అగ్నిపురాణమ్

नैमिषे हरिमीजाना ऋषयः शौनकादयः । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन स्वागतं सूतमब्रुवन्

నైమిశారణ్యంలో, శౌనకుడు మొదలైన ఋషులు తీర్థయాత్రలో ఉండగా, సూతుని ఆహ్వానించి పలికారు.

ऋषय ऊचुः सूत त्वं पूजितोऽस्माभिः सारात्सारं वदस्व नः । येन विज्ञानमात्रेणसर्व्वज्ञत्वं प्रजायते

ఋషులు అన్నారు: సూతా, మేము నిన్ను గౌరవించాము. అందులో మిక్కిలి మర్మమైన విషయాన్ని, దానిని తెలుసుకుంటే అన్నీ తెలిసినవాడవుతాడో దానిని మాకు చెప్పు.

सूत उवाच सारात्सारो हि भगवान् विष्णुः सर्गादिकृद्विभुः । ब्रह्माहमस्मि तं ज्ञात्वा सर्व्वज्ञात्वं प्रजायते

సూతుడు చెప్పాడు: అన్నిటిలో మిక్కిలి మర్మం భగవంతుడు అయిన విష్ణువు. సృష్టి మొదలైన వాటికి కారణుడైన ఆ పరమాత్మను బ్రహ్మముగా తెలుసుకుంటే, నేను అన్నీ తెలిసినవాడినయ్యాను.

द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत्। द्वे विद्ये वेदितव्ये हि इति चाथर्वणी श्रुतिः

రెండు విధాలుగా బ్రహ్మం తెలుసుకోవాలి — ఒకటి శబ్దబ్రహ్మం, మరొకటి పరబ్రహ్మం. అలాగే రెండు విద్యలు తెలుసుకోవాలని అథర్వణ వేదం చెబుతుంది.

अहं शुक्रश्च पैलाद्या गत्वा वदरिकाश्रमम् । व्यासं नत्वा पृष्टवन्तः सोऽस्मान् सारमथाब्रवीत्

నేను, శుక్రుడు, పైలుడు మొదలైన వారు బదరికాశ్రమానికి వెళ్లి, వ్యాసుడిని నమస్కరించి ప్రశ్నించాము. అప్పుడు ఆయన మాకు మర్మాన్ని వివరించారు.

व्यास उवाच शुकाद्यैः श्रृणु सूत त्वं वशिष्ठो मां यथाऽब्रवीत्। ब्रह्मसारं हि पृच्छन्तं मुनिभिश्च परात्परम्

వ్యాసుడు చెప్పాడు: సూతా, నీవు శుకుడు మొదలైనవారితో కలిసి నన్ను బ్రహ్మములో పరమార్థాన్ని అడిగినప్పుడు వశిష్ఠుడు నాకు ఎలా చెప్పాడో, అదే విధంగా నేను నీకు చెబుతాను.

वसिष्ठ उवाच द्वैविध्यं ब्रह्मा वक्ष्यामि श्रृणु व्यासाखिलानुगम्। यथाऽग्निर्मां पुरा प्राह मुनिभिर्दैवतैः सह

వశిష్ఠుడు చెప్పాడు: వ్యాసా, బ్రహ్మం యొక్క రెండు స్వరూపాలను నేను నీకు వివరించబోతున్నాను. ఇదే విషయాన్ని గతంలో అగ్ని మహర్షులతో, దేవతలతో కలిసి నాకు వివరించాడు.

पुराणं परमाग्नेयं ब्रह्मविद्याक्षरं परम् । ऋग्वेदाद्यपरं ब्रह्म सर्वदेवसुखावहम्

అగ్నిపురాణం పరమమైన బ్రహ్మవిద్య, నశించని జ్ఞానం. మరో బ్రహ్మం ఋగ్వేదాది వేదాలు, ఇవి అన్ని దేవతలకు ఆనందాన్ని ఇస్తాయి.

अग्निनोक्तं पुराणं यदाग्नेयं ब्रह्मसम्मितम् भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं पठतां श्रृण्वतां नृणाम्

అగ్ని చెప్పిన అగ్నేయపురాణం, బ్రహ్మంతో సమానం. దాన్ని చదివేవారికి, వినేవారికి భోగం, మోక్షం రెండూ కలుగుతాయి.

वसिष्ठ उवाच संसारसागरोत्तारनावं ब्रह्मेश्वरं वेद। विद्यासारं यद्विदित्वा सर्वज्ञो जायते नरः

వశిష్ఠుడు చెప్పాడు: బ్రహ్మమూ, ఈశ్వరుడూ అయిన వేదం, సంసారసముద్రాన్ని దాటడానికి నావలా ఉంటుంది. దాని మర్మాన్ని తెలుసుకుంటే మనిషి అన్నీ తెలిసినవాడవుతాడు.

अग्निरुवाच विष्णुः कालाग्निरुद्रोऽहं विद्यासारं वदामि ते। विद्यासारं पुराणं यत्सर्वं सर्वस्य कारणम्

అగ్ని చెప్పాడు: విష్ణువు, కాలాగ్ని, రుద్రుడు, నేనే అన్నీ. ఇప్పుడు నీకు విద్యాసారాన్ని, పురాణాన్ని, అన్నిటికీ మూలమైనదాన్ని చెబుతాను.

सर्गस्य प्रतिसर्गस्य वंशमन्वन्तरस्य च। वंशानुचरितादेश्च, मत्स्यकूर्म्मादिरूपधृक्

సృష్టి, ప్రళయం, వంశవృత్తాంతాలు, మన్వంతరాలు, వంశానుచరితాలు, అలాగే మత్స్య, కూర్మాది రూపాల కథలు — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

द्वे विद्ये भगवान् विष्णुः परा चैवापरा च ह। ऋग्यजुः सामाथर्वाख्या वेदाङ्गानि च षड् द्विज

భగవంతుడైన విష్ణువు రెండు విధాలుగా విద్యగా ఉన్నాడు — ఒకటి పర, మరొకటి అపర. ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వవేదం, ఆరు వేదాంగాలు కూడా ఉన్నాయి.

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषाङ्गतिः। छन्दोऽभिधानं मीमांसा धर्म्मशास्त्रं पुराणकम्

శిక్ష, కల్పం, వ్యాకరణం, నిరుక్తం, జ్యోతిషం, ఛందస్సు, నిఘంటువు, మీమాంస, ధర్మశాస్త్రం, పురాణం — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

न्यायवैद्यकगान्धर्वं धनुर्वेदोऽर्थशास्त्रकम्। अपरेयं परा विद्या यया ब्रह्माभिगम्यते

న్యాయం, వైద్యశాస్త్రం, సంగీతం, ధనుర్వేదం, అర్థశాస్త్రం — ఇవన్నీ అపర విద్యలు. వాటికంటే మిక్కిలి విద్య, దాని ద్వారా బ్రహ్మాన్ని చేరుకోవచ్చు.

यत्तददृश्ययमग्राह्यमगोत्रचरणं ध्रुवम्। विष्णुनोक्तं यथा मह्यं देवेभ्यो ब्रह्मणा पुरा

ఏది కనబడదో, పట్టుకోలేనిదో, వంశం, వర్ణం లేనిదో, శాశ్వతమై ఉన్నదో — ఆ పరబ్రహ్మాన్ని విష్ణువు నాకు, బ్రహ్మ దేవతలకు పుర్వకాలంలో వివరించాడు.

तथा ते कथयिष्यामि हेतुं मत्स्यादिरूपिणम्

అదే విధంగా, మత్స్యాది రూపాల కారణాన్ని కూడా నేను నీకు వివరించబోతున్నాను.

इत्यदिमहापुराणे आग्नेये प्रश्नो नाम प्रथमोध्यायः

ఇలా మహాపురాణాలలో ఒకటైన అగ్నిపురాణంలో 'ప్రశ్న' అనే మొదటి అధ్యాయం ముగిసింది.

वसिष्ठ उवाच मत्स्यादिरूपिणं विष्णुं ब्रूहि सर्गादिकारणम् । पुराणं ब्रह्म चाग्नेयं यथा विष्णोः पुरा श्रुतम्

వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: మత్స్యాది రూపాలు ధరించిన విష్ణువు గురించి, సృష్టి మొదలైన కారణాలను గురించి చెప్పు. బ్రహ్మా, విష్ణువు నుండి వినబడినట్లుగా అగ్నిపురాణాన్ని వివరించు.

अग्निरुवाच मत्स्यावतारं वक्ष्येऽहं वसिष्ठ श्रृणु वै हरेः । अवतारक्रिया दुष्टनष्ट्यै सत्पालनाय हि

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: వశిష్ఠా, నేను హరిలో మత్స్యావతారాన్ని వివరించబోతున్నాను, విను. అవతారాలు దుష్టులను నశింపజేయడానికీ, సజ్జనులను కాపాడడానికే జరుగుతాయి.

आसीदतीतकल्पान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लयः । समुद्रोपप्लुतास्तत्र लोका भूरादिका मुने

మునీశ్వరా, గత కల్పాంతంలో బ్రహ్మదేవుని కారణంగా ఒక లయ సంభవించింది. అప్పుడు భూ లోకం మొదలైన లోకాలు సముద్రంలో మునిగిపోయాయి.

मनुर्वैवस्वतस्तेपे तपो वै भुक्तिमुक्तये। एकदा कृतमालायां कुर्वतो जलतर्पणम्

వైవస్వత మనువు భోగం, మోక్షం కోసం తపస్సు చేశాడు. ఒకసారి కృతమాల నదిలో నీటిని తర్పణంగా ఇస్తూ ఉండగా,

तस्याञ्चल्युदके मत्स्यः स्वल्प एकोऽभ्यपद्यत। क्षेप्तुकामं जले प्राह न मां क्षिप नरोत्तम

ఆయన చేతిలోని నీటిలో ఒక్క చిన్న చేప కనిపించింది. దాన్ని నీటిలో వదిలేయబోతుండగా, ఆ చేప, 'నరోత్తమా, నన్ను వదలవద్దు' అని చెప్పింది.

ग्राहादिभ्यो भयं मेऽद्यतच्छ्रुत्वा कलशेऽक्षिपत्। स तु वृद्धः पुनर्मत्स्यः प्राह तं देहि मे बृहत्

'నాకు ఈరోజు గ్రాహాదులు వంటి జంతువుల భయం ఉంది' అని వినగానే, ఆయన దాన్ని ఒక కుండలో పెట్టాడు. కానీ ఆ చేప పెరిగి, మళ్లీ 'నాకు పెద్ద స్థలం ఇవ్వు' అని చెప్పింది.

स्थानमेतद्वचः श्रुत्वा राजाऽथोदञ्चनेऽक्षिपत्। तत्र वृद्धोऽब्रवीद् भूपं पृथु देहि पदं मनो

ఈ మాటలు విని రాజు దాన్ని మరొక పెద్ద నీటి పాత్రలో పెట్టాడు. అక్కడ కూడా అది పెరిగి, 'రాజా, నాకు ఇంకా విశాలమైన స్థలం కావాలి' అని అన్నది.

सरोवरे पुनः क्षिप्तो ववृधे तत्प्रमाणवान् । ऊचे देहि बृहत् स्थानप्राक्षिपच्चाम्बुधौ ततः

తర్వాత దాన్ని సరస్సులో పెట్టగా, అది ఆ స్థలానికి తగినంత పెరిగింది. మళ్లీ 'ఇంకా పెద్ద స్థలం ఇవ్వు' అని చెప్పింది. అందుకే ఆయన దాన్ని సముద్రంలో వదిలాడు.

लक्षयोजनविस्तीर्णः क्षणमात्रेण सोऽभवत्। मत्स्यं तमद्‌भुतं दृष्ट्वा विस्मितः प्राव्रवीन्‌ मनुः

ఒక్క క్షణంలోనే అది లక్ష యోజనాల పొడవు కలిగినదిగా మారింది. ఆ అద్భుతమైన చేపను చూసి, మనువు ఆశ్చర్యపడి ఇలా అన్నాడు:

को भवान्ननु वै विष्णुः नारायण नमोऽस्तुते। मायया मोहयसि मां किमर्थं त्वं जनार्दन

'మీరు ఎవరు? మీరు నిస్సందేహంగా విష్ణువే. నారాయణా, మీకు నమస్కారం. జనార్దనా, మీరు మాయతో నన్నెందుకు మోసం చేస్తున్నారు?'

मनुनोक्तोऽब्रवीन्मत्स्यो मनुं वै पालने रतम्। अवतीर्णो भवायास्य जगतो दुष्टनष्टये

మనువు అడిగినప్పుడు, ఆ చేప మనువుని చూచి ఇలా అన్నది: 'ఈ లోకానికి మేలు కోసం, దుష్టులను నశింపజేయడానికి నేను అవతరించాను.'