అగ్నిపురాణమ్

వదనం చివుకం గ్రీవా యుగభాగైర్భుజాక్షిభిః। కరాభ్యాం ముకులీకృత్య ప్రతిమాయాః ప్రమాణతః

ముఖం, కని, మెడను, చేతులు, కళ్ళ భాగాలతో తయారు చేయాలి. చేతులను ముక్కుల్లా చేసి, ప్రతిమ పరిమాణానికి తగినట్టు చేయాలి.

ముఖం ప్రతి సమః కార్యా విస్తారాదష్టమాంశతః। చతుర్ముఖం మయా ప్రోక్తం త్రిముఖఞ్చోచ్యతే శ్రృణు

ముఖాన్ని, వెడల్పులో ఎనిమిదవ భాగంగా సమంగా చేయాలి. నాలుగు ముఖాల వివరాన్ని చెప్పాను, ఇప్పుడు మూడు ముఖాల గురించి విను.

కర్ణపాదాధికాస్తస్య లలాటాదీని నిర్దిశేత్। భుజౌ చతుర్భిర్భాగైమ్తు కర్త్తవ్యౌ పఞ్చిమోర్జితమ్

దానిలో చెవులు, పాదాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. నుదురు మొదలైనవి చూపాలి. రెండు చేతులను నాలుగు భాగాలతో, ఐదవదాన్ని తీసివేసి చేయాలి.

విస్తరాదష్టమాంశేన ముఖానాం ప్రతినిర్గమః। ఏకవక్త్రం తథా కార్య్యం పూర్వస్యాం సౌమ్యలోచనమ్

ముఖాలు వెడల్పులో ఎనిమిదవ భాగంగా బయటకు రావాలి. అలాగే, ఒక ముఖాన్ని తూర్పు వైపు మృదువైన కళ్లతో చేయాలి.

లలాటనాసికావక్త్రగ్నీవాయాఞ్చ వివర్త్తయేత్। భుజాచ్చ పఞ్చమాంశేన భుజహీనం వివర్తయేత్

నుదురు, ముక్కు, నోరు, మెడను తయారు చేయాలి. చేతులను ఐదవ భాగంగా చేయాలి, లేకపోతే చేతులు లేకుండా చేయాలి.

విస్తారస్య షడంశేన ముఖైర్నిర్గమనం హితమ్। సర్వషాం ముఖలిఙ్గానాం త్రపుషం వాథ కుక్కుటమ్

ముఖాలు వెడల్పులో ఆరో భాగంగా బయటకు రావడం శ్రేయస్కరం. అన్ని ముఖాల లింగాలకు తుప్పు లేదా కోడి ఆకారం సూచించబడింది.

భగవానువాచ అతః పరం ప్రవక్ష్యామి ప్రతిమానాన్తు పిణ్డికామ్। దైర్ఘ్యేణ ప్రతిమాతుల్యా తదర్ద్ధేన తు విస్తృతా

భగవంతుడు ఉవాచ: ఇప్పుడు ప్రతిమలకు పీఠిక గురించి చెబుతాను. దాని పొడవు ప్రతిమకు సమానం, వెడల్పు దానికి సగం ఉండాలి.

ఉచ్ఛితాయామతోర్ద్ధేన సువిస్తారార్ద్ధభాగతః। తృతీయేన తు వా తుల్యం తత్త్రిభాగేణ మేఖలా

దాని ఎత్తు పొడవుకు సగం ఉండాలి, లేదా చాలా వెడల్పుగా ఉంటే మూడవ వంతు ఉండాలి. మెఖలాను మూడవ భాగంతో చేయాలి.

ఖాతం చ తత్‌ప్రమాణం తు కిఞ్చిదుత్తరతో నతమ్। విస్తారస్య చతుర్థేన ప్రణాలస్య వినిర్గమః

ఆ గోతిని తగిన పరిమాణంలో కొంచెం ఉత్తరదిశకు వంగినట్టు చేయాలి. ప్రవాహం బయటకు పోవడానికి, వెడల్పులో నాలుగవ భాగంలో దారి చేయాలి.

సమమూలస్య విస్తారమగ్నే కుర్య్యాత్తదర్ద్ధతః। విస్తారస్య తృతీయేన తోయమార్గన్తు కారయేత్

అగ్ని దేవా, అడుగున వెడల్పు సమంగా ఉండాలి. దాని పొడవు అర్ధం మాత్రమే చేయాలి. ఆ పొడవులో మూడవ వంతు మేరకు నీటి కాలువను నిర్మించాలి.

ఉచ్ఛాయం పూర్వవత్ కుర్య్యాద్భాగషోడశసఙ్‌ఖ్యయా। అధః షట్కం ద్విభాగన్తు కణ్ఠం కుర్యాత్త్రిభాగకమ్

పొడవు ముందు చెప్పినట్టే, పదహారు భాగాలుగా కొలిచి చేయాలి. క్రింద భాగం ఆరు భాగాలు, మెడ రెండు భాగాలు, గొంతు మూడు భాగాలుగా చేయాలి.

శేషాస్త్వేకైకశః కార్యాః ప్రతిష్ఠానిర్గమాస్తథా। పట్టికా పిణ్డికా చేయం సామాన్యప్రతిమాసు చ

మిగతా భాగాలు ఒక్కొక్కటిగా తయారు చేయాలి. అలాగే పీఠం, బయటకు వెళ్లే మార్గం కూడా చేయాలి. ఈ పట్టీ, పీఠిక అన్ని విగ్రహాల్లోను సాధారణంగా ఉంటాయి.

ప్రాసాదద్వారమానేన ప్రతిమాద్వారముచ్యతే । గజవ్యాలకసంయుక్తా ప్రభా స్యాత్ ప్రతిమాసు చ

ప్రాసాద ద్వారం కొలత ప్రకారం విగ్రహానికి ద్వారం చేయాలి. విగ్రహానికి ప్రకాశం, అంటే ప్రభ, ఏనుగులు, వ్యాలాలు అలంకారంగా ఉండాలి.

పిణ్డికాపి యథాశోభం కర్త్తవ్యా సతతం హరేః। సర్వేషామేవ దేవానాం విష్ణూక్తం మానముచ్యతే। దేవీనామపి సర్వాసం లక్ష్మ్యుక్తం మానముచ్యతే

హరివిగ్రహానికి పీఠికను ఎప్పుడూ అందంగా చేయాలి. అన్ని దేవతలకు విష్ణువు చెప్పిన కొలతను పాటించాలి. అన్ని దేవతామూర్తులకు లక్ష్మీ చెప్పిన కొలతను పాటించాలి.

దిక్పాలయాగకథనం భగవానువాచ ప్రతిష్ఠాపఞ్చకం వక్ష్యే ప్రతిమాత్మా తు పూరుషః ।౫౬.౦౦౧ ప్రకృతిః పిణ్డికా లక్ష్మీః ప్రతిష్ఠా యోగకస్తయోః ॥౫౬.౦౦౧ ఇచ్ఛాఫలార్థిభిస్తస్మాత్ప్రతిష్ఠా క్రియతే నరైః ।౫౬.౦౦౨ గర్భసూత్రం తు నిఃసార్య(౨) ప్రాసాదస్యాగ్రతో గురుః ॥౫౬.౦౦౨ అష్టషోడశవింశాన్తం మణ్డపఞ్చాధమాదికమ్ ।౫౬.౦౦౩ స్నానం కలశార్థఞ్చ యాగద్రవ్యార్థమర్ధతః ॥౫౬.౦౦౩ త్రిభాగేణార్ధభాగేన వేదిం కుర్యాత్తు శోభనామ్ ।౫౬.౦౦౪ కలశైర్ఘటికాభిశ్చ వితానాద్యైశ్చ భూషయేత్ ॥౫౬.౦౦౪ పఞ్చగవ్యేన సమ్ప్రోక్ష్య సర్వద్రవ్యాణి ధారయేత్ ।౫౬.౦౦౫ అలఙ్కృతో గురుర్విష్ణుం ధ్యాత్వాత్మానం ప్రపూజయేత్ ॥౫౬.౦౦౫ అఙ్గులీయప్రభృతిభిర్మూర్తిపాన్ వలయాదిభిః ।౫౬.౦౦౬ కుణ్డే కుణ్డే స్థాపయేచ్చ మూర్తిపాంస్తత్ర పారగాన్ ॥౫౬.౦౦౬ చతుష్కోణే చార్ధకోణే వర్తులే పద్మసన్నిభే ।౫౬.౦౦౭ పూర్వాదౌ తోరణార్థన్తు పిప్పలోడుమ్బరౌ వటం ॥౫౬.౦౦౭ ప్లక్షం సుశోభనం పూర్వం సుభద్రన్దక్షతోరణం ।౫౬.౦౦౮ సుకర్మ చ సుహోత్రఞ్చ ఆప్యే సౌమ్యే సముచ్ఛ్రయమ్ ॥౫౬.౦౦౮ పఞ్చహస్తం తు సంస్థాప్య స్యోనాపృథ్వీతి పూజయేత్ ।౫౬.౦౦౯ తోరణస్తమ్భమూలే తు కలశాన్మఙ్గలాఙ్కురాన్ ॥౫౬.౦౦౯ ప్రదద్యాదుపరిష్టాచ్చ కుర్యాచ్చక్రం సుదర్శనం ।౫౬.౦౧౦ పఞ్చహస్తప్రమాణన్తు ధ్వజం కుర్యాద్ద్విచక్షణః ॥౫౬.౦౧౦ వైపుల్యం చాస్య కుర్వీత షోడశాఙ్గులసన్మితం ।౫౬.౦౧౧ సప్తహస్తోచ్ఛ్రితం వాస్య కుర్యాత్కుణ్డం సురోత్తమ(౧) ॥౫౬.౦౧౧ అరుణోగ్నినిభశ్చైవ కృష్ణః శుక్లోథ పీతకః ।౫౬.౦౧౨ రక్తవర్ణస్తథా శ్వేతః శ్వేతవర్ణాదికక్రమాత్ (౨) ॥౫౬.౦౧౨ కుముదః కుముదాక్షశ్చ పుణ్డరీకోథ వామనః ।౫౬.౦౧౩ శఙ్కుకర్ణః సర్వనేత్రః సుముఖః సుప్రతిష్ఠితః ॥౫౬.౦౧౩ పూజ్యా కోటిగుణైర్యుక్తాః పూర్వాద్యా ధ్వజదేవతాః ।౫౬.౦౧౪ జలాఢకసుపూరాస్తు పక్వవిమ్బోపమా ఘటాః ॥౫౬.౦౧౪ అష్టావింశాధికశతం కాలమణ్డనవర్జితాః ।౫౬.౦౧౫ సహిరణ్యా వస్త్రకణ్ఠాః సోదకాస్తోరణాద్వహిః ॥౫౬.౦౧౫ ఘటాః స్థాప్యాశ్చ పూర్వాదౌ వేదికాయాశ్చ కోణగాన్ ।౫౬.౦౧౬ చతురః స్థాపయేత్కుమ్భానాజిఘ్రేతి చ మన్త్రతః ॥౫౬.౦౧౬ కుమ్భేష్వావాహ్య శక్రాదీన్ పూర్వాదౌ పూజయేత్క్రమాత్ ।౫౬.౦౧౭ ఇన్ద్రాగచ్ఛ దేవరాజ వజ్రహస్త గజస్థిత ॥౫౬.౦౧౭ పూర్వద్వారఞ్చ మే రక్ష దేవైః సహ నమోస్తు తే ।౫౬.౦౧౮ త్రాతారమిన్ద్రమన్త్రేణ అర్చయిత్వా యజేద్బుధః ॥౫౬.౦౧౮ ఆగచ్ఛాగ్రే శక్తియుత(౧) చ్ఛాగస్థ బలసంయుత ।౫౬.౦౧౯ రక్షాగ్నేయీం దిశం దేవైః పూజాం గృహ నమోస్తు తే ॥౫౬.౦౧౯ అగ్నిమూర్ధేతిమన్త్రేణ(౨) యజేద్వా ఆగ్నేయ నమః ।౫౬.౦౨౦ మహిషస్థ యమాగచ్ఛ దణ్డహస్త మహాబల ॥౫౬.౦౨౦ రక్ష త్వం దక్షిణద్వారం వైవస్వత నమోస్తు తే ।౫౬.౦౨౧ వైవస్వతం సఙ్గమనమిత్యనేన యజేద్యమం ॥౫౬.౦౨౧ నైర్ఋతాగచ్ఛ ఖడ్గాఢ్య బలవాహనసంయుత(౩) ।౫౬.౦౨౨ ఇదమర్ఘ్యమిదం పాద్యం రక్ష త్వం నైర్ఋతీం దిశం ॥౫౬.౦౨౨ ఏష తే నైర్ఋతే మన్త్రేణ యజేదర్ఘ్యాదిభిర్నరః ।౫౬.౦౨౩ మకరారూఢ వరుణ పాశహస్త మహాబల ॥౫౬.౦౨౩ ఆగచ్ఛ పశ్చిమం ద్వారం రక్ష రక్ష నమోస్తు తే ।౫౬.౦౨౪ ఉరుం హి రాజా వరుణం యజేదర్ఘ్యాదిభిర్గురుః ॥౫౬.౦౨౪ ఆగచ్ఛ వాయో సబల ధ్వజహస్త సవాహన ।౫౬.౦౨౫ వాయవ్యం రక్ష దేవైస్త్వం సమరుద్భిర్నమోస్తు తే ॥౫౬.౦౨౫ వాత ఇత్యాదిభిశ్చార్వేదోన్నమో వాయవేపి వా ।౫౬.౦౨౬ ఆగచ్ఛ సోమ సబలా గదాహస్త సవాహన ॥౫౬.౦౨౬ రక్ష త్వముత్తరద్వారం సకువేర నమోస్తు తే ।౫౬.౦౨౭ సోమం రాజానమితి వా యజేత్సోమాయ వై నమః ॥౫౬.౦౨౭ ఆగచ్ఛేశాన సబల శూలహస్త వృషస్థిత ।౫౬.౦౨౮ యజ్ఞమణ్డపస్యైశానీం దిశం రక్ష నమోస్తు తే ॥౫౬.౦౨౮ ఈశానమస్యేతి యజేదీశానాయ నమోపి వా ।౫౬.౦౨౯ బ్రహ్మన్నాగచ్ఛ హంసస్థ స్రుక్స్రువవ్యగ్రహస్తక ॥౫౬.౦౨౯ సలోకోర్ధ్వాం దిశం రక్ష యజ్ఞస్యాజ నమోస్తు తే ।౫౬.౦౩౦ హిరణ్యగర్భేతి యజేన్నమస్తే బ్రహ్మణేపి వా ॥౫౬.౦౩౦ అనన్తాగచ్ఛ చక్రాఢ్య కూర్మస్థాహిగణేశ్వర ।౫౬.౦౩౧ అధోదిశం రక్ష రక్ష అనన్తేశ నమోస్తు తే ।౫౬.౦౩౧ నమోస్తు సర్పేతి యజేదనన్తాయ నమోపి వా ॥౫౬.౦౩౧ ఇత్యాదిమహాపురాణే ఆగ్నేయే దిక్పతియాగో నామ షట్పఞ్చాశత్తమోధ్యాయః ॥ భగవానువాచ ప్రతిష్ఠాపఞ్చకం వక్ష్యే ప్రతిమాత్మా తు పూరుషః। పిణ్డికా లక్ష్మీః ప్రతిష్ఠా యోగకస్తయోః

ఇచ్ఛాఫలార్థిభిస్తస్మాత్ప్రతిష్ఠా క్రియతే నరైః। గర్భసూత్రం తు నిః సార్య ప్రాసాదస్యాగ్రతో గురుః

కావున, కోరిక ఫలితాల కోసం మనుషులు స్థాపన చేస్తారు. గురువు గర్భసూత్రాన్ని గుడి ముందుగా బయటకు తీసుకోవాలి.

అష్టషోడశవింశాన్తం మణ్డపఞ్చాధమాదికమ్। స్నానార్థం కలశార్థఞ్చ యాగద్రవ్యార్థమర్ద్ధతః

ఎనిమిది, పదహారు, ఇరవై వరకు మండపం, దాని క్రింది భాగాలు తయారు చేయాలి. స్నానం కోసం, కలశానికి, యాగ ద్రవ్యాలకు అర్థం మేరకు ఏర్పాటుచేయాలి.

త్రిభాగేణార్ద్ధభాగేన వేదిం కుర్యాత్తు శోభనామ్। కలశైర్ఘటికాభిశ్చ వితానాద్యైశ్చ భూషయేత్

మూడు భాగాలు, అర్ధ భాగం కలిపి వేదికను అందంగా నిర్మించాలి. కలశాలు, చిన్న గడులు, తలుపులు మొదలైన వాటితో అలంకరించాలి.

పఞ్చగవ్యేన సమ్ప్రోక్ష్య సర్వద్రవ్యాణి ధారయేత్। అలఙ్కృతో గురుర్విష్ణుం ధ్యాత్వాత్మానం ప్రపూజయేత్

పంచగవ్యంతో ప్రతీదానిని శుద్ధి చేసి, అన్ని ద్రవ్యాలను సర్దాలి. అలంకరించిన గురువు, విష్ణువును ధ్యానిస్తూ, తనను తాను పూజించాలి.

అఙ్గులీయప్రభృతిభిర్మూత్తిపాన్ వలయాదిభిః। కుణ్డే కుణ్డే స్థాపయేచ్చ మూర్త్తిపాంస్తత్ర పారగాన్

వేలిముద్రలు, వలయాలు మొదలైనవాటితో, ప్రతీ కుండలో మూర్తిపాళకులను, అంటే విగ్రహాన్ని మోసేవారిని స్థాపించాలి.

చతుష్కోణే చార్ద్ధకోణే వర్తులే పద్మసన్నిభేః। పూర్వాదౌ తోరణార్థన్తు పిప్పలోడుమ్బరౌ వటమ్

చతురస్రంలో, అర్ధ కోణంలో, వృత్తంలో, పద్మాకారంలో—మొదట తూర్పు వైపు ద్వారం కోసం పిప్పల, ఉడుంబర, వట వృక్షాలను వాడాలి.

ప్లక్షం సుశోభనం పూర్వం సుభద్రన్దక్షతోరణమ్। సుకర్మ చ సుహోత్రఞ్చ ఆప్యే సౌమ్యే సముచ్ఛయమ్

ప్లక్ష వృక్షాన్ని అందంగా ముందుగా పెట్టాలి. సుభద్ర, అండక వృక్షాలు ద్వారం కోసం. సుకర్మ, సుహోత్ర వృక్షాలు జలసంబంధమైన, మృదువైన దిక్కులకు, ఎత్తు కోసం వాడాలి.

పఞ్చహస్తం తు సంస్థాప్య స్యోనాపృథ్వీతి పూజయేత్। తోరణస్తమ్భమూలే తు కలశాన్మఙ్గలాఙ్కుశన్

ఐదు హస్తాల పొడవుతో ఏర్పాటు చేసి, స్యోనా, పృథ్వీ దేవతలను పూజించాలి. ద్వారస్తంభం అడుగున కలశాలు, మంగళంకురాలు పెట్టాలి.

ప్రదద్యాదుపరిష్టాచ్చ కుర్య్యాచ్చక్రం సుదర్శనమ్। పఞ్చహస్తప్రమాణన్తు ధ్వజం కుర్య్యాద్విచక్షణః

వాటిని పైభాగంలో సమర్పించి, సుదర్శన చక్రాన్ని కూడా చేయాలి. జ్ఞానులు ఐదు హస్తాల కొలతతో పతాకాన్ని తయారు చేయాలి.

వైపుల్యం చాస్య కుర్వీత షోడశాఙ్గులసమ్మితమ్। సప్తహస్తోచ్ఛితం వాస్య కుర్య్యాత్ కుణ్డం సురోత్తమ

దాని వెడల్పు పదహారు అంగుళాలు ఉండాలి. enclosure (కుండం) ఏడూ హస్తాల ఎత్తులో ఉత్తమంగా నిర్మించాలి.

అరుణోగ్నినిభశ్చైవ కృష్ణః శుక్లోథ పీతకః। రక్తవర్ణస్తథా శ్వేతః శ్వేతవర్ణాదికక్రమాత్

అరుణాగ్ని వంటి రంగు, నలుపు, తెలుపు, పసుపు, ఎరుపు, తెలుపు మొదలైన క్రమంలో రంగులు ఉండాలి.

కుముదః కుముదాక్షశ్చ పుణ్డరీకోథ వామనః। శఙ్కుకర్ణః సర్వ్వనేత్రః సుముఖః సుప్రతిష్ఠితః

కుముద, కుముదాక్ష, పుండరీక, వామన, శంకుకర్ణ, సర్వనేత్ర, సుముఖ, సుప్రతిష్ఠిత—ఇవి పేర్లు.

పూజ్యా కోటిగుణైర్యుక్తాః పూర్వ్వాద్యా ధ్వజదేవతాః। జలాఢకసుపూరాస్తు పక్కవిమ్బోపమా ఘటాః

తూర్పు మొదలుకొని ప్రతి దిక్కులో ఉన్న ధ్వజదేవతలను కోటి రెట్లు గొప్ప పూజలతో ఆరాధించాలి. నీళ్ళు నిండుగా పోసిన, పండిన పళ్లలా గుండ్రంగా ఉన్న మట్టికుండలను సిద్ధం చేయాలి.

అష్టవింశాధికశతం కాలమణ్డనవర్జితాః। సహిరణ్యా వస్త్రకణ్ఠాః సోదకాస్తోరణాద్ బహిః

నూరెండు ఎనిమిది కుండలు అలంకరణ లేకుండా, బంగారం మరియు వస్త్రంతో మెడ చుట్టూ అలంకరించి, నీళ్ళతో నింపి, తలుపు బయట ఉంచాలి.