఝ.. చ ౩ అఘోరాః పితర ఇత్యాదిః, ఆస్తీర్య సపవిత్రకానిత్యన్తః పాఠః ఖ.. , ఛ.. పుస్తకద్వయే నాస్తి యథాశక్తి ప్రదద్యాచ్చ దైవే పైత్రేఽథ వాచయేత్ ।౧౧౭.౦౩౦ విశ్వే దేవాః ప్రీయన్తాఞ్చ వాజే విసర్జయేత్ ॥౧౧౭.౦౩౦ ఆమావాజస్యేత్యనువ్రజ్య కృత్వా విప్రాన్ ప్రదక్షిణం ।౧౧౭.౦౩౧ గృహే విశేదమావాస్యాం మాసి మాసి చరేత్తథా ॥౧౧౭.౦౩౧ ఏకోద్దిష్టం ప్రవక్ష్యామి శ్రాద్ధం పూర్వవదాచరేత్ ।౧౧౭.౦౩౨ ఏకం పవిత్రమేకార్ధం ఏకం పిణ్డమ్ప్రదాపయేత్ ॥౧౧౭.౦౩౨ నావాహనాగ్నౌకరణం విశ్వే దేవా న చాత్ర హి ।౧౧౭.౦౩౩ తృప్తిప్రశ్నే స్వదితమితి వదేత్సుఖదితం ద్విజః ॥౧౧౭.౦౩౩ ఉపతిష్ఠతామిత్యక్షయ్యే విసర్గే చాభిరమ్యతాం ।౧౧౭.౦౩౪ అభిరతాః స్మ ఇత్యపరే శేషం పూర్వవదాచరేత్ ॥౧౧౭.౦౩౪ సపిణ్డీకరణం వక్ష్యే అబ్దాన్తే మధ్యతోఽపి వా ।౧౧౭.౦౩౫ పితౄణాం త్రీణి పాత్రాణి ఏకమ్ప్రేతస్య పాత్రకం ॥౧౧౭.౦౩౫ సపవిత్రాణి చత్వారి తిలపుష్పయుతాని చ ।౧౧౭.౦౩౬ గన్ధోదకేన యుక్తాని(౧) పూరయిత్వాభిషిఞ్చతి ॥౧౧౭.౦౩౬ ప్రేతపాత్రం పితృపాత్రే యే సమనా ఇతి ద్వయాత్ ।౧౧౭.౦౩౭ పూర్వవత్పిణ్డదానాది ప్రేతానాం పితృతా భవేత్ ॥౧౧౭.౦౩౭ అథాభ్యుదయికం శ్రాద్ధం వక్ష్యే సర్వం తు పూర్వవత్ ।౧౧౭.౦౩౮ జపేత్పితృమన్త్రవర్జం పూర్వాహ్ణే తత్ప్రదక్షిణం ॥౧౧౭.౦౩౮ ఉపచారా ఋజుకుశాస్తిలార్థైశ్చ యవైరిహ(౨) ।౧౧౭.౦౩౯ తృప్తిప్రశ్నస్తు సమ్పన్నం సుసమ్పన్నం వదేద్ద్విజః ॥౧౧౭.౦౩౯ టిప్పణీ ౧ గన్ధోదకేన సిక్తాని ఇతి జ.. ౨ అథాభ్యుదయికమిత్యాదిః, యవైరిహ ఇత్యన్తః పాఠో ఝ.. పుస్తకే నాస్తి దధ్యక్షతవదరాద్యాః(౧) పిణ్డా నాన్దీముఖాన్ పితౄన్ ।౧౧౭.౦౪౦ ఆవాహయిష్యే పృచ్ఛేచ్చ ప్రీయన్తామితి చాక్షయే ॥౧౧౭.౦౪౦ నాన్దీముఖాశ్చ పితరో వాచయిష్యేఽథ పృచ్ఛతి ।౧౧౭.౦౪౧ నాన్దీముఖాన్ పితృగణాన్ ప్రీయన్తామిత్యథో వదేత్ ॥౧౧౭.౦౪౧ నాన్దీముఖాశ్చ పితరస్తత్పితా ప్రపితామహః ।౧౧౭.౦౪౨ మాతామహః ప్రమాతామహో వృద్ధప్రమాతృకామహః ॥౧౧౭.౦౪౨ స్వధాకారన్న యుఞ్జీత యుగ్మాన్ విప్రాంశ్చ భోజయేత్ ।౧౧౭.౦౪౩ తృప్తిం వక్ష్యే పితౄణాం చ గ్రామ్యైరోషధిభిస్తథా ॥౧౧౭.౦౪౩ మాసన్తృప్తిస్తథారణ్యైః(౨) కన్దమూలఫలాదిభిః ।౧౧౭.౦౪౪ మత్స్యైర్మాసద్వయం మార్గైస్త్రయం వై శాకునేన చ ॥౧౧౭.౦౪౪ చతురో రౌరవేణాథ(౩) పఞ్చ షట్ఛాగలేన తు(౪) ।౧౧౭.౦౪౫ కూర్మేణ సప్త చాష్టౌ చ వారాహేణ నవైవ తు ॥౧౧౭.౦౪౫ మేషమాంసేన దశ చ మాహిషైః పార్షతైః శివైః ।౧౧౭.౦౪౬ సంవత్సరన్తు గవ్యేన పయసా పాయసేన వా ॥౧౧౭.౦౪౬ వార్ధీనసస్య మాంసేన తృప్తిర్ద్వాదశవార్షికీ ।౧౧౭.౦౪౭ ఖడ్గమాంసం కాలశాకం లోహితచ్ఛాగలో(౫) మధు ॥౧౧౭.౦౪౭ మహాశల్కాశ్చ వర్షాసు మఘాశ్రాద్ధమథాక్షయం(౬) ।౧౧౭.౦౪౮ మన్త్రాధ్యాయ్యగ్నిహోత్రీ చ శాఖాధ్యాయీ షడఙ్గవిత్ ॥౧౧౭.౦౪౮ తృణాచికేతః త్రిమధుర్ధర్మద్రోణస్య(౭) పాఠకః ।౧౧౭.౦౪౯ త్రిషుపర్ణజ్యేష్ఠసామజ్ఞానీ స్యుః పఙ్క్తిపావనాః ॥౧౧౭.౦౪౯ టిప్పణీ ౧ దధ్యక్షతవదర్యాద్యా ఇతి గ.. , ఛ.. చ ౨ తథా వన్యైరితి ఖ.. , ఙ.. చ ౩ వత్సరం రౌరవేణాథేతి ఘ.. ౪ పఞ్చకం ఛాగస్తేన తు ఇతి ఙ.. ౫ లోహితచ్ఛాగక ఇతి గ.. , ఘ.. , ఙ.. చ ౬ మఘాశ్రాద్ధమిహాక్షయమితి ఝ.. ౭ జలద్రోణస్యేతి ఝ.. కమ్యానాం కల్పమాఖ్యాస్యే(౧) ప్రతిపత్సు ధనం బహు ।౧౧౭.౦౫౦ స్త్రియః పరా ద్వితీయాయాఞ్చతుర్థ్యాం ధర్మకామదః ॥౧౧౭.౦౫౦ పఞ్చమ్యాం పుత్రకామస్తు షష్ఠ్యాఞ్చ శ్రైష్ఠ్యభాగపి(౨) ।౧౧౭.౦౫౧ కృషిభాగీ చ సప్తమ్యామష్టమ్యామర్థలాభకః ॥౧౧౭.౦౫౧ నవమ్యాఞ్చ ఏకశఫా(౩) దశమ్యాఙ్గోగణో భవేత్ ।౧౧౭.౦౫౨ ఏకదశ్యాం పరీవారో ద్వాదశ్యాన్ధనధాన్యకం ॥౧౧౭.౦౫౨ జ్ఞాతిశ్రేష్ఠ్యం త్రయోదశ్యాం చతుర్దశ్యాఞ్చ శస్త్రతః(౪) ।౧౧౭.౦౫౩ మృతానాం శ్రాద్ధం సర్వాప్తమమావాస్యాం సమీరితం(౫) ॥౧౧౭.౦౫౩ సప్త వ్యాధా దశారణ్యే(౬) మృగాః కాలఞ్జరే గిరౌ ।౧౧౭.౦౫౪ చక్రవాకాః శరద్వీపే హంసాః సరసి మాన్సే ॥౧౧౭.౦౫౪ తేఽపి జాతాః(౭) కురుక్షేత్రే బ్రాహ్మణా వేదపారగాః ।౧౧౭.౦౫౫ ప్రస్థితా దూరమధ్వానం యూయన్తేభ్యోఽవసీదత ॥౧౧౭.౦౫౫ శ్రాద్ధాదౌ పఠితే శ్రాద్ధం పూర్ణం స్యాద్బ్రహ్మలోకదం ।౧౧౭.౦౫౬ శ్రాద్ధం కుర్యాచ్చ పుత్రాదిః(౮) పితుర్జీవతి తత్పితుః ॥౧౧౭.౦౫౬ తత్పితుస్తత్పితుః కుర్యాజ్జీవతి ప్రపితామహే ।౧౧౭.౦౫౭ పితుః పితామస్హస్యాథ పరస్య ప్రపితామాత్(౯) ॥౧౧౭.౦౫౭ టిప్పణీ ౧ కాలమాఖ్యాస్యే ఇతి ఝ.. చ ౨ శ్రేష్ఠభాగ్యపి ఇతి ఖ.. , గ.. , ఙ.. , ఛ.. చ । జ్యేష్ఠభాగపి ఇతి ఘ.. ౩ నవమ్యాం వై శఫపతిరితి జ.. ౪ చతుర్దశ్యాఞ్చ శాస్త్రత ఇతి ఖ.. , ఘ.. చ ౫ మృతానాం శ్రాద్ధం సర్వాప్తిరమావాస్యా సమీరితా ఇతి క.. ౬ దశార్ణేషు ఇతి ఖ.. , గ.. , ఙ.. , ఛ.. చ ౭ తేఽభిజాతా ఇతి ఖ.. , ఘ.. చ ౮ కుర్యాత్సుపుత్రోఽపి ఇతి ఛ.. ౯ తత్పితురిత్యాదిః, ప్రపితామహాదిత్యన్తః పాఠో ఝ.. పుస్తకే నాస్తి ఏవం మాత్రాదికస్యాపి తథా మాతామహాదికే ।౧౧౭.౦౫౮ శ్రాద్ధకల్పం పఠేద్యస్తు స లభేత్శ్రాద్ధకృత్ఫలం(౧) ॥౧౧౭.౦౫౮ తీర్థే యుగాదౌ మన్వాదౌ శ్రాద్ధం దత్తమథాక్షయం ।౧౧౭.౦౫౯ అశ్వయుచ్ఛుక్లనవమీ ద్వాదశీ కర్తికే తథా ॥౧౧౭.౦౫౯ తృతీయా చైవ మాఘస్య తథా భాద్రపదస్య చ ।౧౧౭.౦౬౦ ఫాల్గునస్యాప్యమావాస్యా పౌషయైకాదశీ తథా ॥౧౧౭.౦౬౦ ఆషాఢస్యాపి దశమీ మాఘమాసస్య సప్తమీ ।౧౧౭.౦౬౧ శ్రావణే చాష్టమీ కృష్ణా తథాషాఢే చ పూర్ణిమా ॥౧౧౭.౦౬౧ కర్తికీ ఫాల్గునీ తద్వజ్జ్యైష్ఠే పఞ్చదశీ సితా ।౧౧౭.౦౬౨ స్వాయమ్భువాద్యా మనవస్తేషామాద్యాః కిలాక్షయాః ॥౧౧౭.౦౬౨ గయా ప్రయాగో గఙ్గా చ కురుక్షేత్రం చ నర్మదా ।౧౧౭.౦౬౩ శ్రీపర్వతః ప్రభాసశ్చ శాలగ్రామో వరాణసీ(౨) ॥౧౧౭.౦౬౩ గోదావరీ తేషు శ్రాద్ధం స్త్రీపురుషోత్తమాదిషు
శ్రాద్ధ విధానం: అగ్ని దేవుడు ఇలా చెప్పారు — కాత్యాయనుడు మునులకు శ్రాద్ధాన్ని ఎలా చేయాలో వివరించాడు. గయా మొదలైన పవిత్ర స్థలాల్లో, ముఖ్యంగా సంక్రాంతి మొదలైన ప్రత్యేక దినాల్లో శ్రాద్ధం చేయాలి. లేదా అపరపక్షంలో, చతుర్థి తర్వాత, సమ్యక్ నక్షత్రంలో, పూర్వదినంలో కూడా శ్రాద్ధం చేయవచ్చు. యతులు, గృహస్థులు, సాధువులు, స్నాతకులు, శ్రోత్రియులు, ద్విజులు — వీరిలో నిష్కలంకులు, కర్మనిష్ఠులు, మంచి ఆచారాలు కలవారిని ఆహ్వానించాలి. చిత్తిరోగులు, కుష్టురోగులు మొదలైనవారిని వదిలేయాలి. స్నానం చేసినవారు, శుచులు, దంత నియమం ఉన్నవారు, దేవకార్యానికి తూర్పు ముఖంగా కూర్చునే వారిని ఆహ్వానించాలి. మూడు పితృదేవతలకు, ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్కరుగా లేదా ఇద్దరికీ కలిపి కూర్చోబెట్టాలి. ఇదే విధంగా మాతామహాదులకు కూడా ఆకుకూరలతో శ్రాద్ధం చేయవచ్చు. ఆ రోజు బ్రహ్మచారి, కోపం లేని వాడు, త్వరపడని వాడు, మృదువైన వాడు, సత్యవాది, అప్రమత్తుడు, దుర్గమార్గం లేని వాడు, స్వాధ్యాయం లేని వాడు, వాగ్నియమం కలవాడు ఉండాలి. అందులోని పెద్దవారిని అడిగి, ప్రశ్నించి, దర్భలను రెండు రెట్లు పరచి, పితృదేవతలకు, దేవతలకు పూజ చేయాలి. విశ్వదేవతలను ఆహ్వానించి, 'ఆహ్వానించమా?' అని అడగాలి. విశ్వదేవతలను ఆహ్వానించి, యవాలను చల్లి, మంత్రాలు జపించాలి. 'విశ్వదేవతలారా! వినండి. ఇప్పుడు పితృదేవతలను ఆహ్వానించబోతున్నాను.' అని చెప్పాలి. 'ఆహ్వానించమా?' అని అడిగితే, 'మేము సిద్ధంగా ఉన్నాం' అని వారు సమ్మతిస్తారు. తిలలను చల్లి, 'రావాలి' అని పితృదేవతలకు మంత్రాలు జపించాలి. పితృదేవతలకు నీరు చల్లాలి లేదా 'శన్నో దేవీ రభితృచా' మంత్రాన్ని జపించాలి. యవాలను ఇచ్చి, ప్రతి చోట తిలలను ఇవ్వాలి. 'నీవు తిలవు, సోమదేవతకు ప్రీతికరమైనవాడు, గోవుల యజ్ఞంలో దేవతలు సృష్టించినవాడు, పూర్వీకులు నీతో కలిసి పితృలోకాలను ఆనందించాలి.' అని మంత్రం చెప్పాలి. పుష్పాన్ని బంగారు లేదా వెండి పాత్రలో, లేదా ఉడుంబర కట్టలో, ఖడ్గంలో లేదా ఆకుపాత్రలో, ప్రదక్షిణగా సమర్పించాలి. దేవతలకు అపసవ్యంగా, పితృదేవతలకు సవ్యంగా చేయాలి. ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్క చేతిలో పవిత్రం పెట్టి, 'యా దివ్యా ఆపః...' మంత్రాన్ని జపించాలి. పితామహాదులకు మొదట నీరు సమర్పించాలి. పితృదేవతలకు స్థానం ఇస్తూ, పాత్రాన్ని నేలపై ఉంచాలి. అక్కడ గంధ, పుష్ప, ధూప, దీప, వస్త్ర, దానాలు చేయాలి. నెయ్యి కలిపిన అన్నాన్ని తీసుకుని, అగ్నిలో సమర్పించమని అడిగి, అనుమతి తీసుకుని, అగ్నికి హోమం చేయాలి. అగ్నిలేని వాడు పితృదేవత చేతిలో పవిత్రంతో మంత్రంగా సమర్పించాలి. 'అగ్నయే కావ్యవాహనాయ స్వాహా' అని మొదటి హోత్రం, 'సోమాయ పితృమతే', 'యమాయ', 'అంగిరసే' అని తరువాతి హోత్రాలు సమర్పించాలి. మిగిలిన అన్నాన్ని పాత్రంలో పెట్టి, పాత్రాన్ని మూతపెట్టాలి. 'భూమి నీ పాత్ర, ఆకాశం మూత, బ్రాహ్మణుడి నోటిలో అమృతాన్ని సమర్పిస్తున్నాను' అని మంత్రం చెప్పి, అన్నాన్ని ద్విజుని అంగుళిలో ఉంచాలి. తిలాలను చల్లి, అన్నాన్ని సమర్పించాలి. 'జుషధ్వం' అని చెప్పి, గాయత్రి మొదలైన మంత్రాలు జపించాలి. దేవతలకు, పితృదేవతలకు, మహాయోగులకు నమస్కారం, స్వధాయకి, స్వాహాకి ఎప్పుడూ నమస్కారం. తృప్తిగా ఉన్నారని తెలుసుకుని, మళ్ళీ నీరు సమర్పించాలి. గాయత్రి మంత్రాన్ని మళ్లీ జపించి, 'మధుమధు' అని జపించాలి. 'తృప్తిగా ఉన్నారా?' అని అడగాలి. వారు 'తృప్తిగా ఉన్నాం' అని సమాధానం ఇస్తారు. మిగిలిన అన్నాన్ని అనుమతి తీసుకుని, అన్నాన్ని కలిపి, మిగిలిన భాగాన్ని పక్కన పెట్టి, చేతులు కడిగి, కుశలో మూడు పిండాలను ఆచారాంతంలో పెట్టాలి. అక్కడే నీరు, పుష్పాలు, అక్షతలు సమర్పించాలి. అక్షయ జలాన్ని సమర్పించి, ఆశీర్వాదం కోరాలి. 'అగోర పితృదేవతలు ఉండాలి, మా వంశం ఎప్పుడూ వృద్ధి చెందాలి. దాతలు అభివృద్ధి చెందాలి, వేదాలు కొనసాగాలి, శ్రద్ధా తగ్గకూడదు, ఎక్కువగా దానం చేయగలగాలి. అన్నం ఎక్కువగా ఉండాలి, అతిథులు రావాలి. మేము ఎవరినీ అడగకూడదు, ఎవరూ మమ్మల్ని అడగకూడదు.' అని ప్రార్థించాలి. స్వధావాచనానికి కుశలను పరచి, పవిత్రం పెట్టి, 'స్వధా వాచిస్తాను, అనుమతించమా?' అని అడగాలి. పితృదేవతలకు, పితామహులకు, ప్రపితామహులకు స్వధా పలకాలి. పాత్రాన్ని నిటారుగా ఉంచి, దక్షిణంగా నీరు పోయాలి. తన శక్తికి తగినంత దానాలు దేవతలకు, పితృదేవతలకు ఇవ్వాలి. విశ్వదేవతలు సంతోషించాలి అని ప్రార్థించి, బ్రాహ్మణులను ప్రదక్షిణగా చేసి, ఇంటికి వెళ్లాలి. ప్రతి అమావాస్య రోజూ ఇలాగే చేయాలి. ఏకోద్ది శ్రాద్ధాన్ని కూడా ఇదే విధంగా చేయాలి. ఒక పవిత్రం, అర పవిత్రం, ఒక పిండం సమర్పించాలి. విశ్వదేవతలకు ఆహ్వానం, అగ్నికర్మ ఉండదు. తృప్తిప్రశ్నకు 'స్వదితం' అని ద్విజుడు చెప్పాలి. 'ఉపతిష్ఠతాం' అని అక్షయానికి, 'విసర్జన'కు 'అభిరమ్యతాం' అని చెప్పాలి. మిగతా విధానాలు పూర్వవత్తే. సపిండీకరణాన్ని సంవత్సరాంతంలో లేదా మధ్యలో చేయాలి. మూడు పితృదేవతలకు, ఒక ప్రేతపాత్రానికి పవిత్రం, తిల, పుష్పాలతో నింపి అభిషేకం చేయాలి. ప్రేతపాత్రాన్ని పితృపాత్రాల్లో కలిపి, పూర్వవత్తే పిండప్రదానం చేయాలి. అప్పుడు ప్రేతుడు పితృదేవతగా మారతాడు. అభ్యుదయిక శ్రాద్ధాన్ని కూడా పూర్వవత్తే చేయాలి. పితృమంత్రం మినహా మిగతా మంత్రాలు జపించాలి. ఉపచారాలు నేరుగా కుశ, తిల, యవాలతో చేయాలి. తృప్తిప్రశ్నకు 'సుసంపన్నం' అని ద్విజుడు చెప్పాలి. దధి, అక్షత, వదర, మొదలైనవి పిండాలుగా నాందీముఖ పితృదేవతలకు సమర్పించాలి. 'ఆహ్వానించమా?' అని అడిగి, 'ప్రియంతాం' అని అక్షయంగా చెప్పాలి. నాందీముఖ పితృదేవతలను పిలిచి, 'ప్రియంతాం' అని చెప్పాలి. నాందీముఖ పితృదేవతలు, తండ్రి, తాత, ముత్తాత, మామయ్య, పెద్దమ్మయ్య, వృద్ధ మామయ్యలకు శ్రాద్ధం చేయాలి. తృప్తి ఎలా కలుగుతుందో చెప్పబడింది — గ్రామ్య ఔషధులతో నెల రోజుల తృప్తి, అరణ్య కందమూలఫలాలతో నెల రోజుల తృప్తి, చేపలతో రెండు నెలలు, మాంసంతో మూడు నెలలు, పక్షి మాంసంతో నాలుగు నెలలు, రౌరవ మాంసంతో ఐదు నెలలు, మేక మాంసంతో ఆరు నెలలు, తాబేలు మాంసంతో ఏడు నెలలు, పంది మాంసంతో ఎనిమిది నెలలు, గొర్రె మాంసంతో పది నెలలు, ఎద్దు మాంసంతో సంవత్సరం, పాలతో లేదా పాయసం తో సంవత్సరం, వృద్ధ ఎద్దు మాంసంతో పన్నెండు సంవత్సరాల తృప్తి కలుగుతుంది. మంత్రాధ్యాయులు, అగ్నిహోత్రులు, శాఖాధ్యాయులు, షడంగవిదులు, తృణాచికేత, త్రిమధురులు, ధర్మద్రోణ పాఠకులు, త్రిషుపర్ణ, జ్యేష్ఠ సామజ్ఞులు పంక్తిపావనులు. కామ్య శ్రాద్ధ విధానం: ప్రతి పక్షంలో ధనం, రెండవ తిథిలో స్త్రీలు, నాల్గవ తిథిలో ధర్మకామం, ఐదవ తిథిలో పుత్రకామం, ఆరో తిథిలో శ్రేష్ఠత, ఏడవ తిథిలో వ్యవసాయం, ఎనిమిదవ తిథిలో ఆర్థిక లాభం, తొమ్మిదవ తిథిలో ఏకశఫ, పదవ తిథిలో పశుగణం, పదకొండవ తిథిలో కుటుంబం, పన్నెండవ తిథిలో ధన ధాన్యం, పదమూడవ తిథిలో జ్ఞాతి శ్రేష్ఠత, పద్నాల్గవ తిథిలో ఆయుధ సంపాదన, అమావాస్య రోజున మృతులకు శ్రాద్ధం చేయాలి. ఏడు వ్యాధులు, పది అరణ్య జంతువులు, మృగాలు, కాలంజరాలు, చక్రవాక పక్షులు, హంసలు — ఇవన్నీ కూడా కురుక్షేత్రంలో జన్మించిన బ్రాహ్మణులు, వేదపారాయణులు. దూర ప్రయాణం చేసినవారు కూడా శ్రాద్ధంలో పాల్గొనవచ్చు. శ్రాద్ధ విధానం చదివితే, శ్రాద్ధం పూర్తిగా ఫలిస్తుంది, బ్రహ్మలోకాన్ని అందిస్తుంది. పుత్రుడు పితృదేవతలు బ్రతికే ఉన్నా శ్రాద్ధం చేయాలి. తండ్రి బ్రతికే ఉన్నా తాతకు, తాత బ్రతికే ఉన్నా ముత్తాతకు చేయాలి. తండ్రి, తాత, ముత్తాత, వారి తల్లిదండ్రులకు కూడా ఇదే విధంగా చేయాలి. శ్రాద్ధ విధానం చదివినవాడు శ్రాద్ధ ఫలితాన్ని పొందుతాడు. యుగాది, మను మొదలైన కాలాల్లో, పవిత్ర తీర్థాల్లో శ్రాద్ధం చేస్తే అది అక్షయ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. అశ్వయుజ మాసంలో శుక్ల నవమి, ద్వాదశి, కార్తీక మాసంలో, మాఘ మాసంలో తృతీయ, భాద్రపద మాసంలో, ఫాల్గుణ మాసంలో అమావాస్య, పౌష మాసంలో ఏకాదశి, ఆషాఢ మాసంలో దశమి, మాఘ మాసంలో సప్తమి, శ్రావణ మాసంలో అష్టమి, ఆషాఢ మాసంలో పౌర్ణమి, కార్తీక మాసంలో, ఫాల్గుణ మాసంలో, జ్యేష్ఠ మాసంలో పండుగ తిథుల్లో శ్రాద్ధం చేయాలి. స్వాయంభువాది మనువులు, వారి మొదటి తిథులు అక్షయంగా ఉంటాయి. గయ, ప్రయాగ, గంగా, కురుక్షేత్ర, నర్మదా, శ్రీపర్వత, ప్రభాస, శాలగ్రామం, వారణాసి, గోదావరి వంటి పవిత్ర క్షేత్రాల్లో, పురుషోత్తమాది ప్రాంతాల్లో శ్రాద్ధం చేయాలి.
భారతవర్షం అగ్నిరువాచ ఉత్తరం యత్సముద్రస్య హిమాద్రేశ్చైవ దక్షిణం ।౧౧౮.౦౦౧ వర్షం తద్భారతం నామ నవసాహస్రవిస్తృతం ॥౧౧౮.౦౦౧ కర్మభూమిరియం స్వర్గమపవర్గం చ గచ్ఛతాం ।౧౧౮.౦౦౨ టిప్పణీ ౧ యస్తు లభేచ్ఛ్రాద్ధకృతం ఫలమితి ఖ.. , ఛ.. , జ.. చ ౨ వారాణసీ ఇతి ఖ.. , ఙ.. , ఛ.. , జ.. చ మహేన్ద్రో మలయః సహ్యః శుక్తిమాన్ హేమపర్వతః(౧) ॥౧౧౮.౦౦౨ విన్ధ్యశ్చ పారిపాత్రశ్చ సప్తాత్ర కులపర్వతాః ।౧౧౮.౦౦౩ ఇన్ద్రద్వీపః కసేరుశ్చ తామ్రవర్ణో గభస్తిమాన్ ॥౧౧౮.౦౦౩ నాగద్వీపస్తథా సౌమ్యో గాన్ధర్వస్త్వథ వారుణః ।౧౧౮.౦౦౪ అయం తు నవమస్తేషు ద్వీపః సాగరసంవృతః ॥౧౧౮.౦౦౪ యోజనానాం సహస్రాణి ద్వీపోయం దక్షిణోత్తరాత్ ।౧౧౮.౦౦౫ నవ భేదా భారతస్య(౨) మధ్యభేదేఽథ పూర్వతః ॥౧౧౮.౦౦౫ కిరాతా యవనాశ్చాపి బ్రాహ్మణాద్యాశ్చ మధ్యతః ।౧౧౮.౦౦౬ వేదస్మృతిముఖా నద్యః పారిపాత్రోద్భవాస్తథా ॥౧౧౮.౦౦౬ విన్ధ్యాచ్చ నర్మదాద్యాః స్యుః సహ్యాత్తాపీ పయోష్ణికా ।౧౧౮.౦౦౭ గోదావరీభీమరథీకృష్ణవేణాదికాస్తథా ॥౧౧౮.౦౦౭ మలయాత్కృతమాలాద్యాస్త్రిసామాద్యా మహేన్ద్రజాః ।౧౧౮.౦౦౮ కుమారాద్యాః శుక్తిమతో(౩) హిమాద్రేశ్చన్ద్రభాగకా ॥౧౧౮.౦౦౮ పశ్చిమే కురుపాఞ్చాలమధ్యదేశాదయఃస్థితాః
అగ్ని ఇలా చెప్పాడు: సముద్రానికి ఉత్తరంగా, హిమాలయానికి దక్షిణంగా ఉన్న దేశాన్ని 'భారతవర్షం' అంటారు. ఇది తొమ్మిది వేల యోజనాల పొడవు కలిగిన దేశం. ఇక్కడ చేసే పనుల ఫలితంగా మనుషులు స్వర్గాన్ని లేదా మోక్షాన్ని పొందుతారు. మహేంద్ర, మలయ, సహ్య, శుక్తిమాన్, హేమపర్వత, వింధ్య, పారిపాత్ర అనే ఏడుగురు పెద్ద పర్వతాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఇంద్రద్వీపం, కసేరు, తామ్రవర్ణం, గభస్తిమాన్, నాగద్వీపం, సౌమ్య, గాంధర్వ, వారుణ అనే ద్వీపాలు కూడా ఉన్నాయి. వీటిలో తొమ్మిదవది ఈ భారతద్వీపం, ఇది సముద్రంతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది. ఈ ద్వీపం దక్షిణం నుంచి ఉత్తరం వరకు తొమ్మిది వేల యోజనాల పొడవు కలిగి ఉంది. భారతదేశంలో తొమ్మిది భాగాలు ఉన్నాయి; మధ్యభాగంలో బ్రాహ్మణులు మొదలైన వారు, పూర్వదిశలో కిరాతులు, యవనులు ఉంటారు. పారిపాత్ర పర్వతం నుంచి పుట్టే నదులు, వింధ్య పర్వతం నుంచి నర్మదాది నదులు, సహ్య పర్వతం నుంచి తాపీ, పయోష్ణిక, గోదావరి, భీమ, రథీ, కృష్ణ, వేణా మొదలైన నదులు ప్రవహిస్తాయి. మలయ పర్వతం నుంచి కృతమాల మొదలైన నదులు, మహేంద్ర పర్వతం నుంచి త్రిసామా మొదలైన నదులు, శుక్తిమాన్ పర్వతం నుంచి కుమారాది నదులు, హిమాలయాల నుంచి చంద్రభాగ నది ప్రవహిస్తుంది. పశ్చిమభాగంలో కురు, పాంచాల, మధ్యదేశం మొదలైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.
భువనకోషః అగ్నిరువాచ విస్తారస్తు స్మృతో భూమేః సహస్రాణి చ సప్తతిః ।౧౨౦.౦౦౧ ఉచ్ఛ్రాయో దశసాహస్రం పాతాలఞ్చైకమేకకం ॥౧౨౦.౦౦౧ అతలం వితలఞ్చైవ నితలఞ్చ గభస్తిమత్ ।౧౨౦.౦౦౨ మహాఖ్యం సుతలఞ్చాగ్ర్యం పాతాలఞ్చాపి సప్తమం ॥౧౨౦.౦౦౨ కృష్ణపీతారుణాః శుక్లశర్కరాశైలకాఞ్చనాః ।౧౨౦.౦౦౩ భూమయస్తేషు రమ్యేషు సన్తి దైత్యాదయః సుఖం ॥౧౨౦.౦౦౩ పాతాలానామధశ్చాస్తే శేషో విష్ణుశ్చ తామసః ।౧౨౦.౦౦౪ గుణానన్త్యాత్స చానన్తతః శిరసా ధారయన్మహీం ॥౧౨౦.౦౦౪ భువోఽధో నరకా నైకే న పతేత్తత్ర వైష్ణవః ।౧౨౦.౦౦౫ రవిణా భాసితా పృథ్వీ యావత్తాయన్నభో మతం ॥౧౨౦.౦౦౫ భూమేర్యోజనలక్షన్తు విశిష్ఠరవిమణ్డలం ।౧౨౦.౦౦౬ రవేర్లక్షేణ చన్ద్రశ్చ లక్షాన్నాక్షత్రమిన్దుతః ॥౧౨౦.౦౦౬ ద్విలక్షాద్భాద్బుధశ్చాస్తే బుధాచ్ఛుక్రో ద్విలక్షతః ।౧౨౦.౦౦౭ ద్విలక్షేణ కుజః శుక్రాద్భౌమాద్ద్విలక్షతో గురుః ॥౧౨౦.౦౦౭ గురోర్ద్విలక్షతః సౌరిత్ల్లక్షాత్సప్తర్షయః శనేః ।౧౨౦.౦౦౮ లక్షాద్ధ్రువో హ్యృషిభ్యస్తు త్రైలోక్యఞ్చోచ్ఛ్రయేణ చ ॥౧౨౦.౦౦౮ ధ్రువాత్కోట్యా మహర్లోకో యత్ర తే కల్పవాసినః ।౧౨౦.౦౦౯ జనో ద్వికోటితస్తస్మాద్యత్రాసన్ సనకాదయః ॥౧౨౦.౦౦౯ జనాత్తపశ్చాష్తకోట్యా వైరాజా యత్ర దేవతాః ।౧౨౦.౦౧౦ షణవత్యా తు కోటీనాన్తపసః సత్యలోకకః ॥౧౨౦.౦౧౦ అపునర్మారకా యత్ర బ్రహ్మలోకో హి స స్మృతః ।౧౨౦.౦౧౧ పాదగమ్యస్తు భూల్లోకో భువః సూర్యాన్తరః స్మృతః ॥౧౨౦.౦౧౧ స్వర్గలోకో ధ్రువాన్తస్తు నియుతాని చతుర్దశ ।౧౨౦.౦౧౨ ఏతదణ్డకటాహేన వృతో బ్రహ్మాణ్డవిస్తరః ॥౧౨౦.౦౧౨ వారివహ్న్యనిలాకాశైస్తతో భూతాదినా వహిః ।౧౨౦.౦౧౩ వృతం దశగుణైరణ్డం భూతాదిర్మహతా తథా ॥౧౨౦.౦౧౩ దశోత్తరాణి శేషాణి ఏకైకస్మాన్మామునే ।౧౨౦.౦౧౪ మహాన్తఞ్చ సమావృత్య ప్రధానం సమవస్థితం ॥౧౨౦.౦౧౪ అనన్తస్య న తస్యాన్తః సఙ్ఖ్యానం నాపి విద్యతే ।౧౨౦.౦౧౫ హేతుభూతమశేషస్య ప్రకృతిః సా పరా మునే ॥౧౨౦.౦౧౫ అసఙ్ఖ్యాతాని శాణ్డాని తత్ర జాతాని చేదృశాం ।౧౨౦.౦౧౬ దారుణ్యగ్నిర్యథా తైలం తిలే తద్వత్పుమానితి ॥౧౨౦.౦౧౬ ప్రధానే చ స్థితో వ్యాపీ చేతనాత్మాత్మవేదనః ।౧౨౦.౦౧౭ ప్రధానఞ్చ పుమాంశ్చైవ సర్వభూతాత్మభృతయా ॥౧౨౦.౦౧౭ విష్ణుశక్త్యా మహాప్రాజ్ఞ వృతౌ సంశ్రయధర్మిణౌ ।౧౨౦.౦౧౮ తయోః సైవ పృథగ్భావే కారణం సంశ్రయస్య చ ॥౧౨౦.౦౧౮ క్షోభకారణభూతశ్చ సర్గకాలే మహామునే ।౧౨౦.౦౧౯ యథా శైత్యం జలే వాతో విభర్తి కణికాగతం ॥౧౨౦.౦౧౯ జగచ్ఛక్తిస్తథా విష్ణోః ప్రధానప్రతిపాదికాం ।౧౨౦.౦౨౦ విష్ణుశక్తిం సమాసాద్య దేవాద్యాః సమ్భవన్తి హి ॥౧౨౦.౦౨౦ స చ విష్ణుః స్వయం బ్రహ్మ యతః సర్వమిదం జగత్ ।౧౨౦.౦౨౧ యోజనానాం సహస్రాణి భాస్కరస్య రథో నవ ॥౧౨౦.౦౨౧ ఈశాదణ్డస్తథైవాస్య ద్విగుణో మునిసత్తమ ।౧౨౦.౦౨౨ సార్ధకోటిస్తథా సప్తనియుతాన్యధికాని వై ॥౧౨౦.౦౨౨ యోజనానాన్తు తస్యాక్షస్తత్ర చక్రం ప్రతిష్ఠితం ।౧౨౦.౦౨౩ త్రినాభిమతిపఞ్చారం షణ్ణేమి ద్వ్యయనాత్మకం ॥౧౨౦.౦౨౩ సంవత్సరమయం కృత్స్నం కాలచక్రం ప్రతిష్ఠితం ।౧౨౦.౦౨౪ చత్వారింశత్సహస్రాణి ద్వితీయాక్షో వివస్వతః ॥౧౨౦.౦౨౪ పఞ్చాన్యాని తు సార్ధాని స్యన్దనస్య మహామతే ।౧౨౦.౦౨౫ అక్షప్రమాణముభయోః ప్రమాణన్తదద్యుగార్ధయోః ॥౧౨౦.౦౨౫ హ్రస్వోఽక్షస్తద్యుగార్ధఞ్చ ధ్రువాధారం రథస్య వై ।౧౨౦.౦౨౬ హయాశ్చ సప్త ఛన్దాంసి గాయత్ర్యాదీని సువ్రత ॥౧౨౦.౦౨౬ ఉదయాస్తమనం జ్ఞేయం దర్శనాదర్శనం రవేః ।౧౨౦.౦౨౭ యావన్మాత్రప్రదేశే తు వశిష్ఠోఽవస్థితో ధ్రువః ॥౧౨౦.౦౨౭ స్వయమాయాతి తావత్తు భూమేరాభూతసమ్ప్లవే ।౧౨౦.౦౨౮ ఊర్ధ్వోత్తరమృషిభ్యస్తు ధ్రువో యత్ర వ్యవస్థితః ॥౧౨౦.౦౨౮ ఏతద్విష్ణుపదం దివ్యం తృతీయం వ్యోమ్ని భాస్వరం ।౧౨౦.౦౨౯ నిర్ధూతదోషపఙ్కానాం యతీనాం స్థానముత్తమం ॥౧౨౦.౦౨౯ తతో గఙ్గా ప్రభవతి స్మరణాత్పాశనాశనీ ।౧౨౦.౦౩౦ దివి రూపం హరేర్జ్ఞేయం శిశుమారాకృతి ప్రభో ॥౧౨౦.౦౩౦ స్థితః పుచ్ఛే ధ్రువస్తత్ర భ్రమన్ భ్రామయతి గ్రహాన్ ।౧౨౦.౦౩౧ స రథోఽధిష్ఠితా దేవైరాదిత్యైర్ఋషిభిర్వరైః ॥౧౨౦.౦౩౧ గన్ధర్వైరప్సరోభిశ్చ గ్రామణీసర్పరాక్షసైః ।౧౨౦.౦౩౨ హిమోష్ణవారివర్షాణాం కారణం భగవాన్ రవిః ॥౧౨౦.౦౩౨ ఋగ్వేదాదిమయో విష్ణుః స శుభాశుభకారణం ।౧౨౦.౦౩౩ రథస్త్రిచక్రః సోమస్య కున్దాభాస్తస్య వాజినః ॥౧౨౦.౦౩౩ వామదక్షిణతో యుక్తా దశ తేన చరత్యసౌ ।౧౨౦.౦౩౪ త్రయస్త్రింశత్సహస్రాణి త్రయస్త్రింశచ్ఛతాని చ ॥౧౨౦.౦౩౪ త్రయస్త్రింశత్తథా దేవాః పిబన్తి క్షణదాకరం ।౧౨౦.౦౩౫ ఏకాం కలాఞ్చ పితర ఏకామారశ్మిసంస్థితాః ॥౧౨౦.౦౩౫ వాయ్వగ్నిద్రవ్యసమ్భూతో రథశ్చన్ద్రసుతస్య చ ।౧౨౦.౦౩౬ అష్టాభిస్తురగైర్యుక్తో బుధస్తేన చరత్యపి ॥౧౨౦.౦౩౬ శుక్రస్యాపి రథోఽష్టాశ్వో భౌమస్యాపి రథస్తథా ।౧౨౦.౦౩౭ బృహస్పతే రథోఽష్టాశ్వః శనేరష్టాశ్వకో రథః ॥౧౨౦.౦౩౭ స్వర్భానోశ్చ రథోఽష్టాశ్వః కేతోశ్చాష్టాశ్వకో రథః ।౧౨౦.౦౩౮ యదద్య వైష్ణవః కాయస్తతో విప్ర వసున్ధరా ॥౧౨౦.౦౩౮ పద్మాకరా సముద్భూతా పర్వతాద్యాదిసంయుతా ।౧౨౦.౦౩౯ జ్యోతిర్భువననద్యద్రిసముద్రవనకం హరిః ॥౧౨౦.౦౩౯ యదస్తి నాస్తి తద్విష్ణుర్విష్ణుజ్ఞానవిజృమ్భితం(౧) ।౧౨౦.౦౪౦ న విజ్ఞానమృతే కిఞ్చిజ్జ్ఞానం విష్ణుః పరమ్పదం ॥౧౨౦.౦౪౦ తత్కుర్యాద్యేన విష్ణుః స్యాత్సత్యం జ్ఞానమనన్తకం ।౧౨౦.౦౪౧ పఠేద్భువనకోషం హి యః సోఽవాప్తసుఖాత్మభాక్ ॥౧౨౦.౦౪౧ జ్యోతిఃశాస్త్రాదివిధ్యాశ్చ శుభాశుభాధిపో హరిః(౨)
అగ్ని ఇలా చెప్పాడు: భూమి విస్తీర్ణం డెబ్బై వేల యోజనాలు. ఎత్తు పదివేల యోజనాలు, పాతాళం కూడా అంతే. అటల, విటల, నితల, గభస్తిమతు, మహాతల, సుతల, పాతాళం అనే ఏడుపాతాళాలు ఉన్నాయి. వీటిలో నల్ల, పసుపు, ఎరుపు, తెలుపు, చక్కెరపర్వతాలు, బంగారు పర్వతాలు ఉన్నాయి. అక్కడ దానవులు, ఇతరులు సుఖంగా నివసిస్తున్నారు. పాతాళాల కంటే క్రింద శేషుడు, విష్ణువు తామసరూపంగా ఉన్నారు. ఆయన అనంతశక్తితో భూమిని తలపై మోస్తున్నాడు. భూమికి క్రింద నరకాలు ఉన్నాయి, కానీ విష్ణుభక్తుడు అక్కడ పడడు. సూర్యుడు ప్రకాశించేంతవరకు భూమి వెలుగుతో ఉంటుంది. భూమి లక్ష యోజనాల పొడవు, సూర్య మండలం దాని కంటే విశిష్టమైనది. సూర్యుని లక్ష యోజనాల దూరంలో చంద్రుడు, చంద్రుని లక్ష యోజనాల దూరంలో నక్షత్రాలు, ఆ తర్వాత బుధుడు, శుక్రుడు, మంగళుడు, గురుడు, శని, సప్తర్షులు, ధ్రువతార, మహర్లোকం, జనలోకం, తపోలోకం, సత్యలోకం ఇలా వరుసగా ఉన్నాయ్. బ్రహ్మలోకం అంటే అక్కడ మరణం ఉండదు. భూమి పాదాలతో నడిచే స్థానం, భువః లోకం సూర్యుడి మధ్య వరకు, స్వర్గలోకం ధ్రువతార వరకు. ఈ బ్రహ్మాండం నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశంతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది. దాని బయట భూతాది, మహత్తత్త్వం, ప్రధానం ఉన్నాయి. ఆ ప్రధానంలో అనంతమైన బ్రహ్మాండాలు పుట్టి మరలిపోతుంటాయి. ప్రధానంలో పరమాత్మ ఉన్నాడు, ఆయనే సర్వభూతాలకు ఆధారం. విష్ణుశక్తితో ఈ సృష్టి కొనసాగుతుంది. సూర్యుని రథం తొమ్మిది వేల యోజనాల పొడవు, దాని చక్రం, అక్షం, ఏడుగురు గుర్రాలు, ఏడుగురు ఛందస్సులు, గాయత్రీ మొదలైనవి. సూర్యుడు ఉదయం, సాయంత్రం కనిపించడాన్ని ఇలా వివరించారు. ధ్రువుని చుట్టూ గ్రహాలు తిరుగుతుంటాయి. సూర్యుని రథాన్ని దేవతలు, ఋషులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు, నాగులు, రాక్షసులు కాపాడుతుంటారు. సూర్యుడు మంచు, వేడి, వానలకు కారణం. చంద్రుని రథానికి మూడు చక్రాలు, పది గుర్రాలు ఉంటాయి. మిగతా గ్రహాల రథాలకూ ఎనిమిది గుర్రాలు ఉంటాయి. ఈ భూమి విష్ణువు శరీరంగా ఉంది. పర్వతాలు, నదులు, సముద్రాలు, అరణ్యాలు అన్నీ హరిదేవుని శక్తితో ఏర్పడినవి. ఈ జగత్తులో ఉన్నదీ, లేనిదీ అన్నీ విష్ణువు జ్ఞానంతో వెలిసినవే. విష్ణువు పరమపదాన్ని తెలుసుకుంటే సర్వం తెలుస్తుంది. ఎవడు ఈ భువనకోశాన్ని చదువుతాడో వాడికి సుఖం లభిస్తుంది.
కాలగణనం అగ్నిరువాచ కాలః సమాగణో వక్ష్యే గణితం కాలబుద్ధయే ।౧౨౨.౦౦౧ కాలః సమాగణోఽర్కఘ్నో(౧) మాసైశ్చైత్రాదిభిర్యుతః ॥౧౨౨.౦౦౧ ద్విఘ్నో ద్విస్ట్ఃః సవేదః స్యాత్పఞ్చాఙ్గష్టయుతో గుణః(౨) ।౧౨౨.౦౦౨ త్రిష్ఠో మధ్యో వసుగుణః పునర్వేదగుణశ్చ సః ॥౧౨౨.౦౦౨ అష్టరన్ధ్రాగ్నిహీనః(౩) స్యాదధః సైకరసాష్టకైః ।౧౨౨.౦౦౩ మధ్యో హీనః షష్టిహతో(౪) లబ్ధయుక్తస్తథోపరి ॥౧౨౨.౦౦౩ న్యూనః సప్తకృతో వారస్తదధస్తిథినాడయః ।౧౨౨.౦౦౪ సగుణో ద్విగుణశ్చోరోద్ధ్వం త్రిభిరూనో గుణః పునః ॥౧౨౨.౦౦౪ అధః స్వరామసంయుక్తో రసార్కాష్టఫలైర్యుతః ।౧౨౨.౦౦౫ అష్టావింశచ్ఛేషపిణ్డస్తిథినాడ్యా అధః స్థితః ॥౧౨౨.౦౦౫ టిప్పణీ ౧ సమాగణోర్కాబ్ద ఇతి ఖ.. , ఛ.. చ ౨ పఞ్చదశయుతో గణ ఇతి జ.. ౩ అష్టచన్ద్రాగ్నిహీన ఇతి జ.. ౪ షష్టిహత ఇతి ఙ.. గుణస్తిసృభిరూనోర్ధం ద్వాభ్యాం చ గుణయేత్పునః ।౧౨౨.౦౦౬ మధ్యే రుద్రగుణః కార్యో హ్యధః సైకో నవాగ్నిభిః(౧) ॥౧౨౨.౦౦౬ లబ్ధహీనో(౨) భవేన్మధ్యో ద్వావింశతివివర్జితః ।౧౨౨.౦౦౭ షష్టిశేషే ఋణం జ్ఞేయం లబ్ధమూర్ధ్వం వినిక్షిపేత్ ॥౧౨౨.౦౦౭ సప్తవింశతిశేషస్తు ధ్రువో నక్షత్రయోగయోః ।౧౨౨.౦౦౮ మాసి మాసి క్షిపేద్వారన్ద్వాత్రింశద్ఘటికాస్తిథౌ ॥౧౨౨.౦౦౮ ద్వే పిణ్డే ద్వే చ నక్షత్రే నాడ్య ఏకాదశ హ్యృణే ।౧౨౨.౦౦౯ వారస్థానే తిథిన్దద్యాత్సప్తభిర్భార్గవమాహరేత్ ॥౧౨౨.౦౦౯ శేషవారాశ్చ సూర్యాద్యా ఘటికాసు చ పాతయేత్ ।౧౨౨.౦౧౦ పిణ్డికేషు తిథిన్దద్యాద్ధరేచ్చైవ చతుర్దశ ॥౧౨౨.౦౧౦ ఋణం ధనం ధనమృణం క్రమాజ్జ్ఞేయం చతుర్దశే ।౧౨౨.౦౧౧ ప్రథమే త్రయోదశే పఞ్చ ద్వితీయద్వాదశే దశ ॥౧౨౨.౦౧౧ పఞ్చదశస్తృతీయే చ తథాచైకాదశే స్మృతాం ।౧౨౨.౦౧౨ చతుర్థే దశమే చైవ భవేదేకోనవింశతిః ॥౧౨౨.౦౧౨ పఞ్చమే నవమే చైవ ద్వావింశతిరుదాహృతాః ।౧౨౨.౦౧౩ షష్ఠాష్టమే త్వఖణ్డాః స్యుశ్చతుర్వింశతిరేవ చ ॥౧౨౨.౦౧౩ సప్తమే పఞ్చవింశః స్యాత్ఖణ్డశః పిణ్డికాద్భవేత్(౩) ।౧౨౨.౦౧౪ కర్కటాదౌ హరేద్రాశిమృతువేదత్రయైః క్రమాత్ ॥౧౨౨.౦౧౪ తులాదౌ ప్రాతిలోమ్యేన త్రయో వేదరసాః క్రమాత్ ।౧౨౨.౦౧౫ టిప్పణీ ౧ సైకేన సప్తకైరితి ఖ.. , గ.. చ ౨ ఋతుహీన ఇతి ఙ.. ౩ ఖణ్డకః పిణ్డకాద్భవేదితి ఖ.. , గ.. , ఘ.. , ఙ.. , ఛ.. , జ.. చ మకరాదౌ దీయతే చ రసవేదత్రయః క్రమాత్ ।౧౨౨.౦౧౫ మేషాదౌ ప్రాతిలోమ్యేన త్రయో వేదరసాః క్రమాత్(౧) ।౧౨౨.౦౧౬ ఖేషవః ఖయుగా మైత్రం మేషాదౌ వికలా ధనమ్ ॥౧౨౨.౦౧౬ కర్కటే ప్రాతిలోమ్యం స్యాదృణమేతత్తులాదికే ।౧౨౨.౦౧౭ చతుర్గుణా తిథిర్జ్ఞేయా వికలాశ్చేహ సర్వదా ॥౧౨౨.౦౧౭ హన్యాల్లిప్తాగతాగామిపిణ్డసఙ్ఖ్యాఫలన్తరైః ।౧౨౨.౦౧౮ షష్ట్యాప్తం ప్రథమోచ్చార్యే హానౌ దేయన్ధనే ధనమ్ ॥౧౨౨.౦౧౮ ద్వితీయోచ్చరితే వర్గే వైపరీత్యమితి స్థితిః ।౧౨౨.౦౧౯ తిథిర్ద్విగుణితా కార్యా షడ్భాగపరివర్జితా ॥౧౨౨.౦౧౯ రవికర్మవిపరీతా తిథినాడీసమాయుతా ।౧౨౨.౦౨౦ ఋణే శుద్ధే తు నాడ్యః స్యుర్ఋణం శుధ్యేత నో యదా ॥౧౨౨.౦౨౦ సషష్టికం ప్రదేయన్తత్షష్ట్యాధిక్యే చ తత్త్యజేత్(౨) ।౧౨౨.౦౨౧ నక్షత్రం తిథిమిశ్రం స్యాచ్చతుర్భిర్గుణితా తిథిః ॥౧౨౨.౦౨౧ తిథిస్త్రిభాగసంయుక్తా ఋణేన చ తథాన్వితా ।౧౨౨.౦౨౨ తిథిరత్ర చితా కార్యా తద్వేదాద్యోగశోధనం ॥౧౨౨.౦౨౨ రవిచన్ద్రౌ సమౌ కృత్వా యోగో భవతి నిశ్చలః ।౧౨౨.౦౨౩ ఏకోనా తిథిర్ద్విగుణా సప్తభిన్నా కృతిర్ద్విధా(౩) ॥౧౨౨.౦౨౩ తిథిశ్చ ద్విగుణైకోనా కృతాఙ్గైః కరణన్నిశి ।౧౨౨.౦౨౪ టిప్పణీ ౧ మకరాదౌ ఇత్యాదిః, వేదరసాః క్రమాదిత్యన్తః పాఠః ఛ.. పుస్తకే నాస్తి ౨ సన్త్యజేదితి ఘ.. ౩ సప్తభిన్నా గతిర్ద్విధేతి ఖ.. । సప్తచ్ఛిన్నా కృతిర్ద్విధేతి ఘ.. , జ.. చ కృష్ణచతుర్దశ్యన్తే శకునిః పర్వణీహ చతుష్పదం ॥౧౨౨.౦౨౪ ప్రథమే తిథ్యర్ధతో హి కిన్తుఘ్నం ప్రతిపన్ముఖే
అగ్ని ఇలా చెప్పాడు: ఇప్పుడు కాలాన్ని, సంవత్సరాల లెక్కను, కాలమానాన్ని వివరంగా చెబుతాను. కాలాన్ని, సంవత్సరాల లెక్కను, మాసాలను, చైత్రమాసం మొదలైనవి కలిపి లెక్కించాలి. రెండింతలు, మూడు భాగాలు, మధ్య భాగం, మంచి లక్షణాలు, మళ్లీ వేదగుణాలు ఇలా కలిపి లెక్కించాలి. ఎనిమిది రంధ్రాలు లేకుండా, ఒక భాగాన్ని తీసివేసి, మిగిలిన భాగాన్ని పైకి కలిపి, కొంత తక్కువగా, కొన్ని సార్లు వారం, తిథులు, నాళికలు ఇలా లెక్కించాలి. రెండు రెట్లు, మూడు తక్కువగా, మళ్లీ గుణించాలి. క్రింద స్వరాలు, రసాలు, అష్టఫలాలు కలిపి లెక్కించాలి. ఇరవై ఎనిమిది మిగిలిన పిండాలు తిథి, నాళికలలో క్రింద ఉంటాయి. మూడు తక్కువగా, రెండు రెట్లు పైకి కలిపి, మధ్యలో రుద్రగుణం, క్రింద ఒకటి, తొమ్మిది అగ్నులు కలిపి లెక్కించాలి. లభించినదాన్ని రెండు ముప్పై రెండు తక్కువగా తీసుకోవాలి. అరవై మిగిలితే ఋణంగా, లభించినదాన్ని పైకి వేసుకోవాలి. ఇరవై ఏడూ మిగిలితే అది నక్షత్రయోగానికి స్థిరంగా ఉంటుంది. ప్రతి నెలా వారం, ముప్పై రెండు ఘడియలు తిథిలో కలిపి లెక్కించాలి. రెండు పిండాలు, రెండు నక్షత్రాలు, పదకొండు నాళికలు ఋణంగా లెక్కించాలి. వారం స్థానంలో తిథిని పెట్టి, ఏడింటితో భాగించాలి. మిగిలిన వారాలు సూర్యాది ఘడియల్లో కలిపి లెక్కించాలి. పిండికల్లో తిథిని పెట్టి, పద్నాలుగు తీసుకోవాలి. ఋణం, ధనం, ధనఋణం ఇలా పద్నాలుగులో తెలుసుకోవాలి. మొదటిలో పదమూడు, రెండవదిలో పది, పదిహేను మూడవదిలో, పదకొండు పద్నాలుగులో ఉంటాయి. నాల్గవ, పదవ తిథుల్లో పది తొమ్మిది మిగిలి ఉంటాయి. ఐదవ, తొమ్మిదవ తిథుల్లో ఇరవై రెండు ఉంటాయి. ఆరో, ఎనిమిదవ తిథుల్లో ఇరవై నాలుగు, ఏడవ తిథిలో ఇరవై ఐదు పిండాలు ఉంటాయి. కర్కాటకాది రాశిలో రాశి, ఋతువేదత్రయం వరుసగా లెక్కించాలి. తులా మొదలైన వాటిలో ప్రాతిలోమ్యంగా మూడు వేదరసాలు వరుసగా లెక్కించాలి. మకరాది రాశిలో వేదరసత్రయం వరుసగా ఇవ్వాలి. మేషాది రాశిలో ప్రాతిలోమ్యంగా మూడు వేదరసాలు వరుసగా లెక్కించాలి. మేషరాశిలో ఖయుగం, మైత్రం, మేషాది వికలాలు ధనంగా ఉంటాయి. కర్కాటకంలో ప్రాతిలోమ్యంగా ఋణంగా, తులాదిలో కూడా అలాగే. తిథి నాలుగు రెట్లు, వికలాలు ఎప్పుడూ లెక్కించాలి. లిప్తా, పిండాల సంఖ్య ఫలితాలతో భాగించాలి. అరవైతో మొదట లెక్కించి, తగ్గినదాన్ని ధనంగా ఇవ్వాలి. రెండవ లెక్కలో వ్యత్యాసంగా ఉంటుంది. తిథిని రెండు రెట్లు చేసి, ఆరు భాగాలు తీసివేయాలి. సూర్యుని కర్మ వ్యత్యాసంగా, తిథి, నాళికలు కలిపి లెక్కించాలి. ఋణం శుద్ధిగా ఉంటే నాళికలు ఉంటాయి, లేకపోతే ఉండవు. అరవై మిగిలితే ఇవ్వాలి, అరవై దాటి పోతే వదిలేయాలి. నక్షత్రం, తిథి కలిపి నాలుగు రెట్లు తిథిని లెక్కించాలి. తిథిలో మూడు భాగాలు కలిపి, ఋణంతో కలిపి లెక్కించాలి. తిథిలో చితా లెక్కించాలి, వేదాది యోగాన్ని శుద్ధి చేయాలి. సూర్యుడు, చంద్రుడు కలిపితే యోగం స్థిరంగా ఉంటుంది. ఒక తక్కువ తిథిని రెండు రెట్లు చేసి, ఏడింటితో భాగించాలి. తిథిని రెండు రెట్లు చేసి, ఒక తక్కువగా చేసి, అంగాలతో కలిపి, కరణాన్ని రాత్రి లెక్కించాలి. కృష్ణపక్షంలో పద్నాలుగవ తిథి చివర కాగిలి సూచన ఉంటుంది; పర్వదినాల్లో నాలుగు కాళ్లు సూచనగా ఉంటాయి.
అథ చతుర్వింశత్యధికశతతమోఽధ్యాయః యుద్ధజయార్ణవీయజ్యోతిఃశాస్త్రసారః అగ్నిరువాచ జ్యోతిఃశాస్త్రాదిసారఞ్చ వక్ష్యే యుద్ధజయార్ణవే । వినా మన్త్రోషధాద్యఞ్చ యథ్యోమామీశ్వరోఽబ్రవీత్(౧) ॥౧ దేవ్యువాచ దేవైర్జితా దానవాశ్చ(౨) యేనోపాయేన తద్వద । శుభాశుభవివేకాద్యం జ్ఞానం యుద్ధజయార్ణవం ॥౨ ఈశ్వర ఉవాచ మూలదేవేచ్చయా జాతా శక్తిః పఞ్చాదశాక్షరా । చరాచరం తతో జాతం యామారాధ్యాఖిలార్థవిత్(౩) ॥౩ మన్త్రపీఠం ప్రవక్ష్యామి పఞ్చమన్త్రసముద్భవం । తే మన్త్రాః సర్వమన్త్రాణాం జీవితే మరణే స్థితాః ॥౪ ఋగ్యజుఃసామాథర్వాఖ్యదేవమన్త్రాః క్రమేణ తే । సద్యోజాతాదయో మన్త్రా బ్రహ్మా విష్ణుశ్చ రుద్రకః ॥౫ ఈశః సప్తశిఖా దేవాః శక్రాద్యాః పఞ్చ చ స్వరాః । అ+ఇ+ఉ+ఏ+ఓ కలాశ్చ మూలం బ్రహ్మేతి కీర్తితం ॥౬ కాష్ఠమధ్యే తథా వహ్నిరప్రవృద్ధో న దృశ్యతే । విద్యమానా తథా దేహే శివశక్తిర్న దృశ్యతే ॥౭ ఆదౌ శక్తిః సముత్పన్నా ఓఙ్కారస్వరభూషితా । తతో బిన్దుర్మహాదేవి ఏకారేణ వ్యవస్థితః ॥౮ - - - - - - -- - -- - - - - - - - -- టిప్పణీ ౧ ఈశ్వరోఽవదతితి ఘ.. ౨ దానవాద్యా ఇతి జ.. ౩ యామారాధ్యాఖిలాత్మవిదితి ఖ.. , గ.. చ - - - - - - -- - -- - - - - - - - -- జాతో నాద ఉకారస్తు నదతే హృది సంస్థితః । అర్ధచన్ద్ర ఇకారస్తు మోక్షమార్గస్య బోధకః ॥౯ అకారో వ్యక్త ఉత్పన్నో భోగమోక్షప్రదః పరః(౧) । అకార ఐశ్వరే భూమిర్నివృత్తిశ్చ కలా స్మృతా ॥౧౦ గన్ధో నబీజః ప్రాణాఖ్య ఇడాశక్తిః స్థిరా స్మృతా । ఇకారశ్చ ప్రతిష్ఠాఖ్యో రసో పాలశ్చ పిఙ్గలా ॥౧౧ క్రూరా శక్తిరీబీజః స్యాద్ధరబీజోఽగ్నిరూపవాన్ । విద్యా సమానా గాన్ధారీ శక్తిశ్చ దహనీ స్మృతా ॥౧౨ ప్రశాన్తిర్వార్యుపస్పృశో యశ్చోదానశ్చలా క్రియా । ఓఙ్కారః శాన్త్యతీతాఖ్యః ఖశబ్దయూథపాణినః ॥౧౩ {| class="wikitable" |- ! అ !! ఇ!! ఉ!! ఏ !! ఓ |- | మంగల|| బుధ || గురు || శుక్ర|| శని |- | క|| చ|| ట|| త || ప |- | ఖ|| ఛ|| ఠ|| థ || ఫ |- | గ|| జ || డ || ద|| బ |- | ఘ || ఝ|| ఢ || ధ || భ |- | ఙ|| ఞ || ణ|| న|| మ |- |} పఞ్చ వర్గాః స్వరా జాతాః కుజజ్ఞగురుభార్గవాః । శనిః క్రమాదకారాద్యాః కకారాద్యాస్త్వధః స్థితాః ॥౧౪ ఏతన్మూలమతః సర్వం జ్ఞాయతే సచరాచరం । విద్యాపీఠం ప్రవక్ష్యామి ప్రణవః శివ ఈరితః ॥౧౫ ఉమా సోమః స్వయం శక్తిర్వామా జ్యేష్ఠా చ రౌద్ర్యపి । బ్రహ్మా విష్ణుః క్రమాద్రుద్రో గుణాః సర్గాదయస్త్రయః ॥౧౬ రత్ననాడీత్రయఞ్చైవ(౨) స్థూలః సూక్ష్మః పరోఽపరః । చిన్తయేచ్ఛ్వేతవర్ణన్తం ముఞ్చమానం పరామృతం ॥౧౭ ప్లవ్యమానం యథాత్మానం చిన్తయేత్తం దివానిశం । అజరత్వం భవేద్దేవి శివత్వముపగచ్ఛతి(౩) ॥౧౮ - - - - -- - - -- - -- - -- - - -- - - టిప్పణీ ౧ భోగమోక్షప్రదః శుభ ఇతి జ.. ౨ బహునాడీత్రయఞ్చైవేతి క.. , ఙ.. చ ౩ శివత్వమధిగచ్ఛతీతి జ.. - - - - - - -- - -- - - - - - - - -- అఙ్గుష్ఠాదౌ న్యసేదఙ్గాన్నేత్రం మధ్యేఽథ దేహకే । మృత్యుఞయం తతః ప్రార్చ్య రణాదౌ విజయీ భవేత్ ॥౧౯ శూన్యో నిరాలయః శబ్దః స్పర్శం తిర్యఙ్నతం స్పృశేత్ । రూపస్యోర్ధ్వగతిః ప్రోక్తా జలస్యాధః సమాశ్రితా ॥౨౦ సర్వస్థానవినిర్ముక్తో గన్ధో మధ్యే చ మూలకం । నాభిమూలే(౧) స్థితం కన్దం శివరూపన్తు మణ్డితం ॥౨౧ శక్తివ్యూహేన సోమోఽర్కో హరిస్తత్ర వ్యవస్థితః । దశవాయుసమోపేతం పఞ్చతన్మాత్రమణ్డితం ॥౨౨ కాలానలసమాకారం ప్రస్ఫురన్తం శివాత్మకం । తజ్జీవం జీవలోకస్య(౨) స్థావరస్య చరస్య చ ॥౨౩ తస్మిన్నష్టే(౩) మృతం మన్యే మన్త్రపీఠేఽనిలాత్మకమ్
అగ్ని దేవుడు ఇలా అన్నాడు: యుద్ధ విజయం సాధించేందుకు అవసరమైన జ్యోతిష్య శాస్త్రం యొక్క సారాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను. ఈ జ్ఞానం మంత్రాలు లేదా ఔషధాలు లేకుండానే, పరమేశ్వరుడు నాకిచ్చిన విధంగా ఉంది. దేవి అడిగింది: దేవతలు మరియు దానవులు ఏ విధానంతో జయించబడ్డారో చెప్పు. శుభాశుభాలను తెలుసుకునే జ్ఞానం, యుద్ధ విజయానికి మార్గం. ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు: మూలదేవత నుండి పుట్టిన పదిహేను అక్షరాల శక్తి ఉంది. ఆ శక్తిని ఆరాధించినవాడు సర్వార్థాలను తెలుసుకుంటాడు. ఇప్పుడు నేను మంత్రపీఠాన్ని వివరంగా చెబుతాను. ఐదు మంత్రాల నుండి పుట్టిన ఈ మంత్రాలు, అన్ని మంత్రాలకు ప్రాణంగా ఉంటాయి — అవి జీవితం, మరణం, స్థితి అన్నింటిలో ఉంటాయి. ఋగ్వేద, యజుర్వేద, సామవేద, అథర్వవేద అనే దేవమంత్రాలు వరుసగా ఉన్నాయి. సద్యోజాత మొదలైన మంత్రాలు, బ్రహ్మ, విష్ణువు, రుద్రుడు, ఈశుడు, ఏడుగురు శిఖాదేవతలు, ఇంద్రుడు మొదలైన ఐదు స్వరాలు, అ, ఇ, ఉ, ఎ, ఒ అనే కళలు — ఇవన్నీ మూలబ్రహ్మంగా చెప్పబడతాయి. మరుగు మంట మధ్యలో అగ్ని కనిపించనట్లే, మన శరీరంలో శివశక్తి కూడా కనిపించదు. మొదట శక్తి ఉద్భవించి, ఓంకార స్వరంతో అలంకరించబడింది. ఆ తరువాత బిందువు మహాదేవి, ఏకారంలో స్థిరమైంది. బిందువు నుండి నాదం, ఉకారంగా హృదయంలో నాదించుతుంది. అర్ధచంద్రం ఇకారంగా, మోక్ష మార్గాన్ని తెలియజేస్తుంది. అక్షరం స్పష్టంగా ఉద్భవించి, భోగమోక్షాలను ప్రసాదిస్తుంది. అక్షరం ఐశ్వర్యానికి భూమి, నివృత్తి అనే కళగా చెప్పబడింది. గంధం, నాబీజం, ప్రాణం అనే ఇడాశక్తి స్థిరంగా ఉంటుంది. ఇకారం ప్రతిష్ఠగా, రసం పాలగా, పింగళా అని అంటారు. క్రూర శక్తి, ఈబీజం, హరబీజం అగ్ని రూపంగా ఉంటాయి. విద్య సమానంగా, గాంధారి శక్తిగా, దహనిగా గుర్తించబడింది. ప్రశాంతి, జలస్పర్శ, ఉదాన వాయువు, చలక్రియ — ఇవన్నీ ఓంకారంలో శాంత్యతీతంగా ఉంటాయి. ఐదు వర్గాల స్వరాలు, మంగళ, బుధ, గురు, శుక్ర, శని; క, చ, ట, త, ప మొదలైన అక్షరాలు; ఇవన్నీ పంచవర్గాలు. ఈ స్వరాలు కుజ, బుధ, గురు, భృగు, శని అనే గ్రహాలకు అనుగుణంగా ఉంటాయి. ఈ మూలాన్ని తెలుసుకుంటే, చరాచరమంతా అర్థమవుతుంది. విద్యాపీఠాన్ని వివరంగా చెబుతాను. ప్రణవం అంటే శివుడు అన్న మాట. ఉమ, సోమ, స్వయంశక్తి, వామ, జ్యేష్ఠ, రౌద్రి, బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రుడు, మూడు గుణాలు, సృష్టి మొదలైనవి. రత్ననాడులు మూడు, స్థూలం, సూక్ష్మం, పరమం, అపరం. తెల్లని రూపాన్ని, పరమామృతాన్ని దినరాత్రి ధ్యానిస్తే, మరణం దరిచేరదు, శివత్వాన్ని పొందుతారు. వెయ్యి వేళ్లలో మొదట అంగాలను, మధ్యలో నేత్రాన్ని స్థాపించి, మృత్యుంజయాన్ని ఆరాధిస్తే, యుద్ధంలో విజయం లభిస్తుంది. శూన్యమైన శబ్దం, స్పర్శను అడ్డంగా తాకుతుంది. రూపానికి పైకి పోవడం, జలానికి క్రిందికి పోవడం చెప్పబడింది. అన్ని స్థలాల నుండి విడిపోయిన గంధం మధ్యలో మూలంగా ఉంటుంది. నాభిమూలంలో కందం, శివరూపంగా అలంకరించబడింది. శక్తి వ్యూహంలో సోముడు, అర్కుడు, హరి అక్కడ స్థిరంగా ఉంటారు. పది వాయువులతో, ఐదు తత్వాలతో అలంకరించబడింది. కాలాగ్ని రూపంలో ప్రకాశించే శివాత్మకం, అదే జీవరూపంగా స్థావరచరజీవులకు ప్రాణంగా ఉంటుంది. అది నశిస్తే, మంత్రపీఠంలో ప్రాణం పోతుంది.
యుద్ధజయార్ణవీయనానాచక్రాణి ఈశ్వర ఉవాచ ఓం హ్రీం కర్ణమోటాని బహురూపే బహుదంష్ట్రే హ్రూం ఫట్ఓం హః ఓం గ్రస గ్రస కృన్త కృన్త ఛక ఛక ఛక హ్రూం ఫట్ నమః పఠ్యమానో హ్యయం మన్త్రః క్రుద్ధః సంరక్తలోచనః ।౧౨౫.౦౦౧ మారణే పాతనే వాపి మోహనోచ్చాటనే భవేత్ ॥౧౨౫.౦౦౧ కర్ణమోటీ మహావిద్యా సర్వవర్ణేషు రక్షికా ।౧౨౫.౦౦౨ నానావిద్యా పఞ్చోదయం ప్రవక్ష్యామి స్వరోదయసమశ్రితం ॥౧౨౫.౦౦౨ నాభిహృద్యన్తరం యావత్తావచ్చరతి మారుతః ।౧౨౫.౦౦౩ ఉచ్చాటయేద్రణాదౌ తు కర్ణాక్షీణి ప్రభేదయేత్ ॥౧౨౫.౦౦౩ కరోతి సాధకః క్రుద్ధో జపహోమపరాయణః ।౧౨౫.౦౦౪ హృదయాత్పాయుకం కణ్ఠం జ్వరదాహారిమారణే ॥౧౨౫.౦౦౪ కణ్ఠోద్భవో రసో వాయుః శాన్తికం పౌష్టికం రసం ।౧౨౫.౦౦౫ దివ్యం స్తమ్భం సమాకర్షం గన్ధో నాసాన్తికో భ్రువః ॥౧౨౫.౦౦౫ గన్ధలీనం మనః కృత్వా స్తమ్భయేన్నాత్ర సంశయః ।౧౨౫.౦౦౬ స్తమ్భనం కీలనాద్యఞ్చ కరోత్యేవ హి సాధకః ॥౧౨౫.౦౦౬ చణ్డఘణ్టా కరాలీ చ సుముఖీ దుర్ముఖీ తథా ।౧౨౫.౦౦౭ రేవతీ ప్రథమా ఘోరా వాయుచక్రేషు తా యజేత్ ॥౧౨౫.౦౦౭ ఉచ్చాటకారికా దేవ్యః స్థితాస్తేజసి సంస్థితాః ।౧౨౫.౦౦౮ సౌమ్యా చ భీషణీ దేవీ జయా చ విజయా తథా ॥౧౨౫.౦౦౮ అజితా చాపరాజితా మహాకోటీ చ రౌద్రయా ।౧౨౫.౦౦౯ శుష్కకాయా ప్రాణహరా రసచక్రే స్థితా అమూః ॥౧౨౫.౦౦౯ విరూపాక్షీ పరా దివ్యాస్తథా చాకాశమాతరః ।౧౨౫.౦౧౦ సంహారీ జాతహారీ చ దంష్ట్రాలా శుష్కరేవతీ ॥౧౨౫.౦౧౦ పిపీలికా పుష్టిహరా మహాపుష్టిప్రవర్ధనా ।౧౨౫.౦౧౧ భద్రకాలీ సుభద్రా చ హద్రభీమా సుభద్రికా ॥౧౨౫.౦౧౧ స్థిరా చ నిష్ఠురా దివ్యా నిష్కమ్పా గదినీ తథా ।౧౨౫.౦౧౨ ద్వాత్రింశన్మాతరశ్చక్రే అష్టాష్టక్రమశః స్థితాః ॥౧౨౫.౦౧౨ ఏక ఏవ రవిశ్చన్ద్ర ఏకశ్చైకైకశక్తికా ।౧౨౫.౦౧౩ భూతభేదేన తీర్థాని యథా తోయం మహీతలే ॥౧౨౫.౦౧౩ ప్రాణ ఏకో మణ్డలైశ్చ భిద్యతే భూతపఞ్జరే ।౧౨౫.౦౧౪ వామదక్షిణయోగేన దశధా సమ్ప్రవర్తతే ॥౧౨౫.౦౧౪ బిన్దుముణ్డవిచిత్రఞ్చ తత్త్వవస్త్రేణ వేష్టితం ।౧౨౫.౦౧౫ బ్రహ్మాణ్డేన కపాలేన పివేత పరమామృతం ॥౧౨౫.౦౧౫ పఞ్చవర్గబలాద్యుద్ధే జయో భవతి తచ్ఛృణు ।౧౨౫.౦౧౬ అ+ఆకచటతపయాః శ ఆస్యో వర్గ ఈరితః ॥౧౨౫.౦౧౬ ఇ+ఈఖఛఠథఫరాః షో వర్గశ్చ ద్వితీయకః ।౧౨౫.౦౧౭ ఉ+ఊగజడదబలాః సో వర్గశ్చ తృతీయకః ॥౧౨౫.౦౧౭ ఏ+ఐఘఝఢధభవాః సో వర్గశ్చ చతుర్థకః ।౧౨౫.౦౧౮ ఓ ఔ అం అః ఙఞణనా మో వర్గః పఞ్చమో భవేత్ ॥౧౨౫.౦౧౮ వర్ణాశ్చాభ్యుదయే నౄణాం చత్వారింశచ్చ పఞ్చ చ ।౧౨౫.౦౧౯ బాలః కుమారో యువా స్యాద్వృద్ధో మృత్యుశ్చ నామతః ॥౧౨౫.౦౧౯ ఆత్మపీడా శోషకః స్యాదుదాసీనశ్చ కాలకః ।౧౨౫.౦౨౦ కృత్తికా ప్రతిపద్భౌమ ఆత్మనో లాభదః స్మృతః ॥౧౨౫.౦౨౦ షష్ఠీ భౌమో మఘా పీడా ఆర్ద్రా చైకాదశీ కుజః ।౧౨౫.౦౨౧ మృత్యుర్మఘా ద్వితీయా జ్ఞో లాభశ్చార్ద్రా చ సప్తమీ ॥౧౨౫.౦౨౧ బుధే హానిర్భరణీ జ్ఞః శ్రవణం కాల ఈదృశః ।౧౨౫.౦౨౨ జీవో లాభాయ చ భవేత్తృతీయా పూర్వఫల్గునీ ॥౧౨౫.౦౨౨ జీవోఽష్టమీ ధనిష్ఠార్ద్రా జీవోఽశ్లేషా త్రయోదశీ ।౧౨౫.౦౨౩ మృత్యౌ శుక్రశ్చతుర్థీ స్యాత్పూర్వభాద్రపదా శ్రియే ॥౧౨౫.౦౨౩ పూర్వాషాఢా చ నవమీ శుక్రః పీడాకరో భవేత్ ।౧౨౫.౦౨౪ భరణీ భూతజా శుక్రో యమదణ్డో హి హానికృత్ ॥౧౨౫.౦౨౪ కృత్తికాం పఞ్చమీ మన్దో లాభాయ తిథిరీరితా ।౧౨౫.౦౨౫ అశ్లేషా దశమీ మన్దో యోగః పీడాకరో భవేత్ ॥౧౨౫.౦౨౫ మఘా శనిః పూర్ణిమా చ యోగో భృత్యుకరః స్మృతః ।౧౨౫.౦౨౬ తిథియోగః పూర్వోత్తరాగ్నినైర్ఋత్యదక్షిణానిలచన్ద్రమాః ॥౧౨౫.౦౨౬ బ్రహ్మాద్యాః స్యుర్దృష్టయః స్యుః ప్రతిపన్నవమీముఖాః ।౧౨౫.౦౨౭ రాశిభిః సహితా దృష్టా గ్రహాద్యాః సిద్ధయే స్మృతాః ॥౧౨౫.౦౨౭ మేషాద్యాశ్చతురః కుమ్భా జయః పూర్ణేఽన్యథా మృతిః ।౧౨౫.౦౨౮ సూర్యాదిరిక్తా పూర్ణా చ క్రమాదేవమ్ప్రదాపయేత్ ॥౧౨౫.౦౨౮ రణే సూర్యే ఫలం నాస్తి సోమే భఙ్గః ప్రశామ్యతి ।౧౨౫.౦౨౯ కుజేన కలహం విద్యాద్బుధః కామాయ వై గురుః ॥౧౨౫.౦౨౯ జయాయ మనసే శుక్రో మన్దే భఙ్గో రణే భవేత్ ।౧౨౫.౦౩౦ దేయాని పిఙ్గలాచక్రే సూర్యగాని చ భాని హి ॥౧౨౫.౦౩౦ ముఖే నేత్రే లలాటేఽథ శిరోహస్తోరుపాదకే ।౧౨౫.౦౩౧ పాదే మృతిస్త్రిఋక్షే స్యాన్త్రీణి పక్షేఽర్థనాశనమ్ ॥౧౨౫.౦౩౧ ముఖస్థే చ భవేత్యౌడా శిరస్థే కార్యనాశనమ్ ।౧౨౫.౦౩౨ కుక్షిస్థితే ఫలం స్యాచ్చ రాహుచక్రం వదామ్యహమ్ ॥౧౨౫.౦౩౨ ఇన్ద్రాచ్చ నైర్ఋతఙ్గచ్ఛేన్నైర్ఋతాత్సోమమేవ చ ।౧౨౫.౦౩౩ సోమాద్ధుతాశనం వహ్నేరాప్యమాప్యాచ్ఛివాలయం ॥౧౨౫.౦౩౩ రుద్రాద్యమం యమాద్వాయుం వాయోశ్చన్ద్రం వ్రజేత్పునః ।౧౨౫.౦౩౪ భుఙ్క్తే చతస్రో నాడ్యస్తు రాహుపృష్ఠే జయో రణే ॥౧౨౫.౦౩౪ అగ్రతో మృత్యుమాప్నోతి తిథిరాహుం వదామి తే ।౧౨౫.౦౩౫ ఆగ్నేయాదిశివాన్తం చ పూర్ణిమామాదితః ప్రియే ॥౧౨౫.౦౩౫ పూర్వే కృష్ణాష్టమీం యావద్రాహుదృష్టౌ భయో భవేత్ ।౧౨౫.౦౩౬ ఐశాన్యాగ్నేయనైర్ఋత్యవాయవ్యే ఫణిరాహుకః ॥౧౨౫.౦౩౬ మేషాద్యా దిశి పూర్వాదౌ యత్రాదిత్యోఽగ్రతో మృతిః ।౧౨౫.౦౩౭ తృతీయా కృష్ణపక్షే తు సప్తమీ దశమీ తథా ॥౧౨౫.౦౩౭ చతుర్దశీ తథా శుక్లే చతుర్థ్యేకాదశీ తిథిః ।౧౨౫.౦౩౮ పఞ్చదశీ విష్టయః స్యుః పూర్ణిమాగ్నేయవాయవే ॥౧౨౫.౦౩౮ అకచటతపయశా వర్గాః సూర్యాదయో గ్రహాః ।౧౨౫.౦౩౯ గృధ్రోలూకశ్యేనకాశ్చ పిఙ్గలః కౌశికః క్రమాత్ ॥౧౨౫.౦౩౯ సారసశ్చ మయూరశ్చ గోరఙ్కుః పక్షిణః స్మృతాః ।౧౨౫.౦౪౦ ఆదౌ సాధ్యో హుతో మన్త్ర ఉచ్చాటే పల్లవః స్మృతః ॥౧౨౫.౦౪౦ వశ్యే జ్వరే తథాకర్షే ప్రయోగః సిద్ధికారకః ।౧౨౫.౦౪౧ శాన్తో ప్రీతో నమస్కారో వౌషట్పుష్టౌ వశాదిషు ॥౧౨౫.౦౪౧ హుం మృత్యౌ ప్రీతిసన్నాశే విద్వేషోచ్చాటనే చ ఫట్ ।౧౨౫.౦౪౨ వషట్ సుతే చ దీప్త్యాదౌమన్త్రాణాం జాతయశ్చ షట్ ॥౧౨౫.౦౪౨ ఓషధీః సమ్ప్రవక్ష్యామి మహారక్షావిధాయినీః ।౧౨౫.౦౪౩ మహాకాలీ తథా చణ్డీ వారాహీ చేశ్వరీ తథా ॥౧౨౫.౦౪౩ సుదర్శనా తథేన్ద్రాణీ గాత్రస్థా రక్షయన్తి తమ్ ।౧౨౫.౦౪౪ బలా చాతిబలా భీరుర్ముసలీ సహదేవ్యపి ॥౧౨౫.౦౪౪ జాతీ చ మల్లికా యూథౌ గారుడీ భృఙ్గరాజకః ।౧౨౫.౦౪౫ చక్రరూపా మహోషధ్యో ధారితా విజయాదిదాః ॥౧౨౫.౦౪౫ గ్రహణే చ మహాదేవి ఉద్ధృతాః శుభదాయికాః ।౧౨౫.౦౪౬ మృదా తు కుఞ్జరఙ్కృత్వా సర్వలక్షణలక్షితమ్ ॥౧౨౫.౦౪౬ తస్య పాదతలే కృత్వా స్తమ్భయేచ్ఛత్రుమాత్మనః ।౧౨౫.౦౪౭ నగాగ్రే చైకవృక్షే చ వజ్రాహతప్రదేశకే ॥౧౨౫.౦౪౭ వల్మీకమృదామాహృత్య మాతరౌ యోజయేత్తతః ।౧౨౫.౦౪౮ ఓం నమో మహాభైరవాయ వికృతదంష్ట్రోగ్రరూపాయ పిఙ్గలాక్షాయ త్రిశూలఖడ్గధరాయ వౌషట్ పూజయేత్కర్దమం దేవి స్తమ్భయేచ్ఛస్త్రజాలకమ్ ॥౧౨౫.౦౪౮ అగ్నికార్యం ప్రవక్ష్యామి రణాదౌ జయవర్ధనమ్ ।౧౨౫.౦౪౯ శ్మశానే నిశి కాష్ఠాగ్నౌ నగ్నీ ముక్తశిఖో నరః ॥౧౨౫.౦౪౯ దక్షిణాస్యస్తు జుహుయాన్నృమాంసం రున్ధిరం విషం ।౧౨౫.౦౫౦ తుషాస్థిఖణ్డమిశ్రన్తు శత్రునామ్నా శతాష్టకమ్ ॥౧౨౫.౦౫౦ ఓం నమో భగవతి కౌమారి లల లల లాలయ లాలయ ఘణ్టాదేవి అముకం మారయ సహసా నమోఽస్తు తే భగవతి విద్యే స్వాహా అనయా విద్యయా హోమాద్బన్ధత్వఞ్జాయతే రిపోః ।౧౨౫.౦౫౧ ఓం వజ్రకాయ వజ్రతుణ్డ కపిలపిఙ్గల కరాలవదన ఊర్ధ్వకేశ మహాబల రక్తముఖ తడిజ్జిహ్వ మహారౌద్ర దంష్ట్రోత్కట కహ కరాలిన మహాదృఢప్రహార లఙ్గేశ్వరసేతుబన్ధ శైలప్రవాహ గగనచర ఏహ్యేహి భవగన్మహాబలపరాక్రమ భైరవో జ్ఞాపయతి ఏహ్యేహి మహారౌద్ర దీర్ఘలాఙ్గూలేన అముకం వేష్టయ వేష్టయ జమ్భయ జమ్భయ ఖన ఖన వైతే హ్రూం ఫట్ అష్టత్రింశచ్ఛతన్దేవి హనుమాన్ సర్వకుమ్భకృత్ ॥౧౨౫.౦౫౧ పటే హనూమత్సన్దర్శనాద్భఙ్గమాయాన్తి శత్రవః
ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు: ఓం హ్రీం కర్ణమోటా అనే మహావిద్యను పఠిస్తే, అనేక రూపాలతో, పెద్ద దంతాలతో, కోపంతో, రక్తమయమైన కళ్లతో ఉన్న దేవతను ఆహ్వానించవచ్చు. ఈ మంత్రాన్ని జపిస్తే, శత్రువులను నశింపజేయడం, పతనం చేయడం, మోహనం చేయడం, ఉచ్చాటనం చేయడం సాధ్యమవుతుంది. కర్ణమోటీ మహావిద్య అన్ని వర్ణాల వారిని రక్షిస్తుంది. ఇప్పుడు నేను పంచోదయాన్ని, స్వరోదయానికి అనుగుణంగా వివరిస్తాను. నాభి, హృదయ మధ్యలో వాయువు సంచరిస్తుంది. యుద్ధంలో శత్రువుల చెవులు, కళ్ళు పగిలిపోతాయి. కోపంతో ఉన్న సాధకుడు జపహోమాలకు నిష్ణాతుడైతే, హృదయానికి, పాయుకానికి, కంఠానికి సంబంధించిన జ్వరాన్ని, దహాన్ని, మరణాన్ని కలిగించగలడు. కంఠంలో పుట్టే రసం వాయువు, శాంతికరమైనది, పోషకమైనది. దివ్యమైన స్థంభనం, ఆకర్షణ, గంధం నాసిక చివర, కనుబొమ్మల మధ్య ఉంటుంది. మనస్సు గంధంలో లీనమైతే, స్థంభనం తప్పక జరుగుతుంది. స్థంభనం, కీలనం మొదలైనవి సాధకుడు చేయగలడు. చండఘంట, కరాళి, సుముఖి, దుర్ముఖి, రేవతి మొదలైన ఘోర దేవతలను వాయుచక్రంలో ఆరాధించాలి. ఉచ్చాటకారికా దేవతలు తేజస్సులో స్థితి చెందుతారు. సౌమ్య, భీషణి, జయ, విజయ, అజిత, అపరాజిత, మహాకోటి, రౌద్రయా, శుష్కకాయ, ప్రాణహర, రసచక్రంలో స్థితి చెందినవారు. విరూపాక్షి, పర, దివ్య, ఆకాశమాతృకలు, సంహారి, జాతహారి, దంష్ట్రాలా, శుష్కరేవతి, పిపీలిక, పుష్టిహర, మహాపుష్టిప్రవర్ధన, భద్రకాళి, సుభద్ర, భద్రభీమ, సుభద్రిక, స్థిర, నిష్ఠుర, దివ్య, నిష్కంప, గదినీ — ఇలా రెండు ముప్పైమూడు మాతృకలు, ఎనిమిది ఎనిమిది చక్రాలుగా నిలుస్తారు. రవి, చంద్రుడు ఒక్కొక్కరు, ఒక్కొక్క శక్తి. భూతాల ప్రకారంగా తీర్థాలు భూమిపై నీటి లాగా ఉంటాయి. ప్రాణం ఒక్కటే అయినా, మండలాల ద్వారా భూతాల గోపురంలో విభజించబడుతుంది. వామ, దక్షిణ యోగంతో పది విధాలుగా ప్రవహిస్తుంది. బిందు, ముండ, విచిత్రమైన తత్త్వ వస్త్రంతో కప్పబడి, బ్రహ్మాండపు కపాలంతో పరమామృతాన్ని పానం చేయాలి. యుద్ధంలో ఐదు వర్గాల బలంతో విజయం లభిస్తుంది. అ, క, చ, ట, త, ప అనే వర్గాలు మొదటి వర్గం. ఇ, ఖ, ఛ, ఠ, థ, ఫ, ర అనే వర్గాలు రెండవ వర్గం. ఉ, గ, జ, డ, ద, బ అనే వర్గాలు మూడవ వర్గం. ఎ, ఐ, ఘ, ఝ, ఢ, ధ, భ అనే వర్గాలు నాలుగవ వర్గం. ఒ, ఔ, అం, అః, ఙ, ఞ, ణ, న, మ అనే వర్గాలు ఐదవ వర్గం. ఈ వర్ణాలు కలిపి నలభై ఐదు అవుతాయి. బాలుడు, కుమారుడు, యువకుడు, వృద్ధుడు, మరణం అని పేర్లు. ఆత్మపీడ, శోషణం, ఉదాసీనత, కాలకుడు అని కూడా ఉంటాయి. కృత్తిక, ప్రతిపద, మంగళవారం లాభదాయకం. షష్ఠి, మంగళవారం, మఘా పీడ, ఆర్ద్ర, ఏకాదశి, కుజుడు. మరణం మఘా, ద్వితీయ, జ్ఞానం లాభం, ఆర్ద్ర, సప్తమి. బుధవారం హాని, భరణి జ్ఞానం, శ్రవణం కాలం. జీవుడు లాభానికి, తృతీయ, పూర్వఫల్గుని. జీవుడు అష్టమి, ధనిష్ఠ, ఆర్ద్ర, జీవుడు ఆశ్లేషా, త్రయోదశి. మరణానికి శుక్రుడు, చతుర్థి, పూర్వభాద్రపద, శ్రీ. పూర్వాషాఢ, నవమి, శుక్రుడు పీడాకరుడు. భరణి, భూతజ, శుక్రుడు, యమదండుడు హానికర్త. కృత్తిక, పంచమి, మందుడు లాభదాయక తిథి. ఆశ్లేషా, దశమి, మందుడు, యోగం పీడాకరం. మఘా, శని, పూర్ణిమ, యోగం మరణదాయకం. తిథి యోగం: పూర్వ, ఉత్తర, అగ్ని, నైరుతి, దక్షిణ, వాయువు, చంద్రుడు. బ్రహ్మ మొదలైన దృష్టులు, ప్రతిపద, నవమి ముఖాలు. రాశులతో కలిపి గ్రహాలు సిద్ధికి ఉపయోగపడతాయి. మేష మొదలైన నాలుగు కుంభాలు, పూర్ణిమలో జయం, లేకపోతే మరణం. సూర్యుడు లేకపోతే ఫలం లేదు, సోముడు కలిసినప్పుడు విఘాతం తగ్గుతుంది. కుజుడు కలహానికి, బుధుడు కామానికి, గురువు జయానికి, శుక్రుడు మనస్సుకు, మందుడు యుద్ధంలో విఘాతం. పింగళా చక్రంలో సూర్యునికి సంబంధించిన స్థానాలు ముఖం, నేత్రం, లలాటం, శిరస్సు, చేయి, మోకాలు, పాదాలు. పాదంలో మరణం, త్రికోణంలో మూడు పక్షాలు ధన నాశనం. ముఖంలో లాభం, శిరస్సులో కార్యనాశనం. కుక్షిలో ఫలం, రాహు చక్రాన్ని వివరించాను. ఇంద్ర నుండి నైరుతి, నైరుతి నుండి సోముడు, సోముడు నుండి అగ్ని, అగ్ని నుండి జలం, జలం నుండి శివాలయం. రుద్రుడు నుండి యముడు, యముడు నుండి వాయువు, వాయువు నుండి చంద్రుడు తిరిగి వస్తారు. నాలుగు నాడులు రాహు వెనుక ఉంటే యుద్ధంలో విజయం. ముందుగా ఉంటే మరణం. తిథి రాహు గురించి వివరించాను. అగ్నిది నుండి శివాంతం వరకు పూర్ణిమ మొదలు. పూర్వ కృష్ణాష్టమి వరకు రాహు దృష్టి ఉంటే భయం. ఐశాన్య, అగ్ని, నైరుతి, వాయవ్య దిశలో పాము, రాహు. మేష మొదలైన రాశుల్లో పూర్వదిశలో సూర్యుడు ముందుంటే మరణం. తృతీయ కృష్ణపక్షంలో, సప్తమి, దశమి, చతుర్దశి, శుక్లపక్షంలో చతుర్థి, ఏకాదశి తిథులు. పంచదశి, పూర్ణిమ అగ్నివాయు దిశలో. అ, క, చ, ట, త, ప వర్గాలు సూర్యాది గ్రహాలు. గృధ్ర, ఉలూక, శ్యేన, పింగళ, కౌశిక, సారస, మయూర, గోరింకు అనే పక్షులు. మంత్రాన్ని హుతం చేస్తే ఉచ్చాటన ఫలం. వశీకరణ, జ్వరంలో ప్రయోగిస్తే సిద్ధి. శాంతి, ప్రీతి, నమస్కారం, వౌషట్, పుష్టి, వశాది. హుం మరణంలో, ప్రీతి నాశనంలో, విద్వేష, ఉచ్చాటనలో ఫట్. వషట్ సుతే, దీప్తి మొదలైన మంత్రాల జననాలు ఆరు. ఔషధాలను వివరించాను. మహాకాళి, చండి, వారాహి, ఈశ్వరి, సుదర్శన, ఇంద్రాణి, బల, అతిబల, భీరు, ముసలి, సహదేవి, జాతి, మల్లిక, గారుడి, భృంగరాజ్ — ఇవి మంత్రధారణతో రక్షణ కలిగిస్తాయి. గ్రహణ సమయంలో వీటిని ధరించాలి. మట్టి మీద ఏనుగు ఆకారాన్ని వేసి, పాదతలంలో ఉంచితే శత్రువులను స్థంభించవచ్చు. కొండపై, ఒక్క చెట్టు వద్ద, వజ్రాహత ప్రదేశంలో, పుట్ట మట్టిని తెచ్చి మాతృకలను కలిపి, ఓం నమో మహాభైరవాయ వికృతదంష్ట్ర ఉగ్రరూపాయ పింగళాక్ష త్రిశూల ఖడ్గధరాయ వౌషట్ అని పూజిస్తే, శస్త్రజాలాన్ని స్థంభించవచ్చు. అగ్నికార్యం వివరించాను. శ్మశానంలో, రాత్రి, కట్టెల అగ్నిలో, నగ్నంగా, జుట్టు విడిచినవాడు, దక్షిణ ముఖంగా, మానవ మాంసం, రక్తం, విషం, తుళసి, ఎముక ముక్కలు కలిపి, శత్రువు పేరుతో శతాశ్టకం హోమం చేయాలి. ఓం నమో భగవతి కౌమారి లల లల లాలయ లాలయ ఘంటా దేవి అముకం మారయ సహసా నమోస్తు భగవతి విద్యే స్వాహా అని హోమం చేస్తే, శత్రువు బంధనంలో పడతాడు. ఓం వజ్రకాయ వజ్రతుండ కపిలపింగళ కరాళవదన ఊర్ధ్వకేశ మహాబల రక్తముఖ తడిజ్జిహ్వ మహారౌద్ర దంష్ట్రోద్గత కహ కరాళిన మహాదృఢప్రహార లంగేశ్వరసేతుబంధ శైలప్రవాహ గగనచర ఏహ్యేహి భవగణ మహాబలపరాక్రమ భైరవ జ్ఞాపయతి, ఏహ్యేహి మహారౌద్ర దీర్ఘలాంగూలేన అముకం వెష్టయ వెష్టయ జంభయ జంభయ ఖన ఖన వైతే హ్రూం ఫట్ అని మంత్రాన్ని పఠిస్తే, అష్టత్రింశత్ హనుమంతుడు అన్ని కుంభాలను కట్టేస్తాడు. పటంలో హనుమంతుడిని దర్శిస్తే, శత్రువులు నశిస్తారు.