అగ్నిపురాణమ్

నైమిషే హరిమీజానా ఋషయః శౌనకాదయః । తీర్థయాత్రాప్రసఙ్గేన స్వాగతం సూతమబ్రువన్

నైమిశారణ్యంలో, శౌనకుడు మొదలైన ఋషులు తీర్థయాత్రలో ఉండగా, సూతుని ఆహ్వానించి పలికారు.

ఋషయ ఊచుః సూత త్వం పూజితోఽస్మాభిః సారాత్సారం వదస్వ నః । యేన విజ్ఞానమాత్రేణసర్వ్వజ్ఞత్వం ప్రజాయతే

ఋషులు అన్నారు: సూతా, మేము నిన్ను గౌరవించాము. అందులో మిక్కిలి మర్మమైన విషయాన్ని, దానిని తెలుసుకుంటే అన్నీ తెలిసినవాడవుతాడో దానిని మాకు చెప్పు.

సూత ఉవాచ సారాత్సారో హి భగవాన్ విష్ణుః సర్గాదికృద్విభుః । బ్రహ్మాహమస్మి తం జ్ఞాత్వా సర్వ్వజ్ఞాత్వం ప్రజాయతే

సూతుడు చెప్పాడు: అన్నిటిలో మిక్కిలి మర్మం భగవంతుడు అయిన విష్ణువు. సృష్టి మొదలైన వాటికి కారణుడైన ఆ పరమాత్మను బ్రహ్మముగా తెలుసుకుంటే, నేను అన్నీ తెలిసినవాడినయ్యాను.

ద్వే బ్రహ్మణీ వేదితవ్యే శబ్దబ్రహ్మ పరం చ యత్। ద్వే విద్యే వేదితవ్యే హి ఇతి చాథర్వణీ శ్రుతిః

రెండు విధాలుగా బ్రహ్మం తెలుసుకోవాలి — ఒకటి శబ్దబ్రహ్మం, మరొకటి పరబ్రహ్మం. అలాగే రెండు విద్యలు తెలుసుకోవాలని అథర్వణ వేదం చెబుతుంది.

అహం శుక్రశ్చ పైలాద్యా గత్వా వదరికాశ్రమమ్ । వ్యాసం నత్వా పృష్టవన్తః సోఽస్మాన్ సారమథాబ్రవీత్

నేను, శుక్రుడు, పైలుడు మొదలైన వారు బదరికాశ్రమానికి వెళ్లి, వ్యాసుడిని నమస్కరించి ప్రశ్నించాము. అప్పుడు ఆయన మాకు మర్మాన్ని వివరించారు.

వ్యాస ఉవాచ శుకాద్యైః శ్రృణు సూత త్వం వశిష్ఠో మాం యథాఽబ్రవీత్। బ్రహ్మసారం హి పృచ్ఛన్తం మునిభిశ్చ పరాత్పరమ్

వ్యాసుడు చెప్పాడు: సూతా, నీవు శుకుడు మొదలైనవారితో కలిసి నన్ను బ్రహ్మములో పరమార్థాన్ని అడిగినప్పుడు వశిష్ఠుడు నాకు ఎలా చెప్పాడో, అదే విధంగా నేను నీకు చెబుతాను.

వసిష్ఠ ఉవాచ ద్వైవిధ్యం బ్రహ్మా వక్ష్యామి శ్రృణు వ్యాసాఖిలానుగమ్। యథాఽగ్నిర్మాం పురా ప్రాహ మునిభిర్దైవతైః సహ

వశిష్ఠుడు చెప్పాడు: వ్యాసా, బ్రహ్మం యొక్క రెండు స్వరూపాలను నేను నీకు వివరించబోతున్నాను. ఇదే విషయాన్ని గతంలో అగ్ని మహర్షులతో, దేవతలతో కలిసి నాకు వివరించాడు.

పురాణం పరమాగ్నేయం బ్రహ్మవిద్యాక్షరం పరమ్ । ఋగ్వేదాద్యపరం బ్రహ్మ సర్వదేవసుఖావహమ్

అగ్నిపురాణం పరమమైన బ్రహ్మవిద్య, నశించని జ్ఞానం. మరో బ్రహ్మం ఋగ్వేదాది వేదాలు, ఇవి అన్ని దేవతలకు ఆనందాన్ని ఇస్తాయి.

అగ్నినోక్తం పురాణం యదాగ్నేయం బ్రహ్మసమ్మితమ్ భుక్తిముక్తిప్రదం దివ్యం పఠతాం శ్రృణ్వతాం నృణామ్

అగ్ని చెప్పిన అగ్నేయపురాణం, బ్రహ్మంతో సమానం. దాన్ని చదివేవారికి, వినేవారికి భోగం, మోక్షం రెండూ కలుగుతాయి.

వసిష్ఠ ఉవాచ సంసారసాగరోత్తారనావం బ్రహ్మేశ్వరం వేద। విద్యాసారం యద్విదిత్వా సర్వజ్ఞో జాయతే నరః

వశిష్ఠుడు చెప్పాడు: బ్రహ్మమూ, ఈశ్వరుడూ అయిన వేదం, సంసారసముద్రాన్ని దాటడానికి నావలా ఉంటుంది. దాని మర్మాన్ని తెలుసుకుంటే మనిషి అన్నీ తెలిసినవాడవుతాడు.

అగ్నిరువాచ విష్ణుః కాలాగ్నిరుద్రోఽహం విద్యాసారం వదామి తే। విద్యాసారం పురాణం యత్సర్వం సర్వస్య కారణమ్

అగ్ని చెప్పాడు: విష్ణువు, కాలాగ్ని, రుద్రుడు, నేనే అన్నీ. ఇప్పుడు నీకు విద్యాసారాన్ని, పురాణాన్ని, అన్నిటికీ మూలమైనదాన్ని చెబుతాను.

సర్గస్య ప్రతిసర్గస్య వంశమన్వన్తరస్య చ। వంశానుచరితాదేశ్చ, మత్స్యకూర్మ్మాదిరూపధృక్

సృష్టి, ప్రళయం, వంశవృత్తాంతాలు, మన్వంతరాలు, వంశానుచరితాలు, అలాగే మత్స్య, కూర్మాది రూపాల కథలు — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

ద్వే విద్యే భగవాన్ విష్ణుః పరా చైవాపరా చ హ। ఋగ్యజుః సామాథర్వాఖ్యా వేదాఙ్గాని చ షడ్ ద్విజ

భగవంతుడైన విష్ణువు రెండు విధాలుగా విద్యగా ఉన్నాడు — ఒకటి పర, మరొకటి అపర. ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వవేదం, ఆరు వేదాంగాలు కూడా ఉన్నాయి.

శిక్షా కల్పో వ్యాకరణం నిరుక్తం జ్యోతిషాఙ్గతిః। ఛన్దోఽభిధానం మీమాంసా ధర్మ్మశాస్త్రం పురాణకమ్

శిక్ష, కల్పం, వ్యాకరణం, నిరుక్తం, జ్యోతిషం, ఛందస్సు, నిఘంటువు, మీమాంస, ధర్మశాస్త్రం, పురాణం — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

న్యాయవైద్యకగాన్ధర్వం ధనుర్వేదోఽర్థశాస్త్రకమ్। అపరేయం పరా విద్యా యయా బ్రహ్మాభిగమ్యతే

న్యాయం, వైద్యశాస్త్రం, సంగీతం, ధనుర్వేదం, అర్థశాస్త్రం — ఇవన్నీ అపర విద్యలు. వాటికంటే మిక్కిలి విద్య, దాని ద్వారా బ్రహ్మాన్ని చేరుకోవచ్చు.

యత్తదదృశ్యయమగ్రాహ్యమగోత్రచరణం ధ్రువమ్। విష్ణునోక్తం యథా మహ్యం దేవేభ్యో బ్రహ్మణా పురా

ఏది కనబడదో, పట్టుకోలేనిదో, వంశం, వర్ణం లేనిదో, శాశ్వతమై ఉన్నదో — ఆ పరబ్రహ్మాన్ని విష్ణువు నాకు, బ్రహ్మ దేవతలకు పుర్వకాలంలో వివరించాడు.

తథా తే కథయిష్యామి హేతుం మత్స్యాదిరూపిణమ్

అదే విధంగా, మత్స్యాది రూపాల కారణాన్ని కూడా నేను నీకు వివరించబోతున్నాను.

ఇత్యదిమహాపురాణే ఆగ్నేయే ప్రశ్నో నామ ప్రథమోధ్యాయః

ఇలా మహాపురాణాలలో ఒకటైన అగ్నిపురాణంలో 'ప్రశ్న' అనే మొదటి అధ్యాయం ముగిసింది.

వసిష్ఠ ఉవాచ మత్స్యాదిరూపిణం విష్ణుం బ్రూహి సర్గాదికారణమ్ । పురాణం బ్రహ్మ చాగ్నేయం యథా విష్ణోః పురా శ్రుతమ్

వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: మత్స్యాది రూపాలు ధరించిన విష్ణువు గురించి, సృష్టి మొదలైన కారణాలను గురించి చెప్పు. బ్రహ్మా, విష్ణువు నుండి వినబడినట్లుగా అగ్నిపురాణాన్ని వివరించు.

అగ్నిరువాచ మత్స్యావతారం వక్ష్యేఽహం వసిష్ఠ శ్రృణు వై హరేః । అవతారక్రియా దుష్టనష్ట్యై సత్పాలనాయ హి

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: వశిష్ఠా, నేను హరిలో మత్స్యావతారాన్ని వివరించబోతున్నాను, విను. అవతారాలు దుష్టులను నశింపజేయడానికీ, సజ్జనులను కాపాడడానికే జరుగుతాయి.

ఆసీదతీతకల్పాన్తే బ్రాహ్మో నైమిత్తికో లయః । సముద్రోపప్లుతాస్తత్ర లోకా భూరాదికా మునే

మునీశ్వరా, గత కల్పాంతంలో బ్రహ్మదేవుని కారణంగా ఒక లయ సంభవించింది. అప్పుడు భూ లోకం మొదలైన లోకాలు సముద్రంలో మునిగిపోయాయి.

మనుర్వైవస్వతస్తేపే తపో వై భుక్తిముక్తయే। ఏకదా కృతమాలాయాం కుర్వతో జలతర్పణమ్

వైవస్వత మనువు భోగం, మోక్షం కోసం తపస్సు చేశాడు. ఒకసారి కృతమాల నదిలో నీటిని తర్పణంగా ఇస్తూ ఉండగా,

తస్యాఞ్చల్యుదకే మత్స్యః స్వల్ప ఏకోఽభ్యపద్యత। క్షేప్తుకామం జలే ప్రాహ న మాం క్షిప నరోత్తమ

ఆయన చేతిలోని నీటిలో ఒక్క చిన్న చేప కనిపించింది. దాన్ని నీటిలో వదిలేయబోతుండగా, ఆ చేప, 'నరోత్తమా, నన్ను వదలవద్దు' అని చెప్పింది.

గ్రాహాదిభ్యో భయం మేఽద్యతచ్ఛ్రుత్వా కలశేఽక్షిపత్। స తు వృద్ధః పునర్మత్స్యః ప్రాహ తం దేహి మే బృహత్

'నాకు ఈరోజు గ్రాహాదులు వంటి జంతువుల భయం ఉంది' అని వినగానే, ఆయన దాన్ని ఒక కుండలో పెట్టాడు. కానీ ఆ చేప పెరిగి, మళ్లీ 'నాకు పెద్ద స్థలం ఇవ్వు' అని చెప్పింది.

స్థానమేతద్వచః శ్రుత్వా రాజాఽథోదఞ్చనేఽక్షిపత్। తత్ర వృద్ధోఽబ్రవీద్ భూపం పృథు దేహి పదం మనో

ఈ మాటలు విని రాజు దాన్ని మరొక పెద్ద నీటి పాత్రలో పెట్టాడు. అక్కడ కూడా అది పెరిగి, 'రాజా, నాకు ఇంకా విశాలమైన స్థలం కావాలి' అని అన్నది.

సరోవరే పునః క్షిప్తో వవృధే తత్ప్రమాణవాన్ । ఊచే దేహి బృహత్ స్థానప్రాక్షిపచ్చామ్బుధౌ తతః

తర్వాత దాన్ని సరస్సులో పెట్టగా, అది ఆ స్థలానికి తగినంత పెరిగింది. మళ్లీ 'ఇంకా పెద్ద స్థలం ఇవ్వు' అని చెప్పింది. అందుకే ఆయన దాన్ని సముద్రంలో వదిలాడు.

లక్షయోజనవిస్తీర్ణః క్షణమాత్రేణ సోఽభవత్। మత్స్యం తమద్‌భుతం దృష్ట్వా విస్మితః ప్రావ్రవీన్‌ మనుః

ఒక్క క్షణంలోనే అది లక్ష యోజనాల పొడవు కలిగినదిగా మారింది. ఆ అద్భుతమైన చేపను చూసి, మనువు ఆశ్చర్యపడి ఇలా అన్నాడు:

కో భవాన్నను వై విష్ణుః నారాయణ నమోఽస్తుతే। మాయయా మోహయసి మాం కిమర్థం త్వం జనార్దన

'మీరు ఎవరు? మీరు నిస్సందేహంగా విష్ణువే. నారాయణా, మీకు నమస్కారం. జనార్దనా, మీరు మాయతో నన్నెందుకు మోసం చేస్తున్నారు?'

మనునోక్తోఽబ్రవీన్మత్స్యో మనుం వై పాలనే రతమ్। అవతీర్ణో భవాయాస్య జగతో దుష్టనష్టయే

మనువు అడిగినప్పుడు, ఆ చేప మనువుని చూచి ఇలా అన్నది: 'ఈ లోకానికి మేలు కోసం, దుష్టులను నశింపజేయడానికి నేను అవతరించాను.'